Instytut Pamięci Narodowej (archiwum) [TEKST + AUDIO] 27 stycznia 2025 – 80. rocznica wyzwolenia więźniów niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu - Komunikaty

W rocznicę wyzwolenia Więźniów obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau na całym świecie obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu (International Day of Commemoration in Memory of the Victims of the Holocaust). Święto to zostało uchwalone przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2005 roku, by zachować pamięć o Żydach pomordowanych w czasie II wojny światowej.

W ciągu pięciu lat działalności w tym największym niemieckim obozie koncentracyjnym i zagłady życie straciło ponad 1,1 miliona osób. Wśród ofiar było aż 230 tysięcy dzieci – żydowskich, ale też polskich, romskich i innych narodowości. Przejmującym świadectwem ich tragicznych losów są przedmioty, które po nich pozostały: buciki, ubranka, zabawki. Do dziś można je oglądać w bloku piątym Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

- dr Karol Nawrocki, prezes Instytutu Pamięci Narodowej

Poniżej prezentujemy materiały przygotowane z tej okazji przez Instytut Pamięci Narodowej:

► Materiały źródłowe:

► Portal IPN o niemieckich obozach zagłady:

„To miejsce we wspomnieniach moich nazwałbym momentem, w którym kończyłem ze wszystkim, co było dotychczas na ziemi, i zacząłem coś, co było chyba gdzieś poza nią. […] W głowy nasze uderzały nie tylko kolby esesmanów ‒ uderzało coś więcej. Brutalnie kopnięto we wszystkie nasze pojęcia, do których myśmy się na ziemi przyzwyczaili (do jakiegoś porządku rzeczy ‒ prawa). To wszystko wzięło w łeb”.

 -  Cytat z Raportu Witolda pochodzi z: A. Cyra, Ochotnik do Auschwitz. Witold Pilecki 1901‒1948, Oświęcim 2000.

Zdjęcia przedstawiają obóz koncentracyjny i zagłady Auschwitz-Birkenau.

Krematorium budowaliśmy dla siebie ‒ pisał. ‒ Rusztowanie wokół komina wznosiło się coraz wyżej. Z taczką napełnioną […] trzeba było szybko się posuwać, a i po deskach ułożonych dalej ‒ pchać taczkę biegiem. Co 15‒20 kroków stał kapo. […] Tu konkurowały z sobą w walce o życie mięśnie, spryt i oczy. Trzeba było mieć dużo siły, aby pchać taczkę, trzeba było umieć utrzymać ją na desce, trzeba było widzieć i wybrać odpowiedni moment »na wstrzymanie« w pracy, aby złapać oddech w zmęczone płuca. Tu właśnie widziałem, jak wielu z nas, inteligentów, nie daje sobie rady w ciężkich, bezwzględnych warunkach. Tak ‒ wtedy przechodziliśmy twardą selekcję. […] Wszyscy, którzy się do pracy nie nadawali lub nie mieli już sił biegać z taczką, byli bici, a przy upadku ‒ zabijani drągiem lub butem. W takich właśnie chwilach zabijania innego więźnia człowiek, jak prawdziwe zwierzę, stał parę minut, łapał oddech w szybko pracujące płuca, wyrównywał nieco tempo łopoczącego serca…”.

 -  Cytat z Raportu Witolda pochodzi z: A. Cyra, Ochotnik do Auschwitz. Witold Pilecki 1901‒1948, Oświęcim 2000.

Maciej Kwaśniewski: Bojownik w piekle i jego niezwykłe rzeźby

Zajęcia organizowane są we współpracy z Mazowieckim Samorządowym Centrum Doskonalenia Nauczycieli. 

Pierwsze spotkanie odbędzie się 29 stycznia br. w siedzibie Archiwum IPN przy ul. Kłobuckiej 21 w Warszawie.

W trakcie warsztatów o systemie obozów koncentracyjnych opowie dr Marcin Przegiętka (Biuro Badań Historycznych IPN), natomiast Dawid Chomej (Archiwum IPN) zaprezentuje bazę „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945” jako źródło informacji o ofiarach niemieckich represji. Uczestnicy zajęć będą mieli możliwość zapoznania się i pracy z przechowywanymi w zbiorach Instytutu dokumentami administracyjnymi, wspomnieniami i artefaktami dotyczącymi losów więźniów obozów koncentracyjnych.

Na kolejne spotkanie dotyczące losów dzieci pod okupacjami: niemiecką i sowiecką, zapraszamy 18 lutego. Zajęcia będą realizowane w trybie on-line.

[...] Ten widok „przenikał prądem”

-  Cytat z Raportu Witolda pochodzi z: A. Cyra, Ochotnik do Auschwitz. Witold Pilecki 1901‒1948, Oświęcim 2000.

„wydarzył się wypadek, że gdy wybrano młodego więźnia, z szeregu wystąpił staruszek-ksiądz i prosił komendanta obozu, by wybrał jego, a zwolnił tamtego młodego od kary – notował w swoim raporcie. – Blok skamieniał z wrażenia. Komendant zgodził się. Ksiądz-bohater poszedł na śmierć, a tamten więzień wrócił do szeregu”.

-  Cytat z Raportu Witolda pochodzi z: A. Cyra, Ochotnik do Auschwitz. Witold Pilecki 1901‒1948, Oświęcim 2000.

► Portal Przystanek Historia:

„Był tam dziedziniec ograniczony blokami […]. Od wschodu zamknięty murem, ścianą łączącą bloki, a nazywaną »ścianą płaczu«. Od zachodu też stał mur, w którym była brama […]. Otwierała swe podwoje przed ofiarą żywą lub dla wyrzucenia okrwawionych trupów. Przechodząc tamtędy, czuło się taki zapach, jaki panuje w rzeźni. Rynsztoczkiem płynęła czerwona struga. Bielono rynsztoczek, lecz prawie codziennie wśród białych brzegów czerwona rzeczka wiła się na nowo…”.

-  Cytat z Raportu Witolda pochodzi z: A. Cyra, Ochotnik do Auschwitz. Witold Pilecki 1901‒1948, Oświęcim 2000.

Kontakt dla mediów:

Rzecznik Prasowy IPN – Dyrektor Biura:
dr Rafał Leśkiewicz
tel. 602 322 362
rzecznik@ipn.gov.pl

AUDIO:

• dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa IPN - Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu

• dr Roman Gieroń (OBBH Kraków) 80. rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau