Kazimierz Greger – fotograf i biznesmen
Hasło „fotograf Powstania Wielkopolskiego” wielu nieodłącznie kojarzy się z Kazimierzem Gregerem. Ten zasłużony popularyzator fotografii („Foto-Greger” to przed II wojną światową największy zakład fotograficzny w Polsce) nie był jedynym, który dokumentował wielkopolskie wydarzenia z lat 1918–1919. Co więcej, często nie robił tego osobiście. Niemniej jednak to on dzierży palmę pierwszeństwa. Dlaczego?
Greger był nie tylko dobrym fotografem, lecz także znakomitym biznesmenem – serie zdjęć wydawał jako pocztówki i bez najmniejszych problemów nabywano je w jego zakładzie lub wysyłkowo. Zainteresowanie nie było małe, toteż kadry powielał w setkach, jeśli nie tysiącach egzemplarzy. Możemy się nawet pokusić o stwierdzenie, że w pierwszym półroczu 1919 r. miał niemal monopol na dokumentację wszelkich wydarzeń w Poznaniu.
Pierwsza seria fotografii została wykonana przez zakład Gregera w godzinach przedpołudniowych 27 grudnia 1918 r. Kadry te (w sumie 17) dokumentują ludzi zebranych przed hotelem Bazar, przemarsz dzieci poznańskich pozdrawiających Ignacego Paderewskiego oraz koncert polskiej orkiestry na ulicach miasta. Niestety, nie powstały (lub nie zachowały się) żadne zdjęcia z pierwszych walk w Poznaniu.
Zdobycie lotniska w Ławicy 6 stycznia 1919 r. zakończyło okres walk w Poznaniu i jego okolicach. Miasto z jego wojskową infrastrukturą stało się głównym ośrodkiem formowania oddziałów powstańczych. Przybycie do Poznania gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego rozpoczęło proces przekształcania oddziałów powstańczych w regularne wojsko. Na pl. (jeszcze) Wilhelmowskim 26 stycznia 1. Pułk Strzelców Wielkopolskich złożył przysięgę wojskową i otrzymał sztandar. W uroczystości wzięło udział kilku fotografów. Nie zabrakło wśród nich Gregera i jego pracowników. Efekt to 22 fotografie (numeracja od 1 do 22).
W kolejnych dniach odbywały się inne podobne uroczystości utrwalone przez Gregera: przysięga i wręczenie sztandaru 1. Rezerwowemu Pułkowi Strzelców Wielkopolskich (seria 15 fotografii o numerach od 23 do 37); przysięga batalionu telegraficznego w poznańskiej Cytadeli (fotografie o numerach od 38 do 48); przysięga Straży Ludowej (fotografie o numerach od 49 do 65).
Do Poznania 1 marca przybyła Misja Międzysojusznicza. Jej powitanie na Dworcu Głównym uwiecznili pracownicy Gregera (13 fotografii numerowanych od 1 do 13). Podobnie rzecz się miała następnego dnia w trakcie uroczystości na pl. Wolności oraz podjęcia Misji Międzysojuszniczej w poznańskim ratuszu (37 fotografii sygnowanych numerami od 14 do 50).
Greger ze swoim aparatem uczestniczył też w uroczystościach pogrzebowych Vincenza Cittadiniego, Włocha, a zarazem powstańca wielkopolskiego (10 fotografii o numeracji 1–10), które odbyły się 17 marca. Piętnaście kolejnych zdjęć (numery od 1 do 14 plus jedno bez numeru) wykonano 3 kwietnia w trakcie przeglądu 1. Pułku Ułanów Wielkopolskich. Jedyną znaną serię zdjęć (11 sztuk: 1–11) wykonanych poza Poznaniem zrobiono 13 kwietnia w Obornikach w trakcie przysięgi miejscowej Straży Ludowej.
Doniosłe wydarzenie, jakim były obchody święta Konstytucji 3 maja, utrwalono na 44 fotografiach (1–44), wykonanych zarówno na Ławicy (Msza św. i defilada), jak i podczas inauguracji sypania Kopca Wolności na podpoznańskiej wówczas Malcie. Kolejne serie zdjęć dokumentują przyjazd gen. Józefa Hallera do Poznania 25 czerwca (10 fotografii: numery 1–10) i obchody narodowego święta Francji w Poznaniu (9 fotografii: numery od 1–9).
Ostatnie znane dwie serie z zakładu Gregera pochodzą z października 1919 r. W przeciwieństwie do poprzednich zdjęć, te z uroczystości wręczenia sztandaru poznańskiemu pułkowi garnizonowemu (23 października) oraz z wizyty Józefa Piłsudskiego w Poznaniu (25–27 października 1919 r.) nie są sygnowane na licu. Nie mają też naniesionych kolejnych numerów. Utrudnia to jednoznaczne stwierdzenie, ile takich fotografii zostało w tych dniach wykonanych.