Materiał przybliża dwa niedawne sukcesy Instytutu Pamięci Narodowej w ściganiu zbrodni komunistycznych w kraju i za granicą. Chodzi o skazanie sprawcy śmierci Czesława Kukuczki – Polaka uciekającego do Berlina Zachodniego – oraz o doprowadzenie do procesu 27 byłych funkcjonariuszy Służby Więziennej, którzy w stanie wojennym skatowali internowanych w Kwidzynie.
[PL] Czy warto dochodzić sprawiedliwości po wielu latach? [SPOT]
[ENG] Is it worth pursuing justice after so many years? [SPOT]
***
38-letni Czesław Kukuczka zmarł 29 marca 1974 r., po śmiertelnym strzale oddanym do niego tego samego dnia na przejściu granicznym w Berlinie. Władze NRD i PRL zgodnie postanowiły, że sprawa nie powinna ujrzeć światła dziennego. Dopiero w latach 2016–2017 okoliczności śmierci Kukuczki pierwszy raz zostały opisane w publikacjach naukowych i popularnonaukowych. Współautorem części tych artykułów był dr Filip Gańczak z Instytutu Pamięci Narodowej.
W tamtym czasie prokuratura berlińska kwalifikowała śmierć Kukuczki jako umyślne zabójstwo, podlegające przedawnieniu. Nie było zatem mowy o stawianiu komukolwiek zarzutów.
W 2018 r. własne, dużo szerzej zakrojone śledztwo wszczęła Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN w Poznaniu. To właśnie ono okazało się przełomowe. Na wniosek prok. Artura Orłowskiego wystawiono list gończy za Manfredem Naumannem, byłym oficerem Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego (Stasi) NRD, a Sąd Okręgowy w Poznaniu wydał w lipcu 2021 r. Europejski Nakaz Aresztowania.
Strona niemiecka odmówiła wydania Polsce byłego funkcjonariusza Stasi, ale zdecydowała się sama postawić mu zarzuty. Przyjęto tym razem inną kwalifikację czynu – podstępne morderstwo, niepodlegające przedawnieniu. 14 października 2024 r. Sąd Krajowy w Berlinie skazał Naumanna na karę 10 lat pozbawienia wolności.
Więcej informacji o sprawie Czesława Kukuczki i przebiegu procesu:
- Były oficer operacyjny służby bezpieczeństwa NRD (Stasi) skazany za zabójstwo obywatela polskiego na przejściu granicznym pomiędzy NRD a Berlinem Zachodnim
- Filip Gańczak: Morderstwo się nie przedawnia
- Filip Gańczak, Strzał w plecy
- Były oficer operacyjny Stasi z zarzutami za śmierć Polaka
- Europejski Nakaz Aresztowania wobec obywatela Niemiec – byłego oficera operacyjnego służby bezpieczeństwa NRD (Stasi)
***
14 sierpnia 1982 r. funkcjonariusze Służby Więziennej stłumili w Ośrodku Odosobnienia w Kwidzynie protest niesłusznie internowanych, prowadzony przez nich przeciwko ograniczaniu im kontaktu z rodzinami. Internowali zostali brunatnie pobici. Byli też dręczeni psychicznie.
W PRL nie było szans na sprawiedliwość. „Osądzono” jedynie ofiary.
W sierpniu 2022 r. prezes IPN dr Karol Nawrocki zainicjował w Kwidzynie projekt „Archiwum Zbrodni”, mający na celu podejmowanie na nowo śledztw w sprawie zbrodni komunistycznych z lat 80. XX w.
Na efekty nie trzeba było długo czekać. 3 lipca 2024 r. prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN w Gdańsku skierował do Sądu Rejonowego w Kwidzynie akt oskarżenia przeciwko 27 byłym funkcjonariuszom SW odpowiedzialnym za pacyfikację w Kwidzynie.
Więcej informacji o sprawie kwidzyńskiej:
- Dwudziestu siedmiu byłych funkcjonariuszy Służby Więziennej oskarżonych o udział w pobiciu osób internowanych w Ośrodku Odosobnienia w Kwidzynie
- Zarzuty dla 25 funkcjonariuszy z ośrodka internowania w Kwidzynie, odpowiedzialnych za dręczenie niesłusznie uwięzionych osób. Konferencja prasowa prezesa IPN dr. Karola Nawrockiego i dyrektora GKŚZpNP, zastępcy prokuratora generalnego Andrzeja Pozorskiego
- IPN powraca do śledztw w sprawie zbrodni z okresu lat 80. XX wieku – konferencja prasowa prezesa IPN – Kwidzyn, 14 sierpnia 2022
- Grzegorz Wołk, Pulitzer a sprawa kwidzyńska
- Polskie Miesiące: Kwidzyn
Kontakt dla mediów:
Rzecznik Prasowy IPN – Dyrektor Biura:
dr Rafał Leśkiewicz
tel. 602 322 362
rzecznik@ipn.gov.pl
