-
Strona tytułowa Illustrirte Zeitung z Benitem Mussolinimi Adolfem Hitlerem, 1937 r. fot. Julien Bryan, AIPN
Brutalne przejęcie władzy
Krótko po tym, jak 30 stycznia 1933 r. Hitler objął urząd kanclerza Rzeszy, jego Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP) brutalnie rozprawiła się z przeciwnikami politycznymi. Trafiali oni do więzień lub obozów koncentracyjnych, względnie byli zmuszani do emigracji.
Równocześnie nowe władze dążyły do glajchszaltyzacji rozmaitych dziedzin życia społeczno-politycznego, czyli ujednolicenia i podporządkowania sobie wszelkich instytucji i stowarzyszeń. Proces ten dotknął także ustroju terytorialnego państwa. Już wiosną 1933 r. znacznie ograniczono prawa krajów związkowych Rzeszy kosztem władzy centralnej.
Skutki prawne
Ustawa z 30 stycznia 1934 r. całkowicie likwidowała suwerenność krajów związkowych. Utraciły one m.in. prawo do nadawania obywatelstwa. Regionalne (landowe) parlamenty przestały istnieć. Rządy krajów związkowych zostały zaś podporządkowane rządowi Rzeszy. Wkrótce rozwiązano też Radę Rzeszy, która reprezentowała landy w Berlinie.
Z państwa federalnego Rzesza Niemiecka stała się państwem unitarnym, a rządy Hitlera zostały jeszcze bardziej wzmocnione. Pełnię dyktatorskiej władzy uzyskał on latem 1934 r., gdy po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga przejął także jego uprawnienia. Od tej pory rządził jako „przywódca i kanclerz Rzeszy”.
***
Instytut Pamięci Narodowej od lat bada i ściga zbrodnie niemieckie w okupowanej Polsce. Podejmuje również tematy związane z polityką wewnętrzną Rzeszy za rządów Adolfa Hitlera i powojennymi niemieckimi rozliczeniami z brunatną dyktaturą.
Nakładem Wydawnictwa IPN w 2018 r. ukazała się monografia dr. Wojciecha Wicherta Narodowy socjalizm w historiografii Republiki Federalnej Niemiec w latach 1986–2016. Wersja elektroniczna
Problematykę indoktrynacji niemieckiej młodzieży w dobie narodowego socjalizmu porusza książka Tomasza Butkiewicza Napola. Młoda elita Adolfa Hitlera, również wydana przez IPN w 2018 roku.
Wiele materiałów na temat rządów i ideologii NSDAP jest dostępnych w portalu IPN przystanekhistoria.pl, na innych stronach Instytutu Pamięci Narodowej oraz kanałach IPN w serwisie YouTube:
- Wyhodować niemiecką bestię
- Szarotkowi piraci
- Nazizm jako antychrześcijańska „religia zastępcza”
- 90 sekund historii: 30 stycznia 1933 r. Adolf Hitler został kanclerzem Rzeszy
Zachęcamy też do obejrzenia dyskusji „III Rzesza Niemiecka” w ramach cyklu „Kulisy historii”: