Instytut Pamięci Narodowej (archiwum) [TEKST+AUDIO] 25 września 1939 r. prezydent Ignacy Mościcki przekazał władzę Rządowi RP na uchodźstwie - Komunikaty

Prezydent Sanacji
Ignacy Mościcki urodził się 1 grudnia 1867 r. w Mierzanowie koło Ciechanowa. Uczył się w Płocku, Warszawie oraz Rydze, gdzie w 1887 r. rozpoczął studia na wydziale chemicznym Politechnische Schule. Tam też rozpoczął działalność konspiracyjną, najpierw w Związku Młodzieży Polskiej „Zet”, a następnie w socjalistycznym II Proletariacie.

Jeszcze przed I wojną światową powrócił do Polski i związał się ze Szkołą Politechniczną we Lwowie. Został mianowany profesorem zwyczajnym ad personam i w 1913 r. objął Katedrę Elektrochemii Technicznej i Chemii Fizycznej, a w 1915 r. został dziekanem Wydziału Chemicznego. Podczas wojny był działaczem Ligii Niezawisłości Polski.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zaangażował się w budowę przemysłu chemicznego. Utworzył Chemiczny Instytut Badawczy, w końcu 1925 r. objął Katedrę Elektrochemii Technicznej Politechniki Warszawskiej. Odegrał bardzo ważną rolę w przejmowaniu z rąk niemieckich chorzowskich zakładów produkujących związki azotowe.

Punktem przełomowym w jego życiu okazały się wybory w 1926 r. i wskazanie go w nich jako kandydata na prezydenta. Kluczowym czynnikiem była tutaj znajomość z Józefem Piłsudskim, z którym Mościcki znał się od 1896 r. To właśnie dzięki niemu został prezydentem II Rzeczypospolitej. Jego rola sprowadzała się do funkcji reprezentacyjnych, rzeczywistym dysponentem władzy państwowej był bowiem marszałek Józef Piłsudski. W maju 1933 r. został ponownie wybrany na prezydenta, a po śmierci Piłsudskiego stał się najważniejszą osobą w państwie.

Czas decyzji
Po ataku hitlerowskich Niemiec 1 września 1939 r. prezydent Ignacy Mościcki wydał odezwę, zagrzewając naród polski do walki przeciwko agresorowi:

„Obywatele Rzeczypospolitej! Nocy dzisiejszej odwieczny wróg nasz rozpoczął działania zaczepne wobec Państwa Polskiego, co stwierdzam wobec Boga i historii. W tej chwili dziejowej zwracam się do wszystkich obywateli państwa w głębokim przeświadczeniu, że cały naród w obronie swojej wolności, niepodległości i honoru skupi się dookoła Wodza Naczelnego i Sił Zbrojnych oraz da godną odpowiedź napastnikowi, jak to się już nieraz działo w historii stosunków polsko-niemieckich. Cały naród polski, błogosławiony przez Boga, w walce o swoją świętą i słuszną sprawę, zjednoczony z armią, pójdzie ramię przy ramieniu do boju i pełnego zwycięstwa”.

W wyniku szybkich sukcesów niemieckiej armii, nocą z 6 na 7 września przeniósł się wraz z rządem do Ołyki na Wołyniu, a następnie do Załucza koło Śniatynia. Niespodziewana agresja sowiecka zastała go w Kutach, skąd wieczorem 17 września 1939 r. wraz z rządem i marszałkiem Edwardem Rydzem-Śmigłym, Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych, przekroczył granicę polsko-rumuńską. Został internowany przez władze rumuńskie. W wyniku ograniczonych możliwości sprawowania swojego urzędu postanowił skorzystać z uprawnień przyznanych mu na czas wojny. Uchwalona w 1935 r. Konstytucja kwietniowa dawała mu możliwość przekazania władzy. Służył temu specjalny zapis (art. 24) w ustawie zasadniczej:

„W razie wojny okres urzędowania Prezydenta Rzeczypospolitej przedłuża się do upływu trzech miesięcy od zawarcia pokoju; Prezydent Rzeczypospolitej osobnym aktem, ogłoszonym w gazecie rządowej, wyznaczy wówczas swego następcę na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju. W razie objęcia przez następcę urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej, okres jego urzędowania trwa do upływu trzech miesięcy od zawarcia pokoju”.

Na jego podstawie Mościcki wysłał do Paryża zalakowaną kopertę z nazwiskiem swego następcy, który jak się okazało nie znalazł poparcia wśród opozycji emigracyjnej skupionej wokół gen. Władysława Sikorskiego. Ostatecznie prezydent Mościcki nominował na swego następcę Władysława Raczkiewicza (wojewodę pomorskiego i prezesa Światpolu, wcześniej marszałka Senatu). Następnie 30 września 1939 r. w Bicaz złożył swój urząd.

Pod koniec 1939 r. wyjechał do Szwajcarii. Nie znalazł zatrudnienia ani na uniwersytecie we Fryburgu, który przyznał mu doktorat honorowy, ani w fabryce kondensatorów, która dzięki niemu powstała. Po koniec wojny otrzymał od rządu brytyjskiego skromną dożywotnią rentę. Zmarł 2 października 1946 r. w Versoix koło Genewy, tam też został pochowany. 13 września 1993 r. szczątki byłego prezydenta RP złożono w krypcie katedry św. Jana w Warszawie.

***

24 lipca 2024 r., na terenie szpitala w Jaroszowcu, odsłonięto tablicę upamiętniającą prezydenta Mościckiego, który 95. lat temu wmurował kamień węgielny pod budowę tego ośrodka medycznego. Tablicę ufundował Oddział IPN w Krakowie. W ten sposób IPN przypomniał, że Mościcki był przede wszystkim wynalazcą, posiadaczem ponad 40 patentów, budowniczym polskiego przemysłu. Działalność polityczna była tylko jedną z wielu jego dziedzin aktywności.

Postać Ignacego Mościckiego została upamiętniona przez IPN również w ramach projektu Giganci nauki. Jest to działanie, poprzez które Instytut Pamięci Narodowej przypomina, jak polscy wynalazcy i uczeni zmieniali świat i jak wiele wnieśli w rozwój wielu państw.

 Polecamy film na kanale IPNtv,  w którym przybliżyliśmy postać Prezydenta Ignacego Mościckiego:

Kontakt dla mediów:

Rzecznik Prasowy IPN – Dyrektor Biura:
dr Rafał Leśkiewicz
tel. 602 322 362
rzecznik@ipn.gov.pl

AUDIO:

25 września 1939 - Prezydent Ignacy Mościcki przekazał władzę Rządowi RP na uchodźstwie - dr Małgorzata Ptasińska, Biuro Badań Historycznych IPN