Książki
Jakub Gołębiewski, Ksiądz Jerzy Popiełuszko. Historia życia, Warszawa 2024, 440 s., ISBN 978-83-8376-014-8
Album ukazuje się w 40. rocznicę męczeńskiej śmierci ks. Jerzego Popiełuszki. Przedstawia wszystkie etapy życia niezłomnego księdza i jego działalność, szczególnie podczas najważniejszych wydarzeń w Polsce lat 80. Publikacja zawiera ponad 340 fotografii i dokumentów. Zamieszczono zdjęcia amatorskie, z domowych archiwów oraz wykonane przez profesjonalistów. Ponadto album zawiera nieznane zdjęcia ks. Popiełuszki z okresu jego pracy duszpasterskiej w parafiach, a także niepublikowane dotąd fotografie dokumentujące jego działalność wśród tworzącego się NSZZ „Solidarność”. Czytelnik pozna świadectwa prześladowania ks. Popiełuszki przez władze komunistyczne – m.in. poprzez zachowane dokumenty Służby Bezpieczeństwa, a także fotografie wykonane w czasie śledztwa w sprawie jego porwania i zabójstwa.
Grzegorz Majchrzak, Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana, IPN, Śląskie Centrum Wolności i Solidarności, Katowice – Warszawa 2024, 440 s., ISBN 978-83-8376-149-7 (IPN)
Stan wojenny był przedmiotem licznych publikacji, ale nadal wiele jego aspektów pozostaje nieznanych czy szerzej nieopisanych. Niniejszy tom po części wypełnia te lukę. Przedstawia – oprócz znanych wydarzeń z okresu po 13 grudnia – również te mniej znane, np. wręcz szokujące okoliczności uchwalenia prawa (dekretów) stanu wojennego.
Joanna Dardzińska, Warszawa nie umiera nigdy Henryk Śmigacz – fotograf walczącej stolicy (1939, 1944), Warszawa 2024, 136 s., ISBN 978-83-8376-080-3
W okrągłą rocznicę wybuchu II wojny światowej i powstania warszawskiego prezentujemy album upamiętniający życie, twórczość oraz spuściznę Henryka Śmigacza (1911–1972), zapomnianego warszawskiego fotografa i fotoreportera. Jego zdjęcia, włączone do zasobu IPN w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci, to niezwykle cenny zbiór dokumentujący wydarzenia II wojny światowej – przebieg walk, uzbrojenie, umundurowanie, obraz zniszczeń życie codzienne mieszkańców stolicy. Zachowana dokumentacja to m.in. ważny materiał do badań dotyczących historii fotografii wojennej.
Komiksy
Krzysztof Wyrzykowski, Sławomir Zajączkowski, Monte Cassino 1944. Bitwa Dziesięciu Armii, Warszawa 2024, 88 s., ISBN 978-83-8229-999-1
Bitwa o klasztor Monte Cassino – będący częścią niemieckiej linii umocnień zwanej linią Gustawa to jedna z najkrwawszych odsłon II wojny światowej. Począwszy od stycznia 1944 r. przez pięć kolejnych miesięcy umocnienia niemieckie starali się przełamać Amerykanie, Brytyjczycy, Francuzi, Marokańczycy, Algierczycy, Nowozelandczycy (w tym także Maorysi), Hindusi i Gurkhowie. Ostatecznie wszystkie ataki zakończyły się fiaskiem i ogromnymi stratami, sięgającymi 50 tys. żołnierzy. Dopiero wejście do walki 2 Korpusu Polskiego i jego dwa szturmy z 12 i 18 maja 1944 r. doprowadziły do przełamania linii Gustawa i otwarcia aliantom drogi na Rzym. Zwycięstwo pod Monte Cassino stało się symbolem determinacji Polaków w walce o należne im miejsce w powojennej Europie.
Akcja pod Arsenałem 26 marca 1943, scenariusz Sławomir Zajączkowski, rysunki Krzysztof Wyrzykowski, koncepcja serii, wkładka historyczna i konsultacja historyczna Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski, Warszawa 2015, 52 s.
Marzec 1943 r. Gestapo celnie uderza wwarszawskie Szare Szeregi. W ręce Niemców wpada najpierw dowódca hufca praskiego phm. pchor. Henryk Ostrowski „Heniek”, a po kilku dniach – dowódca hufca „Południe” phm. pchor. Jan Bytnar „Rudy”. Czy złapani i katowani wsiedzibie gestapo przy Al. Szucha harcerscy konspiratorzy będą mieli szansę na przeżycie? Czy zostaną pozostawieni własnemu losowi? Na pomoc aresztowanym ruszają koledzy i przyjaciele z Grup Szturmowych Szarych Szeregów z Tadeuszem Zawadzkim „Zośką”, Aleksym Dawidowskim „Alkiem” i Janem Rodowiczem „Anodą” na czele. Są gotowi poświęcić życie. Organizują akcję odbicia aresztowanych w biały dzień, w centrum miasta. To pierwsza tak poważna dywersja bojowa w stolicy, wymaga zgody dowództwa Kedywu Komendy Głównej AK. Czas ucieka – „Rudy” i „Heniek” mogą nie przeżyć następnego przesłuchania. W końcu 26 marca przychodzi rozkaz: „Trzaskać”.
Tomasz Łabuszewski, Michał Konarski, Hubert Ronek, Wojenna odyseja Antka Srebrnego 1939–1946. Zeszyt 11. „Targi mińskie” 1942 r., Warszawa 2023, 52 s., ISBN 978-83-8229-804-8
W komiksie przedstawiono historię Janki Wydry i drogę, która ostatecznie zawiodła ją w szeregi II Korpusu Polskich Sił Zbrojnych pod Monte Cassino. Cofamy się do prapoczątków serii, czyli obrony Grodna i poznajemy działalność Wydzielonej Organizacji Dywersyjnej „Wachlarz”.
Czasopisma
„CzasyPismo” nr 1(25)/2024, IPN, Muzeum w Gliwicach, Katowice 2024, 232 s., ISSN 2299-2812
Tematem wiodącym obecnego numeru „CzasyPisma”, popularnonaukowego półrocznika IPN, jest fenomen partii komunistycznej w realiach Górnego Śląska. U źródeł komunizmu tkwiły wezwania do zburzenia kapitalistycznego ładu i zastąpienia go utopijnym porządkiem społecznym. Wiek dojrzały systemu komunistycznego oznaczał upaństwowienie ludzi i własności oraz poddanie ich władzy wąskiej partyjnej elity.
„Biuletyn IPN” nr 12/2024 – Światło na bezpiekę
Zmieniali nazwy, rozwijali formy działania, wszystko jedno, czy to się nazywało Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, faktycznie było to ministerstwo zbrodni. A związany z nim Urząd Bezpieczeństwa nazwany został jak na ironię, bo przecież jego działalność sprowadzała niebezpieczeństwo na cały naród.
Tak zwane organy bezpieczeństwa skupione całkowicie w rękach komunistów to wspólna cecha wszystkich państw bloku sowieckiego. Przy pomocy tych organów komuniści zdobywali i sprawowali pełną władzy.
Na potrzeby tajnej policji politycznej kształcono funkcjonariuszy w specjalnie do tego celu powołanej szkole. Tych, którzy już wiedzieli jak wyrywać paznokcie przesłuchiwanym, uczono tam jak łamać ludzkie sumienia.
Bezpieka zajmowała się nie tylko tropieniem, wtrącaniem do więzień czy mordowaniem przeciwników politycznych. Konsekwencje jej działań, na przykład przejmowania warszawskich mieszkań, trwają do dzisiaj.
Pierwsze informacje o zbrodniczej działalności bezpieki ujawnił zbiegły na Zachód funkcjonariusz Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego Józef Światło. Dziś pracownicy IPN badając spuściznę po tym ponurym resorcie rzucają światło na bezpiekę.
„Biuletyn IPN” nr 10/2024 – Czterdziesta rocznica śmierci ks. Jerzego
Czterdziesta rocznica śmierci księdza Jerzego Popiełuszki przypomina mi lekturę, dzięki której mogłem wtedy choć trochę zbliżyć się do sensu tego wydarzenia. Czytałem Przed nieznanym trybunałem Jana Józefa Szczepańskiego. Jest tam esej Święty, w którym Szczepański napisał „Obłąkane plany hitleryzmu przekreśliła militarna klęska. Bez argumentów konferencji moskiewskiej (na której zapadła decyzja sądzenia hitlerowskich zbrodniarzy wojennych) i Stalingradu nie byłoby norymberskiego werdyktu.
Ale najgłębsza istota sporu o sens człowieczeństwa nie została przesądzona przez wojskowych, polityków i prawników. Rozstrzygająca odpowiedź padła w sierpniu 1941 roku w podziemnej celi oświęcimskiego trzynastego bloku, zwanego Blokiem Śmierci. Udzielił jej polski franciszkanin, ojciec Maksymilian Maria Kolbe. Udzielił jej dowodem, którego żadna dialektyka nie jest w stanie podważyć”. Te słowa otworzyły mi oczy na sens ofiary z życia księdza Jerzego.
Kiedy szalał hitlerowski totalitaryzm, największe zwycięstwo dokonało się w miejscu, gdzie człowieczeństwo miało zostać całkowicie upodlone; w miejscu, gdzie ludzie mieli tracić wszystkie swoje cechy walcząc o kromkę chleba.
To tam, ci którzy czuli się nadludźmi, panami świata zostali zaskoczeni czynem polskiego kapłana, który przeciwstawił się potężnej totalitarnej machinie. Wystąpił z szeregu i powiedział, że chce umrzeć za drugiego, nieznanego człowieka. Siła imperium zła runęła w tym momencie. Okazało się, że nie była w stanie zniweczyć człowieczeństwa.
Ksiądz Jerzy od dzieciństwa był zafascynowany ojcem Maksymilianem. I poszedł jego śladem. Kiedy zaciskała się wokół niego zbrodnicza pętla obłąkanego komunizmu, kiedy go przestrzegano, że za mówienie prawdy, za obronę krzywdzonych w stanie wojennym może zostać zamordowany; kiedy mu proponowano, żeby chociaż na jakiś czas wyjechał za granicę, odparł że musi pozostać z tymi, którzy mu zaufali.
Jestem przekonany, że w tym mrocznym czasie komunizmu istota sporu o sens człowieczeństwa nie została przesądzona przez największe nawet manifestacje opozycji, naciski polityków zagranicznych. Rozstrzygająca odpowiedź padła w październiku 1984 roku. Udzielił jej polski kapłan, ksiądz Jerzy Popiełuszko. Powtarzając: „zła się nie ulęknę, bo Ty jesteś ze mną” potwierdził prawdę swoich słów: jestem gotowy na wszystko! Udzielił odpowiedzi dowodem, którego żadna dialektyka – także marksistowska – nie jest w stanie podważyć.
Jan Józef Szczepański pisał przed laty: „Współczesny laicki świat potrzebuje prawdopodobnie świętości bardziej niż kiedykolwiek dotychczas. Lecz – podejrzewam – mniej niż kiedykolwiek potrzebuje hagiografii”. Te słowa zyskały dziś na aktualności.
Październikowy numer „Biuletynu IPN” nie jest ucieczką w stronę słodkiej hagiografii. Ukazuje człowieka z krwi i kości, który stawił czoła imperium zła.