Historia z IPN

Tomasz Krok: Sprawa siatki wywiadowczej Napoleona Idzikowskiego (1954–1955)

Napoleona Idzikowskiego skazano za szpiegostwo na rzecz wywiadu brytyjskiego i amerykańskiego. Orzeczono wobec niego karę śmierci wraz z utratą praw publicznych oraz obywatelskich praw honorowych. Wyrok został wykonany 23 listopada 1955 r. Był to jeden z ostatnich przypadków wykonania kary śmierci wobec osoby skazanej za szpiegostwo.

Widok na budynek Centrali Handlu Zagranicznego „Metalexport” przy ulicy Mokotowskiej 49, 1953 r. (fot. Alfred Funkiewicz, muzeumwarszawy.pl)

Napoleon Idzikowski urodził się 11 sierpnia 1924 r. w Paryżu jako syn Stanisława (z zawodu piekarza) oraz Zofii z domu Kozera. Do 1937 r. mieszkał wraz z rodziną w podparyskim Meudon. Tam ukończył 5 klas liceum kupieckiego. Na kilka miesięcy przed wybuchem II wojny światowej wraz z matką, bratem oraz siostrą powrócił do Polski. Rodzina zamieszkała w podwarszawskim Ursusie.

Podróże po ogarniętej wojną Europie i działalność przemytnicza

Na początku lipca 1940 r. Napoleon Idzikowski zgłosił się do Arbeitsamtu w Warszawie. Później, w czasie przesłuchań, tłumaczył, iż tym sposobem łatwiej było mu się przedostać do przebywającego we Francji ojca. Trafił do pracy na roli w okolicy Bad Polzin (dzisiejszy Połczyn-Zdrój). Przepracował tam kilka tygodni, po czym odesłano go do lecznicy z powodu wypadku. W latach 1940–1943 Idzikowski poruszał się pomiędzy podwarszawskim Ursusem a różnymi regionami Rzeszy Niemieckiej, gdzie był wysyłany do prac przymusowych.

Jesienią 1941 r. udało mu się nawet dotrzeć do ojca do Paryża, skąd niemieckie biuro werbunkowe skierowało go do pracy w niemieckiej fabryce samochodów w Katowicach. W kwietniu 1943 r. ponownie przekroczył granicę francuską. Postanowił wówczas wyruszyć w kierunku Hiszpanii, chcąc przedostać się do Afryki w celu wstąpienia do Francuskiej Armii Wyzwolenia gen. Charlesa de Gaulle’a. Próby przekroczenia granicy francusko-hiszpańskiej zakończyły się niepowodzeniem i doprowadziły do tego, że Idzikowski we wrześniu 1943 r. został aresztowany i osadzony w obozie koncentracyjnym w Buchenwaldzie, gdzie przebywał do momentu oswobodzenia w kwietniu 1945 r. przez wojska amerykańskie.

Po uwolnieniu zajął się przemytem towaru z francuskiej strefy okupacyjnej w Niemczech do Francji wraz ze znajomym Polakiem – Romanem Karczem. W czerwcu 1945 r. w Medon pod Paryżem Idzikowski otrzymał poświadczenie o uzyskaniu francuskiego obywatelstwa na podstawie karty repatriacyjnej.

Czytaj więcej na portalu przystanekhistoria.pl

do góry