Instytut Pamięci Narodowej (archiwum) IPN upamiętnił pułkownika Jana Bezarda – Wiedeń, 1 listopada 2024 - Bieżąca działalność Biura

1 listopada 2024 r. w Wiedniu odsłoniliśmy nowy nagrobek weterana walk o wolność i niepodległość Polski Jana Bezarda – pułkownika armii austro-węgierskiej, geografa Wojska Polskiego podczas wojny polsko-bolszewickiej, topografa i twórcy busoli Bezarda. W wydarzeniu udział wzięła zastępca dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Joanna Sulej – Piskorz. Nowe miejsce spoczynku powstało we współpracy Instytutu Pamięci Narodowej, Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Republice Austrii oraz inicjatora Sławomira Iwanowskiego.

Dzień Wszystkich Świętych rozpoczęło złożenie przez polską delegację wiązanki przed pomnikiem poświęconym ofiarom obozu koncentracyjnego KZ Wiener Neudorf-Guntramsdorf. Obóz ten był jednym z prawie pięćdziesięciu obozów na terenie Austrii przynależnych do głównego obozu KL Mauthausen.

Następnie uczczono pamięć o bestialsko pomordowanych polskich obywatelach składając kwiaty przed urną z ziemią ze wszystkich podobozów systemu Mauthausen-Gusen w kościele św. Józefa na Kahlenbergu. W Polskim Sanktuarium Narodowym podtrzymuje się m.in. pamięć o wiktorii wiedeńskiej odniesionej w 1683 r. nad Turkami przez wojska pod wodzą króla polskiego Jana III Sobieskiego. Złożono również wiązanki na grobie husarzy poległych podczas Odsieczy Wiedeńskiej.

W południe odbyła się Msza święta w kościele na Cmentarzu Centralnym, po której przedstawiciele organizacji i stowarzyszeń Polonii austriackiej oraz kilkuset Polaków na co dzień mieszkających w Austrii wyruszyli w procesji do kwatery żołnierzy Wojska Polskiego.

Procesja zatrzymała się przed grobem Jana Bezarda. Kilka słów przekazał do zebranych Bartłomiej Rosik, Konsul Generalny RP w Wiedniu, a wyjątkową historię weterana walk o wolność i niepodległość Polski przedstawił Sławomir Iwanowski. Na grobie złożono kwiaty i zapalono znicze pamięci. Procesja ze wszystkimi tymi, którzy chcieli złożyć hołd poległym za Ojczyznę, udała się następnie do polskiej kwatery wojennej. Jak co roku był to symboliczny moment jedności Polonii austriackiej z Ojczyną.

Wyjątkowy patriotyczny dzień Wszystkich Świętych w Austrii delegacja zakończyła przed krzyżami Stalagu XVIII Kaisersteinbruch, upamiętniającymi wszystkich Polaków pomordowanych przez hitlerowskie Niemcy.

***

31 października 2024 r. zastępca dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Joanna Sulej–Piskorz wraz z Chargé d'affaires a.i. Rzeczypospolitej Polskiej w Republice Austrii Zenonem Kosiniakiem-Kamyszem oraz Konsulem Generalnym RP w Wiedniu Bartłomiejem Rosikiem wizytowali polskie miejsca pamięci w Austrii.

W towarzystwie przewodnika polska delegacja zwiedziła teren po byłym niemieckim obozie koncentracyjnym Gusen oraz znajdujący się tam Memorial. Ten podobóz Mauthausen, położony zaledwie kilka kilometrów od głównego obozu, założono w maju 1940 r. Jego celem była eksterminacja polskiej inteligencji oraz wykorzystanie zasobów kamieniołomów Kastenhoffen i Gusen. Dziś na większości obszaru dawnego obozu znajduje się osiedle mieszkaniowe, co jest efektem powojennej dewastacji dokonanej przez władze sowieckie oraz, po 1955 r., świadomej polityki Austrii zmierzającej do zatarcia śladów po obozie. Zatrważające jest to, że w miejscu dawnej głównej bramy obozowej znajduje się willa mieszkaniowa.

Następnie delegacja udała się do Mauthausen Memorial znajdującego się w miejscu dawnego niemieckiego obozu koncentracyjnego. Zabudowania KL Mauthausen, w przeciwieństwie do KL Gusen, są w pełnie zachowane i praktycznie cały teren obozu jest częścią Miejsca Pamięci.

Zespół niemieckich obozów koncentracyjnych istniał w tym miejscu od sierpnia 1938 r. do 5 maja 1945 r. Było to miejsce eksterminacji polskiej inteligencji w ramach tzw. Intelligenzaktion. Przez obóz przeszło blisko 350 tys. więźniów i według różnych szacunków zmarło w nim od 70 do 120 tys. osób.

***

Jan Bezard - ur. 5.05. 1871 r. w Przyborowie, s. Jana. Pułkownik armii austro-węgierskiej, pułkownik dyplomowany, geograf Wojska Polskiego, topograf, twórca busoli własnego projektu (busola kierunkowa systemu Bezarda). Jego ojcem był Johann Bezard - pułkownik cesarsko-królewskiej armii, matką Anna Maria Von Bezard. Ojciec był majorem w 20 Galicyjskim pułku piechoty Księcia Pruskiego Henryka w Nowym Sączu. Za zasługi w wojnie francusko - austriackiej 1866 r. otrzymał Order Korony Żelaznej III klasy co było związane z nadaniem dziedzicznego tytułu kawalerskiego. Pochodził z rodziny ugruntowanej w tradycjach wojskowych i od wczesnej młodości był przygotowywany do kariery wojskowej. Kształcił się w szkołach z Znojmie, Bielsku, Koszycach i Hranicy, a następnie w Akademii Wojskowej w Wiener - Nustadt i Wyższej Szkole Wojennej w Wiedniu. Po służbie w 13 pułku piechoty w Tarnowie został przeniesiony w randze porucznika do Wojskowego Instytutu Geograficznego w Wiedniu. Po stażu w jednostkach liniowych kontynuował pracę naukową w Akademii Wojskowej i Wyższej Szkole Wojennej. Wykładał topografię i kartografię. Otrzymał zadanie przygotowania nowych map Tyrolu. W trakcie prac zorientował się, że mapy nie pokrywają się z rzeczywistością. Okazało się, że kompasy będące w użyciu są nie wystarczające w dokładnym odwzorowaniu terenu. Jako kartograf skonstruował nowe narzędzie poprzez dodanie do kompasu skali stopniowej, przeziernika i ruchomego lusterka. W ten sposób uzyskał możliwości wyznaczania azymutów. Swój wynalazek przedstawił sztabowcom armii austro-węgierskiej, którzy przyjęli busolę Bezarda na wyposażenie armii i dzięki temu rozpoczęto jej masową produkcję. System Bezarda został wprowadzony do wyposażenia większości armii. Podczas I wojny światowej służył w 2 Pułku Tyrolskich Strzelców Cesarskich. Walczył w bitwie pod Komarowem. We wrześniu 1914 r. pod Bełzem uderzając na obozowisko rosyjskie zdobył osiem armat i wziął do niewoli 2 generałów i kilkuset żołnierzy, za co otrzymał Order Żelaznej Korony III Klasy. W wyniku odniesionych ran trafił do szpitala polowego i wraz z całym szpitalem dostał się do niewoli rosyjskiej, w której przebywał w Brodach, Nikolsku, Irkucku i Petersburgu. Jako inwalida został w lutym 1918 r. wymieniony na jeńców rosyjskich i powrócił do Austrii. Po otrzymaniu awansu na pułkownika i przydzieleniu do 2 Pułku Tyrolskich Strzelców Cesarskich został wysłany na front włoski, gdzie został dowódcą przełęczy „Borcola Odcinek”. W związku z powrotem choroby w marcu 1919 r. przeszedł na emeryturę wojskową.

Po wojnie powrócił do Przeborowa, gdzie jako Polak zgłosił się do Armii Polskiej. Jego wyjątkową wiedzę z zakresu topografii wykorzystano powierzając mu szkolenie żołnierzy wyruszających na front wojny polsko-bolszewickiej, za co został odznaczony medalem ,,Polska Swemu Obrońcy”. Od 1922 r. wykładał terenoznawstwo w Wyższej Szkole Wojennej, później współorganizował Wojskowy Instytut Geograficzny. W 1925 r. jako pułkownik rezerwy powołany do służby czynnej i przydzielony do Wyższej Szkoły Wojennej na stanowisko zastępcy dyrektora nauk. W styczniu 1926 r. Prezydent RP przemianował go na oficera zawodowego w stopniu pułkownika ze starszeństwem. W 1927 r. został przeniesiony w stan spoczynku. Nie wziął udziału w II wojnie światowej przebywając w swoim majątku w Przyborowie. W obawie przez Armią Czerwoną, mając w pamięci traumę niewoli rosyjskiej, wyjechał do Turcji. Pod koniec lat czterdziestych wrócił do Austrii. Zmarł w 1954 r. w całkowitym zapomnieniu i ubóstwie w wiedeńskim ośrodku dla azylantów.

Odznaczony: Orderem Korony Żelaznej III kl., Krzyżem Zasługi Wojskowej, Złotym Medalem Zasługi Wojskowej, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921.

Jan Bezard zmarł 16 marca 1954 r. w Wiedniu.