W dniach 12–13 lipca 1943 r. funkcjonariusze różnych niemieckich jednostek policyjnych (policja bezpieczeństwa – Sipo; Policja Porządkowa – Orpo), stacjonujących w Kielcach i okolicznych miejscowościach dokonali pacyfikacji wsi Michniów położonej w ówczesnym Kreis Kielce w dystrykcie radomskim. Pierwszego dnia oddziały niemieckie zamordowały 103 osoby. Byli to głownie mężczyźni zatrzymani na podstawie list proskrypcyjnych, a następnie spaleni żywcem w kilku zabudowaniach. Drugiego dnia napaść na Michniów miała jeszcze bardziej zbrodniczy charakter. Niemieckie formacje po wkroczeniu do wsi mordowały każdą napotkaną osobę bez względu na wiek i płeć. Wszystkie budynki podpalono. Łącznie w ciągu dwóch dni wieś przestała istnieć, a śmierć poniosło 204 osoby, z których najmłodsza miała 9 dni.
Po wojnie, w trakcie prac badawczych polskich śledczych i historyków, udało się ustalić, że decyzja o akcji na Michniów zapadła na szczeblu dystryktu radomskiego 8 lipca 1943 r. W zbrodni tej uczestniczyli funkcjonariusze z III batalionu 17. Pułku policji SS oraz II batalionu 22 pułku policji SS. W Michniowie byli m.in. Leutnant Adalbert Mayer, Oberleutnant Gustaw Biel, Hauptmann Gerulf Mayer, żandarm Julius Hein. Spośród wszystkich osób odpowiedzialnych za wykonanie i kierowanie tą zbrodnią osądzono wspomnianego wyżej Juliusa Heina oraz dowódcę SS i policji w dystrykcie radomskim gen. Herberta Böttchera (wykonane kary śmierci).
Po ponad 80. latach od tej zbrodni historykowi Delegatury IPN w Kielcach dr. Tomaszowi Domańskiemu udało się odnaleźć nieznane dotychczas materiały archiwalne pozwalające uszczegółowić przebieg tragicznych wydarzeń z Michniowa. Są to zeznania funkcjonariuszy policji niemieckiej, którzy pełnili służbę w jednostkach biorących udział w pacyfikowaniu wsi. Na podstawie tych zeznań, z dużą dozą prawdopodobieństwa, można wskazać nazwiska dowódców oraz cel akcji pacyfikacyjnej. Obecnie dr. Domański przygotowuje artykuł naukowy do „Biuletynu IPN”, w którym zostaną przedstawione szczegółowe wyniki badań.
***
W piątek 12 lipca 2024 r., w Dniu Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej, w miejscowości Liszek w pow. krakowskim odbędą się uroczystości upamiętniające ofiary niemieckiej pacyfikacji wsi. W wydarzeniu, które rozpocznie Msza Święta o godzinie 11:00, weźmie udział dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa IPN. Organizatorami są: Oddział IPN w Krakowie, Wojewoda Małopolski i Wójt Gminy Liszki
Więcej: TUTAJ
***
12 lipca 1943 r. niemieccy okupanci rozpoczęli pacyfikację wsi Michniów w woj. świętokrzyskim. Mieszkańcy tej miejscowości za pomoc niesioną partyzantom zostali w ciągu dwóch dni w okrutny sposób wymordowani, a miejscowość została spalona. Datę tych wydarzeń uznano za symboliczny dzień pamięci mieszkańców polskich wsi: w 2017 roku Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 12 lipca ustanowił świętem państwowym – Dniem Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej.
„Dzień ten został ustanowiony w hołdzie mieszkańcom polskich wsi za ich patriotyczną postawę w czasie II wojny światowej – za pomoc udzielaną uciekinierom, osobom ukrywającym się przed prześladowaniami i wysiedlanym, walkę w oddziałach partyzanckich, za żywienie mieszkańców miast i żołnierzy podziemnego państwa polskiego oraz z szacunkiem dla ogromu ofiar poniesionych przez mieszkańców wsi – rozstrzeliwanych, wyrzucanych z domostw, pozbawianych dobytku, wywożonych do sowieckich łagrów i niemieckich obozów koncentracyjnych oraz na przymusowe roboty”.
W ustawie podkreślono również, że: „Wieś polska mimo grożących represji i prześladowań wykazywała się patriotyczną postawą przez cały okres wojny. Jej mieszkańcy wchodzili w skład wielu ugrupowań konspiracyjnych. Wieś żywiła mieszkańców miast i oddziały partyzanckie, udzieliła schronienia Polakom wysiedlonym ze swoich siedzib przez okupanta, przechowywała ukrywających się Żydów. Za tą patriotyczną postawę zapłaciła ogromną cenę"
Polecamy materiały Instytutu Pamięci Narodowej:
- Rok 1943. Niemiecki odwet na polskiej wsi
- dodatek prasowy „Rok 1943. Odwet na polskiej wsi”
- dodatek prasowy „Mord na Michniowie. W 70. rocznicę pacyfikacji wsi przez Niemców”
- dodatek prasowy „Kuryer Kielecki” do dziennika „Echo Dnia” poświęcony wsi podczas II wojny światowej
- portal internetowy Martyrologia Wsi Polskich
- audycja „Przystanek Historia” w Polskim Radiu: Pacyfikacje na wsi kieleckiej – 1943 rok
- „Kulisy historii”, odcinek 22: „Wieś polska podczas okupacji”
Kontakt dla mediów:
Rzecznik Prasowy IPN – Dyrektor Biura:
dr Rafał Leśkiewicz
tel. 602 322 362
rzecznik@ipn.gov.pl
Delegatura IPN w Kielcach
Dariusz Skrzyniarz - asystent prasowy
tel. 600 176 077
Dariusz.Skrzyniarz@ipn.gov.pl
AUDIO:
- dr Tomasz Domański, Delegatura IPN w Kielcach - o badaniach nad pacyfikacją Michniowa