Książki
Johannes Vande Voorde, Dirk Verbeke, Zapomniani bohaterowie. Śladami polskich wyzwolicieli: z Arromanches do Wilhemshaven, Warszawa 2024, 264 s., ISBN 978-83-8376-085-8
Na cokole słynnego Krzyża Lotaryńskiego przy plaży „Juno” w północnej Francji widnieje napis „ZA WASZĄ I NASZĄ WOLNOŚĆ”. W latach 1944–1945 pod dowództwem generała Stanisława Maczka żołnierze polskiej 1 Dywizji Pancernej przeszli szlak bojowy przez Francję, Belgię, Holandię i Niemcy. Historia polskich wyzwolicieli, którzy podczas drugiej wojny światowej walczyli po stronie aliantów z niemieckim okupantem, wzrusza nieustannie. Owa odzyskana wolność oznaczała dla nich uchodźstwo. Po demobilizacji – w przeciwieństwie do Kanadyjczyków, Brytyjczyków i Amerykanów – nie wrócili do Polski, ale pozostali w Belgii lub Holandii. Niniejszy album stanowi hołd złożony tym bohaterom, którzy z dala od swoich domów walczyli o wolność innych Europejczyków.
Tadeusz Ruzikowski, Solidarni w Hucie Warszawa 1980–1989, Warszawa 2024, 432 s., ISBN 978-83-8376-073-5
Oddana do użytku w 1957 r. Huta Warszawa była jedną z wielkich inwestycji planu sześcioletniego. Proletariat wielkoprzemysłowy miał być bazą społeczną przemian ustrojowych w kraju po II wojnie światowej. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX w. Huta Warszawa stanowiła wizytówkę polskiej metalurgii. Po wydarzeniach Sierpnia ʼ80 Organizacja Zakładowa NSZZ „Solidarność” Pracowników Huty Warszawa należała do najliczniejszych ogniw zakładowych w Regionie Mazowsze. Album ukazuje różnorodną działalność hutniczej „Solidarności” od 1980 do 1989 r. – zarówno legalną, prowadzoną do 13 grudnia 1981 r., jak i podziemną, podjętą po wprowadzeniu stanu wojennego. Ważną postacią dla warszawskich hutników był ich kapelan ks. Jerzy Popiełuszko. Po męczeńskiej śmierci kapłana Huta Warszawa stała się prężnym ośrodkiem rozwoju jego kultu. Na album poświęcony hutniczej „Solidarności” składa się tekst monograficzny, któremu towarzyszy bogaty materiał ikonograficzny – zdjęcia oraz skany dokumentów. Narrację uzupełniają fragmenty wypowiedzi dawnych działaczy „Solidarności” z Huty Warszawa. W Aneksie znajduje się interesująca relacja fotografa Adama Szymańskiego, z którego kolekcji pochodzi większość zdjęć zamieszczonych w albumie. Opisuje on swoją pasję fotograficzną, pracę w Hucie Warszawa, a także dramatyczną historię ratowania zakładowego archiwum fotograficznego w 1994 r. Album jest hołdem złożonym hutnikom w uznaniu ich wkładu w polską drogę do wolności.
Konrad Białecki, Rafał Łatka, Rafał Reczek, Elżbieta Wojcieszyk, Arcybiskup Antoni Baraniak 1904-1977, wyd. II uzupełnione, Warszawa 2024, 560 s., ISBN 978-83-8376-071-1
Antoni Baraniak, syn ziemi wielkopolskiej, urodzony w niewielkiej wsi Sebastianowo, gruntownie wykształcony salezjanin, zaufany sekretarz prymasów Polski – Augusta Hlonda i Stefana Wyszyńskiego – więzień okresu stalinowskiego, poddany wycieńczającym przesłuchaniom, które nieomal zakończyły się jego śmiercią, biskup sufragan gnieźnieński i arcybiskup metropolita poznański. Jeden z najważniejszych, obok prymasa Stefana Wyszyńskiego i kard. Karola Wojtyły, członek Konferencji Episkopatu Polski, uczestnik Soboru Watykańskiego II, zapalony filatelista i fotograf. To tylko kilka zdawkowych informacji o jednej z najbardziej niezwykłych postaci polskiego Kościoła w XX w.
Choć od kilku lat sylwetka Antoniego Baraniaka jest sukcesywnie przypominana, m.in. przez książki i filmy dokumentalne, a jego imię noszą szkoła w Mchach i ulica w Poznaniu, to jednak poza Wielkopolską i wąskim gronem historyków Kościoła jest on prawie zupełnie nieznany. Niniejszy album, przez obszerny wstęp i kilkaset fotografii, przybliża postać tego wielkiego człowieka, któremu krótko przed śmiercią kard. Karol Wojtyła powiedział: ,,Kościół nigdy księdzu arcybiskupowi nie zapomni, że go bronił w najtrudniejszych czasach”.
Komiksy
Krzysztof Wyrzykowski, Sławomir Zajączkowski, Monte Cassino 1944. Bitwa Dziesięciu Armii, Warszawa 2024, 88 s., ISBN 978-83-8229-999-1
Bitwa o klasztor Monte Cassino – będący częścią niemieckiej linii umocnień zwanej linią Gustawa to jedna z najkrwawszych odsłon II wojny światowej. Począwszy od stycznia 1944 r. przez pięć kolejnych miesięcy umocnienia niemieckie starali się przełamać Amerykanie, Brytyjczycy, Francuzi, Marokańczycy, Algierczycy, Nowozelandczycy (w tym także Maorysi), Hindusi i Gurkhowie. Ostatecznie wszystkie ataki zakończyły się fiaskiem i ogromnymi stratami, sięgającymi 50 tys. żołnierzy. Dopiero wejście do walki 2 Korpusu Polskiego i jego dwa szturmy z 12 i 18 maja 1944 r. doprowadziły do przełamania linii Gustawa i otwarcia aliantom drogi na Rzym. Zwycięstwo pod Monte Cassino stało się symbolem determinacji Polaków w walce o należne im miejsce w powojennej Europie.
Halo, tu Polskie Radio Warszawa. Na froncie wojny w eterze 1939–1945, scenariusz Izabela Matuszewska, Krzysztof Musielak, rysunki Roman Kucharski, Maciej Czaplicki, IPN, Polskie Radio, Warszawa 2024, 60 s., ISBN 978-83-8229-998-4
Druga część komiksu opowiada historię Polskiego Radia w czasie II wojny światowej 1939–1945. Polskie Radio w czasie wojny i okupacji nie zaprzestało swojej działalności. Komiks opowiada o radiowcach, którzy z narażeniem życia prowadzili działania konspiracyjne, o dyrektorze Edmundzie Rudnickim, członku Delegatury Rząd na Kraj, o ludziach Polskiego Radia – żołnierzach Powstania Warszawskiego, Brygady Maczka, Armii Andersa.
Tomasz Łabuszewski, Michał Konarski, Hubert Ronek, Wojenna odyseja Antka Srebrnego 1939–1946. Zeszyt 11. „Targi mińskie” 1942 r., Warszawa 2023, 52 s., ISBN 978-83-8229-804-8
W komiksie przedstawiono historię Janki Wydry i drogę, która ostatecznie zawiodła ją w szeregi II Korpusu Polskich Sił Zbrojnych pod Monte Cassino. Cofamy się do prapoczątków serii, czyli obrony Grodna i poznajemy działalność Wydzielonej Organizacji Dywersyjnej „Wachlarz”.
Czasopisma
„Biuletyn IPN” nr 6/2024 – 1979–1989
W czerwcowym „Biuletynie IPN” przypominamy przełomowe lata: 1979 i 1989. Komunizm nie upadł sam. Pogrążał się w absurdach politycznie sterowanej gospodarki, ale nie miał zamiaru zejść ze sceny.
Do pożegnania komunizmu walnie przyczyniła się pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski w 1979 roku. To ona zapoczątkowała ostatni etap polskiej drogi do wolności, zakończony upadkiem systemu totalitarnego w krajach podległych Związkowi Sowieckiemu.
Agonia systemu trwała, była rozciągnięta w czasie. Przeszliśmy jeszcze przez tragedię stanu wojennego, który miał zabić wszelkie nadzieje.
W końcu jednak komuniści zrozumieli, że ich statek nieuchronnie tonie. W Okrągłym Stole upatrywali szansę na utrzymanie władzy. Część strony opozycyjnej uważała, że daje on szansę na poszerzenie sfery wolności, inni traktowali go jako zdradę ideałów.
„Biuletyn IPN” nr 9/2024 – Zbrodnie, straty, reparacje
W 9 numerze „Biuletynu IPN” przypominamy napaść Niemiec i Związku Sowieckiego na Polskę w 1939 roku, ogrom zbrodni dokonywanych przez najeźdźców i strat ludzkich i materialnych poniesionych przez Polskę.
Minęło 85 lat. Spadkobiercy sprawców bestialstwa czasem zdobywają się na zdawkowe prośby o wybaczenie. Jednocześnie zdają się nie rozumieć, że Rzeczpospolita ma prawo do reparacji wojennych. Rany pozostają niezabliźnione. Niekiedy pojawia się ktoś, kto przypomni o losie dzieci polskich robotnic przymusowych, kto nie godzi się na niesprawiedliwość…
„Biuletyn IPN” nr 7-8/2024 – Warszawa '44
Jednym z najgoręcej dyskutowanych wydarzeń w polskiej historii jest oczywiście Powstanie Warszawskie, a decyzja o jego rozpoczęciu budzi bodaj najwięcej emocji w Polsce. Czy Powstanie Warszawskie miało sens? Czy jego rozpoczęcie było dobrą decyzją? Czy dowódcy wojskowi i przywódcy polityczni popełnili błąd, czy też słusznie posłali młodych żołnierzy armii ochotniczej w bój? Te i inne pytania w obliczu bezprecedensowej skali zbrodni niemieckich i fizycznego unicestwienia miasta, nie przestają nurtować intelektualistów, publicystów i historyków.
Powstanie Warszawskie ma swoich bohaterów pierwszoplanowych – są nimi powstańcy, którzy walczyli z bronią w ręku. W dyskusjach o przyczynach wybuchu padają nazwiska gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” i komendanta Okręgu Warszawa Armii Krajowej płk. Antoniego Chruściela „Montera”. W ich cieniu pozostają komendanci obwodów kierujący walką na terenie warszawskich dzielnic.
Powstanie Warszawskie postrzegane jako „ostatni głos wolnej Polski” znajdowało poczesne miejsce na łamach konspiracyjnej prasy antykomunistycznej. Dla większości byłych już żołnierzy Armii Krajowej stanowiło bowiem istotną część ich własnej tożsamości, ideowego dziedzictwa, z którym pomimo zmiany szyldów organizacji nadal byli ściśle – emocjonalnie powiązani.