Instytut Pamięci Narodowej (archiwum) [TEKST+AUDIO] 80 lat temu zachodni alianci przyznali żołnierzom AK prawa kombatanckie - Komunikaty

We wrześniu 1939 r. Rzesza Niemiecka i Związek Sowiecki wspólnie napadły na Polskę i podzieliły między siebie jej terytorium. Władze RP na uchodźstwie deklarowały jednak dalszą walkę u boku aliantów – aż do odzyskania niepodległości. Miały ją prowadzić Polskie Siły Zbrojne, a w kraju – Związek Walki Zbrojnej, który zastąpił powołaną wcześniej Służbę Zwycięstwu Polski.

Premier i Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski podkreślał w depeszy z 10 października 1941 r.: „ZWZ stanowi integralną część Polskich Sił Zbrojnych pozostających pod moim dowództwem”. Z kolei 14 lutego 1942 r. nakazywał: „Znoszę dla użytku zewnętrznego nazwę ZWZ – wszyscy żołnierze w czynnej służbie wojskowej w Kraju stanowią Armię Krajową”.

Niemcy nie uznawali jednak AK-owców za żołnierzy, lecz za bandytów. Praw kombatanckich AK nie respektował też Związek Sowiecki.

We wspólnej depeszy wysłanej jeszcze 30 lipca 1944 r. przez Delegata Rządu i przeze mnie do Premiera i do Naczelnego Wodza domagaliśmy się, wobec coraz częstszych wypadków aresztowań przez władze sowieckie ujawniających się dowódców wojskowych i przedstawicieli administracji cywilnej, przyznania praw kombatanckich

– wspominał później Dowódca AK gen. Tadeusz Komorowski „Bór”.

Zagadnienie to stało się jeszcze bardziej palące po tym, jak 1 sierpnia 1944 r. wybuchło Powstanie Warszawskie, gdy Niemcy dopuszczali się rozstrzeliwania wziętych do niewoli żołnierzy AK i masowych zbrodni na ludności cywilnej.

Rządy brytyjski i amerykański chciały doprowadzić do uznania praw Armii Krajowej we wspólnej deklaracji, pod którą podpisaliby się również Sowieci. Gdy okazało się to niemożliwe, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone postanowiły wystąpić samodzielnie.

W deklaracji wydanej 29 sierpnia 1944 r., a ogłoszonej dzień później, władze brytyjskie uznały, że Armia Krajowa „stanowi siłę kombatancką, będącą integralną częścią Polskich Sił Zbrojnych”. Rząd Jego Królewskiej Mości ostrzegł zarazem Niemców, że wszyscy, którzy dopuszczają się represji wobec członków AK, „będą pociągnięci do odpowiedzialności za swe zbrodnie”. Podobną deklarację ogłosiły równolegle władze USA.

W praktyce także po 30 sierpnia Niemcy mordowali wziętych do niewoli powstańców warszawskich. W umowie kapitulacyjnej podpisanej 2 października 1944 r. zagwarantowali jednak, że z chwilą złożenia broni „żołnierze AK korzystają z wszystkich praw konwencji genewskiej […], dotyczącej traktowania jeńców wojennych”. Zapis ten objął także samego „Bora”, który 5 października oddał się do niemieckiej niewoli.

***

W badaniach naukowych i działaniach edukacyjnych IPN wybrzmiewają liczne wątki związane z Armią Krajową i Powstaniem Warszawskim. Instytut Pamięci Narodowej jest m.in. współwydawcą dwóch tomów opracowania Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945:

►Zachęcamy też Państwa do zapoznania się z wystawami elementarnymi IPN „Armia Krajowa” oraz „Powstanie Warszawskie 1944. Bitwa o Polskę”:

►Polecamy również następujące publikacje popularnonaukowe i zapisy dyskusji dostępne w portalu IPN Przystanek Historia:

Kontakt dla mediów:

Rzecznik prasowy – Dyrektor Biura:
dr Rafał Leśkiewicz
tel. 602 322 362
media@ipn.gov.pl

AUDIO:

29.08.1944 - Rządy Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych ogłosiły przyznanie żołnierzom AK praw kombatanckich - Tomasz Krok, Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie