Instytut Pamięci Narodowej (archiwum) [TEKST+AUDIO] 6 listopada 1949 r. Konstanty Rokossowski został mianowany marszałkiem Polski i ministrem obrony narodowej - Komunikaty

Wojenna kariera
Konstanty Rokossowski urodził się 21 grudnia 1896 r. w Warszawie. Pochodził z rodziny, której członkowie walczyli o wolną Polskę u boku księcia Józefa Poniatowskiego i w powstaniu styczniowym. Już w czasie I wojny światowej zdobywał carskie odznaczenia za męstwo i odwagę w walce z nieprzyjacielem. Jednak po wybuchu rewolucji październikowej wstąpił do Armii Czerwonej, w szeregach której również dał się poznać jako dobry żołnierz. Z ramienia sowietów brał udział wojnie domowej w Mongolii a później w Hiszpanii, gdzie pełnił funkcję doradcy przy wojskach republikańskich. Karierę przerwały fałszywe oskarżenia o szpiegostwo dla wywiadów japońskiego i polskiego. Po brutalnym śledztwie trafił do więzienia, które dzięki interwencji dawnego przełożonego opuścił w 1940 roku.

Po wyjściu na wolność i przywróceniu do służby wojskowej został jednym z głównych architektów zwycięstwa Związku Sowieckiego w II wojnie światowej. Dowodził 16 Armią w bitwie pod Moskwą, a później Briańskim, Dońskim, Centralnym, 1 i 2 Frontem Białoruskim. Miał udział w rozbiciu niemieckiej armii pod Stalingradem, które zakończyło się wzięciem do niewoli feldmarszałka Friedricha von Paulusa. Kolejne zwycięstwa na Łuku Kurskim czy podczas Operacji „Bagration”, w wyniku której siły Armii Czerwonej doprowadziły do całkowitego zniszczenia wojsk niemieckich Grupy Armii „Środek” na terenie Litwy, Białorusi i wschodniej Polski, potwierdziły, że jest sprawnym wojskowym.

Pomimo awansu na marszałka Związku Sowieckiego, 18 listopada 1944 r. musiał oddać dowodzenie nad zmierzającym na Berlin 1 Frontem Białoruskim marszałkowi Gieorgijowi Żukowowi. Decyzja prawdopodobnie była podyktowana pochodzeniem Rokossowskiego. Sowiecki dyktator nie chciał, aby to „Polak” zdobył Berlin. Musiał to być Rosjanin i wybór padł na Żukowa. W zamian za to Rokossowskiemu powierzono dowodzenie 2 Frontem Białoruskim, któremu przypadły działania w ramach operacji pomorskiej. Zwieńczeniem było zajęcie wraz z siłami Floty Bałtyckiej duńskiego Bornholmu.

„Rosjanin” w polskim mundurze
5 sierpnia 1945 r. Bolesław Bierut wręczył Konstantemu Rokossowskiemu Krzyż Wielki Virtuti Militari z Gwiazdą oraz Krzyż Grunwaldu I klasy i oświadczył: „Polska nigdy nie zapomni tych, którzy swą bezgraniczną odwagą, swym bohaterstwem i znakomitym dowodzeniem przyczynili się do jej wyzwolenia”.

Po zakończeniu II wojny światowej Konstanty Rokossowski został dowódcą Północnej Grupy Wojsk Armii Czerwonej, której głównym zadaniem było podporządkowanie Polski Związkowi Sowieckiemu. Sowiecki dyktator miał pomysł jak wykorzystać postać Rokossowskiego w okupowanej Polsce. 6 listopada 1949 r. marszałek Konstanty Rokossowski został powołany na urząd ministra obrony narodowej oraz mianowany na stopień marszałka Polski. Nominacja ta stała się symbolem podporządkowania Polski i Wojska Polskiego Związkowi Sowieckiemu. Warto zaznaczyć, że nominacja ta była niezgodna z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa polskiego. Zgodnie z art. 12 ust. 2 dekretu z dnia 3 kwietnia 1948 r. o służbie wojskowej oficerów Wojska Polskiego, warunkiem koniecznym uzyskania stopnia marszałka Polski było posiadanie stopnia oficerskiego Wojska Polskiego, a Rokossowski nie był oficerem Wojska Polskiego i to nawet w najniższym stopniu.

Konstanty Rokossowski dość szybko okazał się być symbolem sowieckiej okupacji Polski. Swój urząd rozpoczął od masowego obsadzania kluczowych stanowisk oficerami Armii Czerwonej (aż 700 oficerów), do roty przysięgi wojskowej kazał wprowadzić słowa o sojuszu z ZSRS i walce z imperializmem. Żołnierzom polskim zwiększył liczbę zajęć ideologicznych. Ponadto przeprowadził czystki, w wyniku których oficerowie II RP i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie byli usuwani ze stanowisk, więzieni i niejednokrotnie mordowani (m.in. tzw. proces admirałów). Skazano łącznie 86. polskich oficerów, z czego 40. na śmierć, w tym trzech zasłużonych w obronie Helu w 1939 r. oficerów Marynarki Wojennej. Jak się miało okazać nie były to ostatnie jego decyzje. Blokował inwestycje cywilne na rzecz wojskowych oraz włączył państwo polskie w sowiecką infrastrukturę wojskową, co miało dalekosiężne konsekwencje.

Po śmierci Stalina, jesienią 1956 r. Konstanty Rokossowski stracił posadę ministra obrony i powrócił do ZSRS wraz z setkami swoich sowieckich doradców. Wyjeżdżając z Polski powiedział: „ironia losu, w Rosji ja był Polakiem, a w Polsce Ruskim”. W latach 1958-62 pełnił funkcję Wiceministra Obrony ZSRS, zmagając się z chorobą. Zmarł w 1968 r. i został pochowany na cmentarzu pod murami Kremla – w miejscu pochówku postaci najbardziej zasłużonych w ZSRS.

Do dzisiaj jego postać jest przedmiotem wielu dyskusji i sporów. Na ile był Polakiem, a na ile Rosjaninem. W tym kontekście warto przytoczyć słowa gen. Mariana Spychalskiego, który w rozmowie z dziennikarzem Wiesławem Białkowskim miał powiedzieć: „Rokossowski to skomplikowana postać! Na pewno bardziej Rosjanin niż Polak. Nawet gdy nosił polski mundur, myślał po rosyjsku. Tak go nauczono. Musiał z Polski odejść, bo go Polacy nie zaakceptowali”, po czym dodał: „To, co usłyszeliście, zostawcie dla siebie. Zakazuję coś pisać”.

***

W 2023 r. w ramach rzeszowskiej serii wydawniczej IPN ukazała się książka pt. „Władzy raz zdobytej… Początki systemu komunistycznego w Polsce 1944-1947” autorów: Mirosław Surdej, Paweł Fornal. Książka przygotowana przez rzeszowski Oddział IPN ukazuje początki systemu komunistycznego w tzw. okresie przejściowym w latach 1944–1947, tak w perspektywie ogólnopolskiej, jak i regionalnej. Omawia mechanizmy procesu uzależniania Polski od Związku Sowieckiego, którego symbolicznym zakończeniem było sfałszowanie wyborów do Sejmu w 1947. Niniejszą pozycję można nabyć w naszych księgarniach online lub stacjonarnie.

W 2023 r. nakładem wyd. IPN ukazała się książka pt. „Polska pod reżimem komunistycznym. Rok 1945. Anatomia okupacji kraju w raportach cywilnych i wojskowych instytucji Rządu RP na Uchodźstwie” pod red. Jolanty Mysiakowska-Muszyńskiej, Wojciecha J. Muszyńskiego. Zamieszczone w niniejszym tomie dokumenty, pochodzące z zasobów Studium Polski Podziemnej oraz Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie – w przeważającej części wcześniej niepublikowane – ukazują różnorodne aspekty życia politycznego, społecznego, gospodarczego i intelektualnego w roku 1945 w Polsce pojałtańskiej, a także na dawnych Kresach Wschodnich II RP – szczególnie cenne w odniesieniu do kluczowych dla przedwojennej kultury polskiej Wilna i Lwowa. Niniejsza pozycja jest dostępna w naszych księgarniach online i stacjonarnie.

W 2023 r. IPN wydał monografię pt. „Armia Czerwona w Wielkopolsce w latach 1945-1946 w świetle dokumentów polskiej administracji” autora: Maciej Kościuszko. W 1945 r. przez województwo poznańskie przetoczyły się ogromne rzesze czerwonoarmistów. Armia Czerwona przejęła najważniejsze linie komunikacyjne, w tym kolej, którą wysyłała liczne transporty ze zrabowanym mieniem. Po przejściu frontu sowieccy komendanci wojenni na zarządzanych przez siebie obszarach mieli niemal nieograniczoną władzę. Mieszkańcy tych terenów byli zdani na ich łaskę. Niniejsza pozycja jest dostępna w naszych księgarniach.

Zachęcamy również do zapoznania się z materiałami audio-wideo, artykułami naukowymi znajdującymi się w portalu przystanekhistoria.pl i na innych stronach IPN:

Kontakt dla mediów:

Rzecznik Prasowy IPN – Dyrektor Biura:
dr Rafał Leśkiewicz
tel. 602 322 362
rzecznik@ipn.gov.pl

AUDIO:

1949 – Konstanty Rokossowski został mianowany marszałkiem Polski i ministrem obrony narodowej - Paweł Sztama, BBH IPN, Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL