W roku 2024 przypada 150. rocznica urodzin Wincentego Witosa. Z tej okazji Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddaje hołd temu wybitnemu mężowi stanu, państwowcowi, działaczowi samorządowemu i przywódcy ruchu ludowego. W jaki sposób dzisiaj możemy brać przykład z Wincentego Witosa, czerpać z dziedzictwa jego myśli, etosu pracy dla Polski?
Wincenty Witos urodził się 21 stycznia 1874 roku w Wierzchosławicach w powiecie tarnowskim.
– Gdy Witos przychodził na świat – urodził się na wsi, w ubogiej włościańskiej rodzinie – nic nie wskazywało na to, że spotkają go w przyszłości jakieś zaszczyty, że obejmie znamienite urzędy, z premierostwem włącznie. On do wszystkiego doszedł własną pracą, uporem, samokształceniem – powiedział dr Marcin Bukała, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie.
Od młodości angażował się w działalność społeczną. Jeszcze przed wybuchem I wojny światowej stał się jednym z liderów ruchu ludowego, został posłem na Sejm Krajowy we Lwowie i do Rady Państwa w Wiedniu. Swoją pozycję wykorzystywał do działań zmierzających do odzyskania niepodległości, a w odrodzonej Polsce trzykrotnie obejmował urząd premiera, w tym w kluczowym momencie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku.
W latach 30. XX wieku za zaangażowanie w obronę prawa i demokracji został niesłusznie skazany w procesie brzeskim. Mimo tego, do końca życia wzywał do obrony Polski, pisząc: „Macie służyć państwu bez względu na to, jaki jest rząd”. W czasie II wojny światowej odrzucił niemieckie propozycje utworzenia kolaboracyjnego rządu współpracującego z okupantem. Po wojnie był moralnym symbolem sprzeciwu wobec wprowadzenia rządów komunistycznych.
IPN w 150. rocznicę urodzin Wincentego Witosa
Dr Marcin Bukała wskazał, że Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej, w związku z rocznicą, przygotowało pięć tomów dzieł zebranych Witosa. Są to wspomnienia, w tym te spisywane na przymusowej emigracji w Czechosłowacji, publicystyka oraz przemówienia. Dzieła stanowią cenne źródło historyczne dzięki zawartej w nich faktografii.
– To niebywała lektura. Zachęcam, by się z nią zapoznać. Można w niej znaleźć zdania, cytaty, które można wykorzystać, inspirować się nimi w życiu politycznym, ale też w życiu codziennym – podkreślił dr Marcin Bukała.
To nie jedyna inicjatywa IPN związana z Witosem. W różnych miastach w Polsce będzie prezentowana okolicznościowa wystawa biograficzna przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN Oddział w Rzeszowie.
Ponadto w audycji:
- 27 stycznia – Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. W jaki sposób Niemcy realizowali plan całkowitej Zagłady Żydów? Co groziło Polakom, którzy pomagali żydowskim współobywatelom? 27 stycznia przypada 79. rocznica wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i ośrodka zagłady KL Auschwitz (1945 rok). Od 2005 roku obchodzony jest na całym świecie Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, ustanowiony przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Ekspert: dr Martyna Grądzka-Rejak, Biuro Badań Historycznych IPN oraz Muzeum Getta Warszawskiego.
- Książka: „Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989”, tom 5, red. nauk.: Jan Olaszek (red. nacz.), Piotr Abryszeński, Marcin Dąbrowski, Przemysław Zwiernik, IPN, Stowarzyszenie „Pokolenie”, Warszawa 2023. Publikacja w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN „Solidarność” i opór społeczny w PRL 1956–1989. „Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989”, publikowana w tzw. systemie holenderskim, stanowi największe kompendium wiedzy na temat działalności opozycji w PRL w latach 1976–1989. Tom 5 wersji książkowej Encyklopedii zawiera 565 biogramów i 284 hasła rzeczowe. Ekspert: dr Jan Olaszek, Biuro Badań Historycznych IPN.
Wydarzenia organizowane przez IPN i wybrane artykuły portalu przystanekhistoria.pl
► POSŁUCHAJ
* * *
Cykl audycji „Przystanek Historia” jest realizowany wspólnie przez Instytut Pamięci Narodowej i Program I Polskiego Radia. Rozmowy poświęcone są ważnym wydarzeniom, które wpłynęły na dzieje Polski w XX wieku oraz ludziom, którzy tę historię tworzyli.