Celem konferencji „Zróżnicowanie i współistnienie. Mniejszości wyznaniowe, narodowe i etniczne w Polsce od odzyskania niepodległości do przemian społeczno-politycznych (1918–1989)” jest dokonanie analizy historii, kultury i tożsamości mniejszości wyznaniowych, narodowych i etnicznych w Polsce w kontekście szerokich zmian społeczno-politycznych w XX w.
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r., Polska stała się państwem wielonarodowym, wielokulturowym i wielowyznaniowym. W wyniku zmian geopolitycznych, granice Polski objęły różnorodne grupy etniczne i religijne, co miało znaczący wpływ na kształtowanie się polityki wyznaniowej państwa. W międzywojniu Polska była domem dla mniejszości takich jak Żydzi, Ukraińcy, Białorusini, Niemcy oraz Czesi. Każda z tych grup miała swoje tradycje religijne, co stawiało przed państwem wyzwania związane z zapewnieniem równych praw i wolności religijnych. Całościowe spojrzenie na politykę wyznaniową w tym okresie pozwoli zobaczyć, jak złożone i często kontrowersyjne były relacje między różnymi grupami religijnymi a państwem. Analiza tych zjawisk pozwoli lepiej zrozumieć, jak historia kształtowała podejście do różnorodności narodowej i wyznaniowej w Polsce.
Historia mniejszości w Polsce w latach 1918–1989 była pełna zawirowań i miała kluczowe znaczenie dla polskiej tożsamości narodowej, zwłaszcza podczas II wojny światowej. Po 1945 r. wraz z ustaleniem granic i przymusowymi przesiedleniami, sytuacja mniejszości uległa drastycznym zmianom. Władze komunistyczne dążyły do uniformizacji społeczeństwa, co często prowadziło do marginalizacji mniejszości, wiele z nich musiało zmierzyć się z ograniczeniami. Po 1956 r. władze komunistyczne w Polsce zaczęły stosować różne strategie wobec mniejszości wyznaniowych, co miało na celu osłabienie dominującej pozycji Kościoła katolickiego. Z perspektywy historycznej, zmiany te pokazują, jak skomplikowane były relacje między różnymi wyznaniami a państwem, a także jak polityka wyznaniowa była wykorzystywana do realizacji szerszych celów społecznych i politycznych. Analiza tego okresu dostarczy cennych informacji na temat dynamiki władzy, religii i tożsamości w Polsce w latach 1918–1989.
Przykładowe obszary tematyczne:
- losy mniejszości narodowych, etnicznych i wyznaniowych (opracowania dotyczące poszczególnych mniejszości w Polsce w omawianym okresie);
- rola mniejszości w kształtowaniu polskiej tożsamości;
- prawo a mniejszościach (przegląd ustawodawstwa dotyczącego mniejszości narodowych, etnicznych i wyznaniowych);
- mniejszości wyznaniowe w polskim krajobrazie (badanie wpływu różnych tradycji narodowych i religijnych na życie społeczne i kulturowe Państwa Polskiego);
- polityka państwa wobec mniejszości (analiza polityki rządów II RP, okupanta niemieckiego i sowieckiego oraz PRL w stosunku do mniejszości);
- aparat bezpieczeństwa PRL wobec mniejszości narodowych, etnicznych i wyznaniowych;
- migracje i przesiedlenia (skutki migracji i przesiedleń dla mniejszości etnicznych, narodowych i wyznaniowych);
- konflikty i współpraca (badanie relacji między mniejszościami a społeczeństwem większościowym; przykłady konfliktów oraz form współpracy);
- mniejszości a ideologie polityczne (jak różne ideologie polityczne wpływały na położenie mniejszości);
- położenie mniejszości w kontekście gospodarczym;
- mniejszości narodowe wobec przemian społeczno-politycznych roku 1989.
Organizatorzy zastrzegają sobie prawo wyboru tematów, spośród zgłoszonych propozycji.
Konferencja organizowana w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN „Władze komunistyczne wobec Kościołów i związków wyznaniowych 1944–1989”.
Wypełnione zgłoszenia udziału w konferencji (formularz) organizatorzy będą przyjmować do 1 marca 2025 r.
Zgłoszenia prosimy kierować do:
dr Eweliny Ślązak, tel. (42) 616 27 37, mail: ewelina.slazak@ipn.gov.pl
Organizatorzy przewidują wydanie publikacji pokonferencyjnej w formie tomu studiów, w związku z czym prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia artykułów naukowych dostosowanych do instrukcji wydawniczej IPN do 31 października 2025 r.
Organizatorzy nie przewidują opłaty konferencyjnej, zapewniają referentom bezpłatny nocleg i wyżywienie. Pracownicy IPN rozliczają udział w konferencji w ramach delegacji służbowych.