Instytut Pamięci Narodowej (archiwum) [TEKST +AUDIO] 13 grudnia: 43. rocznica wprowadzenia stanu wojennego w Polsce wydawnictwa IPN, materiały naukowe, popularnonaukowe, multimedialne, wystawy - Materiały do pobrania

►Działania Instytutu Pamięci Narodowej w 43. rocznicę wprowadzenia w Polsce stanu wojennego

Instytut Pamięci Narodowej zachęca do udziału w uroczystościach w całej Polsce upamiętniających ofiary stanu wojennego. Więcej: TUTAJ

► Stan wojenny w liczbach

[SHORT] „Zapal Światło Wolności. 43. rocznica wprowadzenia w Polsce stan

► [WERNISAŻ WYSTAWY] 13 grudnia 2024: „Solidarni z Polakami” – wernisaż wystawy „Solidarni z Polakami” przygotowanej przez Biuro Edukacji Narodowej IPN. Ekspozycja będzie prezentowana na placu Marszałka Józefa Piłsudskiego do 31 stycznia 2025 r. Wstęp wolny. Zapraszamy!

Wprowadzenie stanu wojennego wywołało szok i oburzenie zachodniej opinii publicznej, a także zróżnicowane reakcje ze strony najważniejszych przywódców demokratycznego świata. Wystawa ukazuje demonstracje oraz akcje pomocy i solidarności organizowane na całym świecie na rzecz wolności w Polsce.

►Polecamy: publikacje IPN, materiały naukowe, popularnonaukowe, multimedialne, wystawy, infografiki i in.

►Portal Polskie miesiące – Grudzień 1981 

►Baza internowanych

► Śledztwa

►Portal IPN przystanekhistoria.pl

Portal IPN przystanekhistoria w zakładce „Tematy”:

• stan wojenny
• Anna Walentynowicz
• Lech Wałęsa

►Wybrane teksty

Dla ludzi, którzy chcieli wolności, komunistyczna władza miała pałki, gaz łzawiący i ośrodki internowania. Wolnościowego ducha Polaków nie zdołała jednak złamać – pisze dr Karol Nawrocki, prezes Instytutu Pamięci Narodowej dla portalu wszystkoconajwazniesze.pl.

Tekst ukazał się w związku z 43. rocznicąwprowadzenia w Polsce stanu wojennego.

► SHORTS

►Wywiad

 Z dr. Grzegorzem Majchrzakiem z Biura Badań Historycznych IPN, autorem książki „Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana”, rozmawia Maciej Foks z Wydawnictwa IPN.

• Jaruzelski okazał się współczesnym janczarem

Wydawnictwo IPN

Katalog wydawnictw IPN – jesień-zima 2024/2025

Nowości wydawnicze:

• [NOWOŚĆ] Patryk Pleskot, „Świeć nam, Panie Generale”. Wybór prywatnej korespondencji nadsyłanej do gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1982–1989 (z zasobów Instytutu Hoovera), Warszawa 2024

W latach osiemdziesiątych, kiedy Wojciech Jaruzelski skupił w swoich rękach pełnię władzy w PRL, setki Polaków i Polek decydowało się na pisanie prywatnych listów do generała. Nadawcy zamieszczali w nich skargi, żale, postulaty, życzenia, słowa poparcia, prośby, referowali sprawy do załatwienia. Jaruzelski czytał dużą część tej korespondencji, selekcjonowanej wstępnie przez jego doradców i współpracowników. Nierzadko podpisywał i odręcznie poprawiał grzecznościowe odpowiedzi. Po 1990 r. spora część tej dokumentacji trafiła do amerykańskiego Archiwum Hoovera. Prezentowany tom zawiera wybór listów z tego właśnie zbioru.

• [NOWOŚĆ] Kryptonim „Klan”. Służba Bezpieczeństwa wobec NSZZ „Solidarność” w Gdańsku”. Tom 3: październik 1981 – listopad 1983 r. Seria „Dokumenty”, t. 76, wybór i opracowanie Radosław Żydonik, Gdańsk-Warszawa 2024
• [NOWOŚĆ] Grzegorz Majchrzak, Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana, IPN, Śląskie Centrum Wolności i Solidarności, Katowice – Warszawa 2024
• Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976-1989, tom 5, red. nauk.: Jan Olaszek (red. nacz.), Piotr Abryszeński, Marcin Dąbrowski, Przemysław Zwiernik, IPN, Stowarzyszenie „Pokolenie”, Warszawa 2023
• Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989, tom 4, redakcja naukowa: Jan Olaszek (redaktor naczelny), Tomasz Kozłowski (zastępca redaktora naczelnego), Grzegorz Wołk (sekretarz redakcji), Kamil Dworaczek, Przemysław Zwiernik, IPN, Stowarzyszenie „Pokolenie”, Warszawa 2020
• Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989, tom 3, red nacz. Grzegorz Waligóra, IPN, Stowarzyszenie Pokolenie w Katowicach, Warszawa 2019
• Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989, tom 2, Warszawa 2012
• Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989, tom 1, Warszawa 2010
• Patryk Pleskot, Rurarz, Spasowski – żywoty równoległe. Wokół ucieczek ambasadorów PRL w grudniu 1981 r.  t. 1: 1920–1981, Warszawa 2023
• Patryk Pleskot, Rurarz, Spasowski – żywoty równoległe. Wokół ucieczek ambasadorów PRL w grudniu 1981 r. t. 2: 1981–2007, Warszawa 2023
• Krzysztof Brzechczyn, Umysł solidarnościowy. Geneza i ewolucja myśli społeczno-politycznej „Solidarności” w latach 1980–1989, Poznań–Warszawa 2022
• Post po „karnawale”. Amerykańskie placówki dyplomatyczne w PRL wobec pierwszych tygodni stanu wojennego, wprowadzenie, wybór i opracowanie Patryk Pleskot, Warszawa 2021
• Raporty polskie Stasi 1981–1989. Tom 1. W przededniu stanu wojennego: czerwiec-grudzień 1981
• Waldemar Mikulec, Z pamiętnika internowanego. Kraków – Nowy Wiśnicz – Załęże 13 XII 1981 – 29 IV 1982, oprac. Marcin Krzek-Lubowiecki, Kraków 2021
• Marcin Frybes, Amerykańscy i francuscy przyjaciele „Solidarności”. Reakcje społeczne na „Solidarność” we Francji i w Stanach Zjednoczonych w latach 1980–1989, Warszawa 2021
• Reakcja Francji na wprowadzenie stanu wojennego w Polsce: grudzień 1981 - styczeń 1982
• Andrzej Paczkowski, Fakty, pogłoski, nastroje. Dziennik czasu wojennego (14 XII 1981–13 VIII 1982), oprac. Patryk Pleskot, Warszawa 2019
• Inteligentna forma internowania. Ćwiczenia i powołania do Ludowego Wojska Polskiego jako forma represji po 13 grudnia 1981 r., red. Grzegorz Majchrzak, Warszawa 2016
• Ryszard Wichorowski, Wspomnienia internowanego (zapiski). Krasnystaw – Włodawa – Kwidzyn, oprac. Marcin Dąbrowski, Lublin 2021
• Za naszą i waszą Solidarność Tom 2. Inicjatywy solidarnościowe z udziałem Polonii podejmowane na świecie (1980–1989)
• Ryszard Buksa, Zapiski internowanego
• Pozostałe wydawnictwa dotyczące stanu wojennego w Polsce: TUTAJ

► Wydawnictwo IPN (pdf)

• „14 dni pod ziemią. KWK »Piast« w Bieruniu. 14–28 grudnia 1981 roku”, red. Jarosław Neja i Andrzej Sznajder, Katowice 2006
• Stan wojenny w Polsce 1981–1983, pod red. Antoniego Dudka, Warszawa 2003
• Przed i po 13 grudnia. Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL 1980–1982, t. 1
• Przed i po 13 grudnia. Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL 1980–1982, t. 2
• Opór społeczny a władza w Polsce południowo-wschodniej 1980–1989

► e-booki:

• Miałam syna Emila. Wywiad rzeka z Krystyną Barchańską-Wardęcką
• Kłopotliwa panna „S”. Postawy polityczne Zachodu wobec „Solidarności” na tle stosunków z PRL (1980–1989)
• Rurarz, Spasowski – żywoty równoległe. Wokół ucieczek ambasadorów PRL w grudniu 1981. Tom 1–2
• Inteligentna forma internowania. Ćwiczenia i powołania do Ludowego Wojska Polskiego jako forma represji po 13 grudnia 1981 r.
• Środki masowego zakłamania. Gadzinówki w czasie stanu wojennego
• Stan wojenny w Warszawie i województwie stołecznym 1981–1983
• Solidarność, „Zachód” i „Węże”. Służba Bezpieczeństwa wobec emigracyjnych struktur Solidarności 1981–1989
• Rzeczpospolita wolnych ludzi. Janusz Kurtyka w mediach – wybór wywiadów, artykułów, oświadczeń z lat 2000–2010
• Grudzień 1981 roku w województwie katowickim
• Dokumenty władz NSZZ „Solidarność” 1981–1989
• „Polskie miesiące”, czyli kryzys(y) w PRL
• Adam Dziurok, Zbrodnie stanu wojennego – aspekty prawne
• Tadeusz Dziechciowski, Dziennik z internowania: Goleniów – Wierzchowo Pomorskie – Strzebielinek (1981–1982)
• Sławomir Cenckiewicz, Piotr Gontarczyk,  SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii
• Dariusz Iwaneczko, Opór społeczny a władza w Polsce południowo-wschodniej 1980–1989
• Łukasz Kamiński, Przed i po 13 grudnia. Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL 1980–1982, t.1
• Stan wojenny 1981–1983. Materiały edukacyjne do wystawy elementarnej Instytutu Pamięci Narodowej
• Stan wojenny w Polsce 1981–1983, pod red. Antoniego Dudka, Warszawa 2003

► Archiwum Historii Mówionej IPN: Notacje – https://opowiedziane.ipn.gov.pl: prezentujemy aktualnie 58 notacji o dramatycznych zdarzeniach z okresu stanu wojennego.

„Inny poziom adrenaliny” – o stanie wojennym na portalu Opowiedziane

„Byłem nielegalnie zatrzymany. Byliśmy przewiezieni na komisariat na ulicę Malczewskiego, gdzie Mariusz [brat] był wstępnie bity, jego żona była duszona, w sposób oczywiście umiejętny” – opowiadał nam Mieszko Zieliński, działacz opozycji antykomunistycznej w latach osiemdziesiątych, członek Grup Oporu Solidarni. Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

► Pełna relacja Mieszko Zielińskiego znajduje się na portalu opowiedziane.ipn.gov.pl

Również w najnowszym wydaniu Biuletynu IPN nr 12/2024 znajduje się fragment notacji z bohaterem.

► Bohaterowie Niepodległej

Opozycja demokratyczna i czas Solidarności

• Jan Olszewski
• Lech Bądkowski
• Henryk Bąk
• Jan Piotr Koziatek
• Kornel Morawiecki
• Alina Pienkowska-Borusewicz
• Maryla Płońska
• Jan Zieliński „Wojtek”
• Magdalena Modzelewska-Rybicka
• Tadeusz Jedynak
• Roman i Piotr Bartoszczowie

► Bohaterowie Niepodległej – katalog publikacji do pobrania

►Patroni naszych ulic

• Dziewięciu z Wujka
• Anna Walentynowicz
• Mecenas Władysław Siła-Nowicki (1913–1994)
• Błogosławiony ksiądz Jerzy Popiełuszko (1947–1984)

► Biuletyn IPN:

• „Biuletyn IPN” nr 12/2021 – 40. rocznica stanu wojennego
• „Biuletyn IPN” nr 12/2017
• „Biuletyn IPN” nr 11-12/2011
• „Biuletyn IPN” nr 11-12/2006

► Teka edukacyjna Stan wojenny 1981–1983 – do pobrania  

► Galeria fotografii wykorzystanych w tece edukacyjnej „Stan wojenny 1981-1983”

► Infografiki Grudzień 1981 – do pobrania

►Wystawa „Stan wojenny 1981–1983” – do pobrania PL/EN

►Wystawy IPN: Stan wojenny – do pobrania

► Stan wojenny 1981-1983. Materiały edukacyjne do wystawy elementarnej

► Stan wojenny 1981–1983. Materiały edukacyjne do wystawy elementarnej Instytutu Pamięci Narodowej

►Ulotki i zdjęcia dot. stanu wojennego w Archiwum IPN we Wrocławiu

► Materiały źródłowe

► Dodatki prasowe

• Uderzenie w nadzieję i marzenia – dodatek historyczny IPN do „Kuriera Porannego” (3 grudnia 2022)
• Nierozliczone zbrodnie – dodatek historyczny do „Gazety Polskiej Codziennie” (13 grudnia 2022)
• Czas apokalipsy. 13 grudnia 1981 r. – dodatek historyczny do „Naszego Dziennika” z 13 grudnia 2021

• Kuryer Kielecki. Stan wojenny [PDF]. Dodatek prasowy Delegatury IPN w Kielcach z 12.12.2021
• Zbrodnia stanu wojennego [PDF]. Dodatek historyczny Delegatury IPN w Kielcach do „Tygodnika eM”
• Kuryer Kielecki. Spacyfikować społeczeństwo. Dwa grudnie [PDF]. Wydawnictwo przygotowane przez Delegaturę IPN w Kielcach – 17 grudnia 2020
• Dodatek prasowy IPN Oddział w Łodzi – „40. rocznica stanu wojennego. Represje, internowania i opór w regionie łódzkim"
• Dodatek specjalny „40-lecie wprowadzenia stanu wojennego w Polsce” – „Do Rzeczy” 13–19 grudnia 2021 r. Instytut Pamięci Narodowej jest partnerem dodatku.
• Dodatek IPN Gdańsk do „Dziennika Bałtyckiego” w 40. rocznicę stanu wojennego – 10 grudnia 2021
• 13 grudnia. 40. rocznica wprowadzenia stanu wojennego – dodatek historyczny do „Gazety Polskiej” z 8 grudnia 2021
• 38. rocznica wprowadzenia stanu wojennego – Dodatek historyczny IPN do „Gazety Polskiej” z 11 grudnia 2019
• Bezprawie stanu wojennego – dodatek IPN do „Naszego Dziennika”, 13 grudnia 2019
• Szczecińskie Grudnie 1956,1970,1981. Pamiętamy! – dodatek historyczny do Kuriera Szczecińskiego z 8 grudnia 2017
• Stan wojny z narodem – „Rzeczpospolita”, 13.12.2011
• Grudzień ludzkich dramatów. Stan wojenny – 30 lat później – „Tygodnik Powszechny”, 11 grudnia 2011
• 13 XII 1981. 30 lat później – „Przewodnik Katolicki” nr 50, 11 grudnia 2011
• Stan wojenny 1981-1983 – „Gość Niedzielny”, 11 grudnia 2011

Więcej: Biblioteka cyfrowa

► IPNtv – wybrane materiały

• [WYKŁAD] Zachód wobec stanu wojennego. Reakcje polityczne i społeczne – dr hab. Patryk Pleskot

• [PROMOCJA KSIĄŻKI] Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana
• Stan wojenny w liczbach
• [PLAYLISTA] Stan wojenny w PRL
• [ROZMOWA] Stan wojenny widziany z Moskwy
• Kulisy wprowadzenia stanu wojennego – cykl Kulisy historii odc. 193

► Świadectwa

[PLAYLISTA] Świadkowie historii o stanie wojennym w PRL

• Tadeusz Chmielewski – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [10/10]
• Marian Pierzchalski – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [9/10]
• Edward Fortuna – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [8/10]
• Joanna Urban – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [7/10]
• Zygmunt Błażek – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [6/10]
• Wojciech Brojer – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [5/10]
• Stanisław Fudakowski – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [4/10]
• Ryszard Latecki – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [3/10]
• Tadeusz Wrona – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [2/10]
• Krystyna Olszewska – stan wojenny w PRL: świadectwa Niezwyciężonych [1/10]
• Premiera filmu „Stanisław Helski. Dlatego” na kanale IPNtv na YouTube
• Stanisław Helski. DLATEGO [ZWIASTUN]

• Czy stanu wojennego można było uniknąć? [DYSKUSJA ONLINE]
• IPNtv: Historia z Piotrem Skwiecińskim – Stan wojenny
• Rozliczenie zbrodni – 40. rocznica wprowadzenia stanu wojennego [prok. A. Pozorski]
• Przyczyny – 40. rocznica wprowadzenia stanu wojennego [dr T. Kozłowski]
• Podziemna „Solidarność” – 40. rocznica wprowadzenia stanu wojennego [dr J. Olaszek]
• Międzynarodowa solidarność z Polską – 40. rocznica wprowadzenia stanu wojennego [dr G. Majchrzak]
• Internowani: mechanizm, skala, konsekwencje – 40. rocznica wprowadzenia stanu wojennego [dr G. Wołk]
• 40. rocznica wprowadzenia stanu wojennego - konferencja prasowa prezesa IPN
• Amerykańskie placówki dyplomatyczne w PRL wobec pierwszych tygodni stanu wojennego. [Dyskusja]
• Emil Barchański (1965–1982). Najmłodsza ofiara stanu wojennego

• (Nie)rozliczony stan wojenny – debata
• Stan wojenny – między rzeczywistością a propagandą [DYSKUSJA ONLINE]
• IPN TV Kraków - Stan wojenny. Dlaczego?
• Najmłodsza ofiara stanu wojennego – Emil Barchański, 1965-1982
• Stan wojenny w Wielkopolsce w perspektywie świadków historii [DYSKUSJA ONLINE]
• Stan wojenny w Wielkopolsce w perspektywie historyków [DYSKUSJA ONLINE]
• Orła WROna nie pokona. Stan wojenny w Gdyni 1981-1983 [DYSKUSJA O KSIĄŻCE]
• IPN TV – „13 grudnia - Warszawa stanu wojennego” - projekt edukacyjny IPN, edycja 2013
• STAN WOJENNY W KRZYWYM (?) ZWIERCIADLE – cykl Kulisy historii odc. 50
• Czołgi na ulicach Gdańska w stanie wojennym [Z ARCHIWUM IPN]
• Stan wojenny w PRL – Przystanek Historia odc. 11
• Stan wojenny - spojrzenie po 35 latach (seminarium dla nauczycieli)
• The Light of Freedom – animated short film
• Wigilia w stanie wojennym - Przystanek Historia odc. 46
• IPN TV Kraków - Stan wojenny. Dlaczego? 
• IPNtv: Stan wojenny. OBEP Kraków.
• Czołgi na ulicach Gdańska w stanie wojennym [Z ARCHIWUM IPN]
• Ucieczki stanu wojennego – Taśmy bezpieki, odc. 8
• BAZA INTERNOWANYCH w stanie wojennym w PRL – projekt Archiwum IPN
• IPNtv Bydgoszcz - Wojskowe Obozy Internowania w Polsce (1982-1983) prezentacja
• Ośrodki odosobnienia w PRL w stanie wojennym – Historia dla Ciebie odc. 37
• Joanna Urban – świadek historii o stanie wojennym w PRL [7/10]
• Przestępstwa sądowe w stanie wojennym – Przystanek Historia odc. 40
• Kobiety internowane w stanie wojennym [Wideoczat z historią]
• Pierwsze strzały. Strajki w stanie wojennym – cykl Śląskie znaczy polskie [DYSKUSJA]
• Tadeusz Wrona – świadek historii o stanie wojennym w PRL [2/10]
• Widowisko kryptonim »Jodła« [KONCERT]

► Podcasty

• [PODCAST] Stan wojenny – Podcast: Bez prawa powrotu. Wspomnienia Ewy Kubasiewicz-Houée [1/5]

• Kurkowa – Podcast: Bez prawa powrotu. Wspomnienia Ewy Kubasiewicz-Houée [2/5]
• Sprawa Staszka – Podcast: Bez prawa powrotu. Wspomnienia Ewy Kubasiewicz-Houée [3/5]
• Przed Sądem Marynarki Wojennej– Podcast: Bez prawa powrotu. Wspomnienia Ewy Kubasiewicz-Houée [4/5]
• Po wyroku – Podcast: Bez prawa powrotu. Wspomnienia Ewy Kubasiewicz-Houée [5/5]

► Teki edukacyjne

• Stan wojenny 1981–1983
• „Stan wojenny”

Więcej materiałów:

• ipn.gov.pl
• https://przystanekhistoria.pl
• IPNtv

Kontakt dla mediów:

Rzecznik Prasowy IPN – Dyrektor Biura:
dr Rafał Leśkiewicz
tel. 602 322 362
rzecznik@ipn.gov.pl

AUDIO:

• O swojej najnowszej książce pt. „Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana”- dr Grzegorz Majchrzak, Biuro Badań Historycznych IPN
• 13 grudnia 2024 r. - Ofiarom stanu wojennego „Zapal Światło Wolności: - dr. hab. Patryk Pleskot, OBBH IPN w Warszawie
• Wystawa „Solidarni z Polakami” - Warszawa, 13 grudnia 2024 - dr hab. Patryk Pleskot, OBBH IPN w Warszawie
• 13 grudnia  2024 r.: Uroczystość wręczenia odznaczeń państwowych Krzyż Wolności i Solidarności w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów
• O Klubie Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności - Jan Józef Kasprzyk, doradca prezesa IPN