22 stycznia 1946 roku ogłoszono dekret „o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego”, na mocy którego skazywano między innymi przedwojennych wojskowych, funkcjonariuszy Policji Państwowej oraz pracowników wywiadu i kontrwywiadu.
W 1948 roku w Departamencie I Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego zajmującym się zagadnieniami kontrwywiadowczymi dokonano znaczących zmian organizacyjnych. Wydziałowi VI powierzono wówczas sprawy polskich ośrodków emigracyjnych, a także „wywiad organizacji podziemnych w okresie okupacji i obecnie”. Zarówno wydział ten jak i jego terenowe odpowiedniki prowadził w latach 1949–1955 działania przeciwko przedwojennym oficerom i podoficerom służb mundurowych II RP w ramach tak zwanego Rozpracowania Obiektowego „Targowica”. Wraz z ujednoliceniem działań pod koniec 1948 roku ukazała się instrukcja, która precyzowała jego zasięg i zakres zadań dla struktur terenowych bezpieki oraz techniczny sposób ich realizacji. Głównym zadaniem RO „Targowica” miało być znalezienie dowodów obiciążających głównie byłych oficerów przedwojennego Oddziału II oraz członków służb mundurowych II RP, które wyeliminują ich na dobre z życia społecznego.
Z ustaleń dr. Pawła Skubisza analizującego dane Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego z okresu lat 1950–1953 wynika, że funkcjonariusze bezpieki zidentyfikowali ok. 7,5 tys. pracowników i współpracowników służb specjalnych II Rzeczypospolitej. Wśród nich znajdowało się ponad 1,8 tys. pracowników i współpracowników „dwójki” ustalonych i rozpracowywanych, ponad 4,7 tys. osób znanych z nazwiska, ale nieodnalezionych na terenie kraju oraz około tysiąca funkcjonariuszy Policji Państwowej, Straży Granicznej i oficerów KOP.
Do tego grona zaliczali się także przedwojenni żołnierze (w tym członkowie Polskich Sił Zbrojnych i członkowie organizacji podziemnych), a także dipisi (od ang. displaced persons): mundurowi wywiezieni na przymusowe roboty na terenie III Rzeszy, więźniowie obozów koncentracyjnych oraz jeńcy wojenni – polscy oficerowie i podoficerowie przebywający w niemieckiej niewoli. Wszyscy Ci ludzie jako „jednostki wrogie” albo „podejrzane politycznie” stanowili „element niepożądany” w nowej komunistycznej rzeczywistości.
Proponowane obszary tematyczne:
- Metodologia pracy Departamentu I MBP i jego wydziałów (kontrwywiad) wobec przedwojennych funkcjonariuszy służb mundurowych (Wojska Polskiego, Policji Państwowej, Straży Granicznej, Korpusu Ochrony Pogranicza, Straży Więziennej, Straży Pożarnej, Straży Kolejowej).
- Biografistyka – sylwetki przedwojennych funkcjonariuszy rozpracowywanych ze względu na przedwojenną przeszłość.
- Postawy przedwojennych funkcjonariuszy służb mundurowych wobec nowej rzeczywistości: konfrontacja czy pragmatyzm?
- Przebieg „Targowicy” w poszczególnych jednostkach terenowych UB.
- Portret zbiorowy „dwójkarza”.
Termin zgłoszenia: do 30 czerwca 2025 r.
Wraz ze zgłoszeniem proszę o nadesłanie abstraktu (około 300 znaków).
Nie pobieramy opłaty konferencyjnej. Pracownicy IPN rozliczą udział w ramach delegacji służbowych natomiast koszty referentów (nocleg oraz wyżywienie) spoza IPN pokryje organizator.
Przewidziana jest recenzowana publikacja pokonferencyjna w formie „studiów i materiałów”. Uczestnicy konferencji są zobowiązani do dostarczenia tekstów naukowych opartych na ich wystąpieniach w terminie do 22 grudnia 2025 r.
Zgłoszenia i wszelkie inne pytania związane z konferencją należy kierować do: dr. Tomasza Kroka, e-mail: tomasz.krok@ipn.gov.pl