Podczas otwarcia konferencji zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma podkreślił, że Polska była pierwszym krajem po Niemczech, który powołał instytucję zajmującą się badaniem i dokumentowaniem strat poniesionych przez Naród Polski w następstwie powojennego totalitaryzmu komunistycznego:
– Choć jesteśmy obecnie największą tego typu instytucją na świecie, z bogatym archiwum dokumentów wytworzonych przez służby specjalne oraz pionem prokuratorskim, a także własnym wydawnictwem, oddającym do rąk czytelników takie publikacje jak np. „Handbook of the Polish United Worker’s Party”, chciałbym zaznaczyć, że współpraca z instytucjami o podobnym profilu była i jest dla nas czymś bardzo cennym.
Dr Mateusz Szpytma powiedział, że współpraca z rumuńskimi i albańskimi partnerami przejawia się nie tylko na polach naukowym i wydawniczym, ale jest także widoczna podczas organizacji międzynarodowych konferencji.
– Ogromnie doceniam relacje zbudowane między naszymi instytucjami i głęboko wierzę, że kontakty między nami będą jeszcze częstsze w przyszłości. Dzięki temu będziemy mogli lepiej wypełniać nasz obowiązek dawania świadectwa komunistycznym zbrodniom i represjom tak, aby nigdy więcej się nie powtórzyły
– dodał.
W konferencji uczestniczyli m.in. sekretarz stanu z Kancelarii Premiera Rumunii Dragoș Hotea, ambasador Albanii Enkeleda Mërkuri, dyrektor wykonawczy ISKK Çelo Hoxha oraz prezes wykonawczy IICCMER Florin-Daniel Șandru.
4 października, podczas kolejnych paneli dyskusyjnych, wykład „Polskie doświadczenia transformacji ustrojowej. Czy na pewno się udało?” wygłosił dr Rafał Leśkiewicz, dyrektor Biura Rzecznika Prasowego, rzecznik prasowy IPN.
* * *
Minęło 35 lat od upadku bloku wschodniego, żelazna kurtyna runęła a setki milionów mieszkańców Europy Wschodniej i Środkowej mogły swobodnie oddychać. Po zakończeniu totalitarnego doświadczenia rozpoczęły się dochodzenia i rozliczania reżimów. Upadające systemy zniszczyły wiele swoich rejestrów, ponieważ były one obciążającymi dowodami, ale to, co pozostało, maluje ponury obraz. Część tego obrazu jest obecnie badana w Bukareszcie.
Podczas konferencji „35 lat po upadku reżimów komunistycznych w Europie”, zorganizowanej wspólnie przez Instytut Badania Zbrodni Komunistycznych i Pamięci Rumuńskiego Uchodźstwa (IICCMER) oraz Instytut Badań Zbrodni i Konsekwencji Komunistycznych (ISKK) z Albanii, badacze omawiają kluczowe wydarzenia historyczne i ich wpływ na społeczeństwa europejskie, koncentrując się na nielegalnym przekraczaniu granic, ściganiu sprawców i sprawiedliwości okresu przemian.
Wydarzenie gromadzi ekspertów z całej Europy, którzy dyskutują o upadku reżimów komunistycznych, aktywizmie na rzecz praw człowieka podczas procesu helsińskiego oraz roli muzeów i miejsc pamięci w zachowaniu pamięci. Konferencja obejmuje również pokazy filmów i prezentację książek.