I Krajowy Zjazd Delegatów

NSZZ „Solidarność”

Stenogramy

t. 1 – I tura

opracowanie i redakcja

Grzegorz Majchrzak, Jan Marek Owsiński

wstęp

Bartosz Kaliski

Projekt okładki

Krzysztof Findziński, Marcin Koc

Redakcja

Katarzyna Zonn

Korekta

Maria Aleksandrow

Redakcja techniczna

Andrzej Broniak

Indeks

Łukasz Rybak

Skład i łamanie

Katarzyna Szubka

Zdjęcia na okładce

ze zbiorów Instytutu Pamięci Narodowej,

ilustracje ze zbiorów Jana M. Owsińskiego

© by Instytut Pamięci Narodowej

Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2011

© by Stowarzyszenie „Archiwum Solidarności”, 2011

ISBN epub: 978-83-8229-735-5

ISBN mobi: 978-83-8229-736-2

Zapraszamy:

www.ipn.gov.pl

www.ksiegarniaipn.pl

Zjazd Solidarności – fakty i konteksty

(Bartosz Kaliski)

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” odbył się w dwu turach (w dniach 5–10 września oraz 26 września – 7 października 1981 r.) w Gdańsku, w Hali Sportowo-Widowiskowej „Olivia”, służącej zwykle zawodom łyżwiarskim. Wydarzenie to, żywe do dziś we wspomnieniach setek jego uczestników, pozostawiło po sobie wiele dokumentów. Wśród najważniejszych wskazać należy niewątpliwie zbiór uchwał, wydany w postaci osobnego tomu w nakładzie 50 tys. egz.[1] oraz prezentowany w niniejszym tomie pełny stenogram obrad, znany dotychczas jedynie z wyciągów, omówień i skrótów, publikowanych przez prasę związkową (z „Tygodnikiem Solidarność” na czele) jeszcze w trakcie zjazdu.

Dorobek ideowy zjazdu, będący kwintesencją fenomenu Solidarności, doczekał się szczegółowego omówienia i wielorakich interpretacji[2]. O głębszą analizę historyczną oraz socjopsychologiczną dopomina się sam zapis osiemnastodniowego posiedzenia, obrazujący znakomicie pluralistyczny dyskurs Solidarności. Stąd między innymi wziął się pomysł pełnej edycji stenogramu. Trzydzieści lat temu świadkowie i uczestnicy zjazdu mieli świadomość obserwowania czegoś wyjątkowego, czuli, że biorą udział w wielkim święcie demokracji i wolności, i to nie tylko z uwagi na jego skalę i medialną oprawę[3]. Również ci, którzy nie obserwowali zjazdu bezpośrednio i śledzili go z oddali, pozostawali pod wielkim wrażeniem wagi obrad związkowej konstytuanty, wręcz żyli nimi, mając poczucie, że oto po raz pierwszy od dawna obradują nie „oni”, lecz swoi[4].

W przyjętej przez Tadeusza Łepkowskiego periodyzacji pięciuset dni pierwszej Solidarności I KZD następował już po okresie triumfu związku, za który historyk uznawał przełom 1980 i 1981 r. (do kryzysu marcowego). Niemniej zjazd oliwski, określany przez niego jako testament związku, stanowił forum programotwórcze, na którym nazwano wartości, w imię których ruch działał. Tak oto rewolucja – bo zdaniem Łepkowskiego Solidarność, choćby z uwagi na swe dalekosiężne i przełomowe, choć odsunięte w czasie skutki, stanowiła wydarzenie par excellence rewolucyjne – nadawała sama sobie kształt ideowy, określała swoją tożsamość[5].

SYTUACJA POLITYCZNA I GOSPODARCZA POLSKI LATEM 1981 R.

Gdy w czerwcu i lipcu we wszystkich regionach NSZZ „Solidarność” odbywały się walne zgromadzenia delegatów, wyłaniające delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów do Gdańska, zepchnięta do defensywy PZPR żyła przygotowaniami do IX Nadzwyczajnego Zjazdu. Odbył się on w dniach 14–20 lipca 1981 r. w Sali Kongresowej w Warszawie. Partia od sierpnia 1980 r. traciła członków. Polacy, nawet ci noszący w kieszeni legitymacje partyjne, obojętnieli na to, co się wewnątrz PZPR działo. W partii zachodziły tymczasem burzliwe zmiany, czego dowód dał właśnie IX Zjazd, najbardziej demokratyczny w historii komunizmu w Polsce. Dotychczasowe zjazdy przebiegały według sztywno przestrzeganych scenariuszy. Na trybunę wchodzili wytypowani mówcy, którzy odczytywali wcześniej przygotowane wystąpienia, dbając o to, by ściśle trzymać się formułek – zaklęć z partyjnej nowomowy. W tak wyreżyserowanym spektaklu nic nie mogło zaskakiwać, wszak na taką uroczystość zapraszano delegacje bratnich partii komunistycznych – z tą najważniejszą, radziecką, na czele. Tymczasem IX Zjazd puszczono na żywioł spontaniczności. Na sali tworzyły się nieformalne koalicje i frakcje, kuluary ożywiły się dyskusjami, kursowały ulotki i broszury. 1962 delegatów dało najwyższym władzom PZPR coś, czego wcześniej nie próbowały one uzyskać – demokratyczną legitymację[6]. Baza partyjna okazała się niechętna dogmatyzmowi, ale i nadmiernemu liberalizmowi w swych szeregach, a także po części Solidarności[7].

W wyborach do instancji partyjnych przegrali sympatycy Stefana Bratkowskiego, przewodniczącego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, promującego idee ponadpartyjnego porozumienia i zgody narodowej. Ponieśli klęskę także zwolennicy „struktur poziomych”. Ruch ten notabene dogorywał od kilku już miesięcy, a jego nieformalny przywódca Zbigniew Iwanów, usunięty z PZPR przez Centralną Komisję Kontroli Partyjnej, bezskutecznie odwoływał się do IX Zjazdu[8]. Praw członka mu nie przywrócono. Reprezentowane przez niego koncepcje demokratyzacji okazały się nie do przyjęcia, ponieważ groziły rozpadem partii (przypuszczalnie z tego samego powodu nie zaproszono na obrady przedstawicieli zachodnioeuropejskich partii komunistycznych, coraz bardziej krytycznych wobec działań Moskwy w odniesieniu do polskiego kryzysu – mogli źle wpłynąć na delegatów). Niemniej zmiany personalne w kierownictwie PZPR miały charakter wręcz wstrząsowy, jak to określił Tadeusz Mazowiecki[9]. Przez sito wyborcze przeszło tylko 8 z 49 dotychczasowych sekretarzy komitetów wojewódzkich, wśród nich zresztą także zdecydowani wrogowie Solidarności. W nowym piętnastoosobowym Biurze Politycznym znalazły się tylko cztery osoby ponownie wybrane (Kazimierz Barcikowski, gen. Wojciech Jaruzelski, Stefan Olszowski i Stanisław Kania). Ciągłość władzy jednak zachowano – na istotnie znaczące stanowiska wybrano mundurowych – reprezentantów MON i MSW. Nowością były tajne wybory I sekretarza KC PZPR spośród dwu kandydatów (zwyciężył bezapelacyjnie Kania)[10].

Jaki duch krążył po Sali Kongresowej? Przede wszystkim duch rozliczeń i odwetu na ekipie Edwarda Gierka, który od jesieni 1980 r. łączył niemal wszystkich – partyjnych i bezpartyjnych. Kania z niesmakiem wspominał ukaranie swego poprzednika poprzez usunięcie go z partii, ale nie mógł temu zapobiec. Tak oto w symboliczny sposób IX Zjazd dokonał odcięcia się od minionego okresu „propagandy sukcesu”. Uchwalono nowy statut PZPR, wiele mówiono o konieczności demokratyzacji i odzyskania poparcia społecznego[11].

Zjazd zapoczątkował krótką, acz głośną karierę Albina Siwaka, działacza związku zawodowego budowlanych, który został wybrany na członka Biura Politycznego. Na trybunie zjazdowej bił rekordy demagogii i chamstwa, stając się idolem, jak to określił Adam Michnik, swoistego „poststalinowskiego populizmu”[12]. Nieuwikłany w rządzenie w minionym okresie, atakował korupcję, nadużycia, piętnował słabość partii, krytykował Bratkowskiego, Rakowskiego, a nawet samego Kanię. By zdobyć poklask delegatów, nie musiał udawać prostego robotnika – był nim w istocie. Niektórym wydawało się, że oto narodził się jakiś anty-Wałęsa, który na nowo otworzy partię na klasę robotniczą, odbierze poparcie Solidarności. Tymczasem kolejne wypowiedzi Siwaka – groteskowego „człowieka z pustaka” – obrażały ludzi związku, jeszcze bardziej zniechęcając ich do „odnowionej” w tym stylu PZPR.

Lato 1981 r. w Polsce okazało się więc niespokojne i niewolne od politycznych emocji. Kryzys gospodarczy osiągnął niespotykane wcześniej rozmiary. System reglamentacji szwankował. Ludzie nie mogli wykupić części kartek na mięso i na inne produkty. Kierowany przez gen. Jaruzelskiego rząd zmniejszył przydział mięsa i zapowiedział podwyżkę jego cen; wprowadził dodatkowo reglamentację używek (papierosów i kawy), słodyczy oraz środków czystości. Sytuacja zaopatrzeniowa różniła się nieco w zależności od województwa, ale na ogół była po prostu fatalna, nadto powstawały podejrzenia, że władze marnotrawią żywność lub ją ukrywają (prasa związkowa co jakiś czas donosiła o odkryciu istotnie zastanawiających zapasów). Na przykład kolejarze w Lesznie odkryli przesyłkę, nadaną jako makulatura na przemiał, zawierającą tonę papierosów marki „Popularne”[13]. Deficytowe w tym czasie papierosy stały się poważnym problemem, nad którym debatowało Biuro Polityczne KC PZPR. Niezapowiedziana podwyżka ich cen na początku października stanie się przyczyną oburzenia uczestników obrad II tury KZD w Gdańsku.

Wicepremier Mieczysław Rakowski przyznawał w prowadzonych przez siebie codziennych notatkach, że szef Komitetu Gospodarczego Rady Ministrów Mieczysław Jagielski od kilku miesięcy nie uczynił nic dla zmiany sytuacji aprowizacyjnej[14]. Pod koniec lipca i na początku sierpnia w wielu miastach odbyły się więc marsze głodowe pod patronatem Solidarności. Szczególnie licznie uczestniczyły w nich kobiety, niejednokrotnie z dziećmi w wózkach bądź na ręku. Zdjęcia z marszów obiegały świat – Polska Solidarności znajdowała się cały czas w centrum uwagi prasy i telewizji z Zachodu. Rakowski na posiedzeniu Biura Politycznego 1 sierpnia 1981 r. skonstatował, że rzucone przez Solidarność hasło o głodzie w kraju chwyciło, co odczytywał jako podważanie elementarnej legitymizacji władzy PZPR[15]. Siwak grzmiał, że osoby spekulujące żywnością należy zamykać w obozach pracy[16]. Przewodniczący Państwowej Komisji Cen minister Zdzisław Krasiński na jednym z kolejnych posiedzeń BP ostrzegł, że jeśli nie podejmie się odpowiednich kroków dla zwalczenia nawisu inflacyjnego, wywołanego zbyt małą podażą towarów na rynek i jednoczesnym nadmiernym napływem pieniądza, czyli nie przeprowadzi się podwyżek cen, to konieczna będzie wymiana pieniędzy lub całkowita reglamentacja towarów[17].

W najwyższych kręgach władzy dał się zauważyć lęk przed dalszymi manifestacjami ulicznymi, choć trudno przypuścić, by manifestacja kobiet, nawet bardzo zdesperowanych, mogła się zamienić w zamieszki uliczne. Niemniej 3 sierpnia milicja zatrzymała w Warszawie protestacyjny kondukt samochodów, autobusów i ciężarówek mazowieckiej Solidarności. Manifestanci chcieli zasygnalizować władzom swe niezadowolenie bezpośrednio przed Domem Partii (budynek KC PZPR), a za pokojowy przebieg protestu ręczył Zarząd NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze. Kolumny pojazdów nie dopuszczono do gmachu, zatrzymując ją kilkaset metrów od niego. Centralne rondo stolicy u zbiegu ulicy Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich stało się na trzy dni miejscem wielkiego związkowego pikniku.

Reprezentacja Solidarności przyjęła zaproszenie wicepremiera Rakowskiego do rozmów na temat reformy gospodarczej, lecz 6 sierpnia zostały one podstępnie zerwane. Posunięcie Rakowskiego, uznawanego dotychczas za partyjnego liberała, zaskoczyło i oburzyło stronę związkową[18]. Prasa rządowa podała, że zerwanie nastąpiło z winy Solidarności, i rozpoczęła wielotygodniowy, najcięższy od czasu jej powstania, ostrzał propagandowy, uznany za początek kontrofensywy władz[19]. Dezinformacja to słowo o wiele za delikatne na to, co się wówczas działo w państwowych środkach masowego przekazu (skalę manipulacji ujawniło i potępiło SDP[20]). Odpowiedzią związku były dwa dni bez prasy, czyli bojkot druku i kolportażu gazet rządowych (gdyby nie pomoc ze strony drukarń wojskowych, w ogóle nie ukazałaby się „Trybuna Ludu” i inne dzienniki).

Propagandowe zwalczanie Solidarności paradoksalnie uderzało najdotkliwiej w reformatorskie siły w PZPR, potrzebujące akceptacji nowego ruchu zawodowego w swoich sporach z administracją zakładów i nomenklaturą. Partia w pierwszych miesiącach 1981 r. zaczęła odzyskiwać twarz, pokazywać inne oblicze, dotychczas nieznane[21]. Wizytówką odnowy miała być radomska robotnica Zofia Grzyb, członkini Biura Politycznego z legitymacją Solidarności w kieszeni. Tymczasem na ekranach telewizyjnych zaczął się pojawiać powołany 21 sierpnia na stanowisko rzecznika rządu dziennikarz Jerzy Urban, prezentujący od dawna zdecydowanie antysolidarnościowe nastawienie. Sierpniowo-wrześniowa nagonka na łamach rządowych mediów niwelowała próby zasypywania przepaści, która od jesieni 1980 r. istniała między związkowcami i partyjnymi oraz dzieliła społeczeństwo. Obradująca w pierwszych dniach września Krajowa Komisja Porozumiewawcza podjęła nawet uchwałę w sprawie dostępu do środków masowego przekazu, jakiego stronie społecznej konsekwentnie odmawiano, wbrew duchowi porozumienia gdańskiego. Uchwała głosiła m.in., że państwowy monopol informacyjny w radiu i telewizji stał się instrumentem dezorientowania opinii publicznej[22].

Ważne z punktu widzenia nadchodzącego zjazdu wydarzenia działy się na linii Solidarność – Sejm, gdzie w czerwcu 1981 r. Sieć Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” Wiodących Zakładów Pracy złożyła własny kompleksowy projekt ustawy o przedsiębiorstwie społecznym, ujmujący szeroko kompetencje samorządu przedsiębiorstwa. Wypracowana wespół z niezależnymi ekspertami inicjatywa Sieci nie została odpowiednio wcześnie podsunięta Sejmowi, by mogła zyskać rangę inicjatywy ustawodawczej. Posłowie zajęli się projektami rządowymi dwu ustaw (o przedsiębiorstwie państwowym oraz o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego). Niemniej uczyniono pierwszy krok na drodze ku realizacji idei samorządności w gospodarce narodowej. Sieć przeprowadzając bezprecedensową akcję lobbingową w terenie, to znaczy w województwach, zadbała o to, by z projektem zapoznać posłów, także tych należących do PZPR. Pod koniec lipca rozpoczęły się rozmowy pomiędzy odpowiednią podkomisją Sejmu oraz Solidarnością. Nie miały one charakteru negocjacji sensu stricto, lecz szybko okazały się czymś o wiele poważniejszym niż tylko wymianą poglądów. Obligowały obie strony do wzajemnego szacunku i odpowiedzialności za własne decyzje, zwłaszcza że o rozmowach szeroko informowała prasa związkowa. Rzecznikiem władzy był Adam Łopatka, z związkowej aś – Mieczysław Gil i Jacek Kłyś. Solidarność optowała za przygotowaniem jednej kompleksowej ustawy, rząd nie chciał łączyć obu ustaw, lecz je z sobą zharmonizować. Stronie społecznej pod koniec sierpnia udało się przeforsować jako obowiązującą zasadę „3 × S” (przedsiębiorstwo miało być samodzielne, samorządne i samofinansujące). Radzie załogi przyznano prawo powołania dyrektora w drodze konkursu, lecz wyodrębniono kategorię przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu dla gospodarki. Ich statut zatwierdzałby organ założycielski, który mianowałby ich

dyrektorów. Miarą sukcesu był fakt, że projekt rządowy w swej wyjściowej wersji w ogóle nie przewidywał jakiegokolwiek wpływu samorządu na obsadę tego stanowiska. Wydawało się, że porozumienie jest bliskie (26 sierpnia prezydium KKP uznało projekt Sieci za dokument związku). Szybko jednak wszystko się zmieniło. 31 sierpnia minister odpowiedzialny za kształt reformy gospodarczej, prof. Władysław Baka, na forum podkomisji wycofał się z ustępstw, a zwłaszcza z obietnicy zagwarantowania samorządom prawa wyboru dyrektora. Jasne było, że jego manewr negocjacyjny był związany z planowanym na początek września III Plenum KC PZPR, które miało się zająć zagadnieniem samorządności w zakładach pracy[23].

PRZYGOTOWANIA DO I KZD

Zjazd w Hali „Olivia” poprzedziły intensywne przygotowania. Na mocy uchwały Krajowej Komisji Porozumiewawczej powołano Zespół Wyborczy, przekształcony w odpowiedzialną tylko przed I KZD Krajową Komisję Wyborczą[24]. Jego przewodniczącym został Antoni Kopaczewski, a zastępcami Andrzej Cierniewski i Stanisław Chojecki. KKW kontrolowała wybory do władz regionalnych i wybory delegatów na I KZD, zbierała dane na temat liczby członków w poszczególnych regionach (celem wyznaczenia przypadającej proporcjonalnie do niej liczby mandatów delegatów) i sprawdzała, czy regionalne ordynacje wyborcze są zgodne ze statutem NSZZ „Solidarność”. Ustalała też granice regionów. Zgodnie z uchwałą KKP na 10 tys. członków związku przypadał jeden mandat. Krajowa Komisja Wyborcza pracowała do początków września 1981 r., ponieważ skomplikowanie struktury Solidarności powodowały rozliczne problemy, a większość regionów nie zdążyła dosłać protokołów zjazdów regionalnych przed wyznaczoną datą 2 sierpnia 1981 r. W terminie wszystkie dokumenty dostarczył tylko Region Świętokrzyski.

Niekiedy międzyzakładowe komitety założycielskie nadsyłały ordynacje wyborcze już po wyborach, a KKW oceniała je jako niestatutowe. W takich przypadkach odmawiała uznania ważności wyborów delegatów i zalecała powtórne ich przeprowadzenie. Włączała się także w rozstrzyganie sporów między MKZ-ami. Struktura terytorialna Solidarności nie pokrywała się z podziałem administracyjnym Polski, co powodowało, że między wielkimi zakładami, poszczególnymi komisjami zakładowymi, wybuchały konflikty dotyczące przynależności do regionów. Ustalenie ich granic jest w dużej mierze zasługą KKW. Przed wyborami związkowymi było zarejestrowanych 57 regionów, a 12 działało bez rejestracji. Solidarność, będąca wówczas permanentnie in statu nascendi, składała się więc aż z 69 jednostek organizacyjnych[25]. Wskutek nacisku KKW doszło do wykrystalizowania się struktury ogólnokrajowej. Przy okazji ustalono też liczebność związku – 9 476 584 członków. Nie wiemy, jaka dokładnie była metoda dokonywania tych obliczeń, ale liczba ta oddaje na pewno skalę i powszechność ruchu.

Tabela 1. Liczebność regionów NSZZ „Solidarność” i rozdział 858 mandatów odebranych do 5 IX 1981 r.

Nazwa regionu

Liczba członków w tysiącach

Liczba odebranych mandatów

1. Śląsko-Dąbrowski (Katowice)

1 400

106

2. Dolny Śląsk (Wrocław)

915,5

50

3. Mazowsze (Warszawa)

911

92

4. Małopolska (Kraków)

645

66

5. Gdański

531,5

53

6. Ziemia Łódzka

463

47

7. Wielkopolska (Poznań)

429

43

8. Pomorze Zachodnie (Szczecin)

353

35

9. Środkowo-Wschodni (Lublin)

332

30

10. Ziemia Bydgoska

275

28

11. Świętokrzyski (Kielce)

256

25

12. Rzeszów

240

23

13. Podbeskidzie (Bielsko-Biała)

221

20

14. Opole

181

19

15. Częstochowa

157,5

15

16. Warmińsko-Mazurski (Olsztyn)

152

15

17. Wielkopolska Płd. (Kalisz)

152

13

18. Zielona Góra

151

14

19. Toruń

148

15

20. Pobrzeże (Koszalin)

129

12

21. Gorzów Wielkopolski

115,5

12

22. Jelenia Góra

115

10

23. Białystok

112

10

24. Ziemia Radomska

107

11

25. Elbląg

95,5

10

26. Słupsk

84

8

27. Ziemia Sandomierska (Stalowa Wola)

75

7

28. Kujawsko-Dobrzyński (Włocławek)

72

6

29. Piotrków Trybunalski

70

7

30. Płock

70

6

Nazwa regionu

Liczba członków w tysiącach

Liczba odebranych mandatów

31. Pojezierze (Suwałki)

59

6

32. Piła

55

5

33. Ziemia Konińska

50

5

34. Leszno

45

4

35. Chełm

44

3

36. Sieradz

34

3

37. Przemyśl

[ok. 30–40]

4

38. MKZ Kędzierzyn-Koźle

36

3

39. MKZ Nysa

27

2

40. MKZ Kutno

26

3

41. Federacja Tarnobrzeska

23

2

Źródło: AOK SNR, A/7.1.3., Sprawozdanie Krajowej Komisji Wyborczej, Gdańsk, 31 VIII 1981 r., mps pow., b.p.; AOK SNR, A/7.1.1.9, Delegaci według regionów, mps pow., b.d., b.p. Liczby w kolumnie drugiej zaokrąglono do 0,5 tys.

W MKZ-ach Kędzierzyn-Koźle, Nysa, Kutno oraz Federacji Tarnobrzeskiej odbyły się wyłącznie wybory delegatów na I KZD, w więc nie zyskały one statusu regionów (nie wykształciły władz regionalnych). W toku wyborów w całym kraju wyłoniono 912 delegatów na I KZD, lecz KKW zakwestionowała ważność wyboru części z nich, głównie dlatego, że zostali wybrani zwykłą większością głosów. W efekcie weryfikacji ich liczba wynosiła 896 i dla tylu osób przygotowano specjalne mandaty. Do dnia otwarcia zjazdu odebrało je 851 delegatów, a podczas pierwszego dnia obrad jeszcze kilku. Po 5 września mandaty odebrali ci delegaci, którzy do Gdańska dotarli z opóźnieniem. W trakcie II tury zjazdu, 27 września, ogłoszono protokół Komisji Mandatowo-Wyborczej. Komisja, rozpatrzywszy odwołania zarządów regionów oraz wziąwszy po uwagę decyzje IV Walnego Zjazdu Delegatów Regionu Ziemia Łódzka, jaki odbył się między turami I KZD, przyznała jeszcze dwa dodatkowe mandaty. Tym samym było ich 898.

W wyborach regionalnych wzięło udział 8 906 765 członków związku, co daje znakomitą frekwencję 93,98 proc. (w stosunku do 9 476 584 wszystkich członków)[26]. Decentralizacja i demokratyczność ruchu przejawiała się także w tym, że wybory odbywały się według różnych zasad, na co KKW godziła się pod warunkiem zachowania ich zgodności ze statutem, sugerując jednakowoż na przyszłość ujednolicenie ordynacji. Wewnątrzzwiązkowe wybory pozwoliły na wyłonienie warstwy nowych liderów, innych niż ci, którzy wypłynęli na fali protestów Sierpnia. Przebiegały niekiedy w atmosferze walki nieledwie politycznej[27]. Były ważnym wydarzeniem, szczególnie dla dużych regionów, albowiem pozwalały na wykrystalizowanie się wewnętrznych podziałów i czegoś, co można nazwać tożsamością regionalną. Spory te przenoszono następnie na forum I KZD, tak jak to się stało w przypadku Regionu Mazowsze.

Delegatów rozlokowano w 26 punktach Trójmiasta. Zorganizowano poligrafię i łączność, wygospodarowano żywność dla stołówek poza przydziałem. Od PKS wypożyczono 32 autobusy przywożące uczestników obrad z hoteli. Przed pierwszą sesją akredytowano blisko dwustu dziennikarzy Solidarności, ponad dwustu z innych krajowych mediów i blisko trzystu z zagranicy; II turze przysłuchiwało się już około 1000 sprawozdawców. Do Olivii podciągnięto specjalne łącze telekomunikacyjne na 30 teleksów i 70 telefonów, uruchomiono składopis i kopiarkę IBM. W kioskach można było kupić bułgarskie i albańskie papierosy, sprzedawane bez kartek. Nikt nie przypuszczał jednakże, że zjazd będzie obradować aż 18 dni.

Stronę informacyjną zjazdu przygotowano znakomicie. Obradom towarzyszyła wydawana w nakładzie 10 tys. egzemplarzy gazeta codzienna „Głos Wolny” (ukazały się 24 numery, które powielano dodatkowo w regionach[28]) i jej anglojęzyczna mutacja – „Congress Post”. Należy wspomnieć także satyryczne pismo „Pełzający Manipulo”. W czasie zjazdu nakład centralnego „Tygodnika Solidarność” wzrósł do miliona egzemplarzy.

Komisja Zjazdowa z Markiem Janasem na czele, przygotowująca bezpośrednio obrady, zdecydowała o niewpuszczeniu ekipy TVP na salę obrad, uzasadniając to niską wiarygodnością rządowych środków masowego przekazu i niemożnością autoryzacji materiału filmowego. Opozycyjny dziennikarz Krzysztof Wolicki na pytanie, dlaczego TVP nie zezwolono sfilmować zjazdu, odrzekł: „Dla tego samego powodu, dla którego nie wpuszcza się na pokład samolotu uzbrojonego gangstera”[29]. W telewizji ogólnopolskiej ukazał się bowiem fragment obrad I KZD – redakcja Gdańskiego Ośrodka TV nakręciła krótki film z otwarcia I tury, który mimo wyraźnego zastrzeżenia jego realizatorów trafił do centrali TV przy ul. Woronicza w Warszawie. Został wyemitowany w Dzienniku Telewizyjnym we fragmentach, potem w całości i opatrzony komentarzem, na jaki jego twórcy nie wyrazili zgody[30]. Potwierdziły się tym samym obawy co do rzetelności państwowych środków masowego przekazu, wyrażone przez KKP na ostatnim jej posiedzeniu we wspomnianej już tu uchwale z 2 września. Związkowcy z większą przychylnością potraktowali Polską Kronikę Filmową. W mediach państwowych nie brakowało wprawdzie dziennikarzy uczciwych, a nawet sympatyzujących z Solidarnością, lecz nie mogli się oni skutecznie przeciwstawić manipulatorskim dyrektywom Radiokomitetu.

Głosy z Olivii transmitowano poprzez głośniki na zewnątrz. Projekty uchwał, a także dokumenty już przyjęte i skrócony stenogram zjazdu publikowano na bieżąco w dużych nakładach. Teczka każdego delegata pęczniała więc od papierów z dnia na dzień. Salę hali podzielono na sektory i w każdym z nich znajdował się włączony mikrofon – łatwo więc było o wypowiedzi ad vocem, polemiki czy zwischenrufy.

Gdański Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych zebrał podstawowe dane „metryczkowe” na temat delegatów na I KZD. Są one nadal niepełne, wymagają weryfikacji i uzupełnienia o informacje na temat dalszych losów tych osób, a przede wszystkim o dane na temat drogi, jaką przebyły, nim znalazły się w konstytuancie związkowej. Uzyskalibyśmy tym samym obraz elity Solidarności, bo tak chyba nazwać można wybranych w regionach delegatów.

Ankieta przyniosła następujące wyniki: 47 proc. uczestników obrad miało pochodzenie robotnicze, 32,8 proc. inteligenckie, a 14,4 proc. chłopskie. Regionem o najwyższym odsetku osób pochodzenia inteligenckiego okazało się Mazowsze (57,6 proc.). Wyższym wykształceniem legitymowało się aż 50,7 proc. delegatów, średnim – 35,7 proc. (w tym 24,2 proc. średnim zawodowym), zasadniczym zawodowym – 9,9 proc. Odsetek osób z wykształceniem wyższym był więc dziesięciokrotnie większy niż w całym społeczeństwie, choć przypuszczalnie podobny do odsetka w innych ciałach przedstawicielskich lub administracji. W poprzedzających powstanie Solidarności strajkach sierpniowo-lipcowych brało udział 48,2 proc. delegatów, 32,6 proc. wchodziło w skład ówczesnych komitetów strajkowych; 39 proc. było w czasie obrad członkami prezydiów komisji zakładowych (w tym 29,8 proc. przewodniczącymi tych komisji) i aż 51 proc. delegatów wchodziło w skład władz regionów. Pewna część przybyłych, 8,6 proc. (77 osób), nie pełniła przed wyborami żadnych funkcji związkowych[31]. Innymi słowy, połowa delegatów to osoby wybrane spośród uczestników wyborczych zgromadzeń w regionach, połowa wchodziła w skład władz regionów, niektórzy z nich nawet pracowali w Solidarności. Tymczasem radziecki TASS podał, że aż 89 proc. zebranych było etatowymi pracownikami związku, co nie odpowiadało prawdzie (ale mieściło się w logice dezinformacji, uprawianej przez media bloku wschodniego wobec związku).

Dane statystyczne pozwalają także zweryfikować chętnie powtarzaną w literaturze tezę, że reprezentanci Solidarności należeli do młodego pokolenia. Jak się okazało, delegaci deklarowali raczej dość długi staż pracy, wiążący się z większym doświadczeniem życiowym. Krócej niż 10 lat pracowało tylko 28 proc. obradujących, przy czym co drugi delegat miał poniżej 35 lat, a jedna trzecia mieściła się w granicach wieku średniego (od 35 do 45 lat). Ponad jedna piąta delegatów, czyli tylko 22 proc., pracowała w charakterze robotników – pracowników fizycznych, 13 proc. na stanowiskach średniego nadzoru (mistrzowie i brygadziści); głównymi mechanikami czy też technologami było 7 proc., a urzędnikami – 10 proc. (w tym połowa na kierowniczych stanowiskach)[32]. Ponadto 9,4 proc. delegatów było członkami PZPR, przy czym 7,1 proc. należało do niej w przeszłości (dla porównania warto dodać, że aż co piąty uczestnik IX Nadzwyczajnego Zjazdu PZPR należał do Solidarności).

UCHWAŁY I TURY

Pierwsza tura miała za główny cel rozwiązanie kwestii formalnoprawnych. Na członków Prezydium Zjazdu zostali wybrani: Tadeusz Syryjczyk (przewodniczący), Stanisław Kocjan (zastępca) oraz Jerzy Stępień, Bolesława Borowska, Zbigniew Bełz, Antoni Pietkiewicz, Bronisław Śliwiński, Arkadiusz Paszek, Krzysztof Mikołajczyk, Lesław Paga, Antoni Fijałkowski, Jerzy Buzek, Stanisław Szymkowiak, Lesław Buczkowski, Benedykt Nowak i Jerzy Mielnik. Uchwalono regulamin obrad i powołano komisje, które miały się zajmować zagadnieniami społeczno-politycznymi pod kątem opracowania przyszłej uchwały programowej. Odchodząca Krajowa Komisja Porozumiewawcza złożyła obszerne sprawozdanie ze swej działalności. Podobny komunikat przedstawiła także Krajowa Komisja Wyborcza.

Otwarciu I tury przyglądało się kilkudziesięciu związkowców z kilkunastu różnych central zagranicznych i międzynarodowych, m.in. Lane Kirkland z amerykańskiej AFL-CIO[33] i Mitsuo Tomizuka, sekretarz generalny centrali Sohyo z Japonii. Goście osobiście z trybuny witali delegatów. Rząd PRL reprezentował minister ds. kontaktów ze związkami zawodowymi Stanisław Ciosek, wojewoda gdański Henryk Kołodziejski oraz prezydent Gdańska Jerzy Młynarczyk (choć na otwarcie zaproszono samego premiera gen. Jaruzelskiego). Nikogo nie dziwiło to, że przed obradami delegaci uczestniczyli we mszy świętej, odprawianej bezpośrednio w sali posiedzeń.

Niemałe obawy wywoływały rozpoczęte 4 września manewry marynarki radzieckiej na Morzu Bałtyckim, jawna demonstracja siły ZSRR. Z początkiem zjazdu zbiegł się także głośny bunt w bydgoskim areszcie śledczym, zresztą nie jedyny w tym burzliwym roku (także więźniowie kryminalni liczyli na poluzowanie śruby)[34]. W dniach 9–10 września zaś w Koninie mieliśmy do czynienia z gwałtownymi aktami przemocy skierowanej przeciw romskim mieszkańcom tego miasta[35].

Stan podnieconych umysłów obradujących scharakteryzował Jan Beszta-Borowski, goszczący w Olivii działacz NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych: „Pierwsze kilkanaście godzin zjazdu to sprawy proceduralne, formalne. Euforia, upojenie wolnością, często pewność siebie i chęć popisania się zdolnościami oratorskimi […]. Moc wniosków, kontrwniosków, w kwestiach formalnych, merytorycznych, dziesiątki głosowań za wnioskami, kontrwnioskami, a także głosowań czy głosować”[36]. Podobne wrażenie odniósł reportażysta tygodnika „Polityka”, obserwujący pierwsze dni I KZD. Jak na lewicowego dziennikarza przystało, zauważył jeszcze, że w hali obrad były dwa krzyże – jeden na ścianie, drugi opatrzony napisem Polonia semper fidelis na tablicy świetlnej[37]. Znamienne było to, że mówca, któremu prowadzący obrady przypominał o przekroczeniu czasu wypowiedzi, mógł się odwołać do zgromadzonych. Ci wówczas w szybkim głosowaniu orzekali, czy wolno delegatowi przemawiać dłużej, niż stanowił regulamin. Z tej skrajnie demokratycznej formy prowadzenia obrad korzystano wielokrotnie. Takie elementy również budowały nastrój, nietypowy w porównaniu z innymi ówczesnymi zgromadzeniami urzędowymi. Negatywnie odnoszono się do tych, którzy przyczyniali się od obniżania frekwencji na sali. Na przykład członek Prezydium Zjazdu 27 września odczytał wniosek wystosowany przez zgromadzonych „wyborców”, czyli mieszkańców Trójmiasta: „Zebrani wokół »Olivii« krytycznie oceniają fakt opuszczania przez delegatów w czasie obrad sali obrad. To nie jest zebranko CRZZ czy Frontu Jedności Narodu, ale zjazd Solidarności, na który wybraliśmy delegatów, ażeby siedzieli na sali i podejmowali najsłuszniejsze dla społeczeństwa decyzje”.

Czwartego dnia obrad, 8 września, doszło do wydarzenia, które podziałało na PZPR, jak pisze Andrzej Paczkowski, „jak czerwona płachta na byka”[38]. Otóż przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków odczytał projekty dwu uchwał. Pierwsza z nich była posłaniem zjazdu do „narodów, parlamentów i rządów świata – w imię walki o pokój powszechny i godność życia ludzkiego”. Apelowano w niej o urzeczywistnienie idei rozbrojenia powszechnego, odwoływano się do symbolicznego znaczenia Gdańska – miejsca, w którym przed 42 laty rozpoczęła się II wojna światowa. Odezwa kończyła się słowami: „Uważamy, że o wyższości ustrojów i systemów nie może decydować potencjał militarny państwa, lecz jego autentyczne działanie na rzecz społeczeństwa”. Jeśli była to aluzja pod adresem ZSRR, to nader delikatna.

Kolejna uchwałą było „Posłanie I Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« do ludzi pracy Europy Wschodniej”. Krótki, przerywany oklaskami zgromadzonych, tekst głosił, co następuje: „Delegaci zebrani w Gdańsku na I Zjeździe Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« przesyłają robotnikom Albanii, Bułgarii, Czechosłowacji, Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Rumunii, Węgier i wszystkich narodów Związku Radzieckiego – pozdrowienia i wyrazy poparcia.

Jako pierwszy niezależny związek zawodowy w naszej powojennej historii głęboko czujemy wspólnotę naszych losów. Zapewniamy, że wbrew kłamstwom szerzonym w waszych krajach, jesteśmy autentyczną, 10-milionową organizacją pracowników, powołaną w wyniku robotniczych strajków. Naszym celem jest walka o poprawę bytu wszystkich ludzi pracy. Popieramy tych z was, którzy zdecydowali się wejść na trudną drogę walki o wolny ruch związkowy. Wierzymy, że już niedługo wasi i nasi przedstawiciele będą mogli się spotkać celem wymiany związkowych doświadczeń”. Wniosek zgłosił Bogusław Śliwa z Kalisza.

Słowa te wywołały gorący aplauz na sali. Delegat odczytujący uchwały zaproponował głosowanie nad dwoma projektami en bloc. Prowadzący obrady Jerzy Buzek zasugerował, że należałoby teksty odczytać jeszcze raz i „ewentualnie sprostować pewne rzeczy”. Przypomniał także o czekającym obiedzie. Wniosek o natychmiastowe głosowanie nad uchwałami został wycofany. Przeprowadzono jeszcze dwa głosowania nad kolejnymi uchwałami (w sprawie ustawy o szkolnictwie wyższym oraz prawa do zrzeszania się w związkach zawodowych cywilnych pracowników MON i MSW). Wydawało się, że porządek obrad został wyczerpany, sprawa uchwał odłożona na później, gdy nagle z sektora nr 13 (Dolny Śląsk) padło zastrzeżenie co do słuszności regulowania przebiegu obrad porami posiłków. Następnie zabrał głos sam Andrzej Gwiazda, przypominając, że odczytane jako drugie posłanie spotkało się z aplauzem delegatów, jego treść więc nie wymaga dyskusji. Głos zabrało jeszcze kilka osób. Wreszcie pewien delegat stwierdził, że pierwsze posłanie zostało napisane fasadowym, partyjnym stylem. „Tradycją naszego związku powinno być zwracanie się do ludzi, do społeczeństw, a nie do władców i możnych tego świata” – dodał, jednocześnie sugerując przegłosowanie posłania do ludzi pracy. Poparł go Bogdan Ciszak z Regionu Wielkopolska, stawiając już otwarcie stosowny wniosek formalny. Jan Rulewski usiłował sprowadzić dyskusję na poziom konkretnych rozwiązań, dystansując się od wszelkich deklaracji i, jak to określił, krasomówstwa i grafomanii. Nie wiadomo, czy miał na myśli oba posłania, czy też jego wypowiedź tyczyła się wszystkiego, co się dotychczas w Hali „Olivii” działo. Tak czy inaczej, nie ostudziła umysłów zebranych. Buzek poinformował tymczasem, że pojawiło się już wiele głosów formalnych w sprawie przyjęcia posłania, ocenionego spontanicznie jako lepsze. Zarządził głosowanie i „Posłanie I Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« do ludzi pracy Europy Wschodniej” stało się oficjalnym dokumentem zjazdu (nr 17/81)[39]. Delegaci udali się na obiad, a tekst dokumentu, jak wszystkie inne przyjęte uchwały, trafił do powielarni zjazdowej i dziennikarzy. Obecny na sali doradca związkowy, ekonomista Waldemar Kuczyński opisał w swym dzienniku tę szczególną sytuację psychologiczną, jaka pozwoliła na przyjęcie „Posłania”: „Tak nieoczekiwanie objawiła się żywotność »internacjonalizmu proletariackiego«, a mówiąc poważnie, poczucie wspólnoty losów i solidarności ze społeczeństwami Europy Wschodniej, żyjącymi ciągle w gorsecie realnego socjalizmu, który my zaczęliśmy rozsznurowywać. Nikt z sali nie zgłosił obiekcji, mimo że było sporo osób, które uważały »Posłanie« za politycznie błędne. Już po fakcie mówiono o tym w kuluarach. Na sali jednak wzięło górę uczucie albo lęk przed narażeniem się jej po tym entuzjastycznym aplauzie”[40].

Jeszcze tego samego dnia o „Posłaniu” wspominał na posiedzeniu Biura Politycznego PZPR Józef Czyrek, widząc w nim nową taktykę związku, lecz zebrani nie podjęli pomysłu oficjalnego ustosunkowania się do dokumentu[41]. Wstrzemięźliwe zrazu było stanowisko redakcji „Trybuny Ludu”, pełne niedomówień charakterystycznych dla stosunków polsko-radzieckich. Gazeta partyjna przyznawała, że w krajach ościennych spogląda się na Solidarność krytycznie i że „Posłanie” może tę nieufność pogłębić. Ukryty pod inicjałami autor sugerował minimalizm – skupienie się na własnych polskich problemach, rezygnację z ingerowania w sprawy otaczającego świata[42]. Napisany językiem ezopowym tekst służył taktyce perswazyjnej, którą Michał Głowiński nazwał „straszeniem przyjaciółmi”[43]. Dzień później na łamach prasy pojawiło się oświadczenie polskiego MSZ. Przypominało ono, że Polska po raz pierwszy od wielu lat sąsiaduje tylko z przyjaciółmi, a jej niepodległość uzależniona jest tylko od sojuszu z ZSRR[44].

Brak protokołu kolejnego posiedzenia BP z 15 września, więc trudno zrelacjonować stanowiska w dyskusji na temat „Posłania”, jaka się wówczas niewątpliwie odbyła. Z raportu wywiadu wojskowego NRD dowiadujemy się, że minister spraw wewnętrznych, gen. Czesław Kiszczak, przedstawił wówczas członkom Biura Politycznego plan, polegający na niedopuszczeniu do odbycia II tury Zjazdu, „aresztowania wszystkich sił ekstremistycznych” i zamknięcia granic państwa. Przypuszczalnie nie liczył na poparcie dla swego projektu, który – jak wiadomo – czekać jeszcze musiał trzy miesiące na realizację, lecz przedstawiając go, chciał zademonstrować, że podległe mu służby są już silne, zwarte i gotowe do rozstrzygającego uderzenia[45].

Zareagowała również szybko Moskwa. Na łamach „Żołnierza Wolności” przedrukowano komentarz dziennika KC KPZR „Prawda” z 11 września: „Ogłoszono o zakończeniu pierwszego etapu obrad zjazdu Solidarności, który został przekształcony przez elementy ekstremistyczne tej organizacji w antysocjalistyczną i antyradziecką orgię.

[…] W istocie zjazd przybrał formę otwartej walki z PZPR i rządem PRL, przy czym oznajmiono, że w tej walce o władzę w kraju Solidarność zamierza wykorzystać »wszystkie dostępne środki«.

Otwarcie prowokacyjny i bezczelny w stosunku do państw socjalistycznych charakter ma przyjęte w Gdańsku tzw. »Posłanie do narodów Europy wschodniej«, które nawołuje do walki z ustrojem socjalistycznym. Przywódcy Solidarności, ci wszyscy, którym zakres i skala walki z socjalizmem na polskiej ziemi wydają się być zbyt wąskie, podjęli próbę ingerencji w wewnętrzne sprawy innych narodów. Niskiego lotu politykierzy, starając się oddać przysługę imperialistycznym ośrodkom dywersyjnym, chcą wpłynąć na socjalistyczne struktury w sąsiadujących z Polską krajach. […].

W czyim imieniu właściwie zostało przyjęte to »Posłanie«? Wiadomo, że antysocjalistyczne zbiorowisko w Gdańsku, które nazywają »zjazdem związku zawodowego«, jest w swej istocie oto schadzką[46] etatowych pracowników aparatu Solidarności, przedstawicieli sił kontrrewolucyjnych, antysocjalistycznych ugrupowań KSS KOR i KPN. Cały konglomerat kontrrewolucjonistów o różnych odcieniach, włącznie z agenturą imperialistycznych służb specjalnych, tych wszystkich, którzy nienawidzą socjalizmu, władzy ludowej w Polsce, zmierzają do zburzenia podstaw socjalistycznego państwa polskiego, rozerwania międzynarodowych sojuszy PRL i restauracji w końcowym wyniku burżuazyjnego ładu w Polsce. Właśnie z ich inicjatywy i pod ich naciskiem zostało przyjęte to nikczemne »Posłanie«.

Daremne są te próby. […]

Na zjeździe przypuszczono atak na konstytucyjne zasady ludowego państwa polskiego, a nawet poddano pod głosowanie formalny wniosek o nieuznawanie kierowniczej roli PZPR w społeczeństwie. W ten sposób chcą przekreślić rewolucyjne zdobycze narodu polskiego, walki o niezależność i suwerenność Polski.

Charakterystyczny jest stosunek zjazdu do spraw pokoju i rozbrojenia. Większość delegatów wypowiedziała się przeciwko uchwale wspierającej wysiłek narodu na rzecz utrwalania pokoju […]”[47].

Po takim oświadczeniu KPZR kierownictwo PZPR nie mogło już dłużej lekceważyć „Posłania” i 16 września wydało niebywałe w tonie oświadczenie, w którym pobrzmiewały już wyraźne groźby pod adresem Solidarności: „Sytuacja polityczna kraju rozwija się w niebezpiecznym kierunku. Pogarsza się nieustannie stan gospodarki, a warunki życia ludzi stają się coraz trudniejsze. […]

Partia w dalszym ciągu potwierdza program socjalistycznej odnowy. Stworzona została szeroka platforma współpracy wszystkich patriotycznych sił.

Tworzymy możliwości konsekwentnego udziału w życiu kraju wszystkim siłom społecznym stojącym na gruncie socjalizmu. Takie możliwości zostały również otwarte dla Solidarności – nowego związku zawodowego. Dlatego jej pierwszy zjazd budził duże zainteresowanie i nadzieje w licznych kręgach społeczeństwa. Nadzieje te zostały zniweczone. Przebieg i uchwały pierwszej części zjazdu podniosły do rangi oficjalnego programu całej organizacji awanturnicze tendencje i zjawiska, które występowały w Solidarności – choć wydawały się tylko nurtami skrajnymi.

Tym samym jednostronnie złamane zostały porozumienia zawarte w Gdańsku, Szczecinie i Jastrzębiu. Zastąpiono je programem politycznej opozycji, która godzi w żywotne interesy narodu i państwa polskiego, oznacza kierunek na konfrontację grożącą rozlewem krwi […].

Uchwalono tzw. posłanie do ludzi pracy krajów Europy Wschodniej. Jest to obłędna prowokacja wobec sojuszników Polski, których współdziałanie stanowi podstawowy warunek i gwarancję stabilności i rozwoju gospodarczego kraju, terytorialnej integralności, bezpieczeństwa i pokoju naszej ojczyzny. […]

Zwyciężyła linia budowania opozycyjnej politycznej organizacji, która jawnie postawiła sobie cel – przejęcie władzy oraz zmianę ustroju społeczno-politycznego w Polsce. Nie jest to program robotników zrzeszonych w Solidarności. […]

Jakim celom mają służyć takie struktury i metody działań organizacji, które faktycznie budowane są nie na demokracji, a na dyktacie grup kierowniczych i psychicznym terrorze?

Dla takiego programu i takiej działalności w Polsce miejsca nie ma i być nie może. Okiełznanie politycznych szaleńców leży w interesie narodu i niepodległej Polski. […] Sytuacja stała się groźna, narasta kontrrewolucyjne zagrożenie państwa, które jest wspólnym dobrem Polek i Polaków. […]

Socjalizmu będziemy bronić tak, jak broni się niepodległości Polski. Państwo dla tej obrony użyje takich środków, jakich wymagać będzie sytuacja. […]

BP KC PZPR”[48].

Niektórzy działacze Solidarności przyjęli oświadczenie Biura Politycznego z humorem, żartując, że jego treść wyjaśnia fakt, iż 15 września były imieniny Albina. Grozy sytuacji dodawał jednakże fakt, że Siwak przedstawiał się publicznie jako abstynent. Oświadczenie wyraźnie określało oficjalną interpretację działań Solidarności, która nie zmieniła się także podczas następnych kilku tygodni. Wywołało ono także falę petycji i listów instancji partyjnych do KC PZPR, w ogromnej większości… odcinających się od linii politycznej Biura Politycznego[49]. Tylko nieliczne podstawowe organizacje partyjne solidaryzowały się z jego stanowiskiem. Rozziew pomiędzy górą partyjną, zasiadającą w „Białym Domu” u zbiegu Alej Jerozolimskich i Nowego Światu, a dołami okazał się więc ogromny. Tuż przed wydaniem oświadczenia zjawisko to dostrzegali niektórzy ideologowie związkowi, np. Jadwiga Staniszkis. W swoim tekście na łamach „Niezależności” stwierdziła, że w PZPR narasta oddolna presja przeciwko administracji i nomenklaturze, co w swych działaniach winna wykorzystać Solidarność. Socjolożka wyrażała nadzieję, że „w razie konfrontacji wokół sprawy samorządów może powtórzyć się sytuacja z marcowego strajku ostrzegawczego, tzn. możemy uzyskać masowe poparcie szeregowych członków partii”[50]. Rychło okazało się, że jej przewidywania się sprawdziły i Solidarność zyskała poparcie ze strony najmniej chyba oczekiwanej – członków klubu poselskiego PZPR, o czym więcej piszę poniżej.

Zdaniem Rakowskiego, za te niespotykane wcześniej akcenty i tonację oświadczenia odpowiadał osobiście I sekretarz Kania, który „nie wytrzymywał psychicznego napięcia w bardzo trudnym czasie”[51]. Abstrahując od tych niepotwierdzonych plotek na temat sekretarza, warto przypomnieć, że w tym samym czasie sam ambasador ZSRR Borys Aristow w imieniu nie tylko KPZR, ale – co było istotną nowością – także rządu ZSRR osobiście upomniał Kanię i premiera gen. Jaruzelskiego. Ambasador przekazał im m.in. następujące słowa: „Fakty świadczą o tym, że w kraju jawnie, szeroko i bezkarnie prowadzi się ostrą, niepohamowaną kampanię przeciwko Związkowi Radzieckiemu, jego polityce zagranicznej i wewnętrznej. Że nie są to jakieś pojedyncze, nieodpowiedzialne wybryki chuliganów, lecz skoordynowane działanie wrogów socjalizmu, o wyraźnie określonym kierunku politycznym. […] Siły antysocjalistyczne dążą do wywołania w Polsce atmosfery skrajnego nacjonalizmu, nadając mu wyraźnie antyradziecki charakter”. Zwracał uwagę polskiemu kierownictwu partyjno-rządowemu, że jak dotychczas autorzy tych prowokacji, posuwający się nawet do bezczeszczenia grobów żołnierzy radzieckich poległych podczas ostatniej wojny, nie spotkali się z reakcją polskich władz i stosowną karą”[52].

„Posłanie”, uchwalone w mesjanistyczno-rewolucyjnej atmosferze, wydawało się wielu delegatom czymś oczywistym, niekontrowersyjnym, w pełni zgodnym z misją Solidarności, a także misją niezależnego ruchu zawodowego i utożsamianego z nim narodu polskiego[53]. Jedynie niektórzy związani z tym ruchem intelektualiści zastanawiali się nad tym, czy nie jest to błąd taktyczny. Jeden z nich oceniał je jako „bezsporną omyłkę”, nierozsądną dlatego, że przecież i bez tej uchwały społeczeństwa sąsiednich krajów socjalistycznych volens nolens znajdowały się pod niebagatelnym wpływem Solidarności. Dodawał jednakże zaraz, że nie ma mowy o tym, żeby związek przekroczył swe uprawnienia związkowe. Zaapelował po prostu do tych, którzy już walczą o wolny ruch zawodowy, podtrzymując ich na duchu, ergo okazał się solidarny z innymi[54]. Inni współcześni obserwatorzy i uczestnicy zdarzeń, jak choćby Mazowiecki, w dyplomatyczny sposób dawali wyraz przekonaniu, że żadna uchwała zjazdowa nie powinna być poddawana pod głosowanie bez rozważenia wszelkich „za” i „przeciw” oraz ewentualnych konsekwencji. „Ryzyko trzeba podejmować na zimno”, a nic nie służy wolności tak dobrze, jak rozumna jej obrona tam, gdzie ona się rodzi – wywodził redaktor naczelny „Tygodnika Solidarność”. Zauważał przy tym jednak pesymistycznie, że gdyby nawet delegaci wstrzymali się od uchwalenia „Posłania”, to i tak nagonka propagandowa na Solidarność w Polsce i całym bloku wschodnim rozwijałaby się w najlepsze[55].

Mimo tych poważnych obiekcji „Posłanie” pozostaje jednym z najpiękniejszych świadectw solidarności z uciśnionymi, ubezwłasnowolnionymi i bezsilnymi. Świadczy o tym choćby ostra reakcja na nie prasy, nie tylko krajowej. W Polsce na czoło pism agresywnie atakujących Solidarność wysunął się w tym czasie dziennik WP „Żołnierz Wolności”, wtórował mu tygodnik „Rzeczywistość”, reprezentujący zachowawcze siły w partii[56]. Trzeciego dnia II tury, 28 września, do toczonej na ich łamach antysolidarnościowej kampanii w swym emocjonalnym przemówieniu nawiązał prof. Edward Lipiński, nestor polskiego ruchu socjalistycznego (ur. 1888): „Sam byłem przerażony niedawno, kiedy usłyszałem od generała Jaruzelskiego, że gotów jest zmobilizować wojsko dla obrony spraw socjalizmu w Polsce. Co to by miało znaczyć? Jak wojsko może bronić socjalizmu w Polsce? [oklaski] Wojsko może bronić socjalizmu w Polsce, strzelając do ludzi i w telewizji widzieliśmy dwa takie przedstawienia, kiedy to były rozmowy z żołnierzami. Żołnierze ci oświadczali gorąco, że są gotowi bronić socjalizmu. I są gotowi spełnić rozkazy. Jakież to rozkazy mogą być przez władze wojskowe ogłoszone, jakież to rozkazy wydane dla obrony socjalizmu? Strzelać! […] Obrona socjalizmu to jest to sprawa zasad, sprawa teorii, sprawa poglądów politycznych. […] W jaki sposób socjalizm jest w Polsce zagrożony? Co to znaczy zagrożenie socjalizmu? Co to są siły antyrewolucyjne i antysocjalistyczne?”. Mając na myśli władze, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników kontynuował: „Ich socjalizm jest właśnie antyrewolucyjny i antysocjalistyczny [oklaski, okrzyki]. Grożą nam rozlewem krwi, wydaje się pisma pod egidą, pod opieką partii pisma komunofaszystowskie, jak »Rzeczywistość«, jak »Ekran«, jak niektóre organa branżowych związków zawodowych [oklaski], szerzy się antysemityzm. […] W naczelnym organie armii polskiej, pod przewodnictwem generała Jaruzelskiego, wychodzi pismo »Żołnierz Wolności«, komunofaszystowskie pismo [oklaski]. W jednym z ostatnich numerów był artykuł, gdzie się napadało na tych łajdaków z Solidarności i z KOR-u, którzy jeszcze ciągle twierdzą, że Katyń to było dzieło, to była zbrodnia rosyjska. Nie, powiadają, to Niemcy Katyń spowodowali. Ośmielają się tego rodzaju kłamstwa głosić w 1981 roku [oklaski]. I to pismo jest organem armii polskiej, ma kształcić umysłowość, emocje, postawy moralne żołnierzy i oficerów polskich”.

Spośród 28 uchwał I tury poza już wzmiankowanymi wspomnieć należy podziękowania zjazdu dla Jana Pawła II za wszystko, co uczynił dobrego dla „naszego narodu”, i za to, że przypomina opinii światowej, że jest Polakiem. Do dokumentów zjazdu włączono również kazanie ks. Józefa Tischnera „Niepodległość pracy”, wygłoszone 6 września na mszy otwierającej obrady. W związku z ogłoszeniem przez ONZ roku 1981 Międzynarodowym Rokiem Inwalidy i Osób Niepełnosprawnych zjazd powołał Międzyregionalny Fundusz Inwalidzki.

Szczególne znaczenie miała wystosowana w tonie ultymatywnym uchwała o samorządzie pracowniczym: „Delegaci na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« wzywają członków związku i wszystkich pracowników do obrony samorządu pracowniczego. Władze, przerażone perspektywą rozwoju i utrwalania się samorządu, próbują zdusić go w zarodku, pozbawiając prawa zarządzania przedsiębiorstwami, a szczególnie prawa powoływania i odwoływania dyrektorów. […]

Podjęta ostatnio obrona tzw. nomenklatury jest próbą utrzymania tego samego systemu doboru kadr, w którym mianowani według kryteriów politycznych kierownicy gospodarki doprowadzili ją do obecnej katastrofy.

Oficjalna propaganda utrzymuje, że projekt rządowy jest ze zrozumieniem przyjmowany przez większość społeczeństwa. W tej sytuacji zjazd, działając zgodnie z pkt 1 art. 8 Konstytucji PRL, która stwierdza: »Prawa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej są wyrazem interesów i woli ludu pracującego«, zwraca się do Sejmu PRL o podjęcie decyzji o jak najszybszym przeprowadzeniu ogólnonarodowego referendum w sprawie kompetencji samorządów. Referendum powinno być przeprowadzone przed uchwaleniem ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie przez Sejm PRL. W ustaleniu pytań i przeprowadzaniu referendum muszą brać udział związki zawodowe.

Zjazd postanawia równocześnie, że w przypadku odmowy przeprowadzenia referendum przez organa państwowe, związek przeprowadzi referendum wśród załóg własnymi siłami […].

Delegaci na I Zjazd oświadczają, że związek nie zaprzestanie walki o autentyczny samorząd, jak również bezwzględnie bronić będzie swoich członków przed poniesieniem kosztów wynikających z reformy niezaakceptowanej przez społeczeństwo. Walkę tę prowadzić będziemy przy pomocy wszelkich dostępnych środków. Z całym naciskiem podkreślamy, że w przypadku uchwalenia ustawy o samorządzie w kształcie istotnie odbiegającym od woli załóg, związek zmuszony będzie podjąć bojkot ustawy oraz działania zapewniające nieskrępowane funkcjonowanie autentycznym samorządom”.

Z samorządami wiązano od wielu miesięcy duże nadzieje. Postulat ich powołania głosiła Sieć, pełniąca faktycznie rolę organu konsultacyjnego KKP. Jak już wspomniano, pod koniec sierpnia strona rządowa wycofała się ze swych ustępstw na rzecz samorządności. W tej, jak się rychło okazało, kluczowej dla ówczesnych stosunków między związkiem a władzą sprawie głos zabrał KC PZPR. W pierwszych dniach września III Plenum KC przedstawiło oficjalne stanowisko, które można określić jako „umiarkowane” i „centrowe”, pozornie zbieżne ze stanowiskiem Solidarności[57]. Partia głosiła konieczność ożywienia samorządów, niezbędnych w państwie socjalistycznym. Z jednej strony krytykowała „technokratyczne” podejście, odmawiające jakiejkolwiek racji bytu samorządom, z drugiej piętnowała nurty „anarchistyczne”, domagające się przyznania samorządom absolutnej autonomii. Obwieszczała, że nie może zrezygnować z zajmowania się gospodarką. Zdecydowanie przy tym odmawiała samorządom prawa powoływania dyrektora, który miał być przede wszystkim przedstawicielem socjalistycznego państwa, i, co za tym idzie, musiał być powoływany w jego imieniu przez organ założycielski[58]. Takie stanowisko PZPR umotywowała ściśle ideologicznie – nie chciała rezygnować ze swych ogromnych i dotychczas nienaruszalnych prerogatyw w zakresie polityki personalnej (nomenklatury). Brzmiące jak zaklęcia zobowiązania III Plenum do podniesienia jakości kadr kierowniczych tylko maskowały rzeczywiste powody niezgody strony związkowej na ten kluczowy element projektu. W referacie sprawozdawczym na plenum przekonywano wprawdzie, że dyrektor winien działać zgodnie z uchwałami załogi, uwzględniać jej opinie i poddawać się kontroli samorządu, jednak przyznawano mu prawo wstrzymywania realizacji uchwał samorządu, jeśli miałyby one naruszać interes ogólnospołeczny. Referent, członek Biura Politycznego KC PZPR, Główczyk obiecywał nawet, że na stanowiska dyrektorów będzie się powoływać nie tylko partyjnych, lecz kadrę dobraną przede wszystkim pod kątem fachowości. Nie odrzucał a priori możliwości rozpisywania konkursów, o co przecież walczyła Solidarność[59]. Szkopuł tkwił jednak w tym, że PZPR w istocie stała na stanowisku, że większość stanowisk dyrektorskich zostanie wyjęta spod konkursowego trybu ich obsadzania, ergo pozostanie w nomenklaturze odpowiednich instancji partyjnych.

Wyżej cytowana uchwała I KZD była właśnie odpowiedzią na uchwałę III Plenum, idącą oczywiście w zarysowanym przez Główczyka kierunku. Głos I KZD zabrzmiał więc w tej sprawie mocno i zdecydowanie; groźne wydawać się musiały słowa uchwały zjazdu zapowiadające bojkot ustaw i referendum w sprawie samorządności. Taka presja na posłów była czymś dotychczas w kulturze politycznej PRL niespotykanym. Niemniej nawet uchwała I KZD w takim kształcie pozostawiała reprezentantom Solidarności w Sejmie pewien margines swobody w rozmowach na temat procedowanych tam ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie załogi (w dniach 11–15 września odbyło się w tej sprawie posiedzenie połączonych komisji sejmowych Prac Ustawodawczych oraz Planu, Budżetu i Finansów; sprawy zmierzały ku rozstrzygnięciu, ponieważ 25 września rozpoczynało się posiedzenie Sejmu).

W kolejnej uchwale I tury KZD deklarował, że Solidarność będzie walczyć o pełną realizację trzeciego punktu porozumienia gdańskiego z 31 sierpnia 1980 r., mówiącego o uspołecznieniu środków masowego przekazu (dokument ten przyjęto w związku z zapowiedzią represji wobec pracowników radia i telewizji, niechcących realizować propagandowych wytycznych Radiokomitetu). Zjazd wystosował także piękny list do Polonii całego świata, rodaków mieszkających za granicą, także tych, których „próbowano wymazać z narodowej pamięci” i którzy „do dziś nie mogą znaleźć oparcia w żadnej organizacji polonijnej, którym do dziś odmawia się prawa do własnego języka, kultury, historii i obywatelstwa”. Nadto zabrał głos w sprawie umorzenia śledztwa w sprawie tzw. wydarzeń bydgoskich z marca 1981 r. Zajął bardzo krytyczne stanowisko wobec decyzji Prokuratury Generalnej PRL, urągającej poczuciu praworządności członków związku.

Kolejna uchwała zobowiązywała Komisję Krajową do podjęcia działań „dla udzielenia pomocy w nauczaniu historii i języka polskiego oraz nauk społecznych”. W następnej krytykowano przedstawione przez Radę Państwa założenia do projektu ustawy o radach narodowych, a w szczególności fakt utrzymania w ordynacjach wyborczych monopolu Frontu Jedności Narodu w zakresie zgłaszania kandydatów na radnych: „Liczba kandydatów winna być nieograniczona. Tajność głosowania oraz dokonanie aktu rzeczywistego wyboru muszą być obowiązkowe. Wszystkie organizacje i grupy obywateli zgłaszające kandydatów winny mieć swych mężów zaufania w komisjach wyborczych wszystkich szczebli”.

Delegaci zaprotestowali również przeciwko ograniczaniu swobody wyboru miejsca pracy i zamieszkania, również poza granicami kraju, co uznali za ograniczanie wolności osobistej: „Trzeba tu wspomnieć o problemie Mazurów, Warmiaków i Ślązaków, którzy opuścili kraj w ramach tzw. akcji łączenia rodzin, co w rzeczywistości sprowadzono do haniebnej transakcji handlowej. Nie zrobiono nic, by ludność tę związać silniej z naszym krajem. Niszczony jest ich styl życia, obyczaje, najwyższe wartości. Bolesne to sprawy, tym bardziej że ludziom tym odcięto możliwości powrotu. Problem ten dotyczy również emigrantów politycznych”.

Finalną uchwałą I tury była „Deklaracja I Zjazdu Delegatów”, w znamienny sposób łącząca zagadnienia ducha i materii, kwestie socjalno-bytowe i aksjologiczne. Przytaczam ją w całości:

„Celem nadrzędnym NSZZ »Solidarność« jest tworzenie godnych warunków życia w gospodarczo i politycznie suwerennej Polsce.

Chodzi o życie wolne od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie.

Dziś naród oczekuje:

1) poprawy zaopatrzenia w żywność poprzez ustanowienie kontroli nad jej produkcją, podziałem i cenami, we współpracy z Solidarnością Rolników Indywidualnych,

2) reformy gospodarczej poprzez tworzenie autentycznych samorządów pracowniczych i likwidację nomenklatury partyjnej oraz wdrożenie efektywnych mechanizmów ekonomicznych,

3) prawdy poprzez społeczną kontrolę środków masowej informacji i odkłamanie polskiej szkoły i kultury,

4) demokracji poprzez przeprowadzenie wolnych wyborów do Sejmu i rad narodowych,

5) sprawiedliwości poprzez zapewnienie równości wszystkich wobec prawa, uwolnienie uwięzionych za przekonania i obronę represjonowanych za działalność polityczną, wydawniczą i związkową,

6) ratowania zagrożonego zdrowia narodu poprzez ochronę środowiska, zwiększenie nakładów na służbę zdrowia i zapewnienie ludziom niepełnosprawnym należnych im praw w społeczeństwie,

7) węgla dla ludności i przemysłu poprzez zagwarantowanie górnikom odpowiednich warunków życia i pracy.

Cele te osiągniemy w warunkach jedności naszego związku i solidarności jego członków. Działania różnych sił stwarzających poczucie zagrożenia zewnętrznego nie odbiorą nam woli walki o ideały Sierpnia ’80, o realizację porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia”.

OPINIA PUBLICZNA O I TURZE KZD I SYTUACJI W KRAJU

W dniach 19–20 września Ośrodek Badania Opinii Publicznej i Studiów Programowych przy Komitecie ds. Radia i Telewizji przeprowadził na reprezentatywnej próbie dorosłych mieszkańców Polski sondaż na temat recepcji I KZD i postrzegania sytuacji kraju. Zdecydowana większość respondentów silnie odczuwała ówczesne napięcia społeczne. Jako główne źródła niepokoju wskazywano: złe zaopatrzenie (zwłaszcza w żywność – 51 proc. ankietowanych), konflikty między władzą i Solidarnością (25 proc.), niewłaściwą politykę rządu (17 proc.), pogarszanie się sytuacji gospodarczej kraju (14 proc.), złą politykę Solidarności (9 proc.), brak stabilizacji, nieład, anarchię (9 proc.), złą informację w środkach masowego przekazu (9 proc.), groźbę wojny i interwencji (8 proc.), obniżoną dyscyplinę pracy, strajki (5 proc.), ogólną niepewność co do nadchodzącej przyszłości (5 proc.). Wyrazem pesymizmu było prezentowane przez niemałą grupę zapytanych (aż 40 proc.) przekonanie, że problemy te zostaną rozwiązane na drodze próby sił i przemocy. Większość (53 proc.) jednak wierzyła, że rozwiązanie palących problemów nastąpi w trybie rozmów i negocjacji. Spośród osób obawiających się tego, co wówczas określano wieloznacznym słowem „konfrontacja”, aż 51 proc. uważało, że wina za stan rzeczy spada na politykę władz, a 12 proc. – że na Solidarność, reszta, tj. 32 proc. nastawionych pesymistycznie respondentów przypisywała winy obu stronom sporu po równo (zauważono przy tym, że członkowie branżowych związków zawodowych w stopniu wyższym winili Solidarność, a członkowie Solidarności – rząd).

Niemal wszyscy badani wiedzieli o fakcie odbycia się I tury KZD, lecz wiedza o przebiegu jego i dorobku była dość ograniczona. Ankieterzy zapytali respondentów o to, czy znają trzy kluczowe uchwały. Najbardziej znane okazało się „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej” (62 proc.), na drugim miejscu znalazła się uchwała na temat samorządu (59 proc.), a na ostatnim – „Deklaracja programowa” (37 proc.). Jednocześnie „Posłanie” zostało uznane za najbardziej kontrowersyjne – mniej więcej po tyle samo osób uważało je za słuszne, jak i niesłuszne (za właściwe uznali je ludzie młodzi, rolnicy, członkowie Solidarności; krytyczne na jego temat opinie reprezentowały osoby starsze, pracownicy umysłowi, członkowie związków branżowych i niezrzeszeni oraz partyjni). Pozostałe dwa dokumenty I tury ankietowani określili generalnie jako słuszne, a procent wskazań przeciwnych był znikomy.

Na pytanie o to, czy przebieg zjazdu Solidarności zwiększy napięcie w kraju, aż 43 proc. badanych opowiedziało pozytywnie, zdanie przeciwne reprezentowało tylko 20 proc., 17 proc. zaś stało na stanowisku, że zjazd nie spowoduje żadnych zmian. Aż 63 proc. respondentów uznało zjazd w Gdańsku za korzystny dla przyszłości Polski (tylko 7 proc. za niekorzystny, 13 proc. za obojętny, 17 proc. nie miało na ten temat zdania). Na pytanie o zakres i sposób działania Solidarności 32 proc. odpowiedziało, że wykracza ona poza sferę spraw, którymi powinna się zajmować, ale 55 proc. twierdziło, że związek robi to, co do niego należy (13 proc. nie miało zdania). Aktualnie sformułowane cele i żądania Solidarności jako zbyt umiarkowane określiło 4 proc. pytanych, jako zbyt radykalne – 23 proc., a aż 48 proc. – jako właściwe (23 proc. nie miało na ten temat nic do powiedzenia). Na pytanie o tzw. linię porozumienia i dialogu 39 proc. uznało, że związek powinien być bardziej skłonny do ustępstw i kompromisów, 16 proc. stwierdziło, że wręcz przeciwnie – bardziej nieustępliwy, 35 proc. orzekło, że powinien działać tak jak dotychczas[60].

Podsumowując, stan napięć społecznych w okresie między obiema turami zjazdu społeczeństwo odczuwało bardzo silnie. Przyczyniały się do tego coraz gorsze warunki życia. Winę za ten stan przypisywano obu stronom, nadal dominował pozytywny obraz Solidarności, lecz w ocenie konkretnych jej poczynań występowało niemało akcentów krytycznych.

UCHWAŁY II TURY I DYSKUSJA NA TEMAT SAMORZĄDNOŚCI

Nim doszło do otwarcia II tury KZD, przez dwa tygodnie intensywnie pracowały zespoły Komisji Programowej (na jej czele stanął Bronisław Geremek). W prace zespołów, których wyłoniono w sumie trzynaście, zaangażowani byli nie tylko delegaci, lecz również liczni eksperci. Zakres merytoryczny poszczególnych zespołów oraz ich skład personalny przedstawiał się następująco: I – Demokracja i formy działania związkowego (Lech Różański, Tadeusz Kemnitz, Jacek Kuroń, Ludwik Dorn, Andrzej Borzęcki, Zenon Szachowicz), II – Organizacja związku (Witold Zalewski, Jan Seń, Jacek Kurczewski), III – Informacja, szkolenie, prace opiniodawczo-doradcze (Andrzej Porawski, Jerzy Lasocki, Henryk Wujec, Antoni Labuda), IV – Negocjacje, akcje protestacyjne, propaganda (Mieczysław Malczyk, Janusz Grzelak, Antoni Macierewicz, Andrzej Stelmachowski, Jacek Szymanderski, Kornel Morawiecki, Antoni Lenkiewicz, Władysław Frasyniuk), V – Stabilizacja gospodarcza, reforma gospodarki, samorząd pracowniczy (Ryszard Bugaj, Jacek Merkel, Stefan Kurowski, Cezary Józefiak, Witold Trzeciakowski, Leon Kieres, Stanisław Kiełczewski, Paweł Czartoryski, Waldemar Kuczyński), VI – Rynek, ceny, koszty utrzymania (Jadwiga Szczeskiewicz, Jan Rulewski, Jerzy Dietl, Irena Wóycicka), VII – Praca i zatrudnienie, płace, ochrona pracy, prawo pracy (Piotr Ejsmont, Krystyna Murat), VIII – Człowiek i środowisko, polityka społeczna (Krzysztof Görlich, Michał Gerwel, Jan Malanowski, Adam Stanowski, Józefina Hrynkiewicz, Edmund Wnuk-Lipiński), IX – Prawa obywatelskie i praworządność (Zbigniew Romaszewski, Włodzimierz Blajerski, Karol Głogowski, Jerzy Stembrowicz), X – Edukacja i kultura narodowa (Jan Waszkiewicz, Mirosław Borusiewicz, Bohdan Cywiński, Stefan Amsterdamski, Aldona Jawłowska, Teresa Bochwic, Stefan Starczewski, Roman Duda), XI – Związek wobec władz państwowych i PZPR (Lech Kaczyński, Aleksander Małachowski, Władysław Siła-Nowicki, Jan Strzelecki, Jadwiga Staniszkis, Andrzej Stelmachowski, Jarosław Kaczyński, Leszek Nowak, Bogdan Lis, Seweryn Jaworski, Jacek Bukowski, Andrzej Rozpłochowski, Karol Modzelewski), XII – Związek a inne ruchy społeczne (Jan Bartczak, Wiesław Jankowski, Wiesław Chrzanowski, Joanna Kurczewska, Mirosław Dzielski), XIII – Środki masowego przekazu (Jerzy Kropiwnicki, Marek Markiewicz)[61].

Wybrane przez delegatów Prezydium II tury Zjazdu składało się z następujących osób: Jerzy Buzek (przewodniczący), Antoni Fijałkowski (wiceprzewodniczący), Zbigniew Bełz, Stanisław Fudakowski, Michał Kurowski, Krzysztof Mikołajczyk, Jerzy Nowacki, Benedykt Nowak, Lesław Paga, Arkadiusz Paszek i Krzysztof Turowski. Sekretarzem Sekretariatu Prezydium został Jerzy Stępień.

Obrady zespołów Komisji Programowej są znane z ogólnikowych relacji; zachowało się niewiele sprawozdań i nagrań z ich posiedzeń, inne uległy rozproszeniu. Odnalezienie taśm z nagraniami posiedzeń zespołów i ich edycja umożliwiłyby wnikliwą analizę kulis powstawania programu Solidarności i stanowisk wyrażanych przez poszczególne grupy delegatów, nieformalne koalicje i ekspertów. Najgorętsze spory toczyły się w zespole XI i poskutkowały powstaniem dwu skrzydeł – tzw. fundamentalistów i pragmatyków, co miało wpływ także na przebieg II tury zjazdu (poniżej piszę o tym nieco szerzej). Głębokie kontrowersje wstrząsały także zespołem V, debatującym nad sposobami wyjścia z kryzysu gospodarczego, przy czym również tu nie unikano kwestii politycznych. Na przykład Grzegorz Palka, którego wypowiedź odnotowała prasa związkowa, w znamienny sposób łączył problematykę polityczną i gospodarczą, sugerując, że należałoby podjąć ryzyko totalnej konfrontacji i zmienić układ sił poprzez „stanowcze odrzucenie wszelkich narzuconych nam elementów systemu i zadeklarowanie bezwzględnego dążenia do suwerenności”[62]. Różnice w ocenie sytuacji ekonomicznej znalazły wyraz w finalnej „Uchwale programowej”.

Między pierwszą a drugą turą zjazdu, 22 września ukazała się drukiem udzielona Polskiej Agencji Prasowej wypowiedź wicepremiera Rakowskiego, będąca podsumowaniem jego refleksji na temat I tury zjazdu i kierunku polityki Solidarności. Rakowski stwierdzał, że zjazd wypowiedział wojnę państwu i ustrojowi oraz że szykuje się do etapowego przejmowania władzy. Perorował: „Jeśli miałbym wyrazić jakieś życzenie pod adresem osobistości zgłaszających swe usługi mediacyjne, to prosiłbym je, aby wykorzystali swój niewątpliwy autorytet dla przekonania wcale niemałej ilości zespołów wodzowskich Solidarności, że droga, po której kroczą, może doprowadzić jedynie do katastrofy, i że mylą się tragicznie, jeśli sądzą, że w chwili, gdy stanie na porządku dnia sprawa przejęcia przez nich władzy, po naszej stronie spotkają się z lasem podniesionych rąk. Trzeba nie mieć wyobraźni, by tak myśleć”. W kwestii idei współpracy między rządem i Solidarnością stwierdził: „Pogrzeb tej idei, do której byłem i jestem tak bardzo przywiązany, już się odbył. Nie ja złożyłem ją do grobu. Urządzono jej uroczysty pogrzeb w Gdańsku”. Właśnie tam obowiązujący dotychczas duch partnerstwa miał zostać zniweczony i zastąpiony duchem walki z rządem, z PZPR i z władzą ludową[63]. Słowa te okazały się złym prognostykiem na nieodległą przyszłość.

W tym samym czasie doszło do brzemiennych w skutki wydarzeń. W Sejmie nadal reprezentanci Solidarności – w myśl przytoczonej już uchwały o samorządach – próbowali przekonać posłów do odstąpienia od projektów obu wspominanych ustaw, napisanych w duchu uchwały III Plenum. Ich wysiłki nie przynosiły jednak żadnych efektów – większość członków obu komisji popierała stanowisko rządowe. Posłowie stworzyli ostatnią możliwość poprawek poprzez dyskusję nad najważniejszymi, według Solidarności, kwestiami. Negocjatorzy związkowi przyjęli ofertę, chcąc wyzyskać tę – ocenianą zresztą jako nikłą – szansę na jakieś zmiany w ustawach. 22 września nad ranem Solidarności udało się przeforsować następujący zapis w jednej kluczowej sprawie – powoływania dyrektora. Brzmiał on następująco: „1. Dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje i odwołuje rada pracownicza przedsiębiorstwa bądź organ założycielski. W stosunku do decyzji powołującej lub odwołującej dyrektora organom wyżej wymienionym przysługuje wzajemne prawo do zgłoszenia umotywowanego sprzeciwu w terminie nieprzekraczającym dwu tygodni. 2. Rada Ministrów w porozumieniu ze związkami zawodowymi ustali listę przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu, w których w myśl ust. 1 dyrektora powołuje i odwołuje organ założycielski”[64].

Ten kompromis, zmiękczający twarde stanowisko III Plenum, został zreferowany jeszcze tego samego dnia na forum Prezydium KKP przez jego autorów – Szymona Jakubowicza i Mieczysława Gila[65]. Na posiedzeniu tego dnia zebrali się tylko czterej członkowie prezydium, sekretarz KKP Andrzej Celiński oraz eksperci. Trzy osoby zagłosowały za przyjęciem wypracowanego w Sejmie rozwiązania (Lech Wałęsa, Stanisław Wądołowski, Tadeusz Jedynak), a jedna przeciw (Jan Rulewski). Za kompromisem wypowiedział się także Jacek Kuroń: „Moim zdaniem powinniśmy być stroną, która mówi: zgadzamy się, rozumiemy się itd. Jest to gest z naszej strony. Jeżeli to przyjmą, to wyraźnie się cofają, a my idziemy do przodu. I podejmujemy dyskusję, ile zakładów wyłączyć”[66].

Z takimi rekomendacjami grupa negocjacyjna udała się do Sejmu i zakończyła rozmowy. Nie było zresztą gwarancji, że wypracowany kompromis zostanie przez ogół posłów przyjęty, np. Kuroń w to otwarcie powątpiewał. I słusznie, ponieważ 23 września, w przeddzień posiedzenia Sejmu, odbyło się zwyczajowe zebranie Klubu Poselskiego PZPR, z udziałem posłów bezpartyjnych. Poseł Adam Łopatka przedstawił na nim propozycję tzw. korekt w kompromisowo wypracowanych zapisach ustawy o powoływaniu dyrektorów. Korekty, ujmując rzecz w skrócie, przywracały wszechwładzę nomenklatury w zakresie ustanawiania dyrektora (w wyżej cytowanym punkcie 2 ustaleń Łopatka proponował zmienić słowa „w porozumieniu” na „po konsultacji” oraz wykreślić w ogóle zwrot „o podstawowym znaczeniu”). Partyjni posłowie, podobno w liczbie około 150, ku zdziwieniu wszystkich zaprotestowali. Klub Stronnictwa Demokratycznego w całości zajął negatywne stanowisko wobec nieoczekiwanych poprawek, przyłączyła się do niego niemała część posłów Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i koncesjonowanych ugrupowań katolickich. Sejmowi groził rozłam, niebywały na tle dotychczasowej jego historii. 25 września poddano więc pod głosowanie projekty obu ustaw bez drażniących, odgórnych poprawek. Sejm uchwalił je jednomyślnie[67]. Wszystko wyglądało więc jak dawniej. W istocie zaznaczył się rozziew między kierownictwem klubu PZPR a szeregowymi posłami. Niewykluczone, że był to argument za tym, żeby ominąć Sejm w prawnych przygotowaniach do wprowadzenia stanu wojennego.

Niezależną postawę posłów wzmocnić mogło także ogłoszone 23 września oświadczenie kilkudziesięciu intelektualistów polskich. Tak znane osoby, jak Czesław Bobrowski, Stefan Bratkowski, Gustaw Holoubek, Karol Małcużyński, Ryszard Reiff, Stanisław Stomma, Klemens Szaniawski, Jerzy Turowicz, Andrzej Wajda wzywały do uspokojenia nastrojów i dalszych negocjacji, odcinając się jednocześnie od prób podważania sojuszy międzynarodowych Polski i aktów o wydźwięku antyradzieckim[68]. Ich apel wyróżniał się koncyliacyjnym tonem i stanowił wyraźny kontrapunkt do konfrontacyjnego oświadczenia Biura Politycznego KC PZPR z 16 września, które – jak wiadomo – nie przysporzyło kierownictwu partii popularności wśród zwykłych ludzi. Spotkał się jednak z krytyką. Publicysta paryskiej „Kultury” zarzucił jego sygnatariuszom, że rozminęli się z prawdą i rozsądkiem, a udzielanie jednym tchem reprymendy obu stronom uznał za co najmniej niezręczne (bo Solidarność popełniała błędy, lecz w dobrej wierze)[69]. Sporym echem odbił się także list otwarty Stefana Bratkowskiego do współobywateli. Prezes Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich wzywał wszystkich do opamiętania się i pisał m.in.: „Nie możemy dać się ogarnąć szaleństwu i nienawiści. Przeklęta będzie na wieki pamięć tego, kto sięga po siłę, przemoc i gwałt w rozwiązywaniu naszych problemów. […] Przed Polską nie stoi wybór »albo–albo«. Nie można przyjąć serio wezwania do podziału i walki. Żyjemy na jednej ziemi”[70].

Ustawy w zakresie spraw najbardziej spornych (dyrektorów) uchwalono więc w brzmieniu uzgodnionym z doradcami Solidarności, w kształcie odbiegającym od stanowiska rządu, tożsamego z uchwałą III Plenum (dotąd wszelkie uchwały plenów KC PZPR stanowiły wytyczne dla partyjnych posłów). Uznawały one samorząd za element organizacji przedsiębiorstwa, ale nie gwarantowały załogom pełnego prawa powoływania dyrektora. Obiecywały możliwość jego wyboru tylko w pewnej liczbie przedsiębiorstw. Przepisów wykonawczych do ustawy jeszcze nie było, przewidywano więc, że prawo do wybierania dyrektora nie będzie dotyczyło przemysłu zbrojeniowego, ciężkiego, energetyki, kluczowych przedsiębiorstw transportowych itp. I sekretarz KC Kania podczas posiedzenia Biura Politycznego 29 września prezentował urzędowy optymizm. Stwierdził wręcz, że „dopóki nie ma przepisów wykonawczych, uchwały III Plenum są w pełni zabezpieczone”[71]. Wszyscy obecni na tym posiedzeniu musieli byli świadomi tego, że ustawy sejmowe bynajmniej nie kończyły konfliktu o samorządy, a Solidarność jest zdeterminowana o nie walczyć – w przytaczanej powyżej uchwale I tury domagała się przecież przeprowadzenia ogólnokrajowego referendum w sprawie kompetencji samorządów, groziła bojkotem niezgodnych ze stanowiskiem KZD ustaw. Tego nie można było zignorować.

Dzień po przyjęciu ustaw, 26 września, rozpoczęła się II tura KZD. Delegaci wrócili do tematu samorządności, ponieważ poczuli się zignorowani zarówno przez Sejm (który przecież uczynił krok w ich stronę), jak przez własnych negocjatorów z KKP, którzy lobbowali za tym, by kształt ustaw maksymalnie przybliżyć do oczekiwań społecznych wyrażonych w stanowisku Sieci. Trzeba zauważyć, że po stronie solidarnościowej w tym względzie nie było jedności. Tak zwana Grupa Lubelska eskalowała żądania, domagając się faktycznie daleko posuniętej autonomii poszczególnych samorządnych zakładów. Jej zwolennicy też znajdowali się na Hali „Olivia”. Obradujący podzielili się więc co do oceny decyzji Sejmu – czy uznać ją za sukces czy porażkę Solidarności.

Zasadnicza dyskusja odbyła się już 27 września. Seweryn Jaworski, mając na myśli sposób zawarcia kompromisu sejmowego, mówił: „Uważam, że to, co się stało, stało się bardzo źle. […] Dlatego też nie możemy o tym postanowić, żeby mała grupa decydowała za całość. Mała grupa ma realizować to, co postanowi całość”. Odnosząc się do meritum rozwiązań ustawowych, wiceprzewodniczący Regionu Mazowsze powiedział m.in.: „Ja wiem tylko jedno, że w wielkich zakładach pracy na pewno nie będzie zaakceptowana forma, żeby współdecydować w zarządzaniu zakładem pracy poprzez samorząd. Musi być decydowanie przez samorząd. […] Samorządy muszą decydować, a nie współdecydować”. Zabierający po nim głos Mikołaj Kiecko z Pomorza Zachodniego postawił sprawę ostro i demagogicznie: „Prezydium – ordynarnie powiem – zeszmaciło uchwałę tu zjazdową; tego nie powinno się robić. To już są metody Biura Politycznego PZPR, a nie władz związkowych”. Otrzymał oklaski sali. Wśród krytyków decyzji prezydium KKP i sekretarza KKP Andrzeja Celińskiego znalazł się także Grzegorz Palka. Ten coraz bardziej popularny działacz łódzki mówił: „Próba przedstawiania sprawy samorządu jako sukcesu związku, no, jest dosyć żałosna i jest niepoważna w stosunku do delegatów”. Przekonywał: „Powinniśmy zdjąć ten nimb nieomylności z prezydium, i tu na tym forum jasno stwierdzić, że to był po prostu błąd tego prezydium. Mają prawo się mylić i ten błąd popełnili, ale to musi być w końcu jasno stwierdzone, że ci wszyscy ludzie popełnili błąd. Teraz sprawa ekspertów. Uważam, że absolutnie nie stanęli oni na wysokości zadania, ale to nie może obciążać ekspertów, bo to jest niepoważne w stosunku do nas. To obciąża tych ludzi, którzy sobie takich ekspertów powołali”. Wrócił pomysł referendum jako środka nacisku na Sejm. Maciej Seweryński z Mazowsza postulował: „Powinniśmy podjąć natychmiast walkę o nowelizację ustawy, nie odrzucając obu ustaw w całości, podjąć walką o ich nowelizację. Oznaczałoby to, że grupujemy wszystkie źle sformułowane kwestie, złe artykuły obu ustaw w jeden pakiet i poddajemy go pod głosowanie w referendum wśród załóg, proponując jednocześnie rozwiązania pozytywne. Następnie zwracamy się do Sejmu o nowelizację tych ustaw, a w międzyczasie tworzymy samorządy według naszych zasad. […] Moim zdaniem, albo zniszczymy system nomenklatury w gospodarce uspołecznionej, albo system nas pochłonie”.

Szczególną wagę miał głos Andrzeja Gwiazdy, oponenta Wałęsy, który posunął się do insynuacji pod adresem KKP: „Ludzie, którzy decydowali o tym, zapomnieli o tym, że są reprezentantami 10 milionów członków. Dyskutowały to dwie grupy, prawda, spierające się o władzę. Jedna, która ją ma, i na obronę tej władzy ma uzbrojony oddział, i druga grupa, która władzy w tej chwili nie ma, ale dysponuje nieuzbrojonym tłumem. I to oświadczenie prezydium KKP to był jeszcze jeden głos ludzi, którzy zamiast być reprezentantami, to dyskutują ponad głowami swoich członków, wiedząc, że mają zaufanie i mogą te doły traktować instrumentalnie. Największym błędem, jaki popełnia ostatnio nasz związek czy władze naszego związku, to jest to, że od ponad pół roku przestał mówić do ludzi, tylko mówi do rządu, mówi językiem zrozumiałym dla rządu, mówi językiem zrozumiałym dla władzy, nie oglądając się kompletnie, jak to jest przyjmowane wśród naszych członków”. Jerzy Zieleński z Mazowsza bronił politycznych korzyści płynących z zawartego kompromisu: „Jak zareagowała strona przeciwna na kompromisowy zapis w ustawie? Zareagowała naciskami poprzez klub PZPR w Sejmie, żeby go zmienić lub w ogóle usunąć. W rezultacie doprowadziło to, po raz pierwszy od lat chyba 30 albo i więcej, do rebelii w Sejmie, tym Sejmie, o którym wiemy, jak został wybrany i jak się na ogół zachowuje. Jest to dla nas fakt polityczny dodatni; temu Sejmowi nie powinniśmy już grozić bojkotem w tej chwili, może w następnej, jeśli znowu zmieni front. Bo to by oznaczało, że odrzucamy układ dla siebie korzystny”. Kontynuował: „Co uczyni przeciwnik, gdy odrzucimy zapis kompromisowy? Gdy odrzucimy tę ustawę w jej brzmieniu? Czy będzie naprawdę na nas zły, czy też będzie rad? Ja myślę, że pierwsze, co zrobi przeciwnik, to obciąży nas odpowiedzialnością za odłożenie reformy gospodarczej, o czym tylko marzy, dlatego że jest do niej kompletnie nieprzygotowany. […] Kilka miesięcy temu wielu kolegów, którzy teraz bardzo ostro wypowiadają się w tej sprawie, w ogóle nie chciało słyszeć o żadnym samorządzie pracowniczym i to niniejszym kolegom przypominam”. Ostatnie słowa Zieleńskiego, za które otrzymał oklaski, były aluzją do Jana Rulewskiego.

Karol Modzelewski, dostrzegając pozytywy i negatywy rozwiązania sejmowego, przestrzegł przed przenoszeniem „płaszczyzny konfliktu nie z frontu pomiędzy nami a Sejmem na front między nami a rządem, czy administracją, ale do wewnątrz związku”. Proponował, by zaistniałemu faktowi politycznemu nadać interpretację w odpowiedniej uchwale i domagać się, by z trybu konkursowego wyłączono zakłady nie tyle kluczowe dla gospodarki narodowej (ponieważ to nazbyt rozciągliwe określenie), lecz najwyżej zakłady zbrojeniowe i te o znaczeniu dla funkcjonowania państwa. „Następnie musimy uprzytomnić, choć to trudne będzie, wszystkim naszym członkom, że walka o samorząd przeszła na inną płaszczyznę i jest kontynuowana” – mówił Modzelewski. Trzeźwo zabrzmiał głos Andrzeja Konarskiego, działacza Sieci z wrocławskiego PAFAWAG-u: „Odniosłem wrażenie, że kosztem naszym, kosztem samorządów, tutaj dzisiaj niektórzy określają swój program wyborczy”. Same ustawy ocenił jako porażkę partii i zwycięstwo nad zasadą nomenklatury. Antoni Lenkiewicz uznał ustawy za krok na drodze do samorządności i skrytykował polityczną walkę, jaką wywołały one w związku: „Jest to faryzeizm, proszę państwa. Faryzeizm obliczony na oskarżanie jednych, na kłócenie, na wygrywanie spraw w nieczystej walce. Bo ci, którzy się nie stawili [oklaski], ci, którzy się nie stawili na posiedzenie prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej w krytycznym dla narodu momencie, uchylili się od decyzji i chcą dziś z tego zbierać plony!”. Lech Wałęsa nie kajał się za podjętą decyzję, ale za to zdystansował się do swoich doradców i negocjatorów: „Ja mam jechać w konie, jakie państwo mi dacie. Daliście mi konia Gila i jeszcze całych ekspertów od spraw reformy gospodarczej, samorządu, daliście mi prezydium. […] Jeśli mi grupa Gila, która była w demokratyczny sposób do tego wytypowana, mówi, że takie jest jej zdanie, jeśli prezydium krajowe, te, co przyjechało, bo decyzję trzeba było podjąć, mówi mi trzy do jednego nawet, to przecież ja nie byłbym demokratą, gdybym nie poszedł za tym głosem”. Przewodniczący odniósł się krytycznie do najbardziej radykalnych głosów: „Ktoś proponuje rozwalić Sejm, rozpalić rząd i zająć ich miejsce i być bardziej totalitarnym jak oni. No na ten, na taki uchwyt to ja się nie dam zrobić. Za 5 lat nas powymieniają i będzie gorszy totalitaryzm, jaki on jest teraz – to chcecie stworzyć? […] I dziś chcecie, żeby, żebyśmy my na wszystko mieli my tylko wpływ. A za pół roku, nie wiem kto będzie nas chciał wywracać. Nie tędy droga, nie dla siebie budujemy, tylko dla Polski budujemy”. Nawiązując do rozstrzygającego posiedzenia prezydium KKP, Wałęsa przedstawił swą taktykę polityczną: „Przecież wszyscy wiedzieli i mogła cała KKP i zarząd przyjechać! Przyjechali niektórzy dobrzy ludzie, przyjechali, byli z boku, przyjechało 4 na 11. I co ja mam biedny zrobić? Co ja miałem zrobić! Oczywiście mogłem się uchylić! […] Czekać na trzęsienie ziemi. Albo iść krokiem małym i zobaczyć, co z tego będzie”.

Niespodziewanym przerywnikiem w tej gorącej dyskusji stało się piękne, podniosłe przemówienie gen. Mieczysława Boruty-Spiechowicza, najstarszego żyjącego generała II RP. Ubrany w galowy mundur mówca przedstawił się jako „żołnierz trzech wojen, dwóch obozów niemieckich, siedmiu więzień sowieckich”. Powiedział m.in.: „Ojczyzna w potrzebie, ale nie w niebezpieczeństwie. Nie dajmy się zastraszyć, bo strach jest złym doradcą. […] Co czyni żołnierz, gdy ojczyzna go wzywa, co też on czyni? Poświęca swe życie. A co robi człowiek cywilny, cywil, kiedy ojczyzna żyje w pokoju, lecz w wielkiej niedoli? Cywil nie ginie dla ojczyzny, lecz dla niej żyje! […] Ale żyć bez ojczyzny nie sposób. Dlatego Bóg, honor i ojczyzna jest naszym prawdziwym, całego narodu sztandarem [oklaski]. Temu sztandarowi pozostańmy wierni po kres naszego życia. […] Jak nigdy dotąd potrzebna nam wszystkim jest jedność. Pamiętajmy, że prawda jest jedna, a kłamstw – tysiące. Prawda jednoczy w prawdzie, kłamstwo dzieli, pozostając na zawsze kłamstwem. Szukajmy prawdy, bo ona nigdy nas nie zawiedzie”. Po frenetycznych oklaskach delegaci odśpiewali hymn narodowy. Potem prowadzący obrady przypomniał, że w delegacji Ziemi Łódzkiej jest „jeden z legendarnych bohaterów ostatniej wojny, zastępca dowódcy powstania w getcie warszawskim, pan Marek Edelman”. Obecni przyjęli tę informację równie burzliwymi brawami.

Po przerwie obiadowej powrócono do tematu. Zabrał głos Jan Rulewski, który swe votum separatum na posiedzeniu KKP tłumaczył tak: „Uznałem, głosując przeciwko, że sytuacja w kraju, sytuacja w naszym związku, opluwanego przez zmasowaną propagandę, któremu wytoczono 200 procesów, z czego parę osób siedzi w więzieniach, że w tej sytuacji chodzenie na jakieś kompromisy mija się z celem”. Proponował uznać decyzję Prezydium KKP za niebyłą z powodów formalnych. Następnie – być może już myśląc o starcie w wyborach na przewodniczącego związku – zasugerował wdrożenie strategii konfliktów o sprawy zasadnicze: „Przecież związek organizuje się prawie w ten feudalny, dyktatorski charakter nie po to, żeby chodzić na kompromisy, tylko żeby tym wielkim młotkiem rozbijać potężny dzwon, potężny dzban totalitaryzmu w naszym kraju. A nie zwalać to na działania, na małe barki [oklaski], nie zwalać na słabe barki małych spółdzielni, średnich zakładów czy nawet wielkich. […]. Dlatego właśnie związek jest od czyszczenia dróg, dla małych, średnich i wielkich zakładów. […] Dalej musimy doprowadzić znowuż do sytuacji, kiedy zwiążemy te wszystkie sprawy zaległe w jedno grono, które będzie znowuż taranem do przejścia, nie tylko sprawy samorządów, ale związanej z niej praworządnością”.

Nastroje sali wyraził być może najtrafniej Jacek Bukowski z Mazowsza: „Proszę państwa, je głosuję za tym, wypowiadam się za tym, żeby decyzję KKP przyjąć. Ale z drugiej strony jestem zadowolony z tych głosów, które były w gruncie rzeczy nacieraniem uszu obecnego, obecnemu prezydium, w tym także Lechowi Wałęsie. Sądzę, że możemy sobie powiedzieć szczerze, tutaj, na tej sali mogą paść ostre słowa, ale na zewnątrz – bo nasza decyzja musi być skierowana też na zewnątrz – musimy pokazać, że jesteśmy zjednoczeni”. Padały zatem ostre słowa. Jerzy Dyner z warszawskiej FSO nazwał ekspertów blagierami. Jan Brodzki z Płocka postawił wniosek o weryfikację listy ekspertów, „szczególnie tych ludzi, którzy w sytuacji w związku krytycznej, w marcu, i teraz właśnie wprowadzili nasz związek w maliny”. Zjazd okazał się zatem niejednomyślny co do tego, czy taki kuluarowy tryb podejmowania decyzji przez delegatów KKP, bez konsultacji z innymi instancjami związkowymi, zasługuje na miano demokratycznego. Rozbieżność opinii panowała także w zakresie oceny szczegółowych rozwiązań ustawowych. Ważne znaczenie miało odczytane z trybuny stanowisko siedmiu ogniw Sieci, które stwierdzało, że ustawy przybliżają gospodarkę do samorządowego modelu reformy gospodarczej i stanowią niewątpliwy postęp. Wałęsa postawił wniosek o udzielenie głosu Jackowi Kuroniowi. Zaraz potem Ryszard Bugaj upomniał się o Szymona Jakubowicza, również krytykowanego. Obaj złożyli wyjaśnienia.

Kuroń zdecydowanie bronił się, przypominając sytuację, w jakiej znajdowali się negocjatorzy związku między turami KZD: „A więc mieliśmy do czynienia z propozycją, która wychodziła naprzeciw związkowi tak daleko, jak tylko daleko można było. W tej sytuacji odrzucić, to natychmiast narazić się na huraganowy ogień całej propagandy, że ze związkiem nie można rozmawiać, a powiedzenie – odkładamy do zjazdu w obliczu następnego dnia zebrania Sejmu, byłoby traktowane jako odrzucenie. […] Tak oto prezydium w tym momencie znalazło się wobec takiego oto wyboru: albo podjąć decyzję stwarzającą fakt dokonany w jedną stronę, albo decyzję stwarzającą fakt dokonany w drugą stronę. Decyzję, [po] której państwo, zbierając się na zjeździe, mieliby do czynienia z najgorszą możliwą ustawą i zarazem z faktem społecznie odczytywanym jako demonstrację przeciw jakiemukolwiek porozumieniu. Obawiam się, że wtedy na tej sali odbyłoby się takie same piekło, tylko z drugiej strony, pod tytułem: dlaczego nie chce się przyjmować realnych propozycji?”[72]. Wtórował mu w swym rzeczowym przemówieniu Szymon Jakubowicz, współautor kompromisu sejmowego. Po kilku latach, wspominając nastrój tego trudnego przecież i dla niego dnia, pisał: „Członkowie związku zachłystywali się świeżo zdobytymi w jego obrębie prawami demokratycznymi. Traktowani instrumentalnie i tylekroć wywodzeni w pole przez władze, stali się straszliwie nieufni nawet wobec własnych władz (i ich doradców), dopatrując się manipulacji i lekceważenia także wtedy, gdy wystąpiła dyktowana okolicznościami konieczność działania natychmiastowego, bez szerokich konsultacji”[73].

Następnego dnia zjazd w trybie uchwały przyjął oświadczenie krytykujące sposób podjęcia decyzji przez Prezydium KKP w sprawie samorządów jako „naruszenie zasad demokracji związkowej”. Za niewłaściwy uznano zbyt duży wpływ doradców na decyzje instancji związkowych. Dyskutowano także nad stanowiskiem KZD w sprawie samorządów. Pojawiły się różne, w tym także umiarkowane propozycje, lecz 3 października przyjęto uchwałę nr 51/80, w wersji zaproponowanej przez Palkę i innych radykalnych zwolenników samorządności z regionu łódzkiego[74]. Wracano w niej do pomysłu referendum nad zapisami ustawowymi i ganiono Sejm, stwierdzając jednocześnie, że zjazd nie odrzuca ustaw w całości. Domagano się m.in. zagwarantowania, że załoga będzie zarządzać przedsiębiorstwem, dokładnego określenia składu komisji konkursowej wybierającej dyrektora, ograniczenia grupy przedsiębiorstw, w których dyrektora powołuje organ założycielski wyłącznie do sektora zbrojeniowego, zmiany przepisu umożliwiającego odgórne nakładanie na zakład obowiązku wykonywania określonych zadań (co przeczyło idei samodzielności).

Wspomnieć trzeba, że KZD udzielił absolutorium odchodzącej KKP. Podjął także w trybie uchwały, choć nie bez kontrowersji, decyzję o współdziałaniu ze Związkiem Literatów Polskich. Umowa ta, w odróżnieniu od zwyczajowych umów między ZLP i Centralną Radą Związków Zawodowych, nie kładła nacisku na stypendia i organizowanie spotkań autorskich, lecz uznawała ZLP za konsultanta i partnera Solidarności w przygotowywaniu działań kulturalno-oświatowych, tworzeniu uniwersytetów robotniczych oraz bibliotek zakładowych[75]. Przemawiający z trybuny prezes ZLP Jan Józef Szczepański podkreślił, że jest to nie tyle układ między instytucjami, ile raczej podstawa do współpracy między twórcami i robotnikami.

Zjazd przyjął uchwałę żądającą, by Sejm uchwalił ustawę o edukacji narodowej, „będącej prawnym usankcjonowaniem idei uspołecznienia systemu oświaty i wychowania”. Podpisano także porozumienie pomiędzy NSZZ „Solidarność” a Związkiem Polskich Artystów Plastyków i przyjęto uchwałę o kierunkach wspólnego działania z NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”. Powitano z aplauzem – także w trybie uchwały – najnowszą encyklikę Jana Pawła II Laborem exercens (o pracy ludzkiej). Delegaci zaprotestowali przeciwko represjom, z jakimi coraz częściej stykali się twórcy prasy związkowej i drukarze niezależni, oraz przeciwko nieudzieleniu wiz wjazdowych zaproszonym do Gdańska przedstawicielom zachodnich central związkowych.

Zebrani wydali zdecydowane oświadczenie w sprawie stosowania walki psychologicznej z narodem. Czytamy w nim m.in.: „Stwierdzamy, że propaganda strachu i konfrontacji pozostaje w interesie ludzi, którzy dla obrony władzy i swojego znaczenia nie zawahają się przed zbrodnią. Przedstawiciele władzy, którzy zastraszają i grożą własnemu narodowi, nie są jego reprezentantami”. Zjazd wziął także w obronę Komitety Obrony Więzionych za Przekonania („Polska winna być krajem bez więźniów politycznych”) oraz prokuratorów zrzeszonych w Solidarności, zmuszanych do występowania ze związku. Delegaci bronili kształtującego się dopiero pod egidą związku niezawisłego sądownictwa. Uchwała nr 70/81, adresowana do Sądu Najwyższego, zawierała żądanie uwolnienia trzech więźniów politycznych PRL, działaczy Konfederacji Polski Niepodległej – Leszka Moczulskiego, Romualda Szeremietiewa i Tadeusza Stańskiego.

Osobne uchwały zgromadzeni poświęcili sprawie kultury i mniejszości narodowych. Pierwsza z nich, nazwana z racji swych rozmiarów deklaracją, podkreślała wagę wolności i tolerancji dla edukacji narodowej. Przeciwstawiała się dyskryminacji światopoglądowej w dziedzinie kultury i sztuki, negowaniu i przemilczaniu dorobku twórców emigracyjnych. Druga wyrażała wolę dbałości o to, by obywatele polscy należący do innych narodów mieli w państwie polskim warunki swobodnego rozwijania swej kultury.

Zjazd przyjął do wiadomości ogłoszone przez Edwarda Lipińskiego w cytowanym już tu przemówieniu rozwiązanie się Komitetu Samoobrony Społecznej KOR[76] i włączył do dokumentów zjazdowych dwie kolejne homilie ks. Tischnera. W jednej z nich duszpasterz mówił o chorobie podejrzliwości, jaka zapanowała wśród posłów związkowej konstytuanty: „Podejrzliwość rodzi się tam, gdzie jest ciemność. Nie można być niepodejrzliwym w ciemności. W ciemności drzewa wyglądają jak ludzie, a ludzie jak upiory. To z ciemności, z mroków, z kłamstw bierze się nasza choroba podejrzliwości. […] Dlatego pierwszym i podstawowym lekiem na chorobę polskiej pracy jest: więcej światła. Na każdym kroku: więcej światła wszerz i wzwyż. Upiory znikają pod wpływem światła”.

FUNDAMENTALIŚCI, PRAGMATYCY I INNI. ZWIĄZKOWE WYBORY

Gorące dyskusje nad ekonomiczną częścią programu spowodowały nadzwyczajne wydłużenie obrad. Przedłużały się także wybory do Komisji Krajowej, która stała się statutowym ciałem kierowniczym związku. Warto wspomnieć, iż największą liczbę głosów w wyborach do KK otrzymał Palka. Nie wybrano natomiast do niej Geremka, przewodniczącego Komisji Programowej! Zdecydowano, że KK składać się będzie z przewodniczącego Solidarności, wchodzących w jej skład automatycznie przewodniczących 37 regionów oraz 69 osób wybranych przez zjazd, proporcjonalnie do liczebności regionów (każdy zgłaszał swą listę kandydatów osobno). Jej skład zatem „stał się kompromisem pomiędzy tendencją do wyłonienia operatywnej egzekutywy a trendem do zachowania zasady federacyjnej”[77]. Komisja Krajowa liczyła w sumie 107 osób. Liczniejsze regiony miały w niej więcej przedstawicieli, a niektóre pomniejsze były reprezentowane tylko „z urzędu” przez swych przewodniczących. Ukonstytuowała się na swym posiedzeniu 8 października; jej prezydium wraz z przewodniczącym Wałęsą liczyło 19 osób.

„Pełzający Manipulo”, podając relację z obrad Komisji Programowej KZD, w lapidarnym, satyrycznym skrócie przedstawił rozbieżności, jakie zaistniały między jej dwoma skrzydłami: „Program fundamentalistów – jak wyrżnąć pragmatyków. Program pragmatyków – jak rozmawiać z fundamentalistami, żeby się sami wyrżnęli”[78]. W istocie spory te wyglądały o wiele poważniej. Szerzej omówił je w swym przemówieniu 2 października Lech Kaczyński, przewodniczący zespołu XI Komisji Programowej – Związek wobec władz państwowych i PZPR. Właśnie na forum tego stricte politycznego gremium zasadnicze kontrowersje objawiły się najpełniej i w sposób nader burzliwy. Ich efektem było powstanie aż dwu odmiennych deklaracji końcowych oraz wspólnego projektu reformy instytucjonalnej.

W kilku sprawach obie grupy były z sobą zgodne[79]. Kaczyński mówił: „Istniała jednomyślność w tej sprawie, że związek nasz nie może być czystym związkiem. Czyste związki mogą występować w systemach pluralistycznych, w systemach, gdzie sfera działania władzy jest ograniczona, gdzie naturalną przeciwwagą dla władzy są partie opozycyjne i wolna prasa. W naszym systemie, w systemie, który określono w zespole jako system wszechwładzy, jest to niemożliwe”. Zespół jednomyślnie przyjął projekt wprowadzenia autentycznego dwuszczeblowego samorządu terytorialnego, pochodzącego z wolnych, demokratycznych wyborów. Równie jednomyślnie przyjęto projekt stworzenia drugiej izby parlamentu. Zgadzano się także co do tego, że główne zadanie związku jest usytuowane w sferze pozazwiązkowej i ma nim być „dostosowanie struktur władzy, struktur życia państwowego do zmienionego kształtu społeczeństwa”. Podstawowe różnice Kaczyński określił jako różnice w postawach, a nie w poglądach. Pragmatycy uznali, że program powinien być skierowany nie tylko do członków Solidarności, lecz także do ewentualnych sojuszników spoza związku, jak również do „wrogów, w szczególności do władzy”. Taki program powinien „przynajmniej sugerować, że Solidarność, chociaż będzie bardzo twardo bronić swoich postulatów, to nie zamierza ostatecznie obalić istniejącej władzy i wejść na jej miejsce”. Oznaczało to zobowiązanie do uznawania zastanej sytuacji geopolitycznej. Pragmatycy proponowali więc „jakieś minimalne pole porozumienia, którego złamanie spowoduje, że wejdziemy na pole bitwy o wszystko, którą można już tylko albo absolutnie wygrać, albo absolutnie przegrać”. Nie mieli żadnych złudzeń co do tego, że bitwa ta może być wygrana, z czym zresztą mieli się w końcu zgodzić także fundamentaliści. Przyszły prezydent III RP informował dalej, że pragmatycy uznawali ogłoszenie programu Solidarności za fakt polityczny, mogący spowodować – przez sam fakt swego ogłoszenia – określone skutki: „Tutaj fundamentaliści byli zupełnie odmiennego zdania. Wychodzili z założenia, że słowa, choćby były to słowa programu Solidarności, dla naszej władzy, a także dla władz Związku Radzieckiego nie znaczą po prostu nic. Z tego powodu program powinien być skierowany tylko i wyłącznie do mas członkowskich. Powinien odpowiadać ich odczuciom i niejako te odczucia porządkować”. Innymi słowy, zawierać definicję systemu społeczno-politycznego PRL, podkreślającą jego opresyjność i antydemokratyczność. Referujący podawał, że wśród fundamentalistów pewną popularność zyskała teoria władzy autorstwa neomarksistowskiego filozofa Leszka Nowaka. Opisywała ona rządy PZPR jako trójpanowanie klasy biurokracji nad aparatem przymusu, propagandy i gospodarki[80]. Fundamentalistycznie nastawieni członkowie zespołu nie uważali, że likwidacja trójpanowania jest realna. Za osiągalne uznali raczej podzielenie władzy na gospodarczą i polityczną – poprzez śmiało postulowane usunięcie komitetów fabrycznych PZPR z zakładów pracy. Ważna różnica między oboma skrzydłami dotyczyła także oceny sytuacji: „Fundamentaliści wychodzili z założenia, że masy są niezmiernie zradykalizowane i tylko taki program, jaki oni proponują, może spowodować, że pójdą oni za władzami związku”. Pragmatycy utrzymywali, że „próba mobilizowania mas członkowskich na płaszczyźnie radykalnej może wręcz odwrotnie, doprowadzić do podziałów w związku, a więc związek osłabić”. Podsumowując swe sprawozdanie, Kaczyński stwierdził, że opisany podział nie odpowiada podziałowi na „miękkich i na twardych” bądź na „umiarkowanych i radykałów”. Sam zdystansował się od niego, ostrzegając, że „na tego rodzaju podziały czekają nasi wrogowie”. Wyraził nadzieję, że dyskusja na forum KZD „nie da im powodów do radości”.

Tymczasem wielorakie podziały były naturalnym żywiołem zjazdu. Spierano się o wiele spraw – o usunięcie z aneksu do statutu NSZZ „Solidarność” słów o uznaniu „kierowniczej roli w państwie” PZPR[81], o podziękowanie dla KSS KOR, o drogi

wyjścia z kryzysu (przedstawiono trzy nader odmienne koncepcje ekonomiczne[82]), wreszcie o to, kto ma związkowi przewodzić. Te i inne kontrowersje miały swój ciąg dalszy poza salą obrad, w kuluarach, hotelach, podczas przeciągających się do nocy posiedzeń zespołów, sekcji czy delegacji regionalnych. Stenogram obrad, choć ważny i obszerny, nie jest źródłem wystarczającym do tego, by te zagadnienia wyczerpująco przedstawić. Waldemar Kuczyński notował: „I sama sala także nie składa się z ponad ośmiuset jednostek, lecz jest bogato ustrukturalizowana. Poza formalnymi podziałami regionalnymi (każdy region zajmuje odrębny sektor), które czasem określają stanowisko (np. w sprawach struktury regionalnej Solidarności), salę przebiega wiele innych podziałów wewnątrz regionów, a także w poprzek. W regionie górnośląskim jest bardziej umiarkowana frakcja Leszka Waliszewskiego i radykałowie Andrzeja Rozpłochowskiego, wśród wrocławian zwolennicy Frasyniuka i Modzelewskiego, w Regionie Mazowsze – »prawdziwi Polacy« i ludzie zbliżeni do KOR etc. W poprzek regionów idą »partie« – grupy delegatów sympatyzujące z KOR, KPN, ROPCiO, Polską Partią Pracy (zakładaną z inicjatywy działacza Sieci Jerzego Milewskiego) itd. KPN jest silny w katowickim, KOR w Mazowszu, PPP na Wybrzeżu”[83].

Wybory przewodniczącego związku (2 października) zasługują na szersze omówienie. Warto przypomnieć, jak 1 października wypadli poszczególni kandydaci na to stanowisko. Marian Jurczyk (46 lat) zaprezentował się jako zwykły robotnik ze średnim wykształceniem, podkreślił swój długi, trzydziestoletni staż pracy. Przypomniał, że w 1970 r. wchodził w skład Komitetu Strajkowego Stoczni im. Adolfa Warskiego w Szczecinie. Na początku zajął się sprawami wewnątrzzwiązkowymi. Stwierdził, że działacz Solidarności, czyli także jej przewodniczący, nie może odrywać się od załóg. W nawiązaniu do dyskusji zjazdowych oświadczył: „Jestem za dyscypliną, nie za dyktaturą, ale za dyscypliną świadomą”. Wykluczył przyznanie przewodniczącemu związku prawa podejmowania istotnych decyzji, krytycznie odniósł się do kompromisu sejmowego w sprawie samorządów, zawartego przez „małą grupę ludzi”. Zaproponował coś w rodzaju demokracji bezpośredniej – to załogi miały decydować o kluczowych sprawach kraju oraz związku i przekazywać swe opinie wyżej, do Komisji Krajowej. Zdeklarował się jako zwolennik twardego, zdecydowanego i nieustępliwego kursu wobec władz, lecz „nie z zamkniętymi oczyma”. Dorzucał zarazem – „Kompromisów nie ma”. Przypomniał, że związek przez 13 miesięcy nie doczekał się realizacji żądania dostępu do telewizji, a PZPR – wbrew pozorom – nie zmieniła swych metod działania i są one takie same od 35 lat. Wśród kluczowych punktów swego programu wymienił: walkę o samorząd pracowniczy, o samorząd terytorialny i o wolne wybory do Sejmu. Znaczną część jego wystąpienia zajęła krytyka sposobu zarządzania gospodarką. Nawiązując do powszechnego wówczas przekonania o niekorzystnym dla Polski bilansie handlu z ZSRR, powiedział: „Gorąco pragnę tego, żeby handel był z wszystkimi państwami i Wschodu, i Zachodu, ale handel musi być na zdrowych zasadach. Nie ma sentymentu w handlu”. Podniósł kwestię nierozliczenia winnych wydarzeń czerwca 1956 r. i grudnia 1970 r. Mówił: „Kiedy naród nasz stoi w tasiemcowych kolejkach, kiedy społeczeństwo niedokarmione, gdy brak leków, kiedy brak łóżek szpitalnych, kiedy brak przedszkoli, Komitet Centralny i nasz rząd pozwolił sobie, w bardzo brzydki sposób, mówiąc, że użyje wszelkich środków, włącznie do rozlewu krwi” (to aluzja do oświadczenia BP KC PZPR z 16 września 1981 r.). Powiedział też, że wstydzi się za taki rząd i dlatego domaga się wolnych wyborów. Jeśli zaś idzie o sprawy wyżywienia narodu, to należy się w tej sprawie porozumieć z Solidarnością rolników.

Następny wstąpił na trybunę Andrzej Gwiazda. Skonstatował, że kraj pogrąża się w kryzysie, a władze coraz silniej atakują Solidarność, np. prowadząc śledztwa przeciwko niezależnym wydawnictwom związkowym i opozycyjnym (w sumie 200 spraw). Podobnie jak jego przedmówca, wyraził niezadowolenie z braku dostępu do telewizji. Wypowiedział się przeciw ustępstwom wobec władzy, ale jednocześnie za kompromisem, dodając jednocześnie: „Nie ma możliwości stabilizacji na tym poziomie, kiedy żywotne interesy społeczeństwa, narodu, prostego człowieka nie są zabezpieczone i zaspokojone”. Populistycznie zasugerował, że puste półki w sklepach są efektem planowych działań władz, jakiegoś sabotażu. Podał, że 25 proc. dochodu narodowego przeznacza się na spożycie, a 75 proc. na utrzymanie państwa i państwowe inwestycje, a więc codziennie Polacy pracują dla siebie tylko przez 2 godziny, a 6 godzin – dla państwa. Należy wobec tego poddać gospodarkę szerokiej kontroli społecznej, związkowej.

Następne przemówienie programowe wygłosił Wałęsa, będący w wyraźnie gorszej formie. Stwierdził: „Niepokoi mnie jedna rzecz, że nie doceniamy partnera. Za bardzo uwierzyliśmy w siebie, jednocześnie nie zauważamy problemów i kłopotów, i metod, jakimi możemy być pokonani”. Dał do zrozumienia, że nie narazi związku dla spraw pomniejszej wagi, że będzie działał odpowiedzialnie i roztropnie, „pamiętając o tym, że idzie zima, że mogą nas docisnąć i to bardzo chytrze i prosto, zakręcając nam kurki”. Wypowiedział się przeciwko wszechwładzy związkowej: „Będąc uczniem tego systemu, uważam, że my musimy się bronić przed naszymi strukturami, budując inne struktury”. Jeszcze tego samego dnia, po autoprezentacji, następowała tura pytań do wszystkich kandydatów (z braku miejsca pomijam ten niezwykle interesujący etap obrad). Wówczas Wałęsa dorzucił jeszcze jedną ważną rzecz: że nie zawsze pójdzie z wolą większości. Taka deklaracja wymagała wówczas pewnej odwagi cywilnej.

Jako ostatni mówił o sobie Jan Rulewski. Podkreślił, że od lat był „przeciwko władzy, przeciwko tej rzeczywistości poprzez więzienia, poprzez strajki, poprzez budowę związku” (to aluzja do znanego faktu jego uwięzienia w latach sześćdziesiątych za usiłowanie nielegalnego opuszczenia kraju). Następnie przeszedł od razu do spraw czysto politycznych: „Błędem w działaniach naszego związku było przyjmowanie rzeczywistego bądź urojonego zagrożenia radzieckiego. Stwarzało to szczególną cenzurę [sic!] dla osiągnięcia naszych wszystkich celów. Od odzieży roboczej poprzez wybory do Sejmu. Proponuję odrzucenie tej cenzury [sic!], jako że nie jesteśmy w stanie określić jej parametrów dopóty, dopóki nie odgadniemy imperialistycznej polityki mocarstwa radzieckiego”. Jako przykład błędnej polityki podał kompromis sejmowy. Co więcej, przywołał Akt Końcowy KBWE z 1975 r. i jeden z jego zapisów gwarantujący prawo występowania i występowania z porozumień międzynarodowych (Rulewski mógł mieć na myśli albo Układ Warszawski, albo RWPG). Dawał do zrozumienia, że związek zajmując się gospodarką, już i tak zajmuje się polityką zagraniczną, ponieważ odbija się ona w powiązaniach ekonomicznych wewnątrz bloku wschodniego. Dlatego, podobnie jak Gwiazda, domagał się prawa kontroli budżetu państwa – „tego, ile wydaje się na militaria, a ile na minimum socjalne dla głodujących, dla 7 milionów Polaków”. Kontynuował: „Zatem musimy dążyć do tego, żeby zapełnić półki. Widzę, krytycznie wypowiadam się o projekcie wszelkich działań związkowych i państwowych w zakresie reformy gospodarczej. […]. Natomiast podmiotem działania nie jest człowiek, nie jest robotnik, ten realizator tej reformy gospodarczej. Jako zasadniczą wadę widzę brak rozbudowanego systemu motywacji. […]. Śni mi się przedsiębiorstwo, a raczej gospodarstwo, jak mówi ks. Tischner, w którym robotnik, pracownik, urzędnik, inżynier są właścicielami tego przedsiębiorstwa i dodatkowo rządzą, bo jest różnica – dowiodła tego polityka, doświadczenie polityczne naszego państwa – że nawet wtedy, kiedy nasz przyjaciel pomaga, względnie rządzi w naszym kraju [aluzja do ZSRR], to nie to samo, jakbyśmy my się rządzili”. Opowiedział się wręcz wyraźnie za podziałem majątku ogólnonarodowego na mniejsze części składowe, zarządzane przez załogi poszczególnych zakładów.

Wybory odbyły się nazajutrz. Z woli delegatów na dwuletnią kadencję przewodniczącego związku wybrano Wałęsę, który zdobył poparcie 462 delegatów (55,19 proc.). Jurczyk otrzymał 201 głosów (24,01 proc.), Gwiazda – 74 głosy (8,84 proc.) i Rulewski 52 głosy (6,21 proc.). W sumie głosowało 844 delegatów (ważnych głosów 837, nieważnych 7). Wstrzymujących się było 48.

PRZESŁANIE KZD

Ukoronowaniem wielodniowych obrad była „Uchwała programowa” – obszerna diagnoza stanu państwa, a zarazem dalekosiężny i wszechstronny projekt jego zreformowania pod hasłem „samorządnej Rzeczpospolitej”. Zasługuje ona na osobną i obszerną analizę, przekraczającą rozmiarami niniejszy wstęp. Warto natomiast tu przytoczyć, jakimi słowy określono tożsamość Solidarności i horyzont jej dążeń:

„NSZZ »Solidarność« powstał z ruchu strajkowego 1980 roku – największego ruchu masowego w dziejach Polski. […] Chodziło nam wszystkim nie tylko o warunki bytowania, chociaż żyło się źle, pracowało się ciężko i jakże często bezowocnie. Historia nauczyła nas, że nie ma chleba bez wolności. Chodziło nam również o sprawiedliwość, o demokrację, o prawdę, o praworządność, o ludzką godność, o swobodę przekonań, o naprawę Rzeczypospolitej, nie zaś tylko o chleb, masło i kiełbasę. Wszystkie wartości elementarne nazbyt były sponiewierane, by można było uwierzyć, że bez ich odrodzenia cokolwiek się zmieni na lepsze. Protest ekonomiczny musiał być zarazem protestem społecznym; protest społeczny musiał być zarazem protestem moralnym. […]

Stanowimy organizację, która łączy w sobie cechy związku zawodowego i wielkiego ruchu społecznego. Zespolenie tych cech stanowi o sile naszej organizacji i o naszej roli w życiu całego narodu. Dzięki powstaniu potężnej organizacji związkowej społeczeństwo polskie przestało być rozdrobnione, zdezorganizowane i zagubione; jednocząc się pod hasłem solidarności, odzyskało siły i nadzieję. Powstały warunki dla rzeczywistego odrodzenia narodowego. Związek nasz – najszersza reprezentacja ludzi pracy w Polsce – chce być i będzie siłą sprawczą tego odrodzenia. […]

Solidarność, określając swe dążenia, czerpie z wartości etyki chrześcijańskiej, z naszej tradycji narodowej oraz z robotniczej i demokratycznej tradycji świata pracy. Nowym bodźcem do działania jest dla nas encyklika o pracy ludzkiej Jana Pawła II. Solidarność jako masowa organizacja ludzi pracy jest także ruchem moralnego odrodzenia narodu”.

Po tej preambule następowało 37 szczegółowych tez programowych. Ostatnia z nich dotyczyła nowego porozumienia społecznego o charakterze antykryzysowym, proreformatorskim i jednocześnie sprzyjającym „samorządnej Rzeczpospolitej”:

„Związek nasz określa swój program w chwili, gdy krajowi grozi katastrofa. Nie można przyzwyczajać się do życia w kryzysie, z kryzysu musimy wyjść. […] Program działań NSZZ »Solidarność« jest przede wszystkim zobowiązaniem, jakie związek podejmuje wobec kraju. Liczymy na to, że uzyska on akceptację społeczeństwa; żadne interesy jednostkowe czy grupowe nie mogą być stawiane wyżej niż interes kraju. Nie uważamy, że mamy monopol na prawdę. Jesteśmy gotowi w dialogu — uczciwym i lojalnym — rozmawiać z władzami, szukać właściwych decyzji, które najlepiej służyłyby krajowi i realizowałyby interesy pracownicze i obywatelskie ludzi pracy.

Niech to będzie porozumienie wokół tego, co narodowe, demokratyczne i ludzkie. Wokół tego, co nie powinno nas dzielić.

NSZZ »Solidarność« jest gwarantem porozumień społecznych z 1980 roku i domaga się konsekwentnej ich realizacji. Nie ma innej drogi ocalenia kraju niż realizacja konstytucyjnej zasady suwerenności narodu”.

Dorobek zjazdu ocenić trzeba jako świadectwo rozwagi i mądrości politycznej związkowców. Poklask dla radykalnych wypowiedzi nie przekładał się na decyzje w głosowaniach. Owszem, nie brakuje w przyjętych i wyżej cytowanych dokumentach sprzeczności i mielizn, luk, miejsc nieprzemyślanych i niedopracowanych[84]. Trudno było świadkom wydarzeń przed trzydziestu laty rozstrzygnąć choćby to, czy związek chciał reformować to, co zastał, czyli PRL, czy może budować w państwie socjalistycznym jakieś „związkowe antypaństwo” (dość przypomnieć, że „Uchwała programowa” zapowiadała nawet podjęcie starań o powołanie własnego, niezależnego uniwersytetu). Związek dążył do odetatyzowania społeczeństwa i jednocześnie uspołecznienia państwa, chciał stworzyć coś wcześniej nieznanego historii. Ów twór, obdarzony zwartym i w miarę scentralizowanym szkieletem, czyli kierowniczym aparatem z Komisją Krajową na czele, miał czerpać siłę z „rozpasanej demokracji”, w której wolno i trzeba było głosować nad wszystkim[85]. Można się chyba zgodzić z tymi obserwacjami, ale trzeba też stwierdzić, że żadna z podjętych uchwał nie przynosi ujmy delegatom, a wszystkie – łącznie z najobszerniejszą, programową – budują obraz ruchu politycznie rozważnego, lecz i zdecydowanego, ruchu gotowego do dialogu i głębokiego zmieniania Polski. Ruchu troszczącego się o los kultury narodowej i właściwy stosunek państwa do mniejszości narodowych, o praworządność, o bezpieczeństwo socjalne grup najsłabszych, a zarazem walczącego o rozszerzenie swobody społecznego komunikowania, umocnienie praworządności i przebudowę niewydolnego systemu zarządzania gospodarką.

Tymczasem gen. Jaruzelski w tym przełomowym dokumencie, który okazał się za przyczyną jego decyzji po kilku tygodniach testamentem Solidarności, dostrzegł jedynie „program ekstremy”[86]. Sytuacja w kraju nieuchronnie zmierzała więc w kierunku stanu, o jakim pisał autor satyrycznego, zdawało się, wierszyka, opublikowanego w „Pełzającym Manipulo”: „[…] Myśmy gwardią czerwoną i tarczą,/ My ten naród z popiołów dźwigniemy,/ Kiedy werble bojowe zawarczą,/ Przeciw Bogu i diabłu pójdziemy./ My, siwaki, kanie i wojciechy,/ My, gwarancja polskiej racji stanu,/ Jeśli naród nie przystąpi do nas,/ To zdepczemy również własny naród./ Rozmienimy na kilka kopiejek,/ Na uszankę, diamenty z Syberii,/ Po nas niech się co chce w Polsce dzieje,/ W Polsce słychać dziwny chichot Berii”[87].

„ZAMULANIE” (DZIAŁANIA SŁUŻBY BEZPIECZEŃSTWA WOBEC ZJAZDU)

Ogniwa regionalne i krajowe Solidarności były od jesieni obiektem działań operacyjnych SB. 22 sierpnia 1981 r. Wydział IIIA Komendy Wojewódzkiej MO w Gdańsku wszczął sprawę obiektową „Sejmik”. Jej celem, jak podaje Sławomir Cenckiewicz, była ochrona I KZD NSZZ „Solidarność” przed „przemycaniem koncepcji i treści i przedsięwzięć szkodliwych politycznie do programu związku przez organizacje antypaństwowe” oraz przed próbami sprowadzenia działalności związkowej na „płaszczyznę antysocjalistyczną”[88]. Niełatwe to zadanie, gdy weźmiemy pod uwagę rozmach zjazdu, mierzony liczbą delegatów i uczestników.

Aparat bezpieczeństwa szczególną uwagę zwrócił na opracowanie charakterystyk delegatów i rozpoznanie propozycji programowych przygotowanych na zjazd przez poszczególne regiony. Postawił sobie za cel nawiązanie dialogu operacyjnego z działaczami dalekimi od linii KSS KOR i neutralizację radykałów. Plan pracy z osobowymi źródłami informacji obejmował przygotowanie argumentów, służących do atakowania „ekstremistycznych” działaczy, inspirowanie do „wystąpień o charakterze rozliczeniowym”, zachęcanie do krytykowania administracji związkowej i propagowanie „czystego ruchu związkowego”, „zamulanie” obrad nieistotnymi sprawami oraz ujawnianie faktów świadczących o presji ze strony ludzi KSS KOR oraz o „manipulowaniu związkiem dla celów politycznych”[89]. Istotnie nieraz w Hali „Olivii” pojawiały się obawy przed manipulacją, czyli jakimiś nieokreślonymi zakulisowymi działaniami, szkodliwymi dla Solidarności. Przyczyniały się one do nerwowego przebiegu debaty. Trudno jednak fakt istnienia tych nastrojów zapisać na konto wyłącznie bezpieki. Już podczas regionalnych zjazdów Solidarności bywało przecież bardzo gorąco, a spory – jak pokazałem na przykładzie ustaw samorządowych – miały realną podstawę.

SB dążyła także do tego, by w czasie wyborów do instancji związkowych tajni współpracownicy agitowali na rzecz niewybierania osób uznanych za radykalne, takich jak: Bogdan Lis, Andrzej Gwiazda, Zbigniew Bujak, Jan Rulewski, Andrzej Rozpłochowski, Marian Jurczyk. W tym punkcie SB poniosła całkowitą klęskę, ponieważ wszyscy wymienieni weszli w skład Komisji Krajowej. To jednak nie powinno skłaniać nas do lekceważenia działań bezpieki podczas 18 dni zjazdu. Miały one zmierzać także do antagonizowania regionów oraz podsycania przecież i bez tego coraz wyraźniejszych sporów personalnych między liderami związkowymi. Pod koniec sierpnia SB liczyła także na to, że komisje zakładowe Solidarności będą uchwalać rezolucje potępiające zjazd oraz protestujące przeciw wymuszaniu na nich akcji protestacyjnych „pod demagogicznymi hasłami samorządności”[90]. W tym zakresie jej oczekiwania spełzły na niczym. Nie znamy ani jednej rezolucji, odcinającej się od postanowień zjazdu, która pochodziłaby z własnej, to znaczy solidarnościowej strony. Jeśli chodzi o front walki o samorządy, to – jak już pokazałem – Solidarność uzyskała na nim wyraźne taktyczne zwycięstwo, unikając frontalnego zderzenia z partią, a nawet skutecznie osłabiając ją w Sejmie. Względnie łatwo udało się SB poddać kontroli kanały łączności związkowej, w tym teleksy i telefony. Podsłuchy i kamery znalazły się w kluczowych dla przebiegu obrad miejscach, z katedrą oliwską włącznie.

3 września 1981 r. centrala MSW wszczęła swą własną sprawę obiektową „Debata”, celem „ograniczenia negatywnego wpływu zjazdu na rozwój sytuacji społeczno-politycznej w kraju”, ale jak ocenia Cenckiewicz, była to operacja raczej wspierająca „Sejmik”[91].

Według danych z 1982 r., do realizacji przedsięwzięć operacyjnych podczas obu tur zjazdu zaangażowano w sumie 125 tajnych współpracowników, z czego 69 kontrolowanych przez Wydział III KW MO w Gdańsku, dwu będących „na kontakcie” Wydziału II i 53 spoza Trójmiasta. Wielu z nich SB oceniała jako niezwykle przydatnych; wspomnieć tu można jedynie powszechnie znane przypadki, zwłaszcza TW „Jolę” (Wojciecha Zierkego) ze słupskiej Solidarności, czy TW „Grażynę” (Eligiusza Naszkowskiego) z Regionu Pobrzeże. Nie bez znaczenia mogło być także to, że siedmiu TW udało się wprowadzić do komisji przygotowujących „Uchwałę programową” (niestety nie wiemy, o które zespoły KP tu dokładnie chodzi, a nie wszystkie były równie ważne). Według nieco innych danych w II turze I KZD brało udział 71 tajnych współpracowników, z czego 36 rekrutowało się spośród delegatów, reszta z personelu obsługującego oraz gości[92]. Nie znamy dokładnego ich usytuowania w strukturze zjazdu, niemniej właśnie dzięki nim SB udało się dwukrotnie podrzucić na halę mącicielskie ulotki, oczerniające działaczy i doradców.

SB przypisała sobie też sukces, jakim miało być wygaszenie przez osobowe źródła informacji dyskusji, zapoczątkowanej wnioskiem Lecha Sobieszka o wykreślenie ze statutu NSZZ „Solidarność” sformułowań o kierowniczej roli PZPR[93]. Wbrew temu, co pisała cytowana już tu moskiewska „Prawda” (por. dok. 1 Aneksu), do głosowania nie doszło. Niezależnie od tego, czy współpracownicy SB otrzymali zadanie oponowania przeciwko wnioskowi Sobieszka i na ile skutecznie to czynili, trzeba przypomnieć, że wniosek taki wielu delegatom wydawał się zbyteczny, ponieważ inkryminowane słowa z aneksu do statutu w praktyce związkowej od dawna już lekceważono. Nie było więc potrzeby drażnienia władzy takimi w gruncie rzeczy symbolicznymi posunięciami. Jak ustalił Grzegorz Majchrzak, za zwolenników inspirowanego przez Gwiazdę wniosku Sobieszka uznano Rulewskiego, Tadeusza Jedynaka i Patrycjusza Kosmowskiego, a oponowali przeciw temu Wałęsa i Kuroń (czyli osoby o niemałym autorytecie[94]). „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej” przeszło z zaskoczenia, niejako „z marszu”, ale nawet gdyby odbyła się na jego temat szersza dyskusja, to po latach dzisiejszemu czytelnikowi trudno byłoby rozpoznać, kto spośród zabierających głos nie reprezentował siebie, czyli wykonywał jakieś tajne, zlecone przez SB zadania. Zbiorowość delegatów była przecież pluralistyczna i niemal wszystkie punkty widzenia były w niej reprezentowane.

Majchrzak słusznie zauważa, że przebieg I KZD unaocznił władzom PZPR, że próby kontroli związku nie mają już szans powodzenia. Przypuszczalnie wzmocniło to ich przekonanie o konieczności wprowadzenia stanu wojennego. W czasie I tury SB udało się „spowodować” jedynie 17 „pozytywnych wystąpień i replik”[95]. Okazało się bowiem, iż w atmosferze, w jakiej odbywał się I KZD, tajni współpracownicy nie mogli szerzej proponować tzw. pozytywnego programu – ich wystąpienia przerywały głosy z sali, szczególnie podczas pierwszych trzech dni zjazdu. W związku z tym SB przeprogramowała swe osobowe źródła informacji i podczas II tury miały się one skupić na działaniach na zapleczu, czyli w kuluarach. Próbowano oddziaływać na działalność programową związku. W Wydziale Socjalno-Zawodowym KC PZPR powstać miał wyważony program dla związku w dwóch wersjach: pryncypialnej i kompromisowej[96]. Ten nadal nieznany badaczom dokument przekazano niektórym związanym z SB delegatom oraz Lechowi Wałęsie, który zresztą – jak wiadomo – w opracowywaniu programu osobiście nie brał udziału, dyskusje teoretyczne i dzielenie włosa na czworo między pragmatykami i fundamentalistami zostawił bowiem lepiej do tego przygotowanym ludziom, np. wymienionym już wcześniej członkom zespołu XI Komisji Programowej.

Zjazd okazał się więc twardym orzechem do zgryzienia dla SB, zwłaszcza że był niezwykle dynamicznym zgromadzeniem. Majchrzak stwierdza nawet pewnego rodzaju bezradność SB, która jeszcze na dzień przed II turą zastanawiała się, czy ze względów taktycznych oddziaływać na przebieg zjazdu łagodząco, czy też raczej w kierunku jego zaostrzenia; czy dążyć do „wyciszenia i izolowania ekstremy”, czy też dopuścić ją do władz związku; czy starać się kompromitować doradców (Bronisława Geremka, Adama Michnika, Tadeusza Mazowieckiego), wykorzystując przy tym antysemityzm; czy wykorzystać skłonność niektórych liderów związkowych do wystawnego trybu życia[97]. Próbowała więc opanować to, co bez wprowadzenia „centralizmu demokratycznego” na wzór PZPR było zupełnie nie do opanowania. Zjazd zatem obradował i każdym nowo przyjętym dokumentem tworzył rzeczywistość społeczną wykraczającą poza ramy Polski Ludowej. Tymczasem funkcjonariusze MSW liczyli „pozytywne wystąpienia” (w toku II tury ich liczba spadała), odbierali, podobno nawet cenne, donosy swych TW, nagrywali obrady (choć wyciągi ze stenogramu publikowała i tak szybko zjazdowa powielarnia i były dostępne dla każdego zainteresowanego tym dziennikarza).

W listopadzie 1981 r., przy okazji zamknięcia sprawy obiektowej „Debata”, nadszedł czas na urzędowe podsumowania. Do swych zasług aparat bezpieczeństwa zaliczył pogłębienie podziału na dwa nurty – ekstremalny i robotniczy, zwłaszcza w delegacjach regionalnych z Dolnego Śląska, Ziemi Bydgoskiej, Regionu Śląsko-Dąbrowskiego i Mazowsza. Faktem jest też, że do KK nie weszli niektórzy ludzie dla SB niepożądani i przez nią w różnoraki sposób zwalczani, tacy jak m.in.: Ryszard Bugaj, Jerzy Dyner, Bronisław Geremek, Zbigniew Iwanów, Lech Kaczyński, Antoni Lenkiewicz, Jerzy Milewski, Bogusław Sonik, Jerzy Stępień, Tadeusz Syryjczyk, Kazimierz Świtoń. Nie można zaprzeczyć, że każda z tych osób była indywidualnością i niemal każda mogła się sprawdzić w najwyższych władzach związkowych. Zasoby kadrowe Solidarności okazały się jednak wystarczające, by i bez nich sformować pluralistyczną, dobrze przygotowaną do zadań związkowych Komisję Krajową z operatywnym prezydium w składzie dobranym osobiście przez Wałęsę[98].

Gdańska SB chwaliła się, że w ramach operacji „Sejmik” uniemożliwiła Edmundowi Bałuce, bohaterowi szczecińskiego Grudnia ’70, zabranie głosu z trybuny zjazdowej. Czy jednak wystąpienie charyzmatycznego, sławnego Bałuki równałoby się pod względem znaczenia z patriotycznym przemówieniem choćby takiego gen. Boruty-Spiechowicza? Mimo iż Bałuka nie przemówił do delegatów, pamiętali oni dobrze o masakrze grudniowej (w tezie 26 „Uchwały programowej” domagali się wyjaśnienia okoliczności i ujawnienia winnych represji, jakie stały się udziałem Polaków w latach 1956, 1968, 1970 i 1976). W podsumowaniach, jakie powstawały w kręgu MSW, przeważają więc tony minorowe. Zjazd, mimo wysiłków i nakładów aparatu bezpieczeństwa, okazał się in toto niesterowalny. Jeśli ktoś w to wątpi, to powinna go do tego ostatecznie przekonać lektura wspaniałych dokumentów zjazdowych. Dowodzą one jednoznacznie, że w Gdańsku we wrześniu i październiku 1981 r. obradowała autentyczna, demokratyczna reprezentacja nie tyle dużego związku zawodowego, ile po prostu narodu polskiego. Ogólna ocena zjazdu dokonana przez SB wypadała pesymistycznie. Solidarność – konstatowano – stała się „ruchem społecznym z elementami charakterystycznymi dla partii opozycyjnej”, a większość podjętych przez zjazd uchwał ma jednoznacznie polityczny charakter i podkopuje kierowniczą rolę PZPR w państwie[99].

[1] Statut. Uchwała Programowa z Aneksem. Dokumenty Zjazdu, Wyd. BIPS, Gdańsk 1981 (brzmienie wszystkich cytowanych tu uchwał za tym zbiorem).

[2] J. Holzer, Solidarność 1980–1981. Geneza i historia, Warszawa 1990, s. 263–302; S. Kowalski, Krytyka solidarnościowego rozumu. Studium z socjologii myślenia potocznego, Warszawa 1990, passim; P. Rojek, Semiotyka Solidarności. Analiza dyskursów PZPR i NSZZ „Solidarność” w 1981 roku, Kraków 2009, passim; E. Ciżewska, Filozofia publiczna Solidarności. Solidarność 1980–1981 z perspektywy republikańskiej tradycji politycznej, Warszawa 2010, passim.

[3] J.Y. Potel, Scènes de grèves en Pologne, Lausanne 2006, s. 280–281.

[4] M. Szejnert, T. Zalewski, Szczecin. Grudzień – sierpień – grudzień, Londyn 1986, s. 358.

[5] T. Łepkowski, Rewolucja polska 1980 roku, „Warszawskie Zeszyty Historyczne” 1989, nr 3, s. 13–28.

[6] A. Paczkowski, Droga do „mniejszego zła”. Strategia i taktyka obozu władzy lipiec 1980 – styczeń 1982, Kraków 2002, s. 201–207.

[7] M.F. Rakowski, Dzienniki polityczne 1981–1983, Warszawa 2004, s. 36–39.

[8] J. Czuła, Sprawa Iwanówa czyli równia pochyła, „Życie Partii” 1981, nr 7, s. 27–28.

[9] T. Mazowiecki, W stronę partnerstwa?, „Tygodnik Solidarność” 1981, nr 17, s. 3.

[10] Zatrzymać konfrontację. Stanisław Kania w rozmowie z Andrzejem Urbańczykiem, Warszawa 1991, s. 172–184.

[11] J. Holzer, Solidarność 1980–1981…, s. 246–250; A. Paczkowski, Droga do „mniejszego zła”…, s. 203–204.

[12] A. Michnik, Minął rok, „Niezależność”, 19 VIII 1981, s. 2–3; idem, Ciemny horyzont, „Niezależność”, 7 VIII 1981, s. 3–4.

[13] Papierosy na przemiał, „Niezależność”, 20 VII 1981, s. 1.

[14] M. F. Rakowski, Dzienniki…, s. 11.

[15] Tajne dokumenty Biura Politycznego PZPR a Solidarność 1980–1981, red. Z. Włodek, Londyn 1992, s. 428.

[16] Ibidem, s. 433.

[17] Ibidem, s. 437.

[18] J. Żakowski, J. Dworak, Rozmowy prezydium KKP z rządem, „Tygodnik Solidarność” 1981, nr 20, s. 3.

[19] Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ „Solidarność”. Posiedzenie 10–12 sierpnia 1981, red. J. Olaszek, Warszawa 2010, s. 11–13.

[20] Dokumentacja do Oświadczenia SDP z dnia 10 sierpnia 1981 r., „Tygodnik Solidarność” 1981, nr 22, s. 6.

[21] Zależności między Solidarnością i ruchem odnowy w partii dostrzegano w tym czasie wyraźnie, por. H. Krall, Pokój naprzeciwko [w:] G. Pomian, Polska Solidarności, Paryż 1982, s. 323–329; J. Surdykowski, Ci najlepsi. 45 dni przed nadzwyczajnym Zjazdem PZPR [w:] ibidem, s. 335–344.

[22] Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ „Solidarność”. Posiedzenie w dniach 2–3 września 1981 r., red. T. Tabako, M. Włostowski, wstęp A. Paczkowski, Warszawa 1988, s. 163–164.

[23] M. Chodorowski, „Sieć” – rok 1981. Powstanie, struktura, działanie, Warszawa 1992, s. 38–41. Por. też: D.T. Grala, Reformy gospodarcze w PRL (1982–1989). Próba uratowania socjalizmu, Warszawa 2005, s. 105–110; J. Luszniewicz, Solidarność, samorząd pracowniczy, transformacja systemu: o programie gospodarczym Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” wiodących zakładów pracy (rok 1981), Warszawa 2008, passim; A. Jezierski, B. Petz, Historia gospodarcza Polski Ludowej 1944–1985, Warszawa 1988.

[24] Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ „Solidarność”. Posiedzenie 9–10 kwietnia 1981 r., red. B. Kopka, wstęp A. Paczkowski, Warszawa 1996, s. 281–282; Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ „Solidarność”. Posiedzenie w dniach 2–3 września…, s. 192–195.

[25] Archiwum Ośrodka KARTA, Zespół „Solidarność – narodziny ruchu” [dalej: AOK SNR], A/7.1.3., Sprawozdanie Krajowej Komisji Wyborczej, 31 VIII 1981, mps pow., b.p.

[26] W swym sprawozdaniu KKW podała także, że frekwencja osiągnęła 96 proc., a liczba członków Solidarności wynosiła ok. 9 485 tys. Trudno dziś dociec, skąd się brały te niewielkie rozbieżności.

[27] J. Nowiński, M. Zięba, „Skończyć wreszcie te kłótnie”. Wrocław: Walne Zebranie Delegatów, „Tygodnik Solidarność” 1981, nr 16, s. 6; E. Skalski, Anatomia sporu. I Walne Zebranie Delegatów Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, „Tygodnik Solidarność” 1981, nr 17, s. 7.

[28] W wydawanie „Głosu Wolnego” angażowali się m.in. Jan Dworak (sekretarz redakcji), Jarosław Broda, Seweryn Blumsztajn, Urszula Doroszewska, Paweł Huelle, Piotr Krawczyk, Antoni Pawlak, Joanna Szczęsna, Tomasz Wołek, Jacek Żakowski.

[29] AOK SNR, A/7.1.3.10, Tekst wystąpienia Krzysztofa Wolickiego, b.p.

[30] Jak film ze zjazdu trafił do dziennika tv. Mówi redaktor Panoramy Gdańsk Andrzej Mielczarek, „Głos Wolny”, 8 IX 1981 (nr 5), s. 4.

[31] AOK SNR, A/7.9.5, Sprawozdanie dla delegatów na II Walne Zebranie Regionu Mazowsze, mps pow., [1981], b.p. Badaniem objęto 891 delegatów.

[32] Więcej B. Kaliski, „Antysocjalistyczne zbiorowisko”? I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”, Warszawa 2003, s. 33–34 (dane te przedstawiono także z trybuny zjazdowej).

[33] American Federation of Labor, Congress of Industrial Organizations.

[34] T. Kozłowski, Bunt w bydgoskim areszcie śledczym w 1981 roku, Warszawa 2010, passim.

[35] W. Plutowski, Pogrom, „Polityka” 1981, nr 38, s. 1, 4.

[36] Karnawał z wyrokiem, red. A. Dębska, Warszawa 2005, s. 200.

[37] A.K. Wróblewski, Jak Polak z Polakiem, „Polityka” 1981, nr 37, s. 1, 6.

[38] A. Paczkowski, Droga do „mniejszego zła”…, s. 210.

[39] Kulisy uchwalania zob. G. Majchrzak, Niebezpieczny dokument, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2011, nr. 2.

[40] W. Kuczyński, Burza nad Wisłą. Dziennik 1980–1981, Warszawa 2002, s. 172.

[41] Tajne dokumenty…, s. 462–463.

[42] R. D., Szkodliwe „posłanie”, „Trybuna Ludu”, 10 IX 1981, s. 2.

[43] M. Głowiński, Nowomowa i ciągi dalsze. Szkice dawne i nowe, Kraków 2009, s. 24.

[44] „Posłanie” godzi w narodowe interesy Polski, „Trybuna Ludu”, 11 IX 1981, s. 1.

[45] Informacja wywiadu wojskowego NRD o sytuacji w PRL, 17 IX 1981 r. [w:] Przed i po 13 grudnia. Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL 1980–1982, t. 2, red. Ł. Kamiński, Warszawa 2007, s. 235.

[46] Użyte tu słowo, przetłumaczone jako „schadzka”, oznacza w języku rosyjskim spotkanie złodziei bądź kryminalistów (A. Kruczek, W sowieckiej prasie, „Kultura” (Paris) 1981, nr 10, s. 114).

[47] Całość dokumentu – por. Aneks, dok. 1.

[48] Całość dokumentu – por. Aneks, dok. 2.

[49] M.F. Rakowski, Czasy nadziei i rozczarowań. Część II, Warszawa 1987, s. 216–218.

[50] J. Staniszkis, Program Związku, „Niezależność”, 16 IX 1981, s. 2.

[51] J. Ordyński, H. Szlajfer, Nie bądźcie moimi sędziami. Rozmowy z Mieczysławem F. Rakowskim, Warszawa 2009, s. 125–126; M.F. Rakowski, Dzienniki…, s. 53–54.

[52] Oświadczenie KC KPZR i rządu ZSRR przedstawione kierownictwu KC PZPR i rządu PRL, „Trybuna Ludu”, 18 IX 1981, s. 1.

[53] M. Kula, Narodowe i rewolucyjne, Londyn–Warszawa 1991, s. 273–289.

[54] A. Betycki, Notatki z dziennika (1981–1982), „Warszawskie Zeszyty Historyczne” 1989, nr 3, s. 125–126.

[55] T. Mazowiecki, Konflikt różnych racji, „Niezależność”, 17 IX 1981, s. 2 (cenzura nie zezwoliła na publikację komentarza w „Tygodniku Solidarność”).

[56] M. Rapacki, Na rozkaz, „Niezależność”, 21 IX 1981, s. 1; Oświadczenie egzekutywy Komitetu Warszawskiego PZPR z 10 września 1981, „Rzeczywistość” 1981, nr 18, s. 4.

[57] Partia opowiada się za samorządem pracowniczym jako trwałym elementem demokracji socjalistycznej. III Plenum KC PZPR, „Trybuna Ludu”, 3 IX 1981, s. 1; T. Stankiewicz, Anty-samorządowe ustawy, „Niezależność”, 9 IX 1981, s. 2.

[58] S. Jakubowicz, Bitwa o samorząd 1980–1981, Londyn 1988, s. 105–108.

[59] J. Główczyk, Zadania partii w kształtowaniu pozycji samorządu załóg socjalistycznych przedsiębiorstw w warunkach reformy gospodarczej, „Trybuna Ludu”, 3 IX 1981, s. 3–4; Uchwała III Plenum Komitetu Centralnego PZPR w sprawie zadań partii w kształtowaniu pozycji samorządu załogi socjalistycznych przedsiębiorstw w warunkach reformy gospodarczej, „Trybuna Ludu”, 4 IX 1981, s. 1, 3; L. Winiarski, Musimy być kompetentni, „Życie Partii” 1981, nr 10, s. 3.

[60] AOK SNR, A/7.7, Opinia publiczna w Polsce o I KZD, wrzesień 1981 r., k. 1–4.

[61] Sprawozdania z prac komisji zjazdowych, „Tygodnik Solidarność” 1981, nr 26, s. 3–6. Wymieniono tylko wybrane osoby wchodzące w skład zespołów.

[62] Strategia konfrontacji, „Niezależność”, 14 IX 1981, s. 3.

[63] Partnerstwo wyklucza wrogość. Wywiad z wicepremierem M. Rakowskim, „Trybuna Ludu”, 22 IX 1981, s. 1, 4.

[64] S. Jakubowicz, Bitwa o…, s. 149.

[65] Protokół posiedzenia Prezydium KKP z 22 września 1981 r. odczytano z trybuny zjazdowej 27 września.

[66] M. Chodorowski, Sieć – rok 1981…, s. 44.

[67] S. Jakubowicz, Bitwa o…, s. 150–153.

[68] Apel trzydziestu pięciu, „Trybuna Ludu”, 24 IX 1981, s. 2.

[69] S., Smutne deklaracje, „Kultura” (Paryż) 1981, nr 12, s. 21–23. Przypuszczalnie autorem komentarza był Zdzisław Najder.

[70] List Stefana Bratkowskiego do współobywateli, „Głos Wolny”, 22 IX 1981 (nr 10), s. 1.

[71] Tajne dokumenty…, s. 476–477.

[72] Kuroń dwa tygodnie wcześniej przedstawił swą koncepcję działania „Solidarności”. Pisał m.in.: „Związek jako taki władz brać nie może. »Solidarność« powstała jako ruch w obronie interesów zawodowych ludzi, w obronie praw człowieka i obywatela, w obronie społeczeństwa i takim ruchem zostać powinna. Sprawę walki o władzę związek rozstrzyga w ten sposób: małymi krokami, od dołu, dążąc do demokracji, walczymy o władzę dla społeczeństwa. […] Sprawa demokratycznych wyborów jest elementem reformy i społeczeństwo nie może z niej zrezygnować. Ale jako zadanie na dziś, stawia sobie reformę gospodarczą opartą na samorządzie i reformę rad narodowych” (J. Kuroń, Program Związku [w:] idem, Opozycja. Pisma polityczne 1969–1989, Warszawa 2010, s. 291–292).

[73] S. Jakubowicz, Bitwa o…, s. 154, 155–157.

[74] Autora uchwały skrytykowano nawet na łamach „Trybuny Ludu” (J. Bielecki, Nasz wysłannik komentuje, „Trybuna Ludu”, 5 X 1981, s. 2).

[75] J.J. Szczepański, Kadencja, Warszawa 2010, s. 109.

[76] Mimo tego propaganda przedstawiająca ludzi KSS „KOR” jako tych, którzy radykalizują ruch związkowy, osiągnęła jesienią 1981 r. niebywałą intensywność (por. np. M. Krajewski, „O pracę, chleb i prawdę”, „Trybuna Ludu”, 5 X 1981, s. 4; Z.S., Rodowód i cele KSS „KOR”, „Trybuna Ludu”, 9 X 1981, s. 4).

[77] A. Paczkowski, O Komisji Krajowej [w:] Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ „Solidarność”. Posiedzenie 10–12 sierpnia…, s. 210–211.

[78] Rywalizacji nie będzie, „Pełzający Manipulo” nr „WAC 0247”, wrzesień (październik) 1981, s. 1.

[79] Nazwę obu skrzydeł zaproponowała Jadwiga Staniszkis.

[80] Teoria stanowiła także oręż w krytyce wewnątrzzwiązkowych stosunków (L. Nowak, Niebezpieczeństwo nowej indoktrynacji, „Głos Wolny”, 4 X 1981 (nr 20), s. 2).

[81] W 1980 r. do statutu NSZZ „Solidarność” dołączono aneks, zawierający m.in. siedem pierwszych punktów porozumienia z 31 VIII 1980 r. między Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym w Gdańsku a komisją rządową. Drugi punkt zawierał sformułowania na temat PZPR.

[82] Ich krótkie porównanie, por. B. Kaliski, „Antysocjalistyczne zbiorowisko”?…, s. 81–88.

[83] W. Kuczyński, Burza nad…, s. 170.

[84] B. Lasocki [Z. Najder], Myśli o programie Solidarności, „Kultura” (Paryż) 1981, nr 12, s. 13–21.

[85] T. Łepkowski, Rewolucja polska…, s. 21.

[86] M. F. Rakowski, Dzienniki…, s. 69.

[87] A. Migo, Uciążliwa jak pryszcz na języku…, „Pełzający Manipulo”, nr „kolejny”, wrzesień 1981, s. 1.

[88] S. Cenckiewicz, „Sejmik” i „Debata”. Służba Bezpieczeństwa wobec I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” [w:] idem, Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL, Kraków 2005, s. 472.

[89] Ibidem, s. 473–474.

[90] Ibidem, s. 480.

[91] Ibidem, s. 483.

[92] Ibidem, s. 489–490.

[93] Ibidem, s. 499.

[94] G. Majchrzak, Operacje „Sejmik” i „Debata”, mps, s. 25 (dziękuję autorowi za udostępnienie tekstu).

[95] Ibidem, s. 27.

[96] Ibidem, s. 31.

[97] Ibidem, s. 36–37.

[98] Choć w prezydium KK znalazł się i tajny współpracownik SB Eligiusz Naszkowski.

[99] G. Majchrzak, Zjazd pod ochroną, „Polityka” 2006, nr 38, s. 78–80.

Aneks

Nr 1

1981 wrzesień 14, Gdański zjazd – antysocjalistyczne zbiorowisko. Komentarz dziennika „Prawda”

Ogłoszono o zakończeniu I etapu obrad zjazdu Solidarności, który został przekształcony przez elementy ekstremistyczne tej organizacji w antysocjalistyczną i antyradziecką orgię.

Wystąpienia i przyjęte na zjeździe dokumenty nie pozostawiają cienia wątpliwości co do rzeczywistych celów organizatorów i inspiratorów gdańskiego zbiorowiska. W istocie zjazd przybrał formę otwartej walki z PZPR i rządem PRL, przy czym oznajmiono, że w tej walce o władzę w kraju Solidarność zamierza wykorzystać „wszystkie dostępne środki”.

Otwarcie prowokacyjny i bezczelny w stosunku do państw socjalistycznych charakter ma przyjęte w Gdańsku tzw. „Posłanie do narodów Europy Wschodniej”, które nawołuje do walki z ustrojem socjalistycznym. Przywódcy Solidarności, ci wszyscy, którym zakres i skala walki z socjalizmem na polskiej ziemi wydają się być zbyt wąskie, podjęli próbę ingerencji w wewnętrzne sprawy innych narodów. Niskiego lotu politykierzy, starając się oddać przysługę imperialistycznym środkom dywersyjnym, chcą wpłynąć na socjalistyczne struktury w sąsiadujących z Polską krajach. Im, podobnie jak ich zachodnim mocodawcom, wydaje się, że można wykorzystać związkowe kanały, wyrządzić szkodę ciągłemu rozwojowi socjalizmu w krajach – sojusznikach Polski.

W czyim imieniu właściwie zostało przyjęte to „Posłanie”? Wiadomo, że antysocjalistyczne zbiorowisko w Gdańsku, które nazywają „zjazdem związku zawodowego”, jest w swej istocie oto schadzką etatowych pracowników aparatu Solidarności, przedstawicieli sił kontrrewolucyjnych, antysocjalistycznych ugrupowań KSS KOR i KPN. Cały konglomerat kontrrewolucjonistów o różnych odcieniach, włącznie z agenturą imperialistycznych służb specjalnych, tych wszystkich, którzy nienawidzą socjalizmu, władzy ludowej w Polsce, zmierzają do zburzenia podstaw socjalistycznego państwa polskiego, rozerwania międzynarodowych sojuszy PRL i restauracji w końcowym wyniku burżuazyjnego ładu w Polsce. Właśnie z ich inicjatywy i pod ich naciskiem zostało przyjęte to nikczemne „Posłanie”.

Daremne są te próby. Ale one odsłaniają prawdziwe oblicze ekstremistycznych liderów Solidarności i tych sił w Polsce i poza jej granicami, które spowodowały kryzys i anarchię w kraju, a dzisiaj je pogłębiają w różny sposób.

Klasę robotniczą Związku Radzieckiego i Polski łączą więzi braterstwa, jedność interesów i wspólnota socjalistycznych celów i zerwać ich nie są w stanie żadne wysiłki reakcjonistów, którzy stroją się w szaty „przyjaciół ludu”.

Zwraca na siebie uwagę i inny fakt. Na zjeździe napastliwie krytykowano wysiłek PZPR i rządu PRL w zakresie normalizacji życia w kraju. Ci panowie sprawę postawili tak: rząd przyjmie żądania Solidarności lub nastąpi konfrontacja. Idzie tu o żądania niedrugorzędne. Solidarność podnosi rękę na socjalistyczną własność w kraju i żąda stworzenia warunków sprzyjających restauracji gospodarki opartej na własności prywatnej.

Na zjeździe przypuszczono atak na konstytucyjne zasady ludowego państwa polskiego, a nawet poddano pod głosowanie formalny wniosek o nieuznawanie kierowniczej roli PZPR w społeczeństwie. W ten sposób chcą przekreślić rewolucyjne zdobycze narodu polskiego, walki o niezależność i suwerenność Polski.

Charakterystyczny jest stosunek zjazdu do spraw pokoju i rozbrojenia. Większość delegatów wypowiedziała się przeciwko uchwale wspierającej wysiłek narodu na rzecz utrwalania pokoju.

Na gdańskim zjeździe były organizowane różne wystawy, wyświetlano filmy o wyraźnie antysocjalistycznej i antyradzieckiej treści. Dając ocenę „kulturalnego programu”, gazeta „Żołnierz Wolności” słusznie podkreśliła, że program ten przypomina „prawdziwie antysocjalistyczny sabat”. W czasie zjazdu kolportowano na dużą skalę ulotki, plakaty i inne wydawnictwa, w których obraża się nie tylko władze PRL, czyni się przedmiotem drwin polskich komunistów i patriotów, lecz również rzuca się oszczerstwa pod adresem Związku Radzieckiego i całej socjalistycznej wspólnoty.

Zjazd Solidarności w Gdańsku – to, jak oświadczyli jego uczestnicy, przegląd sił, przygotowujących się do walki o władzę.

Ci panowie zagalopowali się tak daleko, że nie widzą wzrastającego oburzenia i gniewu z powodu ich prowokacyjnych i awanturniczych działań, które pogłębiają i tak trudną sytuację w Polsce.

Źródło: „Żołnierz Wolności”, 14 IX 1981, s. 2.

Nr 2

1981 wrzesień 17, Przeciwko awanturnictwu politycznemu i próbom niszczenia socjalistycznego państwa. Oświadczenie Biura Politycznego KC PZPR

Sytuacja polityczna kraju rozwija się w niebezpiecznym kierunku. Pogarsza się nieustannie stan gospodarki, a warunki życia ludzi stają się coraz trudniejsze. Zahamowanie tych procesów to narodowa konieczność. IX Nadzwyczajny Zjazd PZPR sformułował w swych uchwałach program wyprowadzenia Polski z kryzysu.

Partia w dalszym ciągu potwierdza program socjalistycznej odnowy.

Stworzona została szeroka platforma współpracy wszystkich patriotycznych sił.

Tworzymy możliwości konsekwentnego udziału w życiu kraju wszystkim siłom społecznym stojącym na gruncie socjalizmu. Takie możliwości zostały również otwarte dla Solidarności – nowego związku zawodowego. Dlatego jej pierwszy zjazd budził duże zainteresowanie i nadzieje w licznych kręgach społeczeństwa. Nadzieje te zostały zniweczone. Przebieg i uchwały pierwszej części zjazdu podniosły do rangi oficjalnego programu całej organizacji awanturnicze tendencje i zjawiska, które występowały w Solidarności – choć wydawały się tylko nurtami skrajnymi.

Tym samym jednostronnie złamane zostały porozumienia zawarte w Gdańsku, Szczecinie i Jastrzębiu. Zastąpiono je programem politycznej opozycji, która godzi w żywotne interesy narodu i państwa polskiego, oznacza kierunek na konfrontację grożącą rozlewem krwi.

Zapowiedziano kontynuowanie starych i otwieranie nowych płaszczyzn walki, które nie mają nic wspólnego z charakterem i celami związku zawodowego. Podjęto aroganckie uchwały wobec Sejmu w sprawach, które należą do jego wyłącznej kompetencji jako najwyższej władzy.

Odcięto się od ruchu związkowego krajów socjalistycznych. Uchwalono tzw. posłanie do ludzi pracy krajów Europy Wschodniej. Jest to obłędna prowokacja wobec sojuszników Polski, których współdziałanie stanowi podstawowy warunek i gwarancję stabilności i rozwoju gospodarczego kraju, terytorialnej integralności, bezpieczeństwa i pokoju naszej ojczyzny.

Stanowi to zachętę do wzmagania antyradzieckiej kampanii, do masowych działań wydawniczo-propagandowych, szczególnie szkodliwych i niebezpiecznych wśród zdezorientowanej młodzieży. Budzi to troskę i niepokój wszystkich patriotycznych i odpowiedzialnych sił politycznych. Jest aż nadto zrozumiały głęboki niepokój i sprzeciw zaprzyjaźnionych krajów, a wśród nich naszego najbliższego sojusznika, Związku Radzieckiego.

Zajęte przez Solidarność stanowisko negacji wobec wszelkich wysiłków władz naszego państwa godzi w realizację programu stabilizacji społeczno-gospodarczej Polski, opracowanego przez rząd i uchwalonego przez Sejm. Oznacza to w praktyce nie tylko przedłużanie się ciężkich i nienormalnych warunków życia społeczeństwa, lecz groźbę dalszej nieuchronnej degradacji polskiej gospodarki.

Nasza partia, władze Polski Ludowej wielokrotnie ostrzegały Solidarność przed elementami destrukcji i anarchii, które istnieją w jej szeregach i działalności. Uzasadnione jest pytanie: Dlaczego zjazd Solidarności poszedł tym właśnie kursem?

Stało się tak dlatego, że nie zwyciężyła na zjeździe Solidarności linia budowania nowego samorządnego związku zawodowego, zgodnie z przyjętymi porozumieniami w Gdańsku, Szczecinie i zarejestrowanym statutem, zgodnie ze składanymi wówczas deklaracjami. Zwyciężyła linia budowania opozycyjnej politycznej organizacji, która jawnie postawiła sobie cel – przejęcie władzy oraz zmianę ustroju społeczno-politycznego w Polsce. Nie jest to program robotników zrzeszonych w Solidarności. Jej zjazd stanowił faktyczne wywłaszczenie klasy robotniczej z jej wpływów i współodpowiedzialności za swoją organizację na rzecz interesów, planów i celów reprezentowanych przez opozycyjne, awanturnicze i kontrrewolucyjne ugrupowania, tzw. Komitet Obrony Robotników, Konfederacja Polski Niepodległej. Stało się więc tak za sprawą tych, którzy pozostają w kontakcie i działają pod wpływem zachodnich ośrodków dywersji przeciw socjalistycznej Polsce, a także skrajnie prawicowych odłamów ruchu zawodowego, otrzymują od nich wsparcie finansowe i techniczne.

Taka jest prawda. Powinna ona dotrzeć do całej klasy robotniczej, do wszystkich ludzi pracy i wszystkich środowisk, a zwłaszcza do rzesz członków Solidarności, w których imieniu przyjmowany jest kurs ku nowej narodowej tragedii. Niechaj ludzie pracy w całym kraju zapytają kierownictwo Solidarności, dokąd ono zmierza i w czyim interesie?

Jak długo można utrzymywać stan napięcia i konfliktów w sytuacji, gdy obowiązkiem wszystkich – nie tylko władzy państwowej – jest działanie przynoszące ulgę ludziom w ich codziennych męczących kłopotach? Jakim celom mają służyć takie struktury i metody działań organizacji, które faktycznie budowane są nie na demokracji, a na dyktacie grup kierowniczych i psychicznym terrorze? Dla takiego programu i takiej działalności w Polsce miejsca nie ma i być nie może. Okiełznanie politycznych szaleńców leży w interesie narodu i niepodległej Polski.

Mimo napiętej sytuacji Biuro Polityczne KC PZPR nadal potwierdza gotowość i konieczność budowania przymierza wszystkich i porozumienia z każdym – kto nie jest przeciw socjalizmowi i komu droga jest sprawa Ojczyzny i jej ratowania. Biuro Polityczne wzywa wszystkich członków Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej oraz zwraca się do członków Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego, członków socjalistycznych związków młodzieży, związków branżowych i autonomicznych, do członków Solidarności, do organizacji katolickich, do kobiet polskich, do całego społeczeństwa o wyraźne opowiedzenie się przeciwko awanturnictwu politycznemu, wzniecaniu walki o władzę i próbom niszczenia socjalistycznego państwa.

Sytuacja stała się groźna, narasta kontrrewolucyjne zagrożenie państwa, które jest wspólnym dobrem Polek i Polaków.

Zwracamy się do wszystkich, których obowiązek i postawa tworzą fundament bezpieczeństwa i obrony konstytucyjnych zasad socjalistycznej państwowości.

Socjalizmu będziemy bronić tak, jak broni się niepodległości Polski. Państwo dla tej obrony użyje takich środków, jakich wymagać będzie sytuacja.

Polska Ludowa – to wspólny nasz dom, trudno go było zbudować. Wykażmy zdecydowanie i stanowczość, zjednoczmy wszystkie siły, aby nasz narodowy dorobek nie został zniszczony, aby uporządkować i lepiej zorganizować nasze życie dla dobra ludzi pracy, narodu i państwa polskiego

BP KC PZPR

Źródło: „Trybuna Ludu”, 17 IX 198, s. 1.

Wprowadzenie

NAGRANIA I ICH DALSZE LOSY

Prezentowane stenogramy powstały na podstawie nagrań I Krajowego Zjazdu Delegatów wykonanych przez zespół Redakcji Programów dla Radiowęzłów Radia Solidarność Regionu Mazowsze we wrześniu i październiku 1981 r. W latach 1983–1985, w ramach prac konspiracyjnie działającego Archiwum Solidarności[1], zapis ten został uzupełniony i zweryfikowany przez autora niniejszego wprowadzenia z nagraniami obrad I KZD przywożonymi (głównie przez Jacka Fedorowicza) „z Polski”. Ze względu na specyfikę tamtych czasów nie są, niestety, znane ich źródła. Zachowane nagrania obrad plenarnych, wywiady z uczestnikami zjazdu, rejestracja zdarzeń towarzyszących I KZD to około 160 godzin materiału dźwiękowego (pierwsza tura – 48,5 godziny, a druga – 111). W sumie udało się zarejestrować około 99 proc. całego przebiegu obrad plenarnych.

Po zakończeniu zjazdu zapis obrad włączono do archiwum Redakcji Programów dla Radiowęzłów Radia Solidarność Regionu Mazowsze, w którym przechowywano nagrania dokumentujące wydarzenia z lat 1980–1981. Pod koniec listopada 1981 r. zapadła decyzja o ściślejszym powiązaniu Radia z Regionem Mazowsze. 10 grudnia 1981 r., w ramach przygotowań do planowanej przeprowadzki do siedziby zarządu regionu, archiwum przewieziono do mojego mieszkania, gdzie kasety miały zostać uporządkowane. Dzięki temu nagrania nie podzieliły losów zarekwirowanych po 13 grudnia materiałów związku znajdujących się w siedzibie zarządu regionu. Ocalały również dlatego, że ekipa, która mnie internowała kilka dni później, zaniechała przeprowadzenia rewizji w moim mieszkaniu.

Prace nad skopiowaniem, uporządkowaniem i uzupełnieniem nagrań z I KZD rozpoczęły się w 1983 r. Dużym ułatwieniem był fakt, że nagrania I tury zjazdu uporządkował we wrześniu 1981 r. (w przerwie między oboma turami I KZD) Jerzy Farner. Dlatego też są one w sensie formalnym kopią oryginału. Uporządkowania i uzupełnienia materiału II tury dokonałem w latach 1983–1984. Powstała wersja kanoniczna, z której sporządzono kopię dla osób spisujących z taśmy, przekazaną następnie Iwonie Kowalskiej, która w Archiwum Solidarności prowadziła dział techniczny przedsięwzięcia i organizowała proces spisywania. Trwał on blisko rok i brało w nim udział kilka osób. Maszynopisy wracały do mnie i przeprowadzałem tzw. korektę z taśmą, polegającą na sprawdzeniu poprawności spisania i ewentualnym rozpoznaniu nazwisk w sytuacji, kiedy zabierający głos nie został przedstawiony lub nie przedstawił się.

Było to zadanie bardzo pracochłonne, zwłaszcza że prace prowadzono w konspiracji. Szczególnych problemów nastręczała korekta. W zasadzie po porównaniu maszynopisu z taśmą powinnien on zostać ponownie przepisany, po czym znów wrócić do korekty, gdyż podczas ponownego przepisywania pojawiały się błędy. Nic zatem dziwnego, że w toku późniejszych prac Archiwum Solidarności procedurę tę uproszczono. W 1986 r. Niezależna Oficyna Wydawnicza „NOW-a” we współpracy z Archiwum Solidarności uruchomiła pierwszy w Polsce komputerowy system wydawniczy oparty na (poziom wyjściowy) komputerze Commodore 64 i stacji dysków 5Ľ Commodore 1441 i (poziom redakcyjny) IBM PC XT. Taśmy przepisywano, wykorzystując zestaw Commodora, a korekta z taśmą dokonywana była na pliku komputerowym i nie wymagała już ponownego przepisywania.

Do 1989 r. prac nad stenogramem z I KZD nie zakończono. Co prawda przepisano kasety z zapisem obrad plenarnych, ale nie dokończono korekty z taśmą, opracowanie naukowe zaś objęło jedynie kilka dni obrad. Ten materiał przejęty został przez sukcesora Archiwum Solidarności – Stowarzyszenie „Archiwum Solidarności”.

ASPEKTY TECHNICZNE NAGRAŃ

Zespół Redakcji Programów dla Radiowęzłów Radia Solidarność Regionu Mazowsze rejestrował obrady na stereofonicznym reporterskim magnetofonie kasetowym Marantz PMD-340, używając kaset AGFA SUPERFERRO o długościach 90+6 i 60+6 minut. Okazjonalnie prowadzono równoległe nagranie bezpieczeństwa na magnetofonie reporterskim UHER – taśma magnetofonowa, szybkość nagrania 4,7 cm na sekundę. To drugie nagranie zachowało się tylko częściowo, ponieważ ze względu na brak taśmy nośnik ten wykorzystywano wielokrotnie.

Źródłem nagrania w przypadku obrad plenarnych była tzw. suma wychodząca z konsolety nagłaśniającej salę obrad. Jest to więc zapis dźwięku, jaki słyszeli uczestnicy plenarnych posiedzeń, o dobrej jakości technicznej. Ponadto włączone mikrofony wychwytywały nieoficjalne wypowiedzi i rozmowy toczone w ich pobliżu (na ogół w prezydium zjazdu). To, co nie było słyszane w sali obrad, gdyż było zagłuszane przez naturalny szum sali, jest dobrze zrozumiałe na nagraniu. Ten zapis nie został włączony do stenogramu, gdyż były to wypowiedzi nieoficjalne. By zachować ciągłość rejestracji, jednokomorowy magnetofon kasetowy Marantz PMD-340 wymagał w trakcie nagrania przekładania kasety (ze strony A na stronę B). Nie zawsze udawało się przełożyć kasetę „na ciszy”, stąd pojawiające się w tekście określenie: „brak fragmentu nagrania”. Na ogół były to przerwy kilkusekundowe. Jest też kilka większych luk, zaznaczonych w stenogramie, wynikających z nieuwagi lub błędu technicznego osoby odpowiedzialnej za rejestrację.

Podstawą dołączonych do wydawnictwa plików dźwiękowych mp3 z przebiegiem obrad I tury zjazdu są nagrania uporządkowane przez Jerzego Farnera we wrześniu 1981 r. W latach 1983–1987 uzupełniono je w kilku miejscach zapisami pochodzącymi z innych źródeł (razem około pół godziny). Uzupełnienia wyróżniają się zresztą innym poziomem nagrania. Nie dokonano żadnych skrótów – wycięcia przerw itp. W zasadzie nie przeprowadzono też żadnych technicznych korekt dźwięków, a jedynie w paru przypadkach podniesiono poziom zbyt cichego nagrania.

Podział na pliki odpowiada stronom kaset archiwalnych. Ponieważ materiał archiwalny nagrany był na kasetach różnej długości, pliki również są różnej długości.

W stenogramie umieszczono informacje o nazwie pliku oraz o czasie, którego dotyczy odpowiedni fragment tekstu.

PRZEBIEG OBRAD ZJAZDU

W stosunku do innych gremiów związku (np. zarządy regionów, Krajowa Komisja Porozumiewawcza) zjazd przebiegał przy stosunkowo dużej dyscyplinie obrad, zważywszy na liczbę delegatów i gości oraz zakres poruszanej tematyki, a także jego kompetencje[2]. Przedłużanie obrad było spowodowane wielością omawianych problemów oraz wprowadzaniem do porządku nowych punktów, związanych bądź z programem, bądź z koniecznością reagowania na zdarzenia bieżące. Ta względnie duża dyscyplina mogła być zachowana dzięki jasnemu określeniu reguł prowadzenia zjazdu, zawartym w Regulaminie obrad I KZD, a szczególnie w rozdziale IV „Ogólne zasady obrad”. Głosu delegatom udzielał wyłącznie prowadzący obrady, według kolejności zgłoszeń na piśmie. Od tej zasady odstępowano przy dyskusjach prowadzonych z sali ad hoc – wnioski formalne, uwagi do projektów uchwał i wniosków. W tych przypadkach głosu udzielano po zgłoszeniu z sali. Oczywiście o przebiegu obrad w dużym stopniu decydowała również sprawność prowadzącego.

Wypowiedzi nagłaśniane były za pomocą kilkunastu mikrofonów: dwa z nich znajdowały się w prezydium (prowadzący obrady oraz mikrofon Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych), jeden na mównicy głównej, a kolejnych osiemnaście (sektorowych) było rozstawionych na sali obrad, po jednym na każdy sektor. Ich numeracja odpowiadała numeracji sektorów. O otworzeniu mikrofonu (udzieleniu głosu) decydował prowadzący obrady. Pojawiające się w transkrypcji prośby prowadzącego obrady w rodzaju: „Piątkę proszę”, „Trójka” oznaczają polecenie włączenia określonego mikrofonu sektorowego.

Istotną częścią stenogramu są wyniki głosowań jawnych zjazdu. Zasady tych głosowań określone zostały w Regulaminie obrad I KZD – w punkcie 3 rozdziału III: „Komisja Skrutacyjna do Głosowań Jawnych składa się z 5 osób. Zadaniem komisji jest obliczanie głosów we wszystkich jawnych głosowaniach, zarządzonych przez Prezydium Zjazdu, przy pomocy osób podliczających głosy w sektorach”. Pierwszego dnia obrad przyjęto następujące reguły ustalania wyników głosowań jawnych: jeśli podczas głosowania komisja (stale zasiadająca w Prezydium Zjazdu) była jednomyślna co do wyniku, wówczas nie zliczano głosów, a wynik przyjmowano zgodnie z jej oceną wzrokową; w przypadku niejednomyślności przeprowadzano ponowne głosowanie z liczeniem głosów. Obliczaniem głosów w każdym sektorze zajmowali się sektorowi – delegaci siedzący w przednim, lewym (z punktu widzenia delegatów) rogu sektora. Podawali oni wyniki, spisane na podręcznej tablicy, które zespół zliczający Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych odczytywał głośno, sumował, a następnie podawał wynik ogólny.

RADIO SOLIDARNOŚĆ REGIONU MAZOWSZE – REDAKCJA PROGRAMÓW DLA RADIOWĘZŁÓW ZAKŁADOWYCH

Redakcja Programów dla Radiowęzłów Zakładowych Radia Solidarność Regionu Mazowsze powstała zimą 1981 r. Audycje nagrane na kasetach magnetofonowych odtwarzane były przez działające w każdym większym zakładzie pracy radiowęzły zakładowe, które często technicznie, organizacyjnie i programowo były na wysokim poziomie. Umożliwiały one dotarcie z informacją do całej załogi. Radiowęzły zakładowe były wykorzystywane już w lipcu i sierpniu 1980 r. przez strajkujących robotników jako podstawowy sposób komunikacji wewnętrznej[3], a od jesieni 1980 r. – przez komitety założycielskie NSZZ „Solidarność” do odczytywania komunikatów lub retransmisji różnych nagrań[4].

Pod koniec 1980 r. zrodził się pomysł posłużenia się radiowęzłami w sposób bardziej zorganizowany i profesjonalny. W Warszawie jego propagatorem był dziennikarz telewizyjny Marek Chlebowicz, który w grudniu nawiązał w tej sprawie kontakt z Jerzym Farnerem i niżej podpisanym – wówczas działaczami radiowej Solidarności i pracownikami różnych działów Polskiego Radia przy ul. Myśliwieckiej. W styczniu 1981 r. Chlebowicz doprowadził do spotkania radiowców z Myśliwieckiej z Karolem Modzelewskim i Januszem Onyszkiewiczem. Obaj działacze związku zadeklarowali poparcie dla inicjatywy. Dopiero niedawno dowiedziałem się, że w tym samym czasie i w podobnej sprawie z Modzelewskim i Onyszkiewiczem spotkała się Janina Jankowska.

Od lutego radio rozpoczęto regularną produkcję nagrań audycji Radia Solidarność. Radio to było luźną, nieformalną, o zmiennym składzie grupą dziennikarzy, realizatorów i techników, pracujących w budynku przy ul. Myśliwieckiej. Organizacyjnie zespół był „trzymany” przez realizatorów audycji – Teresę Szopównę, Krzysztofa Oczkowskiego i Jerzego Farnera oraz przez terminy dostępu do studia, w którym zgrywano audycję. W pracy wykorzystywano sprzęt Polskiego Radia – faktycznie „na dziko”, choć wiedziała o tym cała Myśliwiecka. Do jesieni 1981 r. kontakt z Regionem Mazowsze był luźny, a odpowiedzialny za niego był Chlebowicz. Istotny wkład regionu to przekazanie otrzymanych w darze od niemieckich związków zawodowych DGB kopiarek kaset magnetofonowych oraz kolportaż kaset magnetofonowych z gotowymi audycjami.

Pierwsza kaseta ukazała się z datą 7 lutego 1981 r. Był to jednogodzinny magazyn bieżący (dwustronnie nagrana kaseta magnetofonowa). Tematyka pierwszego wydania oddaje treści i formę większości programów przygotowywanych przez zespół. Na kasecie zamieszczono materiał dotyczący starań związku o dostęp do środków masowego przekazu, a także: wywiad z przewodniczącym Lechem Wałęsą z 31 stycznia 1981 r., reportaż z rejestracji Solidarności rolników w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie, reportaż z manifestacji rolników w Opolu 28 stycznia 1981 r. i głodówki rolników z województwa wałbrzyskiego, relację Mieczysława Gila, przewodniczącego Zarządu Regionu Małopolska o konflikcie w Nowym Sączu i interwencji MO, informacje o strajku w Regionie Małopolska po akcji MO w Nowym Sączu i o manipulacjach Dziennika Telewizyjnego na przykładzie reportażu Tadeusza Samitowskiego o olsztyńskiej Solidarności oraz felieton na temat taktyki władz wobec związku. Ten format magazynowy, wzbogacony nagraniami kabaretów i piosenkami autorów związanych z ruchem, był stosowany we wszystkich cotygodniowych wydaniach.

Szybko w tym nieformalnym zespole stworzyła się struktura specjalizacji: Janina Jankowska – naczelne władze związku (KKP), Jacek Fedorowicz – rozrywka i reporterka (jeździł z występami po całej Polsce), Jan M. Owsiński i Krzysztof Oczkowski – samorząd pracowniczy (spotkania Sieci), Maryna Miklaszewska – kultura niezależna i literatura, Jerzy Farner poza realizacją audycji zajmował się reportażem. Istotne w naszej pracy było to, że będąc świadkami obrad różnych gremiów związku, staraliśmy się nagrywać całość obrad.

Pozycję Redakcji Programów dla Radiowęzłów Zakładowych Radia Solidarność Regionu Mazowsze wśród mediów Solidarności ustaliła tzw. kaseta bydgoska – wydanie specjalne związane z wydarzeniami bydgoskimi 19 marca 1981 r. Wczesnym rankiem 20 marca Marek Chlebowicz pojechał do Bydgoszczy wraz z delegacją Regionu Mazowsze. Nagrał przesłuchanie przez komisję rządową świadków wydarzeń, wystąpienie Wałęsy, ale przede wszystkim skopiował pełne nagranie wydarzeń 19 marca na sali obrad Wojewodzkiej Rady Narodowej. Jeszcze tego samego dnia wrócił z materiałami do Warszawy. W nocy z 20 na 21 marca w studiu przy Myśliwieckiej przygotowana została kaseta dokumentalna z oryginalnymi nagraniami polemik Jana Rulewskiego z wicewojewodą Bąkiem i majorem Henrykiem Bednarkiem oraz dramatycznym odśpiewaniem hymnu przez wyprowadzanych z sali działaczy związku. Rankiem 21 marca kasetę skopiowano w liczbie ponad tysiąca egzemplarzy, które zostały rozprowadzone w całej Polsce, odtworzone w radiowęzłach, także wielokrotnie skopiowane. Gdy wieczorem 22 marca do społeczeństwa dotarło oświadczenie Biura Politycznego KC PZPR w sprawie wydarzeń – „Wykonując polecenie kompetentnych władz, organy porządkowe w Bydgoszczy według posiadanych informacji działały zgodnie z prawem[5]” – dziesiątki tysięcy Polaków znało ich przebieg z nagrań dokumentalnych. Bez wątpienia kaseta z Bydgoszczy przyczyniła się do jednoznacznego opowiedzenia się społeczeństwa po stronie związku, co później wielokrotnie potwierdzali nam ludzie z całej Polski.

We wrześniu 1981 r. redakcja miała w dorobku 30 cotygodniowych magazynów (kaset) bieżących i 12 kaset monograficznych[6]. Uzyskaliśmy akredytację przy I KZD jako zespół, który miał przygotowywać codzienne relacje z obrad zjazdu. Zadanie

realizowało kilkanaście osób (skład ekipy rósł z każdym dniem zjazdu), wykorzystując przywieziony z Warszawy sprzęt reporterski i kopiarki kaset. Zespół zorganizował się w dwie grupy edytorskie (działające przemiennie w rytmie dobowym), grupę kopiującą i rozprowadzającą kasety oraz grupę dokumentacyjną (nagrania wywiadów, zdarzeń oraz gromadzenie dokumentacji zjazdowej).

Ponieważ głównym celem było jak najszybsze przygotowanie relacji z dnia obrad, zespół pracował w ściśle określonym trybie: w dzień – nagranie przebiegu obrad, bieżące wypełnianie metryki nagrania, nagranie wywiadów i zdarzeń towarzyszących obradom, w nocy – redakcja wprowadzeń tekstowych oraz zgranie przy jednoczesnej edycji (montażu) materiału na kasetę matkę. Kopiowanie kaset odbywało się we wczesnych godzinach rannych. Gotowe kasety rozprowadzano w miejscu zjazdu, na ogół rankiem następnego dnia. W całym tym procesie brali udział: Ewa Bobocińska, Wacław Biały, Marek Chlebowicz, Jerzy Farner, Jacek Fedorowicz, Wojciech Hawryszuk, Janina Jankowska, Ewa Komorowska, Maryna Miklaszewska, Jarosław Nakielski, Anna Szymańska, Grażyna Oczkowska, Krzysztof Oczkowski, Jan Marek Owsiński.

Jan Marek Owsiński

[1] Na temat Archiwum Solidarności zob. A. Paczkowski, Archiwum Solidarności 1983–1989 [w:] Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność”. Posiedzenie w dniach 11–12 grudnia 1981 r., oprac. T. Tabako, Warszawa 2003, s. V–XIII.

[2] Kompetencje zjazdu delegatów ustalił statut związku przyjęty 22 września 1980 r. Ustanawiał on, iż należy do nich: 1) uchwalanie zmian statutu, 2) uchwalanie ogólnego programu działania związku, 3) ustalanie górnej i dolnej granicy składek członkowskich, 4) wybór członków Komisji Krajowej oraz Komisji Rewizyjnej, 5) rozpatrywanie sprawozdań Komisji Krajowej oraz Komisji Rewizyjnej (Protokoły porozumień Gdańsk, Szczecin, Jastrzębie. Statut NSZZ „Solidarność”, Warszawa 1980, s. 23).

[3] 14 sierpnia 1980 r. pierwszy zasadniczy spór pomiędzy Strajkową Robotniczą Komisją Stoczni Gdańskiej a dyrekcją stoczni dotyczył dostępu do radiowęzła zakładowego. Ostatecznie potestujący uzyskali możliwość korzystania z radiowęzła za cenę uzupełniających wyborów do składu komisji.

[4] Na przykład w Gdańsku funkcjonowała od września 1980 r. Radiowa Agencja „Solidarności”. Był to w istocie radiowęzeł nadający swoje programy przez megafony z budynku gdańskiego Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” przy ulicy Grunwaldzkiej.

[5] J. Skórzyński, Kalendarium „Solidarności” 1980–1989, Warszawa 1990, s. 31.

[6] Więcej na temat Radia Solidarność Region Mazowsze Redakcja Programów dla Radiowęzłów zob. G. Majchrzak, Radio „Solidarność”. Niezależna działalność radiowa pod szyldem „Solidarności” 1980–1989 [w:] NSZZ „Solidarność’ 1980–1989, t. 2: Ruch społeczny, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010, s. 389–392.

Zespół Radia Solidarność Regionu Mazowsze podczas przygotowania relacji z I KZD. Od lewej: Jerzy Farner, Ewa Komorowska, Janina Jankowska, Wacław Biały, Marek Owsiński. Autor nieznany, ze zbiorów J.M. Owsińskiego.

Spisany fragment obrad z naniesionymi poprawkami po tzw. korekcie z taśmą.

Przykład metryki taśmy stosowanej podczas I KZD przez Radio Solidarność Regionu Mazowsze.

Nota edytorska

Przypisy zostały ograniczone do minimum, tzn. do wyjaśnienia tożsamości osób, których nazwiska pojawiają się w stenogramie obrad zjazdu. Zrezygnowano natomiast z objaśniania konkretnych wydarzeń – tę rolę pełni (po części zamieszczone na końcu kalendarium. Omówienie kwestii i zdarzeń omawianych podczas I KZD przez delegatów z całego kraju wymagałoby w wielu przypadkach oddzielnych analitycznych studiów. Dla większej przejrzystości, w aneksie zostały również zamieszczone teksty niektórych omawianych w trakcie I KZD dokumentów. Przypisy dotyczące osób występujących w tekście (w zdecydowanej większości delegatów na zjazd) obejmują w zasadzie (z dwoma wyjątkami) okres 1980–1981; w biogramach odnotowano fakt późniejszego internowania oraz ewentualnej emigracji. Opracowano je, opierając się na dwoch podstawowych źródłach – internetowej wersji Encyklopedii Solidarności i (w przypadkach, gdy danego biogramu tam brak) na przygotowany w 1984 r. przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Informatorze o delegatach na I Krajowy Zjazd NSZZ „Solidarność” wrzesień–październik 1981 r. To drugie źródło zostało uzupełnione danymi z Systemu Ewidencji Ruchu Paszportowego, dotyczącymi emigracji delegatów, a także informacjami o internowaniu – na podstawie przygotowanej w MSW w 1989 r. alfabetycznej listy osób internowanych w stanie wojennym. Świadomie zrezygnowano (nawet w przypadkach już wcześniej opisanych) z identyfikowania osobowych źródeł informacji (agentury) wśród delegatów. Uznano bowiem, iż ograniczenie się do suchego zapisu ewidencyjnego nie jest najlepszym rozwiązaniem, a opisanie każdego z przypadków wymagałoby (przy tej skali przedsięwzięcia i zachowania akt) kilkuletniej pracy.

Grzegorz Majchrzak

STENOGRAMY OBRAD

I TURY I KRAJOWEGO ZJAZDU

DELEGATÓW NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”

I KZD – rozmieszczenie sektorów i mikrofonów

Pierwszy dzień obrad

I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

5 września 1981 r.

Początek pierwszego dnia obrad I tury I KZD

– 5 września 1981 r.

[OTWARCIE OBRAD – PRZEMÓWIENIE LECHA WAŁĘSY]

[Plik dźwiękowy (PD) 1kzd_1t_01a_19810905]

LECH WAŁĘSA[1]

[Intonuje hymn, a następnie Boże, coś Polskę, sala śpiewa, w tym ostatni wiersz w wersji: „Ojczyznę wolną racz nam wrócić, Panie”] [oklaski].

Otwieram nasz zjazd, I Krajowy Zjazd Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” [oklaski].

Jesteśmy tu z woli tych, którzy nas wybrali, ludzi pracy całej Polski. Każdy z nas oddzielnie znaczy niewiele, wszyscy znaczymy tyle, ile znaczy siła tych milionów ludzi, którzy tworzą Solidarność i im, tylko im chcemy być wierni w czasie tych obrad. Będziemy radzić nad ważnymi sprawami naszego związku i całego kraju. Jesteśmy związkowcami, ale przede wszystkim jesteśmy Polakami [oklaski]. Będziemy więc radzić jako Polacy, i jako związkowcy. Będziemy radzić nad tym, jaką drogą mamy pójść dalej, i nad tym, jak dźwignąć naszą Polskę. Będziemy obradować w duchu prawdy, jak ludzie wolni i odpowiedzialni.

Witam Was serdecznie w Gdańsku. Witam wszystkich delegatów z całej Polski. Chciałbym, abyście się tu dobrze czuli i abyśmy wspólnym naszym wysiłkiem nadali temu zjazdowi nasz własny charakter i ton.

Otwierając nasz zjazd, chcę powitać wszystkich przybyłych gości. Witam najpierw przedstawicieli rządu. Jesteśmy niezależni i samorządni, ale działamy… [oklaski], ale działamy w państwie i jako gospodarze tego zjazdu z szacunkiem witamy przybycie delegacji rządowej [oklaski].

Nie jestem dyplomatą, powiem więc otwarcie: do ostatniej chwili przed rozpoczęciem tego zjazdu podejmowano wiele działań i padało wiele słów, których można było uniknąć. Oczekuje się od nas odpowiedzi na różne pytania. Będziemy tu nad nimi radzić, ale to także my oczekujemy odpowiedzi na zasadnicze pytanie. Rok temu mówiliśmy, że rozmawiamy jak Polak z Polakiem. Teraz, po tych dwunastu miesiącach wielu konfliktów chcemy wiedzieć, czy tak będziemy rozmawiać, czy już dojrzała chwila zrozumienia, że tej drogi, którą otworzyliśmy w sierpniu, nie da się odwrócić [oklaski], a Solidarność nie da się podzielić i nie da się zniszczyć [oklaski].

Witam serdecznie przedstawicieli episkopatu [oklaski]. Autorytet moralny Kościoła i jego rola w obronie praw ludzkich i praw całego narodu jest ogromna. W ciągu tego roku doświadczyliśmy wiele pomocy ze strony Kościoła, w szczególności w różnych ciężkich momentach ze strony zmarłego prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego[2]. Przed rozpoczęciem naszego zjazdu uczestniczyliśmy w mszy świętej, którą celebrował nowy prymas Polski ksiądz arcybiskup Józef Glemp[3] [oklaski]. Obecność przedstawicieli Episkopatu na naszych obradach jest dowodem uwagi i znaczenia, jakie Kościół, największy moralny autorytet kraju, przywiązuje do naszego zjazdu.

Witam bratnie związki: Solidarność Rolników Indywidualnych [oklaski], Solidarność Rzemieślników [oklaski]. Idą one z nami tą samą drogą. Nikt nas od nich nie oddzieli [oklaski].

Witam przedstawicieli innych związków zawodowych w Polsce [oklaski]. Witam przedstawicieli stowarzyszeń twórczych i naukowych oraz przedstawicielstw niezależnych ruchów studenckich [oklaski]. Witam z całą serdecznością osoby, które zaprosiliśmy jako gości zjazdu, zasłużone w walce o prawa ludzkie i narodowe [oklaski].

Pragnę też serdecznie powitać przybyłe na nasz zjazd delegacje zagraniczne. Niech mi wybaczą, że nie wymieniam ich z nazwy. Przedstawiciele tych delegacji zabiorą głos w toku naszego zjazdu [oklaski]. Chcę natomiast na ich ręce skierować podziękowanie dla tych wszystkich, którzy w całym świecie dali przez ten cały rok czynem i słowem świadectwo solidarności z nami [oklaski]. Powstanie Solidarności stało się dla wielu ludzi, nie tylko w naszym kraju, lecz w całym świecie, znakiem nadziei i świadectwem tego, że walka o godność ludzką nie jest bezowocna.

Szanowni Goście, Delegaci! Rok temu powstał nasz związek, ale to, że jesteśmy, nie zrodziło się od razu. Jest w tym dziedzictwo krwi robotników Poznania z 1956 roku, Grudnia 1970 roku na Wybrzeżu, dziedzictwo cierpień Radomia i Ursusa z 1976 roku oraz wszystkich walk robotniczych w Polsce [oklaski], wszystkich wysiłków i walk o godność ludzką w naszym kraju. Wyrośliśmy z tych walk i pozostaniemy im wierni [oklaski]. Uczcijmy chwilą milczenia pamięć tych ofiar, które przypłaciły krwią [minuta milczenia]. Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, witając was i otwierając ten zjazd, chcę powrócić do tej chwili, kiedy rodziła się Solidarność, do tych chwil, kiedy my trwaliśmy w stoczni i kiedy przed bramą stały kobiety. Mieliśmy świadomość, że Polska była razem z nami i my byliśmy silni jednością, jednością w środku stoczni i za bramami. Pragnąłbym bardzo, aby ten zjazd był zjazdem jedności [oklaski].

Będziemy w czasie tych obrad dyskutować i spierać się, ale ponad wszystkimi sporami jest nasza solidarność. Tylko gdy będziemy działać solidarnie, otworzymy drogę do lepszej Polski [oklaski].

Jednocześnie chciałem powiedzieć państwu, że rozmowy w sprawie telewizji zostały zerwane. Dlatego też, jak nie mamy możliwości autoryzacji, jak nie mamy możliwości sprawdzenia, co o nas będą mówić, nie będziemy korzystać ze środków telewizji naszej. Dlatego w tym miejscu… [oklaski] w tym miejscu i z tej trybuny jeszcze raz chcę zaapelować do panów odpowiedzialnych za ten stan rzeczy, niech zrozumieją: Solidarność jest i pozostanie, czy się komuś podoba, czy się komuś nie podoba [oklaski].

Walka, jak mówiłem nie raz, dopiero się rozpoczyna. Dlatego pamiętajmy, niech nasze prywatne ambicje, niech nasze… zakręty, niech nasze nawet kłopoty i problemy nie przyćmią nam głównej drogi. Niech nie będzie obrażonych, mówmy se to, co czujemy, ale pamiętajmy: zwycięstwo jest tylko… tylko i wyłącznie w Solidarności. Jeśli nie będziemy razem mimo różnic poglądów, mimo różnych zdań, wtedy to nie wygramy. Ta walka będzie trudna i ciężka, ale ta walka jest w zasięgu naszej ręki do wygrania. Nieznany jest jednak koszt, jaki za tą walkę zapłacimy. Jeśli pozostaniemy jak w sierpniu, razem, silni, mimo kłopotów i trudności, mimo różnych zdań, wygramy i Polskę zrobimy taką, jaką sobie wymarzyliśmy, bo inna być nie może. Dziękuję państwu [oklaski]. Dziękuję bardzo i do zwycięstwa.

[WYBÓR KOMISJI SKRUTACYJNEJ DO GŁOSOWAŃ JAWNYCH]

[PD 1kzd_1t_01a_19810905 – 17 minut 45 sekund]

MAREK JANAS[4] – przewodniczący Komisji Zjazdowej

Dziękujemy Lechowi Wałęsie, dziękujemy pocztom sztandarowym. Przechodzimy do roboczej części naszych obrad, której celem będzie wybór prezydium i przewodniczącego obrad, którym następnie Komisja Zjazdowa przekaże prowadzenie dalszych obrad.

Prosimy przedstawicieli środków masowego przekazu i fotoreporterów o usunięcie się z centralnej części sali.

Na wstępie krótki komunikat Sekretariatu Zjazdu: „Sekretariat Zjazdu zwraca się z prośbą do wszystkich zabierających głos, by teksty swych wystąpień przekazywali do protokołu Sekretariatu Zjazdu. W przypadku długich wystąpień, które nie zostały wcześniej przygotowane na piśmie, prosimy o przekazywanie przynajmniej tez swoich wystąpień. Wszystkich zabierających głos prosimy o podawanie swego nazwiska, imienia oraz regionu, który reprezentują”.

Proszę państwa, na wstępie musimy przeprowadzić powołanie Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych. Proponujemy, aby obliczaniem głosów w każdym sektorze zajmowali się delegaci siedzący w przednim lewym rogu sektora. Lewy róg z punktu widzenia oczywiście delegatów. Propozycja ta została przyjęta przez przewodniczących Regionalnych Zespołów Delegatów. Proponujemy, żeby został powołany zespół zliczający Komisji Skrutacyjnej, który będzie sumował liczby podane przez kolegów z poszczególnych sektorów i nadzorował przebieg całego głosowania jawnego.

Przewodniczący Regionalnych Zespołów Delegatów zgłosili pięciu kandydatów do zespołu zliczającego. Nasza propozycja jest, aby zespół zliczający składał się właśnie z pięciu osób. Może przedstawimy kandydatów zgłoszonych przez regiony.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Zjazdowej

Przewodniczący Regionalnych Zespołów Delegatów zgłosili następujące kandydatury do Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych: Ryszard Kotarski[5] – Gorzów Wielkopolski, Tomasz Szałecki[6] – Toruń, Maria Tarnawska[7] – Rzeszów, Józef Kula[8] – Region Śląsko-Dąbrowski i Tadeusz Kaczor[9] – Elbląg.

[SPOSÓB ZLICZANIA GŁOSÓW W GŁOSOWANIU JAWNYM]

MAREK JANAS – przewodniczący Komisji Zjazdowej

Czy wszyscy kandydaci podtrzymują swoje kandydatury? Czy zgadzają się na kandydowanie do zespołu zliczającego? Pan Kotarski? Ponieważ, ponieważ zdaje się, że nie funkcjonują mikrofony na sali, proszę potwierdzić swoją kandydaturę przez wstanie i podniesienie mandatu. Dziękuję. Pan Tomasz Szałecki? Dziękuję. Pani Maria Tarnawska? Dziękuję. Pan Józef Kula? Pan Józef Kula? Jest? Dziękuję. Pan Tadeusz Kaczor? Dziękuję.

Czy są sprzeciwy wobec kandydatów przeze mnie przed chwilą zaprezentowanych, a zgłoszonych przez Regionalne Zespoły Delegatów? Nie widzę, rozumiem, że nie ma indywidualnych sprzeciwów przeciwko kandydaturom.

Czy delegaci zgadzają się na głosowanie, na przyjęcie koncepcji Komisji Zjazdowej, aby zespół zliczający liczył pięciu członków, i czy zgadzają się na głosowanie en bloc na wyżej przedstawione kandydatury? Prosimy głosować przez podniesienie mandatu.

Przepraszam, chwilę, rozumiem, że koledzy siedzący po dwóch delegatów w lewym, przednim rogu przyjęli na siebie funkcję zliczania głosów. Głosy będziemy podawać na tablicy, na tablicy czarnej, która jest przy każdym zespole, przy każdym kwartale.

Kto z państwa jest za tym, aby głosować en bloc na pięciu kandydatów? Chodzi o samą procedurę. Kto jest za tym, żeby procedura polegała na głosowaniu en bloc na kandydatów i przyjęciu, że z pięciu osób składa się komisja? Dziękuję. Kto jest przeciw? Jedna… dwie osoby. Kto się wstrzymał? Raz, dwa, rozumiem… trzy. Znaczy rozumiem, że olbrzymią większością głosów koncepcja ta została przyjęta.

Proponuję w związku z tym przeprowadzenie głosowania en bloc na kandydatury, które wymieniłem. Powtarzam kandydatury: Ryszard Kotarski, Tomasz Szałecki, Maria Tarnawska, Józef Kula, Tadeusz Kaczor. Kto jest za przyjęciem en bloc tej listy kandydatów? Dziękuję. Kto jest przeciw? Nie widzę. Kto się wstrzymał? Dwa, trzy, cztery – kilkanaście głosów. Rozumiem, że przeszło olbrzymią większością głosów; propozycja Komisji Zjazdowej przeszła.

Prosimy kolegów z zespołu zliczającego o zajęcie miejsca przed prezydium.

[WYBÓR PREZYDIUM ZJAZDU]

Następnym punktem, najważniejszym punktem obrad, który ma przeprowadzić Komisja Zjazdowa, jest wybór prezydium, jest wybór prezydium obrad. Koncepcja Komisji Zjazdowej przedstawiona i zaaprobowana przez przewodniczących Regionalnych Zespołów Delegatów jest następująca: wybieramy cały zespół prezydium. Zespół prezydium po wybraniu konstytuuje się w ten sposób, że wyłania ze swojego grona trzy do pięcioosobowy zespół sekretarzy, których zadaniem będzie nadzór nad protokołem, oraz wybiera swoich kandydatów na przewodniczącego obrad. Następnie przedstawiamy kandydatury zaproponowane przez wybrane już prezydium zjazdowi do przegłosowania.

Dotychczas zgłosiły regiony ustami swoich przewodniczących Regionalnych Zespołów Delegatów następujących kandydatów do prezydium:

[PD 1kzd_1t_01a_19810905 – 26 minut 46 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Zjazdowej

Antoni Fijałkowski[10] – Region Mazowsze – proszę uprzejmie może o pokazanie się. Bolesława Borowska[11] – Wielkopolska, Tadeusz Syryjczyk[12] – Małopolska, Lesław Buczkowski[13] – Gdańsk, Stanisław Kocjan[14] – Pomorze Zachodnie, Arkadiusz Paszek[15] – Podbeskidzie, Krzysztof Mikołajczyk[16] – Bydgoszcz, Jerzy Stępień[17] – Region Świętokrzyski, Lesław Paga[18] – Region Środkowo-Wschodni, Jerzy Buzek[19] – Region Śląsko-Dąbrowski, Stanisław Szymkowiak[20] – Zielona Góra, Zbigniew Bełz[21] – Gorzów, Antoni Pietkiewicz[22] – Wielkopolska Południowa, Bronisław Śliwiński[23] – Pobrzeże, Kazimierz Helebrandt[24] – Dolny Śląsk, Benedykt Nowak[25] – Elbląg, Jerzy Mielnik[26] – Ziemia Opolska.

MAREK JANAS – przewodniczący Komisji Zjazdowej

Jest to 17 kandydatów. Czy są inne kandydatury? Gdyby nie było innych kandydatur, moglibyśmy zgodnie z propozycją wysuniętą przez przewodniczących Regionalnych Zespołów Delegatów prowadzić głosowanie być może en bloc. Powtarzam pytanie – czy są inne kandydatury do prezydium? Nie widzę kandydatur. Jeżeli nie ma kandydatur, to powtarzam, zgodnie z propozycją przewodniczących Regionalnych Zespołów Delegatów stawiam wniosek o to, aby prezydium składało się z 17 członków i spośród siebie prezydium wyłoni sekretarzy oraz kandydatów na przewodniczącego obrad.

Czy są sprzeciwy wobec poszczególnych kandydatów? Nie widzę sprzeciwów indywidualnych, czyli rozumiem, że mogę poddać pod głosowanie zasadę, w myśl której prezydium zjazdu składać się miałoby z 17 członków, przy czym wobec liczby 17 kandydatów zgłoszonych przez regiony moglibyśmy przeprowadzić głosowanie en bloc na całą listę.

Kto z delegatów jest za tą koncepcją? Dziękuję. Kto jest przeciw? Raz, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem, osiem, dziewięć, dziesięć. Nie wykorzystuję w tej chwili sektorowych przy małej liczbie… Kto się wstrzymał? Prosimy sektorowych o liczenie. Komisję Skrutacyjną, zespół zliczający prosimy o zsumowanie liczb podanych przez zespoły w segmentach. Zapytanie do komisji zliczającej… Ponieważ liczba głosów przeciwnych wynosiła 10, wstrzymujących się liczba zostanie podana, za chwilę podam państwu oficjalne wyniki głosowania. Rozumiem, że koncepcja została przyjęta i proponuję w związku z tym przegłosowanie en bloc przedstawionej listy kandydatów do prezydium obrad.

Kto z delegatów jest za przyjęciem tej listy? Dziękuję.

Czy komisja zliczająca zakończyła liczenie poprzedniego głosowania? Tak.

Proszę państwa, kto jest przeciw tej liście kandydatów do prezydium? Liczących w segmentach proszę o liczenie. Widzę jeden głos, dwa głosy. Kto się wstrzymał? Prosimy kolegów z sektorów o zgłaszanie się. Dziękuję. Wyniki liczbowe podamy za chwilę. Ponieważ jest znaczna większość „za”, rozumiem, że wybraliśmy prezydium obrad.

Prosimy kolegów, którzy zostali wybrani, o podejście do prezydium i następnie o udanie się na zaplecze celem przeprowadzenia narady, ukonstytuowania się i wyłonienia kandydatów, spośród których zjazd wybierze przewodniczącego obrad.

Za chwilę podamy państwu kilka informacji. W oczekiwaniu na ukonstytuowanie się i propozycje na przewodniczącego obrad, w tym czasie podamy państwu kilka informacji organizacyjnych i porządkowych.

TADEUSZ MATUSZYK[27] – członek Komisji Zjazdowej

Proszę cyfry porządkowe w stronę prezydium, żeby było widać. Wszyscy delegaci już są na sali, więc cyfry porządkowe proszę odwrócić w stronę prezydium. Te cyfry, które stoją przy [sektorach] – o tak.

MAREK JANAS – przewodniczący Komisji Zjazdowej

Proszę państwa, w oczekiwaniu na pojawienie się przedstawicieli Biura Organizacyjnego, odczytam państwu kilka telegramów spośród wielkiej liczby pozdrowień, jakie nadeszły do zjazdu. Najpierw wymienię szereg telegramów, nie cytując pełnej treści, ponieważ treści się na ogół powtarzają:

– telegram od Koła Zakładowego NSZZ „Solidarność” przy Wojewódzkim Zjednoczeniu Przedsiębiorstw Gospodarki Komunalnej w Poznaniu,

– telegram od członków NSZZ „Solidarność” należących do PZPR w DZPLN „Orzeł”, Zakład B Kowary [oklaski],

– telegram od NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze, Oddział Błonie [oklaski],

– telegram od NSZZ „Solidarność”, Koło nr 1139, Solidarność Pracowników Cywilnych Komendy Wojewódzkiej MO w Krakowie [oklaski].

Następny telegram pozwolę sobie zacytować w całości:

„W pełni nadziei oczekujemy na wyniki obrad. Deklarujemy poparcie dla uchwał jasno określających stanowisko związku wobec sytuacji społeczno-politycznej w naszym kraju. Oczekujemy konkretnego programu działania spełniającego nadzieje sierpniowego protestu robotników i wszystkich Polaków. »Żeby Polska była polska«. Owocnych i konkretnych obrad życzą warszawscy hutnicy” [oklaski].

Następne telegramy nadeszły między innymi od: pracowników spółdzielczości ogrodniczej i pszczelarskiej w Legnicy, od Zjednoczenia Przemysłu Budowlanego, przepraszam… ZPB, na wszelki wypadek odczytam: Organika-Boruta w Zgierzu.

Następnie pozwolę sobie odczytać w całości telegram, jaki nadszedł od Konfederacji Autonomicznych Związków Zawodowych: „Koleżanki i Koledzy! Konfederacja Autonomicznych Związków Zawodowych życzy waszemu zjazdowi owocnych obrad. Jako reprezentanci bratniego nurtu w ruchu zawodowym, powstałego podobnie jak Solidarność po sierpniu 1980, pragniemy wyrazić głębokie przekonania, iż współpraca między naszymi związkami będzie układała się pomyślnie.

Wysoko cenimy sobie dotychczasowe kontakty, w tym również nasz udział w obradach KKP w charakterze obserwatorów. Pragniemy również podziękować za zaproszenie naszej delegacji do udziału w pracach waszego zjazdu. Jesteśmy zdania, iż wspólna geneza powstania naszego i waszego ruchu, które wywodzą się z masowego protestu pracowniczego sierpnia, powinna być wytyczną dla naszej dalszej współpracy. Możemy się niekiedy różnić w niektórych kwestiach, ale przecież jesteśmy zgodni, iż największym niebezpieczeństwem jest sztuczna jednomyślność. Dlatego też, jako zdecydowani zwolennicy pluralizmu w ruchu związkowym, jesteśmy jednocześnie zwolennikami dialogu i współpracy między wszystkimi siłami społecznymi w Polsce, opowiadającymi się jednoznacznie za odnową. Życząc waszemu zjazdowi owocnych obrad, wyrażamy przekonanie, iż przyczyni się on do umocnienia ruchu odnowy”. Podpisano: Grupa Robocza Konfederacji Autonomicznych Związków Zawodowych [oklaski].

Następny telegram, który pozwolę sobie zacytować w całości: „Serdeczne pozdrowienia, życzenia owocnych obrad, tak ważnych dla przyszłości Polski, przekazuje uczestnikom I Zjazdu NSZZ »Solidarność« Samodzielna Centrala Związek Nauczycielstwa Polskiego” [oklaski].

Następnie informuję zjazd, że nadeszło wiele telegramów od indywidualnych osób, nieraz telegramów wzruszających, jednak ze względu na obfitość materiału nie możemy ich wszystkich odczytać. Jeszcze kilka telegramów, które – sądzę – należy odczytać.

„Jesteśmy autentycznymi przedstawicielami całego narodu. Liczymy na was. Oczekujemy roztropnych i zdecydowanych decyzji. Od tego, co ustalicie, będzie zależał nasz dzień powszedni i przyszłość naszej ojczyzny. Życzymy wam owocnych obrad i przesyłamy górnicze »Szczęść Boże«. Zarząd Regionu Śląsko-Dąbrowskiego” [oklaski].

Na zakończenie omówię tekst telegramu, który nadszedł w języku angielskim od organizacji „Solidarność” Stowarzyszenie Polonijne w Australii, w którym na zakończenie informują nas nasi polonijni przyjaciele, że zamierzają przekazać milion dolarów na fundusz społeczny Solidarności do Banku Leków [oklaski].

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Proszę państwa, wszelkiego rodzaju sposoby zapisania się do dyskusji, bądź też wniosków formalnych, są tylko właściwie jedne, proponujemy jedne, to znaczy na piśmie do wybranego prezydium, które za chwilę, mam nadzieję, będzie wybrane. Tak że proszę sobie przygotować przybory do pisania, ci, którzy będą potrzebowali się zgłosić.

Następnie, jeśli chodzi o Komisję Uchwał i Wniosków, która będzie w drugim etapie naszego zebrania wybrana, jest prośba, żeby ci, którzy się do tego przygotowują, żeby wnioski składali na piśmie, po zreferowaniu z mównicy, żeby składali na piśmie, bo to w ten sposób usprawni pracę Komisji Uchwał i Wniosków.

MAREK JANAS – przewodniczący Komisji Zjazdowej

Proszę państwa, ponieważ w dalszym ciągu nie mamy przedstawicieli organizatorów, którzy by nam podali jakieś komunikaty bieżące… Przepraszam. Oddaję głos przedstawicielowi Biura Organizacyjnego.

[PD 1kzd_1t_01a_19810905 – 43 minuty 14 sekund]

HENRYK JAGIEŁŁO[28] – zastępca kierownika Biura Organizacyjnego I KZD

Dzień dobry państwu. Ja się przedstawię. Moje nazwisko Jagiełło. Jestem zastępcą kierownika Biura Organizacyjnego i w pierwszych słowach chciałbym państwa prosić w imieniu organizatorów o wyrozumiałość za wszystkie niedociągnięcia, których na pewno nie ustrzegliśmy się, po prostu, które w tak krótkim terminie przygotowując ten zjazd, no były może nie do uniknięcia, może do uniknięcia, trudno jest nam w tej chwili o tym zawyrokować.

Chciałbym podać państwu takie informacje: wszystkie sprawy, z jakimi państwo chcecie się w czasie zjazdu zwracać, dotyczące merytorycznej strony obrad zjazdu, prosimy załatwiać przez Sekretariat Zjazdu. Pomocą w tych sprawach służyć państwu będą hostessy, które są rozmieszczone na sali. Są to harcerki z kręgów instruktorskich i będą służyć państwu wszelką informacją i wszelką pomocą. W sprawach innych, dotyczących spraw organizacyjnych, prosimy zgłaszać się do nas, do Biura Organizacyjnego, które mieści się tutaj w wejściu z holu delegatów na dole. Jest tam piktogram, napis, można bardzo łatwo do nas trafić.

Również chciałbym poinformować, że będziemy starali się zapewnić państwu transport na miejsca zakwaterowania, wyżywienia i ewentualnie na wszelkie inne wyjazdy, które państwo w ramach jakichś tworzących się grup zgłosicie poprzez hostessy do nas. Mamy odpowiednią ilość autokarów i będziemy wszelkie wyjazdy państwu organizować. Prosimy tylko o to, powiedzmy, jeżeli grupa regionu chce gdzieś się udać, wyjechać do Gdyni, czy w jakiejkolwiek innej sprawie, prosimy przez hostessę zgłaszać do nas zapotrzebowanie. Jeżeli chodzi o sprawy zakwaterowań, jeżeli jest potrzeba jakiejś interwencji, zmiany, również prosimy o tą samą drogą zwracanie się do nas.

W sprawie organizacji sali mamy ogromną prośbę: żeby uniknąć zbędnego tłoku, zaproponowaliśmy państwu podział holi – hol dolny dla państwa, dla delegatów; dla gości – hol górny. I w miarę możliwości prosilibyśmy utrzymać ten podział, aby po prostu zapewnić jakiś taki większy ład organizacyjny.

Podam państwu kilka nazwisk, które mogą państwu przy poszukiwaniu różnych spraw być pomocne. Za sprawy hoteli i transportu odpowiada u nas pan Rafał Szłapczyński[29], za sprawy wyżywienia pani Wciorka, a hostessami i tą całą organizacją i pomocą spraw organizacyjnych służyć Państwu będą druhowie – Bruski i Uziak[30]. Oni kierują hostessami.

Również, dodatkowo, chciałbym państwa zaprosić na szereg imprez towarzyszących, które przygotowaliśmy…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_01a_19810905]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_1b_19810905]

[Brak fragmentu nagrania]

…jutro rano i również, jeżeli delegacja z regionu chce wziąć udział, pojechać na przykład na jakąś wystawę do Sopotu, to prosimy zgłaszać nam to zapotrzebowanie. Dziękuję bardzo.

[WYBÓR PRZEWODNICZĄCEGO PREZYDIUM I KZD]

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Dziękuję. Proszę państwa, chciałem zawiadomić, że pan Kazimierz Helebrandt z Dolnego Śląska wycofał się z zespołu, który ma prowadzić nasze obrady. W ten sposób zostało 16 osób.

Na zapleczu zaproponowano następujące osoby, które będą sekretarzami naszego zjazdu: pan Jerzy Stępień – Region Świętokrzyski, pani Bolesława Borowska – Poznań, pan Zbigniew Bełz – Gorzów, pan Antoni Pietkiewicz – Wielkopolska Południowa oraz pan Bronisław Śliwiński – Pobrzeże. Delegatom proponuje się dwie kandydatury na prowadzenie naszego zjazdu: pan Tadeusz Syryjczyk – Małopolska oraz pan Stanisław Kocjan – Pomorze Zachodnie. Proponuję, żeby ci panowie przedstawili się i powiedzieli coś od siebie, żebyśmy mieli ułatwiony wybór.

Proszę kolegę Tadeusza Syryjczyka, Małopolska.

TADEUSZ SYRYJCZYK

Proszę państwa, jestem delegatem Regionu Małopolska. Pełniłem funkcję w swoim… reprezentuję organizację zakładową Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, jestem doktorem nauk technicznych, adiunktem. W związku pełniłem funkcję na uczelni, a obecnie jestem członkiem Prezydium Zarządu Regionu Małopolska, kierownikiem Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych. Między innymi byłem przewodniczącym zakładowego zebrania delegatów na AGH i jednym z przewodniczących I tury zebrania delegatów Małopolski.

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Dziękuję bardzo.

Czy są może jakieś pytania do kolegi?

Proszę bardzo.

TADEUSZ DUDKIEWICZ[31]

Tadeusz Dudkiewicz, reprezentuję Region Śląsko-Dąbrowski, Dudkiewicz. Czy kolega może nam powiedzieć swoją przynależność partyjną?

TADEUSZ SYRYJCZYK

Jestem bezpartyjny od urodzenia.

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Dziękuję. Czy są jeszcze jakieś pytania? Nie widzę. Dziękuję bardzo.

Proszę kolegę Stanisława Kocjana z Pomorza Zachodniego.

STANISŁAW KOCJAN

Stanisław Kocjan, Region Pomorze Zachodnie, jeśli ktoś niedokładnie wie – Szczecin. Pełnię funkcję aktualnie sekretarza prezydium zarządu. Dotąd przebieg, powiedzmy, działalności do czasu obecnego jest następujący: byłem jednym z dziewięciu prowadzących strajk w Kombinacie Chemicznym w Policach, następnie wiceprzewodniczącym Komisji Robotniczej w tychże zakładach i komisji związkowej, a niezależnie od tego pełniłem funkcję wiceprzewodniczącego MKR Szczecin, bezpartyjny, żonaty, jedno dziecko. Dziękuję.

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Dziękuję.

Czy ktoś z państwa, ktoś z delegatów chciałby zadać jakieś pytanie? Nie widzę.

Czy delegaci zgadzają się, żebyśmy dokonali wyboru jawnego przewodniczącego naszych obrad? Jeśli tak, to proszę o podniesienie mandatu do góry. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Kilka głosów. Dziękuję. Kto się wstrzymał? Też kilka głosów. Dziękuję bardzo. Proszę teraz zliczających głosy o uwagę, dlatego że za chwilę będziemy prowadzili głosowanie, które będzie musiało być obliczone dokładnie.

Kto z państwa jest za tym, żeby Tadeusz Syryjczyk, przedstawiciel Małopolski, był prowadzącym nasze obrady, był przewodniczącym, proszony jest o podniesienie mandatu do góry. Proszę uprzejmie dokładnie zliczyć. Te sektory, które obliczyły, proszę pisać na tablicach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor dziewiąty – 24, sektor drugi – 22 głosy, sektor ósmy – 17, sektor pierwszy – 14, sektor szósty – 25, sektor piąty – 20, sektor dziesiąty – 28, sektor siedemnasty – 24, sektor czternasty – 26, sektor osiemnasty – 27, sektor trzynasty – 49, trzynasty – 49, sektor, to jest który tam, bo zasłonięta… siódmy – 27, sektor dwunasty – 30, sektor jedenasty – 35, sektor piętnasty – 24, sektor szesnasty – 32, sektor trzeci – 26 i sektor czwarty – 38 głosów.

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Czy wszystkie sektory już są zapisane?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak, wszystkie sektory zapisane.

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Dziękuję bardzo. Proszę liczyć.

W międzyczasie komunikat porządkowy, nim komisja do obliczania obliczy. Harcerki, które tu są na sali, one przenoszą różnego rodzaju wnioski, bądź też wnioski formalne, bądź też inne zapytania, tak że proszę posługiwać się w przenoszeniu wszelkiego rodzaju wniosków harcerkami, które są na sali.

Proszę państwa, jest pytanie organizatorów oraz gości, których jest dość dużo na zewnątrz sali. Goście pytają się, czy wyrażamy zgodę na nagłośnienie zewnętrznej części naszego budynku, tak żeby… [oklaski].

Proszę państwa, ponieważ to jest wniosek formalny, więc muszę go przegłosować. Kto z państwa jest za tym, żeby było nagłośnienie na zewnątrz budynku, proszony jest o podniesienie mandatu. Dziękuję. Las rąk. Dziękuję. Kto jest przeciw? No, kilka pojedynczych osób. Dziękuję. Kto się wstrzymał? Kilkanaście osób. Dziękuję bardzo. Wniosek przeszedł. Proszę organizatorów o włączenie nagłośnienia na zewnątrz budynku.

Czy Komisja Skrutacyjna jest…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak, możemy dalej głosować.

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Kto z delegatów jest za tym, żeby pan Stanisław Kocjan z Pomorza Zachodniego…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Ale przepraszam, jeszcze kto się wstrzymał i kto przeciw nie było!

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Proszę nie przeszkadzać.

Kto z państwa jest za tym, żeby pan Stanisław Kocjan z Pomorza Zachodniego był prowadzącym nasze obrady, proszony jest o podniesienie mandatu do góry.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor dziewiąty – 6, sektor trzynasty – 8, sektor pierwszy – 28, sektor dziesiąty – 16, sektor szósty – 11, sektor czternasty – 11, sektor siedemnasty – 0, sektor piąty – 17, sektor drugi – 13, sektor trzeci – 11, sektor czwarty – 13, sektor ósmy – 27, sektor siódmy – 20, sektor dwunasty – 24, sektor jedenasty – 18, sektor szesnasty – 4, sektor piętnasty – 13, sektor osiemnasty – 0.

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Proszę tych delegatów, którzy się wstrzymali od głosowania, o podniesienie mandatu do góry.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor dziewiąty – 3, sektor trzynasty – 4, sektor pierwszy – 1, sektor czwarty – 0, sektor ósmy – 0, sektor trzeci – 1, sektor drugi – 3, sektor piąty – 12, sektor szósty – 7, sektor siódmy – 0, sektor jedenasty – 0, sektor dziesiąty – 2, sektor czternasty – 0, sektor siedemnasty – 0, sektor osiemnasty – 1, sektor piętnasty – 2, sektor szesnasty – 3. Wszystkie – tak? Sektor dwunasty… dwunasty – 0.

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Czy Komisja Skrutacyjna gotowa?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak, gotowa.

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Proszę o ogłoszenie wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc w tajnym głosowaniu…

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

W jawnym…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Jawnym, przepraszam, w jawnym głosowaniu następującą ilość głosów otrzymali: Tadeusz Syryjczyk otrzymał 488 głosów, natomiast Stanisław Kocjan otrzymał 240 głosów. Głosów wstrzymujących było 39. Wobec tego…

TADEUSZ MATUSZYK – członek Komisji Zjazdowej

Dziękuję, dziękuję bardzo za podanie wyników.

Z wyników wynika, że pan Tadeusz Syryjczyk, Małopolska, został wybrany przewodniczącym prowadzącym obrady. W takim przypadku… [oklaski]. Zastępcą w takim razie przewodniczącego będzie pan Stanisław Kocjan, natomiast prowadzącymi będą, przypominam: pan Arkadiusz Paszek – Podbeskidzie, pan Krzysztof Mikołajczyk – Bydgoszcz, pan Lesław Paga – Lublin, pan Antoni Fijałkowski – Mazowsze, pan Jerzy Buzek – Śląsko-Dąbrowski, pan Stanisław Szymkowiak – Zielona Góra, pan Lesław Buczkowski – Gdańsk, pan Benedykt Nowak – Elbląg oraz pan Jerzy Mielnik.

Proszę państwa, zgodnie z propozycją, prowadzący będą prowadzili trójkami, tak że za chwilę poprosimy pierwszą trójkę, następnie dwójka bądź też trójka będzie siedziała z prawej strony, żeby prowadzący mieli uwagę skupioną tylko na prowadzeniu zebrania, tak że wszelkiego rodzaju wnioski mają spływać do prawej części naszego stołu prezydialnego.

Proszę, Marek…

MAREK JANAS – przewodniczący Komisji Zjazdowej

Gratuluję wybranemu prezydium obrad i jego przewodniczącemu. Komisja Zjazdowa z ulgą przekazuje nowo wybranemu prezydium funkcje. Dziękujemy [oklaski].

[PD 1kzd_1t_01b_19810905 – 16 minut 9 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Chciałem podziękować państwu, w imieniu całego zespołu prezydium, za powierzone nam funkcje. Na wstępie poprosić o pamięć o tym, że sprawny przebieg zjazdu zależy w większym stopniu od państwa niż od nas, i poinformować, że zjazd prowadzić będziemy w zespołach trzyosobowych.

Chciałem poinformować, że w obrębie prezydium został wyłoniony Sekretariat Zjazdu w składzie: kolega Jerzy Stępień – Region Świętokrzyski, koleżanka Bolesława Borowska – Wielkopolska, kolega Zbigniew Bełz – Gorzów Wielkopolski, kolega Antoni Pietkiewicz – Wielkopolska Południowa i kolega Bronisław Śliwiński – Pobrzeże. Pozostali koledzy, zgodnie z tym, jak informował przedstawiciel Komisji Zjazdowej, są wiceprzewodniczącymi zjazdu, z tym że I zastępcą jest kolega Kocjan.

Chciałbym jeszcze poinformować, że pierwszym zespołem, który będzie prowadził obrady, będzie zespół pod kierunkiem kolegi Antoniego Fijałkowskiego z Mazowsza w towarzystwie kolegów Lesława Pagi z Lublina i Benedykta Nowaka z Elbląga.

Proszę kolegę Fijałkowskiego o podjęcie prowadzenia obrad.

[PRZYJĘCIE FORMUŁY GŁOSOWAŃ JAWNYCH, WYBÓR KOMISJI

MANDATOWO-WYBORCZEJ]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dzień dobry państwu. Proszę państwa, przypadł nam bardzo duży obowiązek. Będziemy pełnili jak najlepiej tę służebną funkcję wobec całego zjazdu i liczymy na pomoc wszystkich. Dziękuję bardzo.

Przechodzimy do roboczej części naszych obrad. Pierwsza sprawa – proszę państwa, zliczanie głosów, tak jak to było robione dotychczas, poprzez Komisję Skrutacyjną do Głosowań Jawnych, w zasadzie, z wyjątkiem ostatniego głosowania, dotyczyło przypadków oczywistych. Te zliczenia nie wnosiły nic do wyniku głosowania. Proponujemy następujące rozwiązanie: wyniki głosowania ustala Prezydium Komisji Skrutacyjnej na podstawie oceny wzrokowej. Musi być to jednoznaczna decyzja Prezydium Komisji Skrutacyjnej. Jeżeli oni wszyscy razem decydują, że wynik jest na tak, to jest on na tak. Dopiero w chwili powstania wątpliwości jakiejkolwiek z ich strony, będzie zarządzone zliczanie w sektorach. To może dzisiaj nie jest takie ważne, dlatego że dalsza część programu naszego dzisiejszego nie obfituje zbytnio, przedpołudniowa w każdym razie, w głosowania, ale w sumie to zliczanie to są oszczędności minutowe – ktoś będzie miał wypowiedź merytoryczną zamiast niepotrzebnego zliczania.

Kto z państwa chciałby przyjąć taki model, że Prezydium Komisji Skrutacyjnej przyjmuje ocenę wzrokową w sposób jednomyślny? Jedną wątpliwość rodzi zliczanie w sektorach. Kto jest za takim wariantem? Dziękuję bardzo. Rozumiem, że odpowiedz jest na tak. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę państwa, rozumiem, że w tej chwili sektorowi są uruchamiani na wyraźną prośbę Prezydium Komisji Skrutacyjnej. Jeżeli macie jednoznaczny pogląd, odpowiadacie za wyniki głosowania.

Proszę państwa, przypominam, że przewodniczącym Komisji Skrutacyjnej… Przepraszam bardzo… Ta piątka, która została wybrana do prowadzenia naszego sekretariatu z naszego prezydium, działa pod wodzą kolegi Jerzego Stępnia z Regionu Świętokrzyskiego.

Sprawa wyboru Komisji Mandatowo-Wyborczej. Proszę państwa, przewodniczący poszczególnych regionów zgłosili następujące osoby do Komisji Mandatowo-Wyborczej. Było zebranie wstępne przewodniczących regionów. Ja może wolno odczytam nazwiska i regiony: kolega Stanisław Karnaś[32] – Rzeszów, kolega Roman Jarmuszkiewicz[33] – Łódź, kolega Zbigniew Dulemba[34] – Małopolska, kolega Czesław Łączak[35] – Małopolska, kolega Romuald Wojtoń[36] – Małopolska, kolega Zygmunt Chojnacki[37] – Zielona Góra, koleżanka Danuta Nowakowska[38] – Gdańsk, kolega Marek Obuchowicz[39] – Toruń, kolega Jan Moska[40] – Dolny Śląsk, kolega Roman Mazurkiewicz[41] – Dolny Śląsk, kolega Bolesław Karnas[42] – Dolny Śląsk, kolega Piotr Pawłowski[43] – Polesie, Pobrzeże, przepraszam, tu bardzo niewyraźnie, to nie jest tekst maszynowy, kolega Jerzy Górny[44] – Śląsko-Dąbrowski Region, kolega Jerzy Labus[45] – Śląsko-Dąbrowski Region, kolega Ludwik Wojciechowski[46] – Elbląg, kolega Andrzej Kwoka[47] – Opole i kolega Ryszard Kuć[48] – Środkowo-Wschodni.

Proszę państwa, chciałbym zaproponować przyjęcie zasady…

Przepraszam bardzo, komisja, jeszcze jest zgłoszenie na tymże zebraniu 5 osób: kolega Piotr Szczepański[49] – Mazowsze, kolega Marek Biały[50] – Mazowsze, kolega Janusz Roman[51] – Mazowsze, kolega Jan Polkowski[52] – Mazowsze i kolega Henryk Stasiewicz[53] – Mazowsze.

Proszę państwa, praca Komisji Mandatowo-Wyborczej jest pracą uwiarygodniającą trwanie naszego zjazdu. Proszę państwa, czy osoby, które odczytałem w tej chwili, a zostały zgłoszone, desygnowane do pełnienia tych funkcji przez poszczególne regiony, czy możemy przyjąć podobną zasadę głosowania, jak proponowała poprzednio w dniu dzisiejszym Komisja Zjazdowa, a mianowicie, żeby uznać tą listę za listę kandydatów?

Chciałbym się zapytać, czy z sali są jeszcze inni kandydaci? Nie widzę. Czy państwo uważacie… Czy ktoś z sali wnosi jakieś zażalenie do którejkolwiek z kandydatur? Jakieś zarzuty?

PIOTR SZCZEPAŃSKI

Ja… Piotr Szczepański – Mazowsze, prosiłbym o skreślenie mnie z tej listy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady – członek Prezydium I KZD

Ja jeszcze nie pytałem kandydatów, czy przyjmują kandydowanie. Bardzo przepraszam.

PIOTR SZCZEPAŃSKI

Ja mam zastrzeżenie takie, że z Mazowsza jest za dużo kandydatów.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy kandydaci zgłoszeni… Rozumiem, że w tej chwili kolega uprzedził o jeden punkt moje działanie, to znaczy się, czy kandydaci zgłoszeni przez regiony przyjmują?

JERZY ROMAN

Ja chciałem, przepraszam, ja chciałem sprostować swoje imię, nie Janusz, a Jerzy Roman.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Jerzy Roman, dziękuję.

Czy Państwo pozwolą, że ja siądę, po prostu będzie wygodniej. Będzie widać tak samo. Proszę państwa, a zatem jedna osoba wycofała swoją kandydaturę, mamy sprostowanie jednego imienia.

Proszę bardzo sektor jedenasty o włączenie mikrofonu. Przepraszam, prawa strona.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 11

Z Łodzi pomylono nazwisko z Regionu Łódzkiego – Roman Jarmuszkiewicz.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Roman Jarmuszkiewicz, tak? Ja bardzo przepraszam, ale to było jako drugie nazwisko odczytane. Ja nie wiem, może pogłos sali zniekształcił. Był to Roman Jarmuszkiewicz i tak słyszałem w tej chwili, chyba nie ma błędu. Nie widzę więcej zgłoszeń.

Proszę państwa, czy możemy przyjąć zasadę, że z wyjątkiem wycofanego w tej chwili nazwiska kolegi Piotra Szczepańskiego i tych dwóch poprawek, będziemy głosowali na pełną listę. To znaczy się, kolega… ja jeszcze raz odczytam tą listę.

Kto jest za przyjęciem głosowania na pełną listę? Proszę bardzo o głosowanie. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wynik jest na tak, rozumiem.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak, większością głosów,

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Większością głosów przyjęliśmy to rozwiązanie. Ja jeszcze raz w takim razie odczytam tę listę i poproszę o głosowanie nad pełną listą:

Kolega Stanisław Karnaś – Rzeszów, kolega Roman Jarmuszkiewicz – Łódź, kolega Zbigniew Dulęba – Małopolska, kolega Czesław Łączak – Małopolska, kolega Romuald Wojtoń – Małopolska, kolega Zygmunt Chojnacki – Zielona Góra, koleżanka Danuta Nowakowska – Gdańsk, kolega Marek Obuchowicz – Toruń, kolega Jan Moska – Dolny Śląsk, kolega Roman Mazurkiewicz – Dolny Śląsk, kolega Bolesław Karnas – Dolny Śląsk, kolega Piotr Pawłowski – Pobrzeże, kolega Jerzy Górny – Okręg Śląsko-Dąbrowski, kolega Jerzy Labus – Okręg Śląsko-Dąbrowski, kolega Ludwik Wojciechowski – Elbląg, kolega Andrzej Kwoka – Opole… Przepraszam bardzo, Region Śląsk Opolski, nie Opole, skrótowo było podane, kolega Ryszard Kuć – Okręg Środkowo-Wschodni, kolega Marek Biały – Mazowsze, kolega Jerzy Roman – Mazowsze, kolega Jan Polkowski – Mazowsze i kolega Henryk Stasiewicz – Mazowsze.

Proszę państwa, odczytałem ponownie listę i prosiłbym o głosowanie w tej chwili na pełną listę. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Pojedyncze głosy. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Rozumiem, że mamy przyjęty skład Komisji Mandatowo-Wyborczej.

Proszę państwa, prosimy bardzo Komisję Mandatowo-Wyborczą o zebranie się nieopodal prezydium w pełnym składzie i o ukonstytuowanie się. Proszę bardzo kolegów. Prosimy bardzo o szybkie działanie.

Proszę państwa, prosiłbym bardzo, aby również Komisja Mandatowo-Wyborcza mogła podjąć jak najszybciej swoje prace, abyśmy mogli być przekonani, że nasz zjazd spełnia warunki, że jest to zjazd ważny, prawda? Prosiłbym bardzo o szybkie organizowanie się.

Proszę państwa, mamy czwarty punkt praktycznie biorąc wyczerpany i za chwilę rozpocznie się punkt piąty naszego programu, który zakończy się przerwą obiadową dopiero. Punkt piąty naszego programu przedpołudniowych obrad naszego zjazdu to są pozdrowienia dla zjazdu.

Za chwilę jako pierwszy głos zabierze pan minister Stanisław Ciosek[54]. Proszę bardzo.

[WYSTĄPIENIE MINISTRA STANISŁAWA CIOSKA

– RZĄDOWE POSŁANIE DO I KZD]

[PD 1kzd_1t_01b_19810905 – 31 minut]

STANISŁAW CIOSEK

Szanowni Obywatele Delegaci, pozwólcie, że odczytam wam tekst rządowego posłania do waszego zjazdu.

„Szanowni Obywatele, Komitet Rady Ministrów do Spraw Związków Zawodowych wita I Krajowy Zjazd Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność«. Zbieracie się w rok po podpisaniu porozumień społecznych w Gdańsku, Szczecinie i Jastrzębiu, które określiły nowe warunki i szanse w rozwoju socjalistycznej Polski. Z porozumień powstał nowy ruch zawodowy, powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy »Solidarność«, z którym poważne odłamy społeczeństwa związały wielkie nadzieje.

Dużo w przeciągu tego roku, z woli społeczeństwa, zmieniło się w Polsce. Wyrażało ono swe pragnienia w rozmaity sposób i różnymi drogami. Jego aspiracje znajdowały wyraz w polityce PZPR, w przyjętej przez partię na VI Plenum KC linii porozumienia, potwierdzonej i rozwiniętej na IX Nadzwyczajnym Zjeździe. Tę linię wspierały stronnictwa sojusznicze, organizacje społeczne. Spotyka się ona ze zrozumieniem w Kościele, wśród wierzących i niewierzących obywateli Polski Ludowej. Linia ta znajdowała wyraz w decyzjach i działalności Sejmu, Rady Ministrów i wszystkich ogniw władzy ludowej.

Mimo rozbieżnych opinii i różnorodnych dążeń, na przekór różnym powstającym w międzyczasie konfliktom, wielkie ożywienie społeczne zespala się w jeden historyczny proces socjalistycznej odnowy. Struktury państwa w sposób doniosły uczestniczą w tych przemianach, inicjując je lub asymilując. Państwo polskie stało się otwarte na życzenia obywateli. Nastąpiła głęboka demokratyzacja stosunków społecznych, rozwija się samorządność, odnawiane są formy i treści życia społecznego, przebudowywany jest intensywnie system prawny, a reforma gospodarcza, ta wielka nadzieja naszego kraju, stopniowo staje się praktyką.

Rząd Rzeczypospolitej dochowuje porozumień zawartych przed rokiem. Mimo głębokiego kryzysu gospodarczego, władze starają się wypełniać rzetelnie zawarte porozumienia. Między innymi wydatnie wzrosły płace, dochody rolników, emerytury i renty, rozszerzony został zakres świadczeń socjalnych, skrócono czas pracy. Wiele żądań związków zawodowych zostało spełnionych awansem, maleje bowiem dochód narodowy, zmniejsza się społeczna wydajność i dyscyplina pracy. Obniżeniu ulega efektywność gospodarowania. W rezultacie warunki życia obywateli stały się ciężkie. Aby przezwyciężyć kryzys i wynikające z niego trudności życia, konieczna jest pomoc ruchu zawodowego, jego zrozumienie i poparcie dla wysiłków rządu w tym dziele. Rząd Polski Ludowej niezmiennie deklaruje partnerstwo i współpracę ze wszystkimi związkami zawodowymi. Oczekujemy, że jeśli nie dziś, to jutro lub pojutrze zróżnicowany organizacyjnie ruch zawodowy osiągnie jedność polityczną, gdyż leży to w interesie klasy robotniczej i wszystkich ludzi pracy.

Najwyższe dobro kraju wymaga respektowania przez wszelkie organizacje ustrojowych zasad socjalizmu. Socjalizm stanowi podstawę rozwoju naszego kraju, warunek jego niepodległości, bezpieczeństwa i integralności. W praktyce oznacza to obowiązek działania każdego związku zawodowego na rzecz umocnienia socjalistycznego charakteru Polski. Polityczne ramy istnienia jakiejkolwiek w naszym kraju organizacji wyznacza zawarty w porozumieniach respekt dla zasady społecznej własności środków produkcji, politycznych założeń konstytucji, w tym kierowniczej roli PZPR, i nienaruszalności sojuszów międzynarodowych Rzeczypospolitej Ludowej. Wiąże się to z przyjętym przez Solidarność zobowiązaniem niepełnienia roli partii politycznej.

Partnerskie stosunki wymagają wzajemności. Ruch zawodowy zyskał wielkie prawa, a wraz z nimi wziął na swoje barki ogromne zobowiązania wobec kraju i społeczeństwa. Prawo do dyskusji, przedstawienia żądań i zgłaszania opinii nie może wyradzać się w jednostronną krytykę władz państwa, przeciwnie, musi pociągać za sobą współpracę w pomyślnym układaniu spraw publicznych. Granicę krytyki i rozbieżnych poglądów i żądań stanowią nadrzędne interesy narodu i państwa. Tylko respektujący je ruch zawodowy może być na dłuższą metę wiarygodny dla społeczeństwa i otrzymywać poparcie członków. Uważamy, że Polsce potrzebny jest spokój, nie konflikty, praca, a nie nadużywanie akcji strajkowych i protestacyjnych. Kto występuje przeciwko socjalistycznej rzeczywistości kraju i strzegącemu jej systemowi prawnemu, godzi w proces odnowy i pomyślny bieg reform, w stabilizację gospodarczą, stwarza dla niepodległego, bezpiecznego bytu narodu poważne zagrożenie.

Rząd oczekuje i zaprasza Niezależny Samorządny Związek Zawodowy »Solidarność« do twórczej współpracy. Struktury naszego życia państwowego, społecznego i samorządowego stoją otworem przed Solidarnością akceptującą socjalizm, działającą według swego statutu i zgodnie z podjętymi zobowiązaniami.

Od związku Solidarność rząd oczekuje: czynnego i praktycznego poparcia dla rządowego programu przezwyciężenia kryzysu oraz programu reformy gospodarczej, przeciwdziałania zbędnym napięciom i innym zakłóceniom życia społeczno-gospodarczego, zaniechania działań przeciwnych socjalistycznemu porządkowi prawnemu.

Przedstawiając to stanowisko, rząd uważa, że wyjście mu naprzeciw jest życiową potrzebą kraju i narodu. Ma też nadzieję, że apel związku Solidarność o przepracowanie 8 wolnych sobót zapoczątkuje procesy w tym kierunku. Rząd życzy delegatom na I Krajowy Zjazd Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« obrad skutecznych, twórczych, owianych dobrym rozumieniem potrzeb Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”.

Za Komitet Rady Ministrów ds. Związków Zawodowych podpisał wiceprezes Rady Ministrów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Mieczysław Franciszek Rakowski.

Szanowni Delegaci! Byście nie posądzili mnie o to, że tylko umiem czytać, a nie umiem mówić, dwa jeszcze słowa od ministra ds. współpracy ze związkami zawodowymi, dwa zdania. Po pierwsze i oczywiste, wiele razy o tym już dzisiaj mówiono, zjazd wasz jest ważnym wydarzeniem w życiu naszego kraju. Odbywa się w ogromnie ważnym momencie dla naszego narodu. Przewodniczący waszego związku, Lech Wałęsa powiedział kiedyś, że Solidarność znajduje się na rozdrożu. Wyrażam więc z tego miejsca

nadzieję, że pójdziecie tą drogą, na której będziemy mogli się spotkać ku pożytkowi ojczyzny. Na taki moment, głęboko jestem o tym przekonany, czeka cały polski naród. Życzę wam, by ta sala, ten zjazd, ten zespół ludzi stanowił początek dobrej dla polskiego narodu przyszłości. Wszystkiego Wam życzę najlepszego. Dziękuję [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_01b_19810905]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_2a_19800905]

[WYSTĄPIENIA PRZEDSTAWICIELI MIĘDZYNARODOWYCH

CENTRAL ZWIĄZKOWYCH]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo panu ministrowi Cioskowi.

Za chwilę zabierze głos sekretarz generalny Międzynarodowej Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych pan Kersten. Równocześnie z przemówieniem będzie przebiegało tłumaczenie.

Proszę bardzo [oklaski].

Proszę państwa, w oczekiwaniu, w tej chwili podam jeden z komunikatów. Mianowicie że przewodniczącą Komisji Mandatowo-Wyborczej została wyłoniona przez zespół koleżanka Nowakowska z Gdańska. To jest przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej. Gratulacje dla koleżanki [oklaski].

I jeszcze jeden komunikat. Członkowie Rady Programowo-Konsultacyjnej oraz eksperci wszystkich O[środków] B[adań] S[połecznych] proszeni są o spotkanie w sali nr 90 o godzinie 12.45.

Proszę państwa, prosilibyśmy również delegatów o pozostanie na sali, biorąc pod uwagę, że są to obrady. Dlatego nie chcielibyśmy blokować dostępu do bufetów, ale pamiętajmy, że podstawą są obrady na sali, a nie obecność w bufetach, mówiąc krótko [oklaski].

Prosimy bardzo o zabranie głosu sekretarza generalnego Międzynarodowej Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych, pana Kerstena. Proszę bardzo [oklaski].

OTTO KERSTEN

[Po polsku] Drodzy Koledzy! [oklaski] [dalej tłumaczenie] Od Światowej Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych [International Confederation of Free Trade Unions], którą mam zaszczyt i przyjemność tutaj reprezentować, chciałbym wyrazić wam moje braterskie podziękowanie za zaproszenie mnie na wasz kongres. Jest to kongres jedyny w swoim rodzaju, który trwale zapisze się do historii międzynarodowego ruchu związkowego i którego obrady śledzone są z wielką uwagą na całym świecie. Od roku nie słabnie zainteresowanie, z jakim śledzimy waszą działalność na rzecz polepszenia warunków pracy i życia pracowników w Polsce. Moje funkcje sprawiają, że ciągle uczestniczę w różnych spotkaniach, kongresach i zjazdach związkowych na całym świecie i na każdym z nich zawsze od roku słyszę słowo „Solidarność” [oklaski]. I muszę powiedzieć, że słowo to wymawiane jest z wielkim podziwem. I dlatego muszę przyznać, że znajduję się tutaj dzisiaj z uczuciem głębokiego wzruszenia, połączonego z głębokim uczuciem zaszczytu. Nie mam tu zamiaru mówić o waszych problemach ani tym bardziej sugerować wam, jak macie je rozwiązywać. Będę kontynuował linię, jaką przyjęliśmy w ciągu ostatniego roku. Jestem tutaj po to, żeby was słuchać uczciwie i zdaję sobie sprawę, że sami najlepiej wiecie, jak należy rozwiązywać wasze problemy.

Natomiast chciałbym wam przedstawić Międzynarodową Konfederację Wolnych Związków Zawodowych, przedstawić jej działalność i cele. Nie po to, aby przedstawiać wam tutaj jakieś triumfalne sprawozdanie z naszej działalności, ale po to, żeby wyjaśnić, jakie są cele naszych działań. Nasza konfederacja została założona prawie 32 lata temu. W tej chwili zrzesza ona 70 milionów pracowników reprezentujących 130 central związkowych z 92 krajów. Kiedy w grudniu 1949 roku zakładaliśmy naszą konfederację, celem naszym była walka o pokój na całym świecie. Od tego czasu nigdy nie zeszliśmy z tej drogi, jaką sobie wytyczyliśmy dla naszej walki. Była to walka, w trakcie której odnieśliśmy wiele zwycięstw, ale musimy nadal prowadzić ją codziennie, nieustępliwie, gdyż na całym świecie miliony ludzi wciąż jeszcze cierpią. Dwie trzecie ludności świata poznało, co to głód, miliony dzieci umierają z głodu. Coraz gdzieś na świecie wybucha konflikt, który pochłania wiele istnień ludzkich, a ludzie ci giną nie dla własnych celów, lecz z powodu wąsko pojętego uporu tych, którzy nimi rządzą. Gdzie indziej zaś wrzuca się ludzi do więzienia, torturuje się ich, czasami zabija tylko za to, że ośmielili się samodzielnie myśleć [oklaski].

Zapewne nie żyjemy jeszcze w najlepszym ze światów, ale podjęliśmy wyzwanie i naszym celem jest polepszanie życia na całym świecie. W początkowym okresie konfederacja nasza uczestniczyła w walce prowadzonej w Trzecim Świecie o swobody związkowe. W latach 60. kolonializm pomału zanikał, lecz do dziś widoczne są jego pozostałości. Młode narody, które przez długie lata poddawane były ostremu wyzyskowi, nagle znalazły się samodzielne i osamotnione, przy czym nikt nie wskazał im uprzednio, jak należy tę samodzielność wykorzystywać. Nasza konfederacja rozpoczęła więc aktywną pomoc młodym organizacjom związkowym w Trzecim Świecie, była to zapewne również pomoc materialna, ale przede wszystkim polegała na organizowaniu kształcenia i szkolenia związkowego. Szkolenie, kształcenie zajmuje w naszej działalności stale jedno z najważniejszych miejsc. Chodzi tu nie tylko o szkolenie związkowe, lecz również o kształcenie zawodowe, bez którego żadna kobieta czy mężczyzna nie może sobie we współczesnym świecie dać rady. Naszym celem jest przede wszystkim tak pomagać ludziom, by nauczyli się pomagać sobie sami, tak, aby ludzie nie musieli już odczuwać upokorzenia wynikającego z tego, że się zależy od kogoś innego. Trzeba jednak również atakować tych, którzy wyzyskują najmniej zdolne do obrony warstwy wśród narodów świata. Jedyne rozwiązanie upatrujemy w ustanowieniu nowego, międzynarodowego ładu gospodarczego, w którym definitywnie zlikwidowany zostanie wyzysk ogromnej większości przez wąską mniejszość, która obecnie przywłaszczyła sobie prawo jedynego zarządzania dostępnymi dobrami [oklaski]. Wprowadzenie nowego, międzynarodowego ładu gospodarczego powinno pozwolić na zmniejszenie rozbieżności materialnych, jakie występują obecnie pomiędzy bogatymi a biednymi, i to zarówno w skali międzynarodowej, jak i w łonie poszczególnych krajów.

Drodzy koledzy, wojna to najgorsza plaga, jaka może dotknąć społeczeństwo. Pierwszą ofiarą tej plagi są ludzie pracujący. Nasza konfederacja, założona w kilka lat po ostatniej wojnie światowej, wpisała na trwałe do swojego planu działania walkę o pokój, bezpieczeństwo i rozbrojenie międzynarodowe. Po ostatniej wojnie można było mieć nadzieję, że nareszcie zwycięży mądrość i że samo pojęcie wojny pozostanie tylko złym wspomnieniem. Niestety, pomimo niezliczonej ilości różnych deklaracji, pomimo działalności Organizacji Narodów Zjednoczonych, obserwowaliśmy, jak z roku na rok wybuchają nowe ogniska zapalne na całym świecie. I każdy dzień pochłania nowe ofiary głupiej nieustępliwości niektórych rządzących [oklaski]. Wszędzie, gdzie to było możliwe, nasza konfederacja rozwijała wysiłki na rzecz umacniania pokoju. Robiła to w łonie instancji międzynarodowych, w których działa, a także zwracała się bezpośrednio do niektórych organizacji związkowych krajowych, by interweniowały u swoich rządów, tam, gdzie to było możliwe. Chciałbym tu zacytować fragment naszego programu działania: konfederacja jeszcze raz podkreśla, że pokój nie może być mocno ugruntowany, jeżeli nie opiera się na prawie narodów do samostanowienia [oklaski].

Prawdziwy dialog na temat rozbrojenia, pokoju i bezpieczeństwa może rozwijać się tylko pomiędzy państwami rzeczywiście suwerennymi, które respektują tę swoją suwerenność wzajemnie [oklaski]. Wszędzie tam, gdzie mamy po temu okazję, bronimy zasady powszechnego i kontrolowanego rozbrojenia. Nie tylko dlatego, że zbrojenia stanowią ogromne niebezpieczeństwo, lecz także dlatego, że stanowią one przepastną otchłań pochłaniającą wszystkie możliwe środki finansowe. Obecnie na zbrojenia wydaje się na całym świecie milion dolarów na minutę. A tymczasem wszędzie na świecie rządy skarżą się, że nie mogą związać końca z końcem. Oszczędzają na wydatkach publicznych, na zasiłkach społecznych, a oczywiście koszty tego ponosi klasa pracująca [oklaski].

Jeśli zaś chodzi o wolność, to jest oczywiste, że w tych warunkach nikt z niej nie może naprawdę korzystać. Czyż powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela nie mówi w swoim pierwszym artykule, że wszyscy rodzą się wolni i równi w swoich prawach i w swojej godności jako istot ludzkich? [oklaski]. Tymczasem nasza konfederacja stale musi interweniować w różnych krajach na świecie, po prostu dlatego, że nasi związkowi przyjaciele są prześladowani tylko za to, że wypełniali swoje… że korzystali ze swoich praw związkowych. Nasze interwencje przebiegają na dwa sposoby: możemy albo interweniować w Międzynarodowej Organizacji Pracy, z którą utrzymujemy bardzo bliskie, robocze kontakty, albo też podejmować interwencję bezpośrednio wobec rządów, które dopuszczają się naruszania praw związkowych.

I tak w czasie rządów reżimu Franco[55] w Hiszpanii nasza konfederacja wielokrotnie udzielała pełnego poparcia organizacji związkowej hiszpańskiej, która jest naszym członkiem. Z podstaw swoich założeń nasza konfederacja walczy z wszelką dyktaturą, niezależnie od tego, na jakie poglądy polityczne ona się powołuje [oklaski], czy to jest na południu, czy na północy, na wschodzie czy na zachodzie [oklaski]. Robiliśmy to również wielokrotnie w krajach Ameryki Łacińskiej, np. w przypadku reżimu Pinocheta[56] w Chile, który odmawia uporczywie wszelkich praw związkowych swoim ludziom pracy. Ograniczę się do zacytowania tych przypadków, które już poruszyłem. Nie chciałbym rozwodzić się na ten temat, bo przypadki takie są bardzo liczne.

Wy również w porozumieniach zawieranych rok temu bardzo nalegaliście, aby znalazło się tam sformułowanie o przestrzeganiu międzynarodowych konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy, dotyczących ochrony swobód związkowych. Udzieliliśmy wam pełnego poparcia. Uważamy, że wszyscy pracownicy i wszystkie organizacje pracowników powinny dokonywać wyboru organizacji międzynarodowych według własnego uznania i zgodnie z własnymi interesami. Wolność jest pojęciem niepodzielnym, nie można go… [oklaski].

Przedstawiłem wam tutaj, drodzy przyjaciele, kilka głównych celów, do jakich dąży nasza konfederacja. Myślę, że zauważyliście, jak dalece walka nasza jest podobna, jak dalece zajmujemy się podobnymi celami. Podobnie jak my, nie osiągnęliście jeszcze swoich celów, macie jeszcze wiele do zrobienia, ale wykazaliście, że Solidarność jest organizacją silną, zdeterminowaną i zdecydowaną walczyć do końca w obronie swoich interesów [oklaski]. Staliście się mistrzami w sztuce trudnych negocjacji i sprawia to, że podziwiają was wszyscy ci, którzy mają na całym świecie podobne problemy. Wasza dojrzałość i głębia waszej motywacji napawa nas optymizmem. Jesteśmy przekonani, że potraficie dać sobie radę z problemami, które przed wami stoją.

Wasz przewodniczący Lech Wałęsa, kiedy wstępował na trybunę w zeszłym roku w Genewie, przywitany został oklaskami, które były więcej niż gorące. Oklaski te były wyrazem szacunku dla odwagi was wszystkich. Staliście się przykładem do naśladowania dla wszystkich związkowców wolnych związków zawodowych. Niech żyją wolne związki zawodowe! [oklaski] [po polsku:] Niech żyje Solidarność [oklaski]. Mam teraz przyjemność wręczyć wam w imieniu naszej konfederacji drobny upominek, który stanowić ma symbol naszej przyszłej współpracy [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo za serdeczne wystąpienie.

Prosiłbym bardzo o zabranie głosu przez wiceprzewodniczącego Światowej Konfederacji Pracy [World Confederation of Labour] pana Jefa Houthuyesa. Proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_02a_19810905 – 32 minuty 17 sekund]

JEF HOUTHUYES

[Po polsku] Dzień dobry, Drodzy Przyjaciele! [oklaski] [dalej tłumaczenie] Drodzy Przyjaciele, przewodniczący międzynarodowej delegacji związkowej Światowej Konfederacji Pracy na obecnym zjeździe stanowi doniosłe wydarzenie w moim życiu związkowca. Czuję się dumny, mogąc przemawiać tutaj w Polsce w imieniu ŚKP, ale jednocześnie boję się, że słowa nie będą mogły wyrazić tego, co ja sam i moi przyjaciele odczuwamy dzisiaj, uczestnicząc w tym zjeździe. Zjazd bowiem stanowi ważną datę nie tylko w historii Polski, ale również w historii całego ruchu robotniczego na świecie [oklaski].

Chciałbym przede wszystkim skierować do was braterskie pozdrowienia od ludzi pracy należących do Światowej Federacji Pracy w Europie, w Azji, w Afryce, w Ameryce Łacińskiej i w Kanadzie [oklaski]. A za waszym pośrednictwem, was, delegatów na ten zjazd, pozdrawiamy wszystkich członków Solidarności, całą polską klasę robotniczą, cały naród polski zjednoczony w tej ogromnej większości wokół Solidarności [oklaski].

W moim krótkim wystąpieniu, które właściwie nie jest przemówieniem, ale krótką… ale formą uczestniczenia w braterskim spotkaniu, chciałbym najpierw wam przedstawić Światową Federację Pracy, a następnie powiedzieć wam, czym jest dla nas Solidarność. Światowa Federacja Pracy jest kontynuacją Międzynarodowej Konfederacji Chrześcijańskich Związków Zawodowych, utworzonej w Hadze w 1920 roku w celu obrony świata pracy na bazie społecznej nauki Kościołów chrześcijańskich. Chodzi o tę naukę, której jednym z głównych promotorów był w waszym kraju wielki zmarły z tego roku, nieodżałowany prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński [oklaski].

Chrześcijańska międzynarodówka związkowa uległa ewolucji z racji rozwoju związków zawodowych w Trzecim Świecie, w środowiskach niechrześcijańskich, a także ze względu na szersze zaangażowanie się w dziedzinie podstawowych wartości etycznych i duchowych. Jej orientacja rzeczywiście nabrała charakteru światowego, powszechnego i pluralistycznego. W centrum jej działalności znalazł się człowiek pracy, i to nie tylko jako wytwórca, ale jako osoba ludzka, broniąc nie tylko jego potrzeb materialnych, ale również moralnych oraz jego godności jako osoby o powołaniu rodzinnym i społecznym. W ten to sposób, nie odcinając się od przeszłości, ale zwracając się ku przyszłości, w 1968 roku powstała Światowa Konfederacja Pracy. ŚKP można określić jako międzynarodówkę związkową personalistyczną, widzącą w pracowniku osobę we wszystkich jej wymiarach, ze wszystkimi potrzebami i dążeniami, zarówno materialnymi jak i moralnymi. Program ŚKP jest… programem ŚKP jest społeczeństwo, które charakteryzuje się nie tylko sprawiedliwością, ale i solidarnością. Poważna ilość organizacji ŚKP znajduje się w Trzecim Świecie. Są to organizacje ubogie, w większości uciskane i prześladowane, ale bardzo zaangażowane w takiej właśnie koncepcji działalności związkowej, koncepcji trudnej i wymagającej. Rzeczywistą siłą ŚKP jest jej pozorna słabość, fakt, że nie jest popierana przez żaden rząd ani żadne siły polityczne. Ceną tej niezależności jest ubóstwo i częste prześladowanie, ale dla przyszłości jest to bardziej obiecujące niż sklerotyczne struktury. W koncepcji praktyce związkowej, które ŚKP proponuje ludziom pracy wszystkich krajów, niezależnie od reżimu politycznego czy stopnia rozwoju ekonomicznego, pracownik jako osoba ludzka jest ośrodkiem ekonomii i społeczeństwa. ŚKP postuluje na pierwszym miejscu prawo pracownika do godności i odpowiedzialności i uważa, że obrona pracownika na terenie zakładu pracy nie może być izolowana od obrony jego ogólnych warunków życia, jego problemów rodzinnych i jego dążeń kulturalnych. A każde społeczeństwo winno dążyć do zapewnienia człowiekowi pracownikowi jego godności i jego odpowiedzialności, jego prawa do samorządności, więzów solidarności między ludźmi i grupami społecznymi.

Jesteśmy mocno przekonani, że jeżeli jakaś organizacja związkowa stanowczo nie broni takiej wymagającej koncepcji człowieka i społeczeństwa, to fatalnym biegiem rzeczy organizacja ta stanie się zbiurokratyzowanym narzędziem w rękach władzy politycznej, a co najwyżej będzie jedynie administracją od problemów zarobkowych [oklaski].

Za dwa miesiące odbędzie się XX Światowy Kongres ŚKP w Manili na Filipinach. Serdecznie zapraszamy na ten kongres NSZZ „Solidarność” jako jedyną… jako jedną z organizacji związkowych nieczłonkowskich, ale zaprzyjaźnionych [oklaski]. Głównym tematem będzie związki zawodowe i solidarność, ruch związkowy solidarny i niezależny dla obrony podstawowych praw pracowników.

Tak, więc solidarność i niezależny ruch związkowy znajdą się w centrum tego kongresu. Tę decyzję podjęliśmy już w marcu 1980 roku. I czy jest to tylko przypadek, że w sześć miesięcy po tej decyzji narodziły się w Polsce jako wyraz dążeń całego narodu Niezależne i Samorządne Związki Zawodowe „Solidarność”? Czy może mieliśmy przeczucie tego wydarzenia jako podstawowego dla przyszłości całego świata ruchu związkowego?

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_2a_19800905]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_2b_19800905]

[Brak fragmentu nagrania]

…ludzie pracy, wyście zrozumieli w zrywie waszego wielkiego ruchu społecznego z sierpnia 1980 roku, że solidarność i niezależność to dwie kluczowe idee związkowe ruchu przyszłości [oklaski].

To, co powiedziałem, prowadzi mnie do drugiej części mojego wystąpienia; czym dla nas, to znaczy dla światowej organizacji związkowej, jest Solidarność w Polsce. Dla ŚKP jesteście przede wszystkim skonkretyzowaniem idei solidarności, którą my uważamy za kamień probierczy ruchu związkowego przyszłości. A solidarność związkowa jest pojęciem złożonym. Najpierw jest to solidarność pojęć, wspólna koncepcja ruchu związkowego i akcji związkowej, czyli podstawowa zgoda na to, czym jest i czym ma być organizacja związkowa, jej działalność, jej rola i zadania. Jest to realizacja wspólnych celów w zamiarze przezwyciężenia wszystkich antagonizmów, które mogą powstać i rozwijać się wśród samych ludzi pracy, na płaszczyźnie narodowej lub międzynarodowej. I wreszcie jest to solidarność działania, solidarność akcji związkowej konkretnej, na co dzień. Winna ona być oparta na przekonaniu, że każda inicjatywa związkowa, każde żądanie, każdy strajk, zarówno na poziomie przedsiębiorstwa, jak regionu, branży czy kraju mają znaczenie i wpływ na całość ruchu związkowego, na akcję związkową w innych przedsiębiorstwach, w innych regionach, w innych branżach i innych krajach.

Drodzy przyjaciele, w takim pojęciu solidarności konkretnej, szerokiej i wymagającej jawi się realna doniosłość waszej działalności w Polsce dla całości akcji związkowej na świecie. Poprzez swe narodziny i swój rozwój, przez to, co ją charakteryzuje i przez swe żądania Solidarność stała się solidarna z całością niezależnego i samorządnego ruchu związkowego na świecie.

Podejmując zadania i trudności, z jakimi się tutaj w Polsce spotykacie, winniście być o tym przekonani, że przyczyniacie się do rozwiązania trudności i do zrealizowania dążeń waszych braci w innych krajach i na innych kontynentach.

W czasie wojny wojska polskie biły się wszędzie na świecie, pod Narwikiem, Tobrukiem, Calais, Monte Cassino, w imię tego, tej wspaniałej dewizy: „Za naszą wolność i waszą” [oklaski]. Jest to prawdą, prawdą powinno być to również na froncie akcji związkowej. Narodzenie się Solidarności w Polsce stworzyło w świecie związkowym ogromny zryw solidarności, a jednocześnie wielkie uczucie nadziei.

Zrozumieliśmy, że to, co się dokonało tutaj w Polsce, w wielkim porywie wiary i odwagi, w głębokim poczuciu godności, odpowiedzialności, jest czymś, co swoją wagą stanowi wezwanie całego świata.

Z całą pewnością istniały i istnieją jeszcze w świecie spekulacje na temat waszej odwagi i waszej rozwagi, ale to nie ma nic wspólnego z solidarnością. Otrzymaliście ze strony niektórych środowisk poparcie, które przypomina pocałunek Judasza [oklaski].

Ale w swej całości autentyczny ruch związkowy, wszyscy działacze i wszyscy pracownicy, w głębi swych serc wołali do was „brawo” i utożsamiali się z wami, bo wyście się utożsamili z ich walkami, z ich nadziejami i dążeniami.

Drodzy przyjaciele, nie oczekujcie masowej pomocy materialnej od organizacji zrzeszonych w ŚKP. Niezależnie od naszej świadomości waszych potrzeb i niezależnie od naszego pragnienia, aby móc wam pomóc, nie mamy na to środków, gdyż większość naszych organizacji działa przeważnie tam, gdzie panuje nędza. Ale to trochę, cośmy zrobili dla was i co jeszcze zrobimy, aby wam pomóc, pochodzi z głębi serca i pochodzi od bardzo biednych ludzi pracy, którzy wam uwierzyli, bo dla nich jesteście nadzieją [oklaski]. Nie jest to pomoc ludzi bogatych, którzy dają z tego, co im zbywa. Jest to pomoc biednych, którzy dzielą się tym, co niezbędne [oklaski]. My możemy wam pomóc przede wszystkim poprzez wzmocnienie waszej determinacji, przez głębokie przeświadczenie, że staliście się odniesieniem w skali światowej, że my potrzebujemy waszego sukcesu, ażeby rozwijać niezależny i samorządny ruch związkowy na całym świecie [oklaski].

To, czego dokonujecie tutaj, czynicie dla Polski i dla polskich ludzi pracy. Nie macie, Polacy zresztą nigdy nie mieli, żadnej ambicji narzucać czegokolwiek innym. Ale możecie być dumni, że niewielki ośrodek związków zawodowych z wyspy Mauritius na Oceanie Indyjskim przyjął nazwę „Solidarność” na waszą cześć [oklaski].

Możecie być dumni, że ludzie pracy w najuboższych krajach znają waszą walkę, pracują i walczą z nową nadzieją, myśląc o was, o Polsce, o waszej walce i waszych sukcesach, z jakimi się utożsamiają. Wy potrzebujecie poparcia organizacji związkowych, ale z naciskiem oświadczamy wam: my was potrzebujemy. Oto solidarność, którą wam ofiaruje i której oczekuje od was ŚKP. Chodzi o solidarność w umacnianiu i odnowie światowego ruchu związkowego, aby uczynić ten ruch na całym świecie niezależnym i samorządnym [oklaski]. Tutaj się znajduje wasza historyczna i niezastąpiona rola.

Światowy ruch związkowy stoi wobec konieczności podstawowego wyboru: bądź zaangażować się zdecydowanie w trudną i wymagającą działalność na rzecz obrony pracowników, ich godności i wszystkich ich praw, stawiając czoło tym wszystkim, którzy widzą w tym zaangażowaniu groźbę wobec ich władzy, czy ich zysków, bądź dać się wciągnąć na drogę łatwizny i przywilejów, stając się pasem transmisyjnym władzy, wszelkiej władzy, bądź co najwyżej być biurokracją opieki społecznej.

Solidarność, która stała się wśród niezależnych organizacji związkowych jedną z najpotężniejszych na świecie, jest dla ŚKP odniesieniem, nadzieją i zachętą w jej własnym wyborze. Takie jest głębokie znaczenie bohaterskiego przesłania, które chciałem przekazać waszemu zjazdowi w imieniu Światowej Konfederacji Pracy. Aby zjazd był wielkim sukcesem i prawdziwym otwarciem i dla Polski, i dla światowego ruchu związkowego [oklaski]. [Po polsku:] Za waszą i naszą wolność [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Serdecznie dziękujemy za przekazane pozdrowienia [oklaski].

Chciałbym prosić delegatów o zachowanie spokoju jeszcze przed przerwą obiadową. Prosiłbym uprzejmie o spokój na sali.

Proszę bardzo o zabranie głosu przez zastępcę dyrektora generalnego Międzynarodowej Organizacji Pracy [International Labour Organization] pana Bertila Bolina. Proszę uprzejmie [oklaski].

[PD 1kzd_1t_02b_19800905 – 17 minut 15 sekund]

BERTIL BOLIN

[Po polsku:] Panie Przewodniczący, Panie, Panowie! Jestem niezmiernie szczęśliwy, że mogę wraz z moimi kolegami z Międzynarodowego Biura Pracy uczestniczyć w I kongresie związkowym Solidarności [oklaski]. W imieniu dyrektora generalnego i moim własnym chciałbym wam życzyć drodzy przyjaciele pomyślnych obrad i owocnych wyników waszego historycznego zjazdu [oklaski] [dalej tłumaczenie].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o włączenie tłumaczenia. Przepraszam bardzo.

BERTIL BOLIN

[Tłumaczenie] Niedawno na zjeździe w Genewie był obecny przewodniczący Solidarności wraz z kilkoma swoimi kolegami. Przyjęliśmy waszą delegację z przyjemnością, ponieważ skład waszej delegacji na tym kongresie był wyraźnym symbolem pluralizmu związkowego w waszym kraju, wyraźnym krokiem naprzód na polu walki o wolność związkową i prawa związkowe. Jest to pluralizm, o którym osobiście mówił pan Lech Wałęsa, występując na naszym kongresie.

Myślę, że mogę wam zdradzić sekret, który powiedział mi pan Wałęsa osobiście w czerwcu tego roku, że jest gotów zapisać się na listę osób, które zabiorą głos na konferencji w roku przyszłym.

Podjęliśmy waszą delegację także z poczuciem dumy, ponieważ mogliśmy uczciwie powiedzieć, że Międzynarodowa Organizacja Pracy poprzez swoje organizacje i instancje przyczyniła się aktywnie do ogólnego uznania NSZZ „Solidarność”. Jest to poważny krok w ustanawianiu nowego prawodawstwa związkowego. Kolejne źródło naszej satysfakcji, że władze Polski zdecydowały się na żądanie Solidarności uzupełnić podstawowe dokumenty prawodawcze w waszym kraju [oklaski].

Wielki obywatel Polski Papież Jan Paweł II, z którego szybkiego wyzdrowienia po zamachu na jego życie wszyscy bardzo się cieszymy, tymi słowami zwrócił się na temat ostatnich wydarzeń w Polsce i powstania nowego ruchu związkowego. Uznał to za hołd dla wszystkich ludzi pracy w Polsce oraz dla rządu polskiego, który był w stanie działać bez użycia siły i bez pogwałcenia prawa. Zamiast tego działał, poszukując rozwiązań na drodze negocjacji dla wspólnego dobra. Z tej historycznej okazji chciałbym wyrazić moją nadzieję, że ten proces kontynuowania dialogu będzie w dalszym ciągu charakteryzował stosunki pomiędzy rządem i robotnikami w Polsce, we wspólnych wysiłkach do odzyskania równowagi gospodarczej i doprowadzenia do dalszego rozwoju Polski. Nawet chciałbym powiedzieć, że ta ostatnia sprawa warunkuje osiągnięcie tej pierwszej. We wspólnym działaniu nie ma takich rzeczy, które rząd, robotnicy i organizacje związkowe w Polsce nie mogłyby osiągnąć, jeżeli chodzi o postęp społeczny i gospodarczy. Kiedy walka zastępuje jedność celów, rozwój zwalnia się i może doprowadzić również do zahamowania jego zupełnego. W tych waszych wspólnych wysiłkach mam zaszczyt zapewnić was… Międzynarodowa Organizacja Pracy jest gotowa udzielić wam całkowitego poparcia i pomocy [oklaski].

Przemawiając na forum konferencji robotników, należałoby przypomnieć, że głównym celem istnienia Międzynarodowej Organizacji Pracy jest ochrona interesów robotników, zaspokojenie ich potrzeb oraz polepszenie warunków życia. Wasze cele są naszymi celami.

Przechodząc na krótko do pewnych szczegółów, chciałbym powiedzieć, jak bardzo zadowoleni jesteśmy w Międzynarodowej Organizacji Pracy, mając perspektywę przyjęcia pod koniec tego roku piętnastoosobową grupę studyjną złożoną z polskich związkowców. Mam nadzieję, że niektórzy z państwa będą w składzie tej grupy. Grupa ta będzie miała na celu zapoznanie się z pracą Międzynarodowej Organizacji Pracy, jak również zapoznanie się, w jaki sposób organizacja ta może być użyta jako instrument w osiągnięciu postępu waszej działalności. Mam nadzieję, że w coraz większym stopniu będziemy mogli zaoferować wszelkie środki, jakie posiadamy w Międzynarodowej Organizacji Pracy, do pomocy wszystkim organizacjom związkowym na całym świecie.

Kończąc, drodzy przyjaciele, chciałbym powtórzyć, jak bardzo zadowoleni jesteśmy, jestem ja i moi koledzy, jesteśmy całą delegacją, mogąc być tu razem z wami dzisiaj i chciałbym również zaoferować wam jedno nasze małe najlepsze życzenie: nie tylko owocnych obrad waszego kongresu, ale także coś znacznie ważniejszego dla wielkiej przyszłości polskiego narodu. Dziękuję bardzo [oklaski].

[UCHWAŁA I KZD W SPRAWIE ZWIĘKSZENIA NAKŁADU

„TYGODNIKA SOLIDARNOŚĆ”]

[PD 1kzd_1t_02b_19800905 – 30 minut 57 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, dziękujemy serdecznie za pozdrowienia przekazane dla naszego zjazdu przez przedstawiciela Międzynarodowej Organizacji Pracy.

Sprawa jeszcze jedna – to był cały blok pozdrowień przekazanych przez wielkie centrale związkowe i Międzynarodową Organizację Pracy.

Przed przerwą mamy wniosek formalny, który napłynął do prezydium, żądający zwiększenia informacji dotyczącej zjazdu, a mianowicie został on sformułowany w sposób następujący, że: „Krajowy Zjazd Delegatów żąda od władz państwowych zwiększenia nakładu »Tygodnika Solidarność« do wymiaru jednego miliona egzemplarzy na czas trwania zjazdu” [oklaski].

Proszę państwa, kto z państwa jest za przyjęciem tego wniosku? Dziękuję. Koledzy kiwnęli mi. Kto jest przeciwny? Jedna osoba. Kto się wstrzymał? Nie widać. Dziękuję. Znakomitą większością głosów, przy jednym głosie przeciwnym. Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, kilka komunikatów.

[Brak fragmentu nagrania]

[Przerwa w obradach]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Bardzo prosimy o zajmowanie miejsc na sali.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Popołudniową część obrad, a właściwie jej fragment, poprowadzę wspólnie z kolegami Jerzym Mielnikiem z Opola i Stanisławem Szymkowiakiem z Zielonej Góry.

Bardzo proszę o spokój. Zjazd rozpoczął obrady w drugiej części.

Na początek krótki komunikat; otóż można już teraz zgłaszać do sekretariatu zjazdu, do osób tutaj przed trybuną, przed stołem prezydialnym, chętnych do głosu na poszczególne punkty, które będziemy w programie realizować, z wyraźnym podaniem, którego punktu ma wypowiedź dotyczyć. Zgłoszenie winno być na piśmie, z podaniem nazwiska, imienia, numeru mandatu i regionu, a także, powtarzam raz jeszcze, z wyraźnym podaniem tematu, czego ma wystąpienie dotyczyć. Tutaj radzę posiłkować się takimi kartkami, które państwo otrzymaliście w swoich materiałach, odbierając je tam w recepcji. Jeśli nie ma tych kartek, można oczywiście skorzystać z kartki czystej, z tym żeby tam umieścić wszystko to, o co prosiłem.

Proszę państwa, teraz na chwilę oddam głos przewodniczącemu prezydium zjazdu. Bardzo proszę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, chciałem dopełnić jeszcze jednego obowiązku, który spoczywa na prezydium zjazdu, a mianowicie wyrazić w imieniu prezydium i nas wszystkich podziękowania Komisji Zjazdowej, która przygotowywała prace zjazdu i już zakończyła działalność. W skład Komisji Zjazdowej od początku brali udział:

– pan Daniel Filar[57] – Wielkopolska, panowie Kazimierz Firlejczyk[58] – Podbeskidzie, Bronisław Geremek[59] – Mazowsze, Michał Górski[60] – Elbląg, Sławomir Jarecki[61] – Ziemia Łódzka, Henryk Jakubiak[62] – Dolny Śląsk, Krzysztof Księżak[63] – Ziemia Łódzka, Henryk Kuliński[64] – Region Świętokrzyski, Józef Lisiecki[65] – Słupsk, Tadeusz Romanowski[66] – Dolny Śląsk.

Ponadto w trakcie trwania prac komisji włączyli się do niej kolejni koledzy: Krzysztof Görlich[67] – Małopolska, Krzysztof Jagielski[68] – Pomorze Zachodnie, Tadeusz Matuszyk – Mazowsze, Piotr Ejsmont[69] – Gdańsk, Grażyna Jung[70] – Gdańsk, Marek Majka[71] – Bydgoszcz, Ryszard Karnik[72] – Radom, Zenon Szachowicz[73] – Zielona Góra, Jan Śliwiński[74] – Wielkopolska, Ryszard Banaś[75] – Region Śląsko-Dąbrowski, Franciszek Chodakowski[76] – Region Śląsko-Dąbrowski, Stanisław Czarnota[77] – Region Śląsko-Dąbrowski, Grażyna Kalandyk[78] – Region Południowo-Wschodni, Jerzy Pilecki[79] – Dolny Śląsk.

Jeszcze raz dziękujemy kolegom za prace, zwłaszcza za przeprowadzenie konsultacji z przewodniczącymi regionalnych zespołów, które… [oklaski] dzięki którym stosunkowo sprawnie przebiegły pierwsze elementy proceduralne, dzięki współpracy właśnie z zespołami regionalnymi. Dziękuję. Proszę państwa, to wszystko.

[WYSTĄPIENIA PRZEDSTAWICIELI ZAGRANICZNYCH

ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Jeszcze dwie informacje dla państwa; otóż treści wystąpień wszystkich tych, które tutaj będziecie państwo bądź odczytywali, bądź, powiedzmy, z pamięci wygłaszali, jakieś rozwinięcia, proszę składać do Sekretariatu Zjazdu, po prostu dlatego, że będzie to wierniejsze podanie tego, o czym tutaj było mówione. Nie zawsze w protokole można wszystko dokładnie, precyzyjnie umieścić.

Druga sprawa; rzeczy znalezione, a także zgłaszanie wszelkich zgub należy kierować do recepcji, a nie do Sekretariatu Zjazdu. Do recepcji, powiadam.

W porządku obrad w części popołudniowej dla przypomnienia podaję, co mamy:

– pozdrowienia dla zjazdu,

– informacja Komisji Mandatowo-Wyborczej,

– wybór Komisji Uchwał i Wniosków,

– uchwalenie porządku obrad,

– uchwalenie regulaminu obrad,

– wybór rzecznika prasowego,

– wybór Komisji Statutowej.

Po to, żeby taką dużą ilość zagadnień załatwić, potrzebna jest wzorowa dyscyplina. Oczywiście jest zrozumiałe, że ode mnie także tu nieco zależy, ale dużo więcej zależy od państwa. Jeśli będziemy dobrze pracować, to myślę, że ten temat wyczerpiemy do godziny 20.00, a może wcześniej. W pierwszym punkcie popołudniowej części, mianowicie w pozdrowieniach dla zjazdu, wystąpi sześciu naszych gości z zagranicy, mianowicie trzech z central francuskich związków zawodowych i trzech z włoskich związków zawodowych. Na początek głos zabierze przedstawiciel centrali CFDT [La Confédération française démocratique du travail], sekretarz generalny tej centrali, pan Edmond Maire.

Bardzo proszę.

Zdaje się, że mamy pierwszą wpustkę, bo nie widzę pana Maire, żeby się zbliżał do trybuny. A zatem mam pytanie, czy delegaci francuskich związków zawodowych są już na sali? Ja otrzymałem informację, że już mogą zabierać głos. Idzie, tak.

Bardzo proszę.

Pan Edmond Maire [oklaski].

EDMOND MAIRE

[Tłumaczenie] Drodzy Przyjaciele, rok temu wzrok milionów ludzi pracy z całego świata skierował się na Gdańsk. Ten wzrok skierowany jest na ruch związkowy w Polsce, który nareszcie powstał, stanął. A my, związkowcy Francji, z Konfederacji Francuskiej Demokratycznej Pracy, mamy tę solidarność w sercu. Dzielimy waszą radość z sukcesu, ale także wasz niepokój w okresach napięć, które wam narzuca się.

Wiemy, jaka jest waga tej walki dla was i dla Polski, ale jest to także walka za tych, którzy podobnie jak wy znoszą prześladowanie i chcą z nim walczyć [oklaski].

Jesteśmy przekonani o tym, że sukces wasz zależy od waszej wytrwałości, od waszego dynamizmu i od waszej bystrości umysłu…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_2b_19800905]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_3a_19810905]

[Brak fragmentu nagrania]

…ale zależy on również od tego, pozwólcie mi to powiedzieć, zależy on również od tego, czy zachowacie waszą autonomię w stosunku do państwa [oklaski]. Wasze poczucie odpowiedzialności pozwoli wam w ciągu tego zjazdu przyjąć jakiś kierunek ekonomiczny. Pragniemy, aby wasza działalność, aby wasze postanowienia przyczyniły się do rozwoju przemysłowego Polski, aby przyczyniły się to do poprawy warunków pracy, ale także żeby pomogły w utrzymaniu samorządności.

Drodzy Przyjaciele, nasza konfederacja CFDT i ludzie pracy we Francji są z wami, podtrzymują wasze dążenia do samodzielności, do samorządności [oklaski]. Popierają waszą walkę o wolność słowa, o wolność wypowiedzi [oklaski]. I my wszyscy, którzy we Francji jesteśmy członkami tego podzielonego ruchu związkowego, obserwujemy waszą dążność do jedności, która ma przeciwstawiać się wszelkim machinacjom, których celem jest podzielenie was [oklaski].

Kończąc, pozwólcie mi wyrazić głębokie przekonanie działacza związkowego, który pracuje w związkach zawodowych, w ruchu związkowym od wielu lat, w ruchu związkowym, którego tradycje sięgają początków tego wieku. Nazywał się Fernand Pelloutier[80], był to rewolucjonista, działacz związkowy i sądzę, że dobrze wyraził on tradycję ruchu związkowego we Francji, która jest również waszą tradycją: „Nasza wola, a także wasza wola, to jest zbudowanie społeczeństwa człowieka godnego i wolnego”. Dziękuję państwu za uwagę [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Bardzo dziękuję.

Z kolei głos zabierze drugi z naszych gości z Francji, sekretarz generalny CFTC [Confédération française des travailleurs chrétiens] pan Jean Bornard.

Bardzo proszę.

Przepraszam bardzo, nie dotarli jeszcze przedstawiciele francuskich związków zawodowych, wobec czego odczekamy chwilę, a na ten moment mamy… Tak rozumiem, słyszę. Na ten czas mamy prośbę o głos ze strony Komisji Mandatowej.

Bardzo proszę, Komisja Mandatowa ma głos.

[UKONSTYTUOWANIE SIĘ KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ,

KOMUNIKAT NR 1 KOMISJI]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Komisja Mandatowa ukonstytuowała się następująco: Danuta Nowakowska – Gdańsk, wiceprzewodniczący: Jan Moska – Dolny Śląsk i Stanisław Karnaś – Rzeszów.

Następnie członkowie: Roman Jarmuszkiewicz – Łódź, Andrzej Kwoka – Opole, Roman Mazurkiewicz – Dolny Śląsk, Marek Obuchowicz – Toruń, Bolesław Karnas – Dolny Śląsk, Ludwik Wojciechowski[81] – Elbląg, Jan Polkowski – Mazowsze, Jerzy Roman – Mazowsze, Henryk Stasiewicz – Mazowsze, Zygmunt Chojnacki – Zielona Góra, Czesław Łączak – Małopolska, Jerzy Labus – Śląsko-Dąbrowskie Zagłębie, Jerzy Górny – Śląsko-Dąbrowskie Zagłębie, Zbigniew Dulemba – Małopolska, Romuald Wojtoń – Małopolska, Piotr Pawłowski – Pobrzeże, Ryszard Kuć – Środkowo-Wschodni Region, Marek Biały – Rzeszów.

Komisja Mandatowa ma następujący komunikat: W dniu dzisiejszym kworum zjazdu zostanie określone na podstawie przeliczenia obecnych delegatów. W dniu jutrzejszym wszyscy delegaci zobowiązani są do podpisania list obecności, które będą stanowiły dokument dla Komisji Mandatowej dla określenia kworum.

Do przygotowania list i zorganizowania podpisywania zobowiązani są organizatorzy. Komisja Mandatowa wnosi o dokładne sprawdzanie mandatów i innych uprawnień osób przebywających na sali – odnosi się to do służb porządkowych. Komisja Mandatowa zwraca się do Krajowej Komisji Wyborczej o przedłożenie imiennego wykazu delegatów na I Walny Zjazd Solidarności. Dziękuję.

[SPRAWA KONFLIKTU OLSZTYŃSKIEGO]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Organizatorów proszę o danie nam znać, kiedy nasi goście z Francji i z Włoch będą gotowi do zabrania głosu.

Ponieważ jesteśmy w punkcie „pozdrowienia dla zjazdu”, odczytam teraz teleks, jaki otrzymaliśmy: „I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« Gdańsk.

Ogólnokrajowy Komitet Założycielski Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, stojąc na gruncie więzi ze społeczeństwem, przestrzegania praworządności i faktycznej równości wszystkich obywateli wobec prawa, oczekuje, jak całe społeczeństwo PRL, wypracowania przez wasz zjazd kierunków działania zmierzających do uzdrowienia sytuacji w kraju oraz poprawy warunków życia ludzi pracy. Życząc wam owocnych obrad, jesteśmy przekonani, że podejmowane decyzje będą służyły ojczyźnie i jej narodowi.

Za Prezydium Ogólnokrajowego Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO – przewodniczący Ireneusz Sierański” [oklaski].

Proszę państwa, ponieważ pozdrowienia od funkcjonariuszy milicji przywołują jakby sytuację aktualną w Olsztynie, bardzo proszę, żeby teraz w sprawie olsztyńskiej, w sprawie rozwiązania problemu olsztyńskiego i wyjaśnienia tej kwestii głos zabrał przewodniczący Regionu Warmińsko-Mazurskiego kolega Krupiński Mirosław[82], a później w uzupełnieniu członek KKP, wiceprzewodniczący Zarządu Regionu Pomorza Zachodniego Stanisław Wądołowski[83], który występował tam w roli mediatora.

Bardzo proszę kolegę Krupińskiego o zabranie głosu.

[PD 1kzd_1t_03a_19810905 – 10 minut 27 sekund]

MIROSŁAW KRUPIŃSKI

Proszę państwa, przez blisko trzy tygodnie byliście państwo świadkami konfliktu, jaki trwał w Olsztynie, i być może dla części państwa ten konflikt był niezrozumiały. Z zadowoleniem pragnę państwu zakomunikować, że ten konflikt znalazł swój, może nieostateczny, ale finał. W godzinach rannych został przesłany teleks przez Komitet Strajkowy na ręce prezydium, teleks ten nie dotarł, myśmy uzyskali, jako delegaci z Regionu Warmińsko-Mazurskiego, treść tego teleksu telefonogramem. Zacznę może od przeczytania tego teleksu, przepraszam, jeżeli będę przerywał, ponieważ jest on…

[Brak fragmentu nagrania]

„Olsztyn, 5 wrzesień [19]81 roku.

Uchwała załogi Olsztyńskich Zakładów Graficznych w Olsztynie.

Widząc rażący brak kompetencji, nieudolność wojewódzkich władz administracyjnych i prokuratora wojewódzkiego w Olsztynie, wobec braku godnego partnera do rozmów, załoga Olsztyńskich Zakładów Graficznych przestaje je uważać za faktycznego, kompetentnego reprezentanta społeczeństwa Warmii i Mazur. Na prośbę pełnomocnika prezydium… [oklaski] na prośbę pełnomocnika Prezydium KKP Stanisława Wądołowskiego, w związku z I Krajowym Zjazdem NSZZ „Solidarność”, postanawia:

1. Zawiesić strajk okupacyjny w Olsztyńskich Zakładach Graficznych, uważając ten fakt za wyraz dyscypliny i dojrzałości związkowej, koniecznej dla nadrzędnych celów organizacji, z dniem 5 września 1981.

2. Nie rozwiązywać Komitetu Strajkowego Olsztyńskich Zakładów Graficznych w Olsztynie i utrzymać w mocy jego kompetencje aż do rozwiązania konfliktu.

3. Sprawę załatwienia postulatów załogi przekazać Komitetowi Strajkowemu Olsztyńskich Zakładów Graficznych oraz Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Poligrafii NSZZ „Solidarność”, Zarządowi Regionu Warmińsko-Mazurskiego NSZZ „Solidarność” i Zarządowi Głównemu NSZZ Pracowników Poligrafii”.

Tu pragnę wtrącić, że załoga Olsztyńskich Zakładów Graficznych strajkuje solidarnie, to znaczy Solidarność i związek „branżowy” strajkował!

„W związku z projektem wycofania z druku w Olsztyńskich Zakładach Graficznych w Olsztynie »Gazety Olsztyńskiej« zwraca się do KKP o poczynienie starań w sprawie umieszczenia w tutejszych zakładach codziennej gazety NSZZ »Solidarność« [oklaski].

W przypadku niezałatwienia przez władzę do czasu zakończenia I Krajowego Zjazdu NSZZ »Solidarność« wszystkich postulatów załogi, zwrócić się poprzez Komitet Strajkowy”

I tu przepraszam, będę szukał…

„Komitet Strajkowy, Zarząd Regionu Warmińsko-Mazurskiego NSZZ »Solidarność«, Krajową Komisję Koordynacyjną Pracowników Poligrafii NSZZ »Solidarność«, Krajową Komisję Poligrafów NSZZ… Krajową Komisję Porozumiewawczą NSZZ »Solidarność«, Zarząd Główny NSZZ Pracowników Poligrafii o podjęcie decyzji w sprawie ewentualnego kontynuowania strajku i formach jego rozszerzenia na teren całego kraju”.

Z tym że, proszę państwa, pragnę przypomnieć, że ta załoga apelowała do całego kraju i do poligrafii o niepopieranie czynną akcją strajkową i jestem przekonany, że ta załoga już nie będzie strajkować, aczkolwiek ma do tego prawo.

„Załoga Olsztyńskich Zakładów Graficznych zobowiązuje delegatów Regionu Warmińsko-Mazurskiego na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« do rzetelnego i wnikliwego przedstawienia sytuacji zaistniałej w Olsztyńskich Zakładach Graficznych. Jednocześnie oczekuje ze strony delegatów poparcia dla słusznych żądań załogi, których realizację zawiesiła ze względu na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność«”. Podpis: załoga Olsztyńskich Zakładów Graficznych.

Proszę państwa, zobowiązani tym apelem my, delegaci Regionu Warmińsko-Mazurskiego i ja jako zarówno delegat, jak i przewodniczący tego regionu, pragnę teraz państwu odczytać nasze oświadczenie na ten temat i na zakończenie chciałbym jeszcze dodać na ten temat kilka słów.

„Oświadczenie delegatów Regionu Warmińsko-Mazurskiego na temat sytuacji w regionie.

Do dnia dzisiejszego, przez 19 dni trwał strajk olsztyńskich drukarzy broniących prawa do własnej godności i prawa do oficjalnej repliki na bezzasadne pomówienia zawarte w komunikacie i komentarzu Dziennika Telewizyjnego i w prasie.

Strajk wywołał reakcje dwojakiego rodzaju; z jednej strony spontaniczną aprobatę i poparcie społeczeństwa olsztyńskiego, zakładów pracy w całym kraju i całej Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Poligrafii, z drugiej dezaprobatę Prezydium KKP za kontynuowanie wbrew jego apelom niekorzystnego dla związku strajku.

My delegaci, podobnie jak cały Zarząd Regionu, od początku byliśmy świadomi, że załoga Olsztyńskich Zakładów Graficznych została w ten konflikt wprowadzona tendencyjnie i tendencyjnie utrzymywana była w stanie napięcia przez władze. Była to sytuacja zaplanowana, w której jedyną możliwą reakcją i bronią był strajk. Załoga nigdy nie kwestionowała stanowiska KKP, że konflikt ten jest dla związku niekorzystny. Oceniała jednak, że nie została osiągnięta do tej pory granica, od której należy zrezygnować z własnych statutowych racji na rzecz interesów związku.

Teraz, w dniach zjazdu, granica taka została osiągnięta i załoga uznała w tej sytuacji przewagę dyscypliny nad determinacją. My delegaci wysoko oceniamy świadomość społeczną załogi i zapewniamy, że poddamy wnikliwej analizie i ocenie postępowanie władz wojewódzkich oraz udzielimy poparcia załodze w realizacji słusznych postulatów. Równocześnie dla pełnego uświadomienia uczestnikom zjazdu podłoża konfliktu, stwierdzamy w oparciu o posiadane materiały, że zapowiedzi represji ze strony prokuratury nie znajdują żadnego uzasadnienia, a odmowa wypłaty wynagrodzenia za rzeczywiście wykonaną pracę jest w naszej ocenie bezprawna i nosi charakter jawnej prowokacji. Wszystkie te okoliczności dowodzą słuszności prowadzonej do dziś akcji protestacyjnej, a obecna decyzja załogi jest jedynie dowodem jej dobrej woli i świadomości celów związkowych”.

Tu następują podpisy piętnastu delegatów Regionu Warmińsko-Mazurskiego.

Pragnę państwa również poinformować, a szczególnie pragnę poinformować o tym przedstawicieli rządu, i w tym pana ministra Cioska, i przedstawicieli prasy, że w przedostatnim dniu trwania strajku, to jest wczoraj, osoby, których obecności domagano się na terenie Olsztyńskich Zakładów Graficznych, udały się w tymże składzie, ale nie do Olsztyńskich Zakładów Graficznych, a do największego zakładu olsztyńskiego OZOS, aby przekonać załogę o swoich racjach. I pragnę państwu oświadczyć, że to spotkanie trwało równo 7 minut. Pragnę państwu powiedzieć… [oklaski] pragnę państwu również powiedzieć, że załoga Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych zadała tylko jedno pytanie: dlaczego ci ludzie są tu, a nie w OZGrafie, i stwierdziła, że oni mają być tam i że załoga nie będzie im w tym przeszkadzać i opuściła salę [oklaski].

Pragnę państwu oświadczyć również, i oświadczyć to panu ministrowi Cioskowi, że owa ostentacyjna nieudolność władz wojewódzkich odbiera im znaczną część wiarygodności w oczach naszego społeczeństwa, z tym że wydaje mi się, że nie będziemy protestować czynnie. My po prostu rzetelnie opublikujemy wszystkie materiały dotyczące tej akcji strajkowej. Przekażemy je w ręce każdego dziennikarza, który zechce z nich skorzystać. Dziękuję państwu [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma Stanisław Wądołowski. Proszę.

STANISŁAW WĄDOŁOWSKI

Proszę państwa, strajk trwał długo i zaczął się od dni bez prasy, gdzie Krajowa Komisja Porozumiewawcza może akuratnie nie tak podała i zresztą władzy zależało na tym, żeby sprowokować, i prokurator powiedział, że pikietowano – nic takiego nie było. Zajechałem do Olsztyna i chciałem wydać oświadczenie w prasie, w radiu, w telewizji, że takiej sprawy nie było. To oświadczenie zresztą mamy, nie ma o czym czytać. Przyjechał Piesiewicz[84] z Warszawy. Najpierw negocjacje szły, a później się wszystko opóźniało. Nic z tą naszą władzą nie można załatwić. Ja stawiam ich pod znakiem w ogóle zapytania, czy kiedykolwiek będzie można coś załatwić. I sprawa… [oklaski].

W związku z tym, widząc chęć jakoby władzy do tego, żeby ten strajk trwał w Olsztynie, i widzieliśmy, że naprawdę to zależy, bo tu się zjazd zbiera i wszystko, postanowiliśmy odwrócić kota ogonem. Pokazaliśmy tyłek władzy i powiedzieliśmy: niepotrzebna nam jest władza, my to sobie sami potrafimy zrobić. I były postawione warunki i ta uchwała [oklaski].

I chciałem jeszcze państwu powiedzieć, jeżeli ktoś tam był poważny, to była poważna załoga Zakładów Graficznych. Naprawdę bardzo poważna. Komitet Strajkowy, załoga, z którą można było rozmawiać. Miała wiele pretensji do nas, te pretensje wyjaśniliśmy i zobowiązaliśmy się… Fakt, że nie można przedstawić repliki w radio i w telewizji, po prostu powiedzieliśmy, że to przekażemy zjazdowi. Myślę, że prasa zagraniczna wszystko łatwiej pokaże. Jako że telewizja nie ma naszego zaufania, w związku z tym bardzo się cieszę, że nie ma potrzeby umieszczać tego w telewizji.

I chciałem, żeby zjazd przyjął taki komunikat po prostu dla załogi: „Zjazd wita z zadowoleniem wiadomość o zawieszeniu akcji strajkowej w Olsztyńskich Zakładach Graficznych oraz w Rzeszowskich Zakładach Graficznych. Jednocześnie zjazd uznaje słuszność walki drukarzy o godność pracowniczą w obliczu tendencyjnego naświetlenia ich sprawy w środkach masowego przekazu, jak również walki o prawa pracownicze. Wobec faktu prowadzenia przez prokuraturę śledztwa przeciwko członkom załogi Olsztyńskich Zakładów Graficznych zjazd oświadcza, że bezpieczeństwo osobiste załogi, jak i dobre imię drukarzy, będzie wspólną sprawą całego związku” [oklaski].

I tutaj chciałbym prosić prezydium o przegłosowanie, czy taki teleks może pójść zaraz do Zakładów Graficznych. Bardzo bym się cieszył, żeby mógł. Dziękuję państwu [oklaski].

[GŁOSOWANIE NAD TEKSTEM TELEKSU DELEGATÓW

I KZD DO ZAŁOGI OLSZTYŃSKICH

ZAKŁADÓW GRAFICZNYCH]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Kolego Wądołowski, proszę udostępnić ten teleks, ponieważ przed głosowaniem należy go powtórnie przeczytać. Ponieważ nie było zapowiedziane, że treść tego teleksu będziemy głosować. Wobec czego jest to wniosek formalny i zanim przystąpimy do głosowania, trzeba się dokładnie zapoznać z jego treścią.

Ja odczytam ponownie całą treść: „Zjazd wita z zadowoleniem wiadomości o zawieszeniu akcji strajkowej w Olsztyńskich Zakładach Graficznych oraz w Rzeszowskich Zakładach Graficznych. Jednocześnie zjazd uznaje słuszność walki drukarzy o godność pracowniczą w obliczu tendencyjnego naświetlania ich sprawy w środkach masowego przekazu, jak również walki o prawa pracownicze. Wobec faktu prowadzenia przez prokuraturę śledztwa przeciwko członkom załogi Olsztyńskich Zakładów Graficznych zjazd oświadcza, że bezpieczeństwo osobiste załogi, jak i dobre imię drukarzy będzie wspólną sprawą całego związku”.

Proszę o przegłosowanie, kto jest za tym, aby teleks takiej treści od zjazdu został wysłany? Proszę o uniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Jeden głos, dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Widzę cztery głosy tutaj i tu cztery. Osiem, dziesięć głosów, dziesięć, jedenaście głosów, to do protokołu oczywiście. Wniosek został

uchwalony większością głosów.

Proszę państwa, od dawna na wejście tutaj oczekuje delegacja z Huty Warszawa z prośbą o umożliwienie przekazania dla zjazdu prezentu.

Bardzo proszę kolegów z Huty Warszawa.

[PD 1kzd_1t_03a_19810905 – 26 minut 1 sekunda]

SEWERYN JAWORSKI[85]

Od hutników warszawskich chcemy przekazać statuetkę hutnika, ciężko pracującego odlewnika, jako dodatek do pozdrowień od hutników warszawskich dla I Zjazdu Delegatów Solidarności [oklaski].

[USTALENIE PORZĄDKU OBRAD]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo hutnikom z Warszawy.

Proszę państwa, wpłynęły dwa wnioski formalne. Pierwszy z Dolnego Śląska, autorem jest kolega Frasyniuk[86], o następującej treści:

„Składam protest przeciwko prowadzeniu zjazdu bez przyjęcia porządku obrad i w sposób niezgodny z przedłożonymi dwoma projektami obrad”.

Otóż, proszę państwa, najbardziej aktualny porządek obrad znajduje się na tym małym wydruku i znajdował się w teczkach delegatów, to jest aktualny. W punkcie 9 tego porządku jest uchwalenie porządku obrad. My już bardzo szybko zbliżamy się do punktu 9 i myślę, że tutaj nie ma większego nieszczęścia, ale wniosek będziemy musieli głosować.

Tylko jest jeszcze inny wniosek, który także się z tym wiąże. Mianowicie kolega Kazimierz Helebrandt z Dolnego Śląska wystąpił za następującym wnioskiem formalnym:

„Wybór rzecznika prasowego należy przeprowadzić jak najszybciej – albo po przerwie obiadowej, albo po zakończeniu punktu 6 proponowanego porządku obrad”.

Więc, proszę państwa, te dwa wnioski formalne są z sobą w niezgodzie, od razu uprzedzam, ponieważ jeżeli przyjmiemy, że teraz powinniśmy przeprowadzić przyjęcie porządku obrad, to będzie to ten punkt, który będziemy realizować po punkcie 8. Natomiast jeżeli przyjmiemy teraz wybór rzecznika prasowego, no to stąd pojawia się ta sprzeczność. Więc po prostu ja proponuję rozwiązanie kompromisowe – po punkcie „pozdrowienia dla zjazdu” wybierzemy rzecznika prasowego, ponieważ to nie jest w sprzeczności z tym drugim, tzn. jest tutaj mała pozorna sprzeczność, a potem przegłosujemy drugi wniosek o przyjęciu porządku obrad.

Wobec czego stawiam następujący wniosek:

Kto z państwa jest za tym, żeby po punkcie 6 przystąpić do wyboru rzecznika prasowego zjazdu? Proszę o podniesienie mandatu. Tak, dziękuję. Kto jest przeciw? Dwa, trzy, dziewięć, dziesięć, jedenaście. Proszę sektorowych o liczenie, proszę o pomoc, bo nie dam sobie rady tam w głębi.

Proszę państwa, Prezydium Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych dało przed chwilą hasło, że ponieważ jest miażdżąca, olbrzymia przewaga tych, którzy głosowali za, wobec czego nie istnieje potrzeba liczenia przeciw i wstrzymujących się, jako że był to wniosek formalny. Wobec czego wniosek został przyjęty.

Natomiast drugi wniosek, związany z protestem, musi także być przegłosowany. Wobec czego w następnym punkcie po wyborze rzecznika prasowego proponuję uchwalenie porządku obrad.

Jest to treść wniosku formalnego. Kto z państwa jest za wnioskiem, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny wnioskowi? Proszę o pomoc Prezydium Komisji Skrutacyjnej – czy wymagane jest liczenie? Nie, dziękuję. Kto się wstrzymał? Ot i mamy dylemat, proszę o odpowiedź. Trzeba liczyć. Proszę sektorowych o liczenie. To znaczy zarządzam ponowne głosowanie. Proszę opuścić mandaty. Kto jest przeciw policzymy i kto się wstrzymał. Będziemy mieli protokół Komisji Mandatowej, więc stąd, mimo że jest to…

Jeszcze raz mam sprecyzować wniosek. Bardzo proszę, wniosek brzmi jak następuje: Po wyborze rzecznika prasowego przystąpimy do uchwalenia porządku obrad. To znaczy punkt 9 przejdzie w miejsce punktu 8 po prostu, po prostu o to chodzi. Czy wniosek jest zrozumiały? Jeśli niezrozumiały, proszę o podniesienie ręki w górę. Jedna ręka była w górze. Więc jeszcze raz powtarzam, że chodzi o to, że po wyborze rzecznika prasowego przystąpimy do uchwalenia porządku obrad. I kto z państwa jest za tym wnioskiem, proszę o uniesienie mandatu, a sektorowych o liczenie głosów. Proszę bardzo.

Czy Komisja Skrutacyjna do Głosowań Jawnych policzyła już?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę trzymać tablice jeszcze. Sektor pierwszy – 43, razem z prezydium, sektor drugi – 8, sektor trzeci – 31, sektor czwarty – 39, sektor ósmy – 42, siódmy – 35, szósty – 21, piąty – 20, dziewiąty – 21, dziesiąty – 31, jedenasty – 36, dwunasty – 41, dziewiąty – 29, trzynasty – 56, czternasty – 29, piętnasty – 21, szesnasty – 20, siedemnasty – 10, osiemnasty – 14.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest przeciwny wnioskowi, proszę o uniesienie mandatu. Proszę sektorowych o liczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 8, sektor piąty – 8, sektor dziewiąty – 0, sektor trzynasty – 2, sektor drugi – 27, szósty – 5, dziesiąty – 3, czternasty – 2, siedemnasty – 3, sektor trzeci – 4, siódmy – 5, jedenasty – 2, piętnasty – 4, osiemnasty – 0, sektor czwarty – 3, ósmy – 0, dwunasty – 0 i szesnasty – 0.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto z państwa wstrzymał się od głosu, proszę o podniesienie mandatu.

Już policzone, dziękuję. Proszę o podawanie wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 10, sektor piąty – ile? Sektor piąty – 16, ósmy – 8… 9! – 8, przepraszam, i trzynasty – 1, sektor drugi – 6, sektor szósty – 5, sektor dziesiąty – 6, czternasty – 2, siedemnasty – 8, sektor trzeci – 6, sektor siódmy – 4, jedenasty – 4, piętnasty – 8, osiemnasty – 8, czwarty – 5, ósmy – 1, dwunasty – 7, szesnasty – 11.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zanim Komisja Skrutacyjna upora się z wynikami głosowania, proszę na użytek Komisji Mandatowej wszystkich sektorowych, żeby zechcieli policzyć ilość delegatów i podali do Komisji Skrutacyjnej wyniki.

Jeszcze mam jeden komunikat: Komisja Mandatowa nie otrzymała jeszcze pełnych list delegatów. Proponuję, aby zjazd przez głosowanie zmusił Krajową Komisję Wyborczą do natychmiastowego dostarczenia tych list. Ja spodziewam się, że w najbliższym czasie Krajowa Komisja Wyborcza zechce dostarczyć do Komisji Mandatowej listy.

Dobrze. W sprawie formalnej głos zabierze przedstawiciel Komisji Mandatowej.

Proszę bardzo.

[OKREŚLENIE KWORUM]

[PD 1kzd_1t_03a_19810905 – 39 minut 10 sekund]

JAN MOSKA (?) – wiceprzewodniczący Komisji Mandatowo-Wyborczej

W związku z tym, że – jak mówiliśmy – nie mamy jeszcze list obecności, musimy stwierdzić kworum na sali poprzez przeliczenie wszystkich delegatów obecnych na sali. W związku z tym zwracam się z apelem przede wszystkim do wszystkich delegatów, którzy znajdują się poza salą, w barze czy tam w korytarzu, o natychmiastowy powrót do sali. Proszę porządkowych przez kilka minut teraz nikogo nie wypuszczać, a odpowiedzialnych za liczenie… W tej chwili przeliczymy wszystkie sektory. Wszyscy delegaci proszeni są o podniesienie mandatu do góry, a odpowiedzialni za liczenie przeliczają w tej chwili wszystkich delegatów. Bardzo proszę o spokój, w każdym sektorze odpowiedzialni za liczenie dokonują przeliczeń. Wszyscy delegaci podnoszą w tej chwili mandat do góry.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o podniesienie mandatów. Przedstawiciel Komisji Mandatowej został przez prezydium upoważniony do tego wystąpienia.

JAN MOSKA (?) – wiceprzewodniczący Komisji Mandatowo-Wyborczej

Wszyscy delegaci, jeżeli znajdują się jacykolwiek poza salą, prosimy o natychmiastowy powrót. Ilość proszę wypisać na tablicy i ja będę dyktował Komisji Mandatowej z każdego sektora. Czy wszyscy mają przygotowane na tablicach wyniki przeliczenia delegatów? Proszę członków Komisji Mandatowej o zapisywanie liczb:

Mam sektor pierwszy – 68 osób. Sektor, powtarzam, pierwszy – 68 osób; sektor piąty – 54 osoby, sektor dziewiąty – 41 delegatów.

Ja jeszcze raz serdecznie apeluję do wszystkich delegatów, to jest naprawdę poważna chwila i prosimy o pozostanie na tę chwilę na sali.

Trzynasty sektor, nie widzę – 60 osób, sektor drugi – 44 osoby, sektor szósty – 42 osoby, sektor dziesiąty – 46 osób, sektor czternasty – 34 osoby, sektor siedemnasty – nie widzę, poprawka – 27 osób, sektor trzeci – 44 osoby, sektor siódmy – 53 osoby, sektor jedenasty – 44 osoby, sektor piętnasty… Przepraszam 11 – 46! Sektor piętnasty – 36, sektor osiemnasty – 26, sektor czwarty – 52 osoby, sektor ósmy – 48 osób, sektor dwunasty – 57 osób, sektor szesnasty – 36 osób; siódemka może jeszcze raz do góry podniesie. Siódmy sektor proszę jeszcze raz do góry podnieść. 53! Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę stół [mikserski – nagłośnienie]… Dziękuję, już mam głos.

Proszę państwa, poproszę przewodniczącego Komisji Skrutacyjnej o podanie wyniku głosowanego wniosku w sprawie przyjęcia porządku obrad w następnym punkcie

po wyborze rzecznika prasowego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

A więc podaję wyniki głosowania: 526 głosów było za wnioskiem, 76 głosów było przeciw i 116 wstrzymało się od głosu. Wobec tego większością głosów wniosek przeszedł.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Wobec czego umieszczamy jako punkt 7 „wybór rzecznika prasowego”, a punkt 8 „wybór Komisji Uchwał i Wniosków”. Proszę państwa, jesteśmy jednak ciągle jeszcze w punkcie 1 popołudniowej części, to znaczy w „pozdrowieniach dla zjazdu”. Poprosił nas o głos kolega Jan Kułaj, przewodniczący Solidarności Wiejskiej.

Proszę bardzo [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_03a_19810905]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_03b_19810905]

[Brak fragmentu nagrania]

Czy jest na sali Jan Kułaj[87]? Nie widzę kolegi Jana Kułaja, wobec tego… [głos z sali – Jest, jest ] No gdzie jest? Jest.

Proszę bardzo i proszę nieco pospieszać, czas nas nagli. Niegościnne to zaproszenie, ale cel wyższy [oklaski].

[WYSTĄPIENIE JANA KUŁAJA – PRZEWODNICZĄCEGO

NSZZ RI „SOLIDARNOŚĆ”]

JAN KUŁAJ – przewodniczący NSZZ RI „Solidarność”

Korzystając z tak uroczystej chwili, na którą wszyscy chyba Polacy czekali przez 36 lat, albowiem dzisiaj właśnie się zebrała prawdziwa, w demokratyczny sposób wybrana reprezentacja ludzi pracy, która może dyskutować nad problemami naszymi, które nas napotykają na co dzień, chciałem przekazać najserdeczniejsze życzenia w imieniu rolników, w imieniu całego związku zawodowego. Sądzę, że idea naszych związków jest jedna, natomiast różne są tylko interesy zawodowe, ale sądzę, że jak żeśmy się po bratersku cały czas spierali, tak wspólnie po bratersku i te interesy zawodowe pogodzimy. Niemniej jednak chciałem i to powiedzieć, że nie powinniśmy się smucić razem wspólnie z tego, że nie dopuszczono do telewizji tego zjazdu. Uważam, że w dzisiejszej telewizji, która nikogo nie zadowala, tak poważna i tak cenna uroczystość mogłaby stracić na wartości. Najpierw się musi telewizja odnowić [oklaski], bo jeśli chcemy cokolwiek osiągnąć, to wiemy, że nasze dobre pomysły za chwilę stają się pomysłami czyjegoś innego, prawda, rozumu, z innego źródła niby to wyszły, ale nam chyba chodzi szczególnie o to, żeby one były zrealizowane. Jeśliby jawnie pokazano, że to są nasze, mogłyby być trudniejsze do załatwienia. Chciałbym jeszcze raz przekazać serdeczne życzenia. Życząc owocnych obrad, chciałem podziękować za dotychczasową pomoc i zapewniam tutaj, w imieniu wszystkich rolników naszego związku, że wspólnych chyba idei i celów będziemy mieć wiele, a co będzie między nami kontrowersyjnego, to chyba się dogadamy i trzecia strona, która się tak bardzo pomiędzy nas wpycha, będzie miała bardzo mało do powiedzenia. Szczęść Boże i dziękuję [oklaski].

[WYSTĄPIENIA PRZEDSTAWICIELI ZAGRANICZNYCH

ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo Jankowi Kułajowi.

Zabierze teraz głos przedstawiciel centrali CFTC, sekretarz generalny tego związku Jean Bornard.

Bardzo proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Prosimy o wyłączenie tłumaczenia kabinowego.

JEAN BORNARD

[Po polsku:] Serdecznie witam delegatów Solidarności. Pozwólcie mi mówić po francusku [oklaski]. [Tłumaczenie] Jako że mamy bardzo dużo pracy, króciutko i szybko chciałbym podziękować w imieniu Konfederacji Chrześcijańskich Związków Zawodowych i złożyć wyrazy pełnego uznania za zaproszenie, dzięki któremu może być z wami w Gdańsku i przeżywać te wielkie chwile waszego ruchu związkowego.

Dla naszych członków Konfederacji Chrześcijańskich Związków Zawodowych istnieją trzy głębokie racje więzi z wami od przeszło roku. Przede wszystkim pierwszeństwo, jakie daliście wolności związkowej, ponieważ bez prawdziwej wolności nie ma prawdziwych związków zawodowych [oklaski]. Po drugie, przywiązanie wasze do niezależności związkowej, ponieważ myślimy tak samo jak wy, że rola związków zawodowych polega przede wszystkim na ochronie pracowników wobec jakiejkolwiek władzy, w jakimkolwiek państwie [oklaski]. My, którzy zachowujemy nasze przekonania chrześcijańskie, mieliśmy okazję podziwiać waszą wiarę, która już przesunęła góry, która uczyniła was tak mocno wyczulonymi na prawa człowieka i która ochrania wasz związek przed wszystkimi dewiacjami [oklaski].

Prawie od czterdziestu lat pamięć o Gdańsku u nas wiąże się ze wspomnieniami II wojny światowej, to skojarzenie jednak zmienia się dzięki wam jego oblicze, czyniąc z Gdańska wspaniały symbol odnowy i witalności związków zawodowych, i dlatego my w pełni ufamy waszej przyszłości.

Wy dajecie nam bardzo wiele, więcej niż my moglibyśmy wam dać, lecz oczywiście w pełni respektując waszą niezależność i w formie, którą sami określilibyście, my jesteśmy zawsze gotowi do kontynuacji każdej możliwej dziedziny współpracy [oklaski].

I kończąc, chciałbym wyrazić na koniec trzy życzenia. Po pierwsze, życzę bardzo dobrego zdrowia Lechowi Wałęsie, który stał się nie tylko symbolem dla was, ale dla wszystkich pracujących [oklaski]. Po drugie, aby wasza delegacja Solidarności mogła wkrótce przyjechać do Paryża, do Francji, aby wszyscy pracownicy francuscy mogliby publicznie Wam wyrazić swoją solidarność [oklaski].

Jestem także zobowiązany i mam zaszczyt przekazać wam zaproszenie na nasz kongres w Lyonie, który odbędzie się w listopadzie [oklaski]. Będziecie mogli tam spotkać licznych działaczy Polaków w naszym związku i to będzie także okazja do wzmocnienia współpracy między nami, aby była ona bardziej intensywna i jeszcze bardziej braterska. [Po polsku:] Ja wam życzę dobrej pracy, oby Bóg miał w opiece Polskę i świat ludzi pracy. Niech żyje Solidarność! [oklaski].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD

Proszę włączyć tłumacza kabinowego.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo panu Bornard.

Teraz poproszę o zabranie głosu sekretarza generalnego CGT [Confédération générale du travail] Joannèsa Gallanda. Bardzo proszę [oklaski].

[PD 1kzd_1t_03b_19810905 – 13 minut 12 sekund]

JOANNÈS GALLAND

[Tłumaczenie] Drodzy Towarzysze! W imieniu CGT, pierwszej francuskiej organizacji związkowej, przesyłam wam braterskie pozdrowienia. Serdecznie pozdrawiam wszystkich delegatów obecnych na tym kongresie. Chciałbym podziękować wam za zaproszenie mnie i powiedzieć wam, jak bardzo jesteśmy zaszczyceni zaufaniem, jakiego dowód dajecie nam, zapraszając nas na ten zjazd. Zaufaniem takim obdarzamy was również.

Drodzy Towarzysze, wasz kongres będzie miał ogromne znaczenie dla przyszłości waszego narodu, waszego kraju i pracujących tego kraju. Jest to bardzo ważny moment w programie waszej pracy. Jest to rzecz szalenie ważna dla tak masowej organizacji związkowej jak Solidarność. Chodzi o przemyślenie i określenie jej miejsca, roli i specyficznych zadań, w obronie interesów materialnych, moralnych i zawodowych wszystkich pracujących, a także w rozwoju społecznym i gospodarczym waszego kraju. Ten rodzaj problemów i ten rodzaj rzeczywistości, jakim musicie stawić czoło, nie są również obce naszej centrali w nowej sytuacji, jaką stworzyła wygrana partii socjalistycznej w wyborach prezydenckich, albowiem ciężki jest spadek reakcji, która do niedawna była u nas u steru rządów. W tej sytuacji, która dla nas jest nowa, chcemy prowadzić naszą działalność w warunkach poszanowania naszej odrębności związkowej, przy rozwijaniu własnego programu żądań, w ramach przysługujących nam prerogatyw oraz przy pełnej świadomości otaczającej nas rzeczywistości społecznej i gospodarczej.

Drodzy Koledzy, jakkolwiek nasze doświadczenia są podobne, zachowują one jednak charakter odrębny dla każdej z naszych central. Jest to ważny moment solidarności i współpracy z punktu widzenia międzynarodowego ruchu związkowego. Charakter naszych związkowych prerogatyw związany z niepodległością naszych krajów nie może być rozpatrywany w oderwaniu od odpowiedzialności i współpracy międzynarodowej na rzecz demokracji, postępu społeczno-gospodarczego i pokoju. Dlatego też nasza centrala CGT potwierdza swoją wolę zacieśnienia współpracy z waszą centralą, Solidarnością, która jest naszym głównym partnerem. Niech żyje I Zjazd Solidarności! [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Teraz zabiorą głos kolejno trzej przedstawiciele włoskich związków zawodowych. Pierwszym będzie sekretarz generalny CGIL [La Confederazione Generale Italiana del Lavoro] pan Luciano Lama.

Bardzo proszę.

LUCIANO LAMA

Włoski związek zawodowy CGIL w ramach włoskiej federacji związków zawodowych był, jak państwo wiedzą, organizacją, która jako jedna z pierwszych i bez wątpliwości poparła narodziny Solidarności [oklaski].

Uczyniliśmy to w imię demokracji i uczestnictwa ludzi pracy w życiu społecznym, uczestnictwa, które było uniemożliwione w Polsce aż do ubiegłego roku, kiedy to rozpoczął się wielki ruch mas pracujących w Gdańsku i innych miastach polskich i momenty dramatycznego napięcia zarówno wewnątrz waszego kraju, jak i w skali międzynarodowej.

Uważamy, że Solidarność przyczyniła się w znaczny sposób do podnoszenia demokratycznych podstaw socjalizmu w Polsce, dając w ten sposób początek procesowi odnowy i rozwojowi ustroju socjalistycznego, który w konkretnych warunkach waszego kraju jest podstawowym celem oraz gwarantem bezpieczeństwa i niepodległości. Dlatego pragniemy, by to wasze doświadczenie, tak szczególne i znaczące, rozwijało się i odniosło sukces.

Znamy rzeczywiste trudności waszego przedsięwzięcia. My sami musimy dzisiaj stawiać czoło wielkim trudnościom: miliony bezrobotnych, inflacja, rosnące deficyty publiczne, symptomy kryzysu, który wstrząsa wszystkimi krajami kapitalistycznymi. Ważne jest, by wobec tych realnych trudności ruch związkowy się nie ugiął, lecz znalazł właściwe drogi wyjścia, walcząc o to, by jeśli niezbędne są poświęcenia, niech będą one poświęcone proporcjonalnie do możliwości różnych warstw społeczeństwa.

Walka z przywilejami wszelkiego rodzaju jest ważnym aspektem tej polityki, który widzimy odzwierciedlony w niektórych dokumentach wstępnych waszego zjazdu, lecz polityka ta wymaga – wraz ze stałym zobowiązaniem nieponoszenia w sposób pasywny konsekwencji kryzysu, który wciąż jest jeszcze powodowany decyzjami ludzi – również wielkiego poczucia odpowiedzialności i otwarcia, ciągłego dialogu i debatowania, stałego uczestnictwa ludzi pracy.

Śledziliśmy z dużym zainteresowaniem rozwój wydarzeń w Polsce w ciągu tego jednego, minionego roku i stwierdziliśmy z satysfakcją, że siły odnowy są obecne nie tylko w waszym związku, lecz mimo oczywistych trudności działają one również w strukturach politycznych zarządzających krajem. Jednocześnie nie osłabło zaangażowanie władz kościelnych w poszukiwaniu rozwiązań mających na celu jedność i dobro narodu polskiego. Istnieją zatem warunki dla rozwoju tej polityki odpowiedzialności i otwarcia, które występując na równi we wszystkich nurtach odnowy, mogą doprowadzić naprawdę do sukcesu szczególnego doświadczenia, które przeżywacie w waszym kraju.

Uważamy, że ani we Włoszech, ani w Polsce klasa robotnicza nie uchyla się od odpowiedzialności i jest zdolna do zwalczenia w swych szeregach grup i elementów ignorujących potrzeby tych, którym powodzi się gorzej aniżeli posiadającym, i nieposiadających jasnej wizji ogólnego interesu kraju. Jak już powiedzieliśmy przy okazji przybycia waszej delegacji do Rzymu, do związku należy pełnienie z odwagą kierowniczej roli, która powinna zaspokajać żądania mas pracujących, ustalając niezbędne ich stopniowanie, łagodząc zbyt gwałtowne zapędy, kształtując spontaniczne i nieuporządkowane ruchy, zwalczając również prowokacje, o ile miałyby one miejsce.

Wiemy wszyscy, że nie można korzystać z dóbr, których się nie wytwarza, i wiemy również, że zasoby wprzęgnięte w inwestycje w celu utworzenia miejsc pracy nie mogą być jednocześnie przeznaczone do wzrostu konsumpcji ludzi już pracujących.

Pozwólcie państwo, że powiem jeszcze kilka słów na wielki temat, który interesuje ludzi pracy i narody całego świata – kwestia pokoju. Odbywający się dziś wyścig zbrojeń, zwłaszcza przez wielkie mocarstwa, ciąży nad światem, a w szczególności nad naszym kontynentem wisi groźba całkowitej zagłady. Szalona intensyfikacja zbrojeń zubaża ponadto wszystkie kraje bez względu na panujący ustrój, który je odróżnia, ponieważ zużywa ogromne ilości zasobów w celu przygotowania wojny, zamiast przeznaczyć je dla wzrostu, ekonomicznego i cywilnego, narodów, zwłaszcza w krajach najbardziej zacofanych gospodarczo i cierpiących głód. Chodzi o zrozumienie i spowodowanie zrozumienia, że zbrojenie się lub powiększanie zbrojenia, by następnie dążyć do rokowań, oznacza poszukiwanie równowagi nie na poziomach niższych, lecz wyższych od aktualnych, które już zagrażają.

Federacja CGIL potwierdza zatem z całą siłą konieczność natychmiastowego rozpoczęcia negocjacji w tym sprecyzowanym celu z bezpośrednim uczestnictwem Europy. Klimat dialogu i odprężenia jest również warunkiem oddalenia gróźb i sprzyjania rozwojowi samodzielności i niezależności narodów, również waszego, drodzy polscy przyjaciele.

Mówi się, że gdy ruch związkowy podtrzymuje tę tezę, przemawia jak rozbrojony prorok, ale tak nie jest, ponieważ wiemy, że po naszej stronie jest racja humanizmu, jak również moc jej urzeczywistnienia, jeśli jesteśmy naprawdę zjednoczeni w tym przedsięwzięciu.

Tymi kilkoma rozważaniami i refleksjami ponawiam braterskie pozdrowienia i życzenia włoskiej Generalnej Federacji Pracy waszemu zjazdowi oraz jeszcze raz dziękuję za otrzymane zaproszenie [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Bardzo dziękuję.

Mam dla państwa informacje, widzę już pewne poruszenie, niepokój w sprawie informacji o kolacji. Otóż w związku z tym komunikat: informujemy delegatów, że zmianie uległy terminy wydawania kolacji w dniu dzisiejszym. Sektory od pierwszego do dziewiątego udadzą się na kolację w godzinach od 18.00 do 18.45, pozostałe sektory od 18.45 do 19.30. Obrady kontynuowane będą od godziny 19.30 do 21.00. Zatem proszę się nie niepokoić, jeszcze raz apeluję o niewychodzenie w czasie obrad zjazdu, a także o zaprzestanie tej zbędnej migracji. Rozumiemy, są sytuacje konieczne, ale coś tego nadto. Tym bardziej że otrzymujemy coraz częściej uwagi, z których jedną charakterystyczną dosyć przeczytam: „Proszę, aby w czasie obrad były zamknięte wszystkie bary, kawiarnie i inne punkty sprzedaży w hallu i korytarzach [oklaski]. Apele do delegatów o niewychodzenie w czasie obrad, jak widać, nie odnoszą skutku. Może zamknięcie wyżej wymienionych punktów sprzedaży zapobiegnie tym spacerom, które utrudniają dokonanie prowadzenia obrad”.

Ja tylko dodam, że można to potraktować jako wniosek formalny i na razie my go po prostu jako prezydium zawieszamy, ale być może, że zostanie poddany pod głosowanie, jeśli sytuacja się nie poprawi.

I jeszcze jeden porządkowy wniosek: „Panie Przewodniczący, uprzejmie proszę, aby pan był uprzejmy zwrócić uwagę służbie porządkowej, by ona wyprowadziła dzieci czy też młodzieńców, którzy urządzają sobie zabawę w górnych sektorach po lewej pana stronie”. Apeluję do służby porządkowej o wzmożenie swojej czujności i czynienia skutecznie swoich powinności.

Jeszcze jedna sprawa – prośba Biura Organizacyjnego i Biura Prasowego I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” do wszystkich delegatów: „W związku z utrudnieniami, jakie powoduje obecność dziennikarzy i ekip filmowych na płycie hali pośród obradujących delegatów, Biuro Organizacyjne i Biuro Prasowe uprzejmie prosi, aby osobiste sympatie delegatów do poszczególnych ekip filmowych i dziennikarzy nie powodowały interwencji delegatów u służb porządkowych. Biuro Organizacyjne i Biuro Prasowe mają opracowany system udostępniania przebiegu obrad dziennikarzom i ekipom filmowym. Wszelkie zakłócenia tego systemu powodują przede wszystkim utrudnienia w pracy delegatów zjazdu, a także w ostatecznym efekcie utrudniają pracę tak Biuru Organizacyjnemu i Prasowemu, jak i samym dziennikarzom. Prosimy delegatów o pełne zaufanie w tej kwestii dla decyzji Biura Organizacyjnego i Prasowego Zjazdu”. Podpisał Kierownik Biura Organizacyjnego Jarmakowski[88] i Szef Biura Prasowego Podgórczyk[89].

Kontynuujemy wystąpienia naszych gości. Obecnie głos zabierze sekretarz generalny CISL [Confederazione Italiana Sindacati Lavoratori] pan Pierre Carniti.

Bardzo proszę.

[PD 1kzd_1t_03b_19810905 – 36 minut 39 sekund]

PIERRE CARNITI

Drogi Panie Przewodniczący, Drodzy Delegaci Solidarności! Przynoszę wam braterskie pozdrowienie włoskich ludzi pracy zrzeszonych w CISL [oklaski]. Z żywym poczuciem uczestnictwa śledziliśmy od samego początku latem 1980 roku waszą trudną walkę i razem z wami powitaliśmy podpisanie porozumienia gdańskiego jako wydarzenie o historycznym znaczeniu. Ten wasz pierwszy zjazd rozważyć musi sprawy nadzwyczajnej wagi dla ludzi pracy i całego polskiego społeczeństwa. Jego decyzje znajdą odbicie również poza granicami waszego kraju. Życzę Wam, byście pomyślnie przeszli ten nowy i wymagający etap, tak jak to było w niejednej ciężkiej chwili pierwszego roku istnienia waszego niezależnego i samorządnego związku [oklaski].

Waszą twardą walkę cechowały jednocześnie odwaga i rozwaga. W ten sposób uczyniliście możliwym to, co było uznawana za niemożliwe. Zdobyliście wolność i godność, których od lat głęboko pragnęli polscy ludzie pracy, a które kosztowały wiele ofiar, o czym przypomina pomnik, który chrześcijańskie miłosierdzie i duma robotnicza zechciały wznieść tutaj w Gdańsku naprzeciwko stoczni [oklaski]. Przełamaliście schematy i struktury, które wydawały się niezmienne. Wprawiliście w ruch całe społeczeństwo. Ustanowiliście nowy sposób odgrywania pierwszorzędnej roli przez człowieka pracy i klasę ludzi pracy. Wszystkim tym, którzy na całym świecie w przeróżnych sytuacjach walczą o sprawiedliwsze społeczeństwo i o wyzwolenia człowieka i narodów, rzuciliście wielkie orędzie nadziei.

Życzę wam, byście nadal szli tą drogą dla utrwalenia waszych zdobyczy, dla postępów w procesie odnowy i demokratyzacji polskiego społeczeństwa, dla tego, byście przyjęli odpowiedzialność należną wielkiej sile społecznej, jaką jesteście, w przezwyciężeniu kryzysu ekonomicznego, jaki dotąd wasz kraj dręczy, i aby poprzez konieczne reformy osiągnąć nowe cele rozwoju gospodarczego, pracy i postępu społecznego dla polskiego narodu.

Żyjemy w odmiennych układach społecznych i politycznych, lecz losy nasze są ze sobą związane, podobnie jak losy ludzi pracy całego świata. Jest to szczególnie prawdziwe dzisiaj, gdy stoimy wobec wielkich wyzwań gospodarczych i politycznych, z którymi musimy się zmierzyć. Kryzys dotyka poważnie także ludzi pracy we Włoszech i w Europie Zachodniej, i u nas istnieją siły konserwatywne, które chciałyby podważyć prawa związkowe i zdobycze socjalne, jakie osiągnęliśmy.

Nowy wyścig zbrojeń nuklearnych stwarza wielkie niebezpieczeństwo w Europie i na świecie. Spala on ogromne bogactwa, które potrzebne są rozwojowi ludzkości. Używając tych samych słów, musimy za polskim papieżem powiedzieć tak Zachodowi, jak i Wschodowi, że trzeba uwolnić świat od broni nuklearnej.

Solidarność nasza musi się zacieśniać. Jesteśmy potrzebni jedni drugim. Potrzebne są do tego w pierwszym rzędzie związki zawodowe silne i niezależne, będące autentycznym wyrazem ludzi pracy we wszystkich krajach. Według wspólnej nam koncepcji, związek zawodowy, niezależnie od systemu politycznego i społecznego, musi być niezależny od właścicieli, od państwa i od partii politycznych. Jest… [oklaski]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_03b_19810905]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_04a_19810905]

[Brak fragmentu nagrania]

Drogi Panie Przewodniczący, Drodzy Delegaci, w imieniu ludzi pracy zrzeszonych w włoskiej CISL ponawiam braterskie życzenia sukcesu, zapewniając was o naszej solidarności i naszym poparciu. Niech żyje Solidarność! [oklaski].

TŁUMACZ

Chciałbym tylko sprostować, że wkradła się pomyłka do nazwiska przemawiającego. Nazywa się on Pierre Carniti.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Teraz głos zabierze sekretarz generalny centrali UIL [Unione Italiana del Lavoro] Giorgio Benvenuto.

Bardzo proszę [oklaski].

GIORGIO BENVENUTO

Delegaci! Przyjaciele! Ludzie pracy! Polacy! UIL, włoski związek pracy, pozdrawia wszystkich delegatów I kongresu Solidarności zebranych tutaj nad Bałtykiem, w Gdańsku, w ojczyźnie niezależnego związku zawodowego [oklaski].

Minął rok od sierpnia 1980, rok wielkich zdobyczy społecznych, rok nadziei i realizacji, rok, który otwiera nowe perspektywy na przyszłość dla całego narodu. Stopień dojrzałości politycznej, stopień dyscypliny, organizacji, osiągnięcie nowych uprawnień, prawo do strajków, uprawnień indywidualnych i kolektywnych oraz charakter waszej walki zdynamizował całą społeczność i stworzył nowe perspektywy dla narodu polskiego.

Solidarność ma przed sobą dzisiaj bardziej niż wczoraj wielką odpowiedzialność wobec ludzi pracy i narodu na polu reformy ekonomicznej, w perspektywie dialogu i negocjacji między różnymi komponentami społecznymi i politycznymi działającymi na rzecz odnowy w kierunku odpowiedzialnego uczestnictwa według woli społeczeństwa. Jest to moment trudny, okres historyczny napięć i przemian, kryzysu i trudności dla każdego kraju, tak dla waszego kraju, jak i dla naszego, tak dla Wschodu, jak i Zachodu, jak również dla Północy i Południa.

Z powodu tego, Przyjaciele Delegaci, należy pracować na rzecz dialogu, współpracy i odprężenia międzynarodowego i należy to czynić konkretnie, poprzez podjęcie odpowiedzialności Europy wobec Polski przez pomoc, kredyty, solidarność polityczną i szacunek do waszych przekonań, tak w dziedzinie idei, jak i spraw materialnych, jak i z uszanowaniem waszej rzeczywistości [oklaski].

Dlatego my, UIL, tj. włoski związek pracy, poprosiliśmy nasz rząd, kraje Wspólnego Rynku, wielkie kraje uprzemysłowione, aby konkretnie wspomogli odnowę polską przez bezpośrednią pomoc ekonomiczną, aby polski proces rozwoju mógł iść dalej poprzez nowe zdobycze społeczne i demokratyczne, w klimacie dialogu wewnętrznego i międzynarodowego, przy założeniu odrodzenia ekonomicznego poprzez reformę [oklaski].

Drodzy Przyjaciele Delegaci, żadne użycie siły nie może odwrócić biegu historii bez zniszczenia niedających się uzdrowić zerwanych więzi i bez wywołania poważnego niebezpieczeństwa dla całego świata. Solidarność… [oklaski] Solidarność jest faktem, który wpisał się mocno w strukturę Polski, jest istotnym komponentem wszelkiej dynamiki społecznej i politycznej. Nikt nie może zignorować Solidarności [oklaski].

Ludzie pracy Włoch spoglądają z zaufaniem i uwagą na wasze nadzieje, pracę i debaty. UIL, związek zawodowy, który wierzy we współuczestnictwo, będzie śledził z wielką uwagą uchwały końcowe dotyczące samorządności zakładów pracy jako źródło, z którego czerpać będziemy pouczenia.

Delegaci, Panie Przewodniczący, Ludzie Pracy, życzę wam solidarności dla Solidarności [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, mamy jeszcze jedną sprawę; mianowicie o godzinie 19.00 jest organizowana konferencja prasowa, wcześniej już zapowiadana. W związku z tym, że do godziny 19.00 nie istnieje praktycznie możliwość wybrania rzecznika prasowego zjazdu, proponujemy, aby zjazd zechciał przyjąć do wiadomości, że tę konferencję prasową odbędzie rzecznik prasowy KKP Janusz Onyszkiewicz[90] [oklaski]. Dziękuję. Ogłaszam przerwę do godziny 19.30.

[Przerwa na kolację]

[KONFERENCJA PRASOWA RZECZNIKA PRASOWEGO KKP]

[PD 1kzd_1t_04a_19810905 – 12 minut 20 sekund]

[Brak fragmentu nagrania]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

[Brak początku wypowiedzi] …transmisja z konferencji prasowej, która odbyła się we czwartek, w czasie posiedzenia Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Ze względu na to, że jest kolportowana znowu pewna nieścisłość, jeśli chodzi o to, jak ta konferencja przebiegała i właściwie jak doszło do jej nadania w radiu, chciałbym opowiedzieć o historii tego właśnie programu. Przypomnę, że w naszych rozmowach z rządem na temat obsługi zjazdu przez telewizję i radio podnieśliśmy nie tylko sprawę transmisji z samych obrad zjazdu, ale także podnieśliśmy sprawę odpowiedniego przygotowania zjazdu i rozumieliśmy pod tym możliwość nadawania krótkich komunikatów codziennie, a więc raptem przez parę dni, bo już tylko tyle zostało do czasu rozpoczęcia zjazdu, a ponadto nadania dwóch audycji, w czasie których działacze związku mogliby przedstawić ogólne problemy, przed którymi stoi związek i które stanowiłyby niejako wprowadzenie do tego, czym będzie się zajmował nasz zjazd.

Jeśli chodzi o te nasze postulaty, to udało się nam je właściwie w całej pełni zrealizować, z tym tylko, że w końcu ustaliliśmy, że nie będą to dwa programy telewizyjne – będzie to jeden program, na którym wystąpią działacze związku. Program ten został nagrany i nadany we wtorek, państwo sobie może to przypominają. Program drugi natomiast miał mieć charakter konferencji prasowej i ustalono taką dosyć luźną formułę, że czas trwania tej konferencji będzie zależał oczywiście od jej przebiegu, ale będzie na pewno nie mniej niż 30 minut i nie więcej niż jedna godzina. Na tym też i stanęło. Ta konferencja prasowa miała być nagrana w Gdańsku, ze względu na to, że wszyscy działacze związkowi działający w Komisji Krajowej byli w tym czasie właśnie tutaj, ze względu na odbywającą się Komisję Krajową, no i że ten materiał miał też zostać tutaj w Gdańsku zmontowany i tylko przekazany do Warszawy celem dokonania transmisji.

Zgodnie z planem konferencja odbyła się, była to konferencja otwarta dla wszystkich dziennikarzy, byli tam dziennikarze w związku z tym zarówno ze związku, jak i dziennikarze z innych pism i z telewizji polskiej. Nagrano w sumie około dwóch godzin materiału, no i potem udaliśmy się do studia telewizji gdańskiej celem dokonania wyboru odpowiednich fragmentów i zmontowania tego programu, i dokonania tym samym autoryzacji tego programu. Ja chciałbym przypomnieć, że tradycyjnie programy z udziałem członków Solidarności autoryzuje się właśnie w ten sposób, że osoby upoważnione czuwają nad montażem materiału. Ja miałem właśnie być tą osobą, która z ramienia Solidarności miała tego montażu doglądać. Kiedy pojawiłem się w studio w Gdańsku, okazało się, że materiał po prostu jest źle nagrany. Poza pierwszymi 20 minutami dźwięk nagrany jest prawidłowo, natomiast obraz jest zupełnie nieczytelny, skacze, są na nim linie itd., itd. Było to wynikiem jakiejś awarii, podobno głowicy zapisującej, ja się nie znam na szczegółach technicznych, proszę mi wybaczyć, jeżeli mówię w tej chwili jakąś herezję, ale coś podobno takiego tam się stało.

Wyglądało w związku z tym na to, że programu tego nie będzie i rozpoczęliśmy w związku z tym pertraktacje na temat ewentualnego nagrania powtórnie całej tej konferencji prasowej, ale już oczywiście w studio. Właściwie to miała nie być konferencja prasowa, tylko po prostu rozmowa z dziennikarzem, żeby jednak ten program uratować. Okazało się jednak także, że ten program był nagrywany nie tylko na szerokiej taśmie, która mogła być obrabiana, że tak powiem, w Gdańsku, ale był też nagrywany przez kamerę elektromagnetyczną, z zapisem elektromagnetycznym i taśma z tego nagrania jest. Okazało się jednak także, że nie jest możliwe zmontowanie tej taśmy w Gdańsku ze względu na to, że jest to inny system i trzeba było w związku z tym tę taśmę całą przesłać do Warszawy, żeby tam w Warszawie, korzystając z lepszego zaplecza technicznego, przegrać ją na taką taśmę, która by mogła być użyta z powrotem w Gdańsku. Były propozycje ze strony władz Radiokomitetu, żeby po prostu ten cały montaż odbył się w Warszawie. Myśmy się nie chcieli na to zgodzić, ale już nie będę wchodził w szczegóły. W każdym razie taśma ta wróciła z powrotem do Gdańska, zresztą z pewnymi przygodami, dlatego że samoloty akurat rano nie mogły latać, bo była mgła, ale to już mniejsza.

Niemniej jednak chciałbym powiedzieć tutaj o jednym, mianowicie w czasie rozmowy z panem prezesem Snarskim[91], wieczorem dnia poprzedzającego, właściwie przedwczoraj, rozmawiałem z nim na dwa tematy – pierwszy temat to była sprawa ewentualnych transmisji ze zjazdu, no i tutaj, jak państwu już mówiłem, pan prezes… pan dyrektor Snarski oświadczył mi, że propozycje Radiokomitetu to jest taki pakiet, a więc, że jeżeli nie godzimy się na realizację punktu pierwszego, a więc na realizację tego punktu, który wymagał od nas wyrzeczenia się w ogóle jakichkolwiek akcji strajkowych w prasie i w radiu, to wtedy w ogóle nie ma co mówić o jakiejkolwiek umowie na temat realizacji transmisji z naszego zjazdu. Tym samym ta sprawa została zamknięta, ale w czasie tej samej rozmowy podniosłem drugi problem, a mianowicie problem taki; obawiając się, że mogą być pewne niedokładności w zapisie tej kamery – była to jedna kamera, mogły być pewne luki w tym zapisie – poza tym wiedząc, jaka jest długość trwania tego wszystkiego, pytałem się, jak długo ten program może trwać, i wtedy uzyskałem odpowiedź, że telewizja przeznacza dla nas 40 minut. Pan Snarski powołał się tutaj na ustalenie, które mówiło, że nie mniej niż 30 minut. Było takie porozumienie, że chodzi nam o program maksymalnie godzinny i pan dyrektor Snarski tym samym uznał, że 40 minut to jest w pełni wywiązanie się telewizji z podjętego zobowiązania i że więcej czasu dać nam nie może. Ja próbowałem nalegać na to, żeby tę ilość czasu nam zwiększono, dyrektor Snarski oświadczył, że jest to po prostu ze względów technicznych niemożliwe, że on ma czterdziestominutowe takie okienko, w które ten program może włożyć, no i ze względów tam technicznych może jeszcze to być kwestia paru ewentualnie minut, ale nie więcej. I wobec tego mieliśmy taką perspektywę, że musimy koniecznie się zmieścić w tych 40 minutach.

Taśmy przyszły do Gdańska. Okazało się, zresztą nie była to dla nas specjalne zaskoczenie, że nie jest to cały materiał. Tutaj trudno po prostu z całą pewnością stwierdzić, że jest w tym jakaś zła wola. Jak wiadomo, jeżeli jest jedna kamera tego typu właśnie z zapisem magnetycznym, to ta kamera wystarcza, że tak powiem, tylko na pewien okres czasu, potem trzeba wymieniać kasety, w tym czasie oczywiście konferencja dalej się toczy, pewne pytania są zadawane, są dawane odpowiedzi i tego kamera już nie rejestruje. Z tego też powodu okazało się, że kilka dosyć ważnych kwestii w tym materiale się nie znalazło. Nie wiem, czy się nie znalazły z tego względu, że po prostu w tym czasie dokonywano wymiany tych kaset, czy też że w tym momencie akurat operator zatrzymał tą kamerę, czy też po prostu jest to wynikiem jakichś innych przyczyn, ale faktem jest, że kilka dosyć ważnych kwestii z tego materiału wypadło. Niemniej jednak, mając świadomość, że dane jest nam tylko 40 minut, chcieliśmy po prostu w tych 40 minutach się zawrzeć.

Ja chciałem państwu powiedzieć, że pod względem długości trwania przygotowywanych przez nas programów mamy już z telewizją bardzo smutne doświadczenie, dlatego że mniej więcej miesiąc temu nagraliśmy tu w Gdańsku piętnastominutową audycję, w której wypowiadaliśmy się na temat rozmaitych akcji protestacyjnych w sprawie kartek, zmniejszonego przydziału racji żywnościowych, chcieliśmy tam między innymi zawrzeć taką naszą prywatną opinię, że strajkowanie o zwiększenie tych racji w miesiącu sierpniu nie bardzo ma sens, dlatego że tego mięsa po prostu nie ma. Ja tutaj nie będę mówił w tej chwili o treści tych naszych wystąpień dokładnie, w każdym razie dostaliśmy 10 minut, z tego zrobiło się nam 15 minut, krócej jakoś zmontować się tego nie dało i program nie poszedł tego dnia, poszedł później, a to już była taka różnica w czasie, która bardzo zaważyła na w ogóle przebiegu akcji protestacyjnych w kraju. To wystąpienie, gdyby poszło tego dnia, mogłoby kilka tego typu akcji powstrzymać, ponieważ zostało nadane z opóźnieniem, a sprawa szła o parę minut tylko, ono takiego odzewu nie znalazło i nie odegrało takiej roli, o jakim myśmy myśleli.

A więc powiadam, telewizja już raz zrobiła taką historię, że o parę minut została przesunięta audycja, a przesunięcie to miało bardzo wielkie znaczenie. Baliśmy się tutaj, że jakiekolwiek w ogóle też zrobienie dużej różnicy może spowodować, że ta audycja po prostu spadnie z programu. Telewizja może skorzystać z pretekstu i po prostu programu nie nadać.

Ta audycja została zmontowana w zaplanowanym czasie, przesłana do Warszawy, no i potem okazało się, że ten cały materiał nadano bez żadnych skrótów, a więc cały materiał, jaki trafił do Gdańska, został wyemitowany na antenę. Nie byłoby w tym nic złego, gdyby nie dwie rzeczy – po pierwsze kolejność, w jakiej nadano poszczególne fragmenty tej konferencji prasowej, nie odpowiadała kolejności rzeczywistej, po prostu zapewne przestawiono kilka kaset. W związku z tym kolejność pytań jest zupełnie niedobra i zresztą, jeżeli ktoś uważnie przyglądał się temu programowi, mógł się zorientować, że pytający odwołują się do pewnych rzeczy, które nie zostały jeszcze powiedziane, które dopiero pojawiły się później na antenie. Druga sprawa to jest taka, że opatrzono nadanie całości tego materiału takim komentarzem, że Solidarność zrobiła skróty, przycięła to wszystko, no i w domyśle oczywiście chciało się zapewne wywrzeć wrażenie, że Solidarność w jakimś tam sensie ocenzurowała ten tekst, a telewizja tak szczodrze pokazuje ten program cały. No więc jest to takie niedomówienie o chyba dosyć wyraźnym celu. W związku z tym chciałbym tutaj, przedstawiając tę całą historię, powiedzieć, że myśmy zawsze chcieli nadać jak najwięcej. Ograniczenie się do 40 minut czy czterdziestu paru minut było wynikiem wyraźnego oświadczenia pana dyrektora Snarskiego, że na więcej czasu nie ma i nie będzie. I stąd była ta konieczność, żeby do tego właśnie czasu się ograniczyć.

To proszę państwa tyle, jeśli chodzi o tę wczorajszą audycję, przepraszam, że trochę zająłem tą audycją czasu, ale wydawało mi się konieczne wyjaśnienie wszystkich szczegółów.

Jeśli chodzi o inny temat, który też zapewne tutaj dziennikarzy interesuje, a mianowicie o sprawę ciągle jeszcze niezakończoną, mianowicie sprawę ewentualnych transmisji radiowych i telewizyjnych z naszego zjazdu, transmisji przez polską telewizję, to chciałbym powiedzieć, że postępu tutaj nie ma. Władze z nami się nie skontaktowały. Natomiast z tego, co my wiemy, władze polskie, właściwie telewizja polska kontaktowała się z kilkoma, być może z kilkoma telewizjami zachodnimi, kontaktowała się między innymi z telewizją francuską, ażeby odkupić od nich materiał i z tego, co my wiemy, telewizja francuska odmówiła [głosy z sali – brawo]. Chcielibyśmy złożyć tutaj wyrazy uznania telewizji francuskiej [oklaski] za tą postawę [oklaski].

Proszę państwa, to tyle takiego może nie tyle wstępu, ile pewnych wyjaśnień, żeby oczyścić przedpole, a teraz oczekujemy na pytania.

Tu przy mnie siedzi zresztą kolega Modzelewski, państwu zresztą zapewne wszystkim znany, ale dla formalności właśnie pozwoliłem sobie dokonać tej prezentacji.

Proszę bardzo.

[Brak fragmentu nagrania]

GŁOS Z SALI

Proszę przedstawiać się dla celów nagrania – nazwisko i pismo.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Państwo dużo mówicie o kwestii zaufania do obu stron [tekst niesłyszalny] partnera, w związku z tym chciałem zapytać, dla oczyszczenia tego przedpola. Nie tylko ja, wielu dziennikarzy akredytowanych u państwa na zjazd od poniedziałku osobiście, przez sekretariaty redakcji, dopytywało się codziennie, mogę podać numery biura prasowego i nazwiska osób, które do chwili organizacji przez państwa konferencji prasowej oświadczały, że nic na temat konferencji nie wiedzą. Ja również na ten temat w czwartek rozmawiałem o godzinie 15.00, wówczas, kiedy konferencja już się toczyła. Po przyjeździe do państwa, przepraszam przedłużam, ale jest to oczyszczenie przedpola, „Trybuna Ludu” podaje, że państwo zorganizowaliście konferencję telewizyjną. Przykro mi bardzo, ale wczoraj, oglądając tę audycję, takie odniosłem wrażenie subiektywne, po wypowiedziach wyłącznie, poza agencją France Press bodajże, że wyłącznie [tekst niesłyszalny] w tym członkowie Solidarności występowali dziennikarze telewizyjni z całego kraju. Skąd oni wiedzieli o tej konferencji prasowej, skoro my akredytowani [tekst niesłyszalny].

GŁOSY Z SALI

Prosimy do mikrofonu!

GŁOS NIEROZPOZNANY

[Ciąg dalszy wypowiedzi] Dlaczego ja przedłużam sprawę. Społeczeństwo faktycznie oczekuje wiadomości. Gazety wyjdą w poniedziałek, radio to jest radio, telewizja mogła to wszystko przekazać. Ja nie wnikam w państwa nieporozumienia między rządem a państwem w kwestii ustaleń, natomiast [tekst niesłyszalny] trzeba było przynajmniej na te pół godziny się zdobyć na tę zgodę [tekst niesłyszalny] akredytowaliście [tekst niesłyszalny] jak jest, ale niedomówień niestety proszę państwa jest wiele, i to z naszej strony. Dziękuję.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Proszę pana, ja nie wiem, dlaczego nie uzyskał pan informacji o konferencji prasowej, być może dlatego, że jej termin nie był dokładnie ustalony. Jeżeli pan dzwonił za pierwszym razem, a za drugim razem, kiedy pan… Jeżeli pan dzwonił we czwartek, to sądzę, że to już było trochę za późno, bo konferencja prasowa właśnie była na godzinę 13.00 we czwartek ogłoszona. Zresztą ja przyznaję, że myśmy liczyli przede wszystkim na dziennikarzy, którzy zawsze przy okazji każdej Krajowej Komisji Porozumiewawczej zjeżdżają do Gdańska i wszyscy ci dziennikarze mieli drzwi otwarte, mogli wejść na tę konferencję prasową i zadawać pytania. Istotnie tak się złożyło, że pytania, które zostały zadawane, były zadawane bądź też przez przedstawicieli telewizji, i to z rozmaitych ośrodków, bądź też w większości przez przedstawicieli prasy związkowej, ale był to czysty przypadek, po prostu inne osoby pytań nie zadawały. Jeżeli państwo, no tutaj może trudno mi się powołać na obraz, który tam nie był specjalnie [tekst niesłyszalny]. Przepraszam, to nas nie dotyczy.

Po prostu sytuacja była taka, że ja naprawdę dosyć chyba uczciwie i bezstronnie rozdzielałem te pytania [gwar]. Może chwileczkę… I sądzę, że nikt nie może tutaj oskarżyć mnie o to, że ja po prostu kogoś do głosu nie dopuściłem. Wszyscy mogli zadawać pytania.

A jeśli natomiast chodzi o sprawę taką, czy warto było nam zdecydować się jednak na dopuszczenie telewizji do obsługi zjazdu, nie warunkując tego żadnym porozumieniem, które dawałoby nam jakieś zabezpieczenie, to na ten temat może ja poproszę, żeby Karol parę słów powiedział.

KAROL MODZELEWSKI[92]

Proszę państwa, ja zacząć muszę od sprawy, którą pan wysunął, bo logicznie tak jest, żebym zaczął od sprawy autoryzacji. Ponieważ pan zapytał, dlaczego ma być w ogóle autoryzacja bloku informacyjnego telewizji, w telewizji polskiej. Odpowiadam na to w ten sposób: ponieważ doświadczenie, również doświadczenie wczorajsze, dowodzi, że jest to instytucja, która świadomie dąży do wprowadzania opinii publicznej w błąd. Jest niczym innym, jak dążeniem do wprowadzenia opinii publicznej w błąd, gdy się najpierw żąda od nas – ta sama telewizja, podkreślam – żebyśmy skrócili materiał do 40 minut ani sekundy więcej, a potem się go nadaje w całości, mówiąc, że Solidarność go pocięła i ocenzurowała. Gdyby telewizja mogła nadawać obrady zjazdu w całości, nie mielibyśmy żadnych zastrzeżeń. Telewizja zrobiłaby z tego oczywiście jakiś wybór. Wybór – co można zrobić z wyborem, wszyscy państwo wiecie. Dlatego, z uwagi na notoryczne w telewizji polskiej, centralnej, szczególnie w dzienniku telewizyjnym dążenie do wprowadzania opinii publicznej w błąd na temat Solidarności, z czym mamy do czynienia w ostatnim miesiącu trochę więcej, ze szczególnym nasileniem złej woli, ale to występuje w gruncie rzeczy przez cały czas. Nie możemy się zgodzić na to, aby ta instytucja miała wolną rękę w dezinformowaniu o zjeździe. I to było oczywiste, że ta autoryzacja będzie wymagana.

To nie jest tak, że myśmy odrzucili propozycje telewizji. To strona rządowa, a ściślej mówiąc jeszcze kierownictwo Komitetu do spraw Radia i Telewizji zerwało rozmowy z nami na temat obsługi radiowej i telewizyjnej zjazdu. Zerwało to w sposób następujący: najpierw postawiono nam warunek wstępny, żebyśmy złamali statut związku, pozbawiając na okres około miesiąca prawa do strajku pracowników poligrafii prasowej, kolportażu prasowego, radia i telewizji oraz radiowych i telewizyjnych stacji nadawczych. Takich wyłączeń nasz statut nie przewiduje. To postawiono jako warunek wstępny, o którym z góry można było wiedzieć i o którym było z góry wiadomo, że jest nie do przyjęcia. Pod pretekstem jego nieprzyjęcia pan Snarski, który jest z telewizji, więc z tej samej instytucji, o którą pan oręduje tutaj, odpowiedział Januszowi Onyszkiewiczowi, że skoro odrzucono pierwszy warunek, to telewizja o żadnych innych warunkach transmisji rozmawiać nie będzie i nie będzie rozmawiać na temat porozumienia z nami co do obsługi radiowej i telewizyjnej zjazdu. Jednocześnie spodziewamy się, że telewizja zechce przedstawić sprawę tak, jak to już starał się uczynić rzecznik prasowy rządu, zatajając przed opinią publiczną fakt zerwania rozmów, zatajając ten fakt w ten sposób, że to my odpowiadamy za brak obsługi radiowej i telewizyjnej zjazdu. I tak wygląda ta sprawa, nic więcej na jej temat myślę że dodawać nie ma potrzeby.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Proszę bardzo.

PRZEMYSŁAW FUKSIEWICZ – Polska Agencja Prasowa

Przemysław Fuksiewicz, Polska Agencja Prasowa. Przepraszam, że z krzesła, ale inaczej nie mógłbym się do głosu dostać.

Sprawa pierwsza: ja bym chciał jednak zaprzeczyć temu, jakoby konferencja telewizyjna była dostępna dla wszystkich dziennikarzy. Dostępna ona była tylko dla dziennikarzy na stałe akredytowanych do obsługi KKP. Natomiast dziennikarze, którzy nie mieli tych stałych przepustek, poza specjalnie uprzywilejowanymi, nie wiem, na jakich zasadach, wstępu nie mieli i byli przez służbę porządkową zawracani; takie przypadki są znane. To jest jedna sprawa.

Ale nie o tym chciałem mówić, tylko dla sprostowania. Proszę państwa, z mieszanymi uczuciami wysłuchałem komunikatu na sali obrad, mówiącego o tym, że dziennikarze przeszkadzają tutaj w obradach, a co więcej, że zakłócają pewien system informacyjny, jaki tutaj istnieje. Było to dla mnie ogromnym zdziwieniem, albowiem ja bym się tu nie systemu dopatrywał, tylko totalnego bałaganu, coś podobnego, jak w naszej gospodarce. Jedni mówią o systemie, drudzy o bałaganie. Kilka może faktów dla potwierdzenia tego, o czym mówię. Nie mamy tutaj… nie spełnili organizatorzy podstawowych warunków do tego, żeby dziennikarze mogli normalnie pracować. Dzisiaj przez pół godziny szukałem dostępu do telefonu miejskiego. Dzięki uprzejmości ekstraordynaryjnej pań telefonistek z międzymiastowej otrzymałem stąd połączenie z miastem, za pomocą prawda ich środków, metod łączności. Później zgłosiłem się do kierownika Biura Prasowego i znowu w drodze łaski [tekst niesłyszalny] Biurze Prasowym [tekst niesłyszalny].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Proszę pana, ja nie wiem, nie chcę tutaj specjalnie bronić, że tak powiem, organizacji z pozycji takiej, że organizacja jest świetna, ale jest w końcu cały pokój z wieloma telefonami, z takimi kabinami, z których można korzystać, i ja nie wiem, boję się, że pan… no oczywiście, że być może powinno tutaj być w sposób… bardzo łatwo ten pokój znaleźć, ale w każdym razie taki pokój jest, trochę jest niefortunne…

GŁOS NIEROZPOZNANY

[Tekst niesłyszalny]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Słucham?

GŁOS NIEROZPOZNANY

[Tekst niesłyszalny]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Z samym Gdańskiem? Tak? [gwar] Przepraszam, ja tutaj naprawdę, trochę trudno mi jest dyskutować o tych sprawach technicznych, jest taki pokój, w którym tych telefonów jest sporo i można z nich korzystać, do Gdańska także.

KAROL MODZELEWSKI

Ja myślę, proszę państwa, że o takie sprawy może pan bardzo słusznie zrobić awanturę w biurach, gdzie się zajmują organizacją techniczną zjazdu. Natomiast dziennikarze tu obecni mogliby mieć do pana pretensje, za co płacili za akredytacje, gdy na konferencji prasowej mówi się o takich sprawach [oklaski].

GŁOS NIEROZPOZNANY

Przepraszam bardzo, czy tematy konferencji prasowej są ograniczone?

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Staraliśmy się panu odpowiedzieć na to pytanie.

JERZY BIELECKI[93] – dziennik „Trybuna Ludu”

Jeżeli tak, to ja chciałbym powiedzieć, że konferencja prasowa, która była przedwczoraj… [gwar] Jerzy Bielecki, „Trybuna Ludu” [śmiech na sali] nie była dostępna [tekst niesłyszalny]. Korespondent „Trybuny Ludu” nie mógł zadać pytania na tej konferencji.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Przepraszam najmocniej, korespondent „Trybuny Ludu” był obecny na sali i zgłaszał pytanie?

JERZY BIELECKI – dziennik „Trybuna Ludu”

Był obecny i zgłaszał.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Przepraszam najmocniej, ale przypuszczam, że podniósł rękę na pięć sekund, dlatego że go pewnie wtedy nie zauważyłem. Notowałem wszystkich, którzy się zgłaszali, i dawałem głos po kolei.

A jeśli chodzi o to, czy byli tylko dopuszczani dziennikarze, którzy są akredytowani na stałe przy KKP, to chciałbym zwrócić państwu uwagę na to, że pan Pol, redaktor telewizji, nie jest stale akredytowany przez KKP, a był w końcu na tej konferencji prasowej.

Proszę bardzo.

HENRYK SERWACZAK – fotoreporter MKZ Gorzów

Ja reprezentuję prasę związkową, jestem fotoreporterem, nazywam się Henryk Serwaczak. W imieniu fotoreporterów pracujących w zarządach regionalnych chciałbym odczytać taki wniosek pod adresem Prezydium I Krajowego Zjazdu Solidarności: „W związku z zaistniałą sytuacją dla fotoreporterów związkowych z regionów NSZZ »Solidarność« akredytowanych przy zjeździe domagamy się umożliwienia nam wykonywania obowiązków służbowych na zasadach ogólnie przyjętych w naszym zawodzie. Udzielenie mandatu na fotografowanie tylko wybranym osobom jest jawnym pogwałceniem zasad, o które z takim uporem walczy nasz związek. Obecnie, kiedy związek domaga się pilnego dostępu do środków masowego przekazu, jednoczesne blokowanie wypływu informacji dla własnych członków jest niezrozumiałe”. Podpisano: fotoreporterzy. I tu odczytam nazwiska: Anna Pietuszko, Mirosław Stelmach, Jan Narożniak – MKZ Mazowsze Warszawa, Witold Górka – MKZ Małopolska Kraków, Wojciech Duszenko – MKZ Kalisz, Janusz [Łochno?] – MKZ Kalisz, Leszczyński Wojciech – MKZ Gdańsk, Henryk Serwaczak – Zarząd Regionalny Gorzów, Wacław Ryłko – KKKPT Kwadrat Szczecin, Tadeusz Kupniewski – MKZ Białystok, Jacek [tekst niesłyszalny] – Zarząd Regionalny Gdańsk, Andrzej Jerzy Cybula – Zarząd Regionalny Warszawa, Aleksander Kossowski – MKZ Łódź, Tomasz Seweryn – Zarząd Regionalny Łódź, Janicki – Gdańsk, Sławomir Groźny – Gdańsk i [tekst niesłyszalny]. Dziękuję.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Proszę państwa, ja mogę ten protest tylko przyjąć i… po prostu koniec. Ja bym tylko proponował, proszę państwa – i to jest apel, który już tutaj wygłosił przed chwilą Karol Modzelewski – może byśmy jednak podyskutowali na tematy, że tak powiem, nieorganizacyjne. Jeżeli państwo chcecie, to proszę bardzo, oczywiście, to tutaj siedzi kolega Podgórczyk, ale może byśmy rozbili to na dwie części, bo ja sądzę, że te tematy organizacyjne nie wszystkich w takim samym stopniu interesują.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chciałbym się dowiedzieć, dlaczego został zmieniony program zjazdu podany nam jeszcze wczoraj przez pana i nawet w dzisiejszych komunikatach.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Więc ja sądzę, że ten program został zmieniony w niewielkim stosunkowo stopniu. Sprawa tylko dyskusji na temat sprawozdania została przesunięta dlatego, że się rozbudowały pierwsze części, ale… w końcu ja państwa ostrzegałem, że program, który ja państwu podaję, jest programem orientacyjnym, a nie ostatecznym.

GŁOS NIEROZPOZNANY

[Tekst niesłyszalny] po prostu sprawozdanie KKP nie zostało przygotowane, znaczy, czy nie jest to jeszcze…

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Zaraz, sprawozdanie jest przygotowane i dołączone do materiałów wszystkich uczestników. Tak że one jest już gotowe od paru dni i nie jest to kwestia tego, że ono jest ciągle w przygotowaniu. Sprawozdanie to już uczestnicy mają od dzisiejszego rana, nawet wcześniej. Tak że to naprawdę nie jest problem, to nie jest powód.

Proszę bardzo.

KONRAD FREDJLICH[94] – tygodnik „Odgłosy”

Konrad Frejdlich, redakcja tygodnika „Odgłosy” w Łodzi.

Ja bym chciał pomówić o nieco ogólniejszych sprawach. W związku z tym, o czym tu już było mówione, to jest temat, wydaje mi się, niezwykle ważki, zarówno dla Solidarności, jak i dla środowiska dziennikarskiego w Polsce, czy stanu dziennikarskiego w Polsce. Mianowicie tak: wydaje mi się, że…, to nie jest zresztą zjawisko, które występuje dzisiaj, iż mamy często do czynienia z uogólnieniami. Dam tutaj taki bardzo charakterystyczny przykład: jeżeli jakiś powiedzmy dziennik, tak zwany reżimowy, bo taki podział istnieje przecież, nieformalny, powiedzmy opublikuje komunikat PAP, dajmy na to, czy komunikat jakiś zagranicznej agencji z naszych zaprzyjaźnionych krajów nazwijmy to, który powiedzmy rozmija się z jakimiś odczuciami społecznymi, wówczas przypisuje się odpowiedzialność za ten stan rzeczy z reguły tytułowi, który to wydrukował, który to opublikował, aczkolwiek autorstwo tej wiadomości, tej informacji nie pochodzi z tego dziennika, czy z tego zespołu redakcyjnego. I mnie się wydaje, że tego typu tendencja do generalizacji czyni dość bezskutecznymi wysiłki władz Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, które jednak walczą o to, żeby środowisko prasowe było wiarygodne. Wiemy, że jest to proces trudny i że być może nie będzie dotyczył wszystkich, ale takie wysiłki na pewno ze strony stowarzyszenia jako organizacji zawodowej dziennikarzy istnieją.

Chciałem zapytać w związku z tym, czy ta tendencja do generalizacji to jest jakaś świadoma taktyka, którą prowadzi Związek także w odniesieniu do członków Solidarności, dziennikarzy, ja na przykład jestem członkiem Solidarności, czy też po prostu to jest jakaś polityka, którą uprawiają poszczególne regiony, czy po prostu tu nie ma żadnej polityki, to jest po prostu sprawa przypadkowa. Wydaje mi się, że to jest sprawa ważna dlatego, że jak powiedziałem, wysiłki Bratkowskiego, wysiłki kierownictwa SDP będą bezowocne, będzie to syzyfowa praca, jeżeli tej polityki się nie zaniecha w stosunku do dziennikarzy.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Więc, jeżeli ja dobrze rozumiem pana pytanie, niech pan tutaj poprawi, jeżeli się mylę, to pytanie jest w gruncie rzeczy takie: czy jest polityką związku, ażeby traktować wszystkich dziennikarzy razem i po prostu blokowo tych dziennikarzy potępiać? Otóż zdecydowanie nie, wcale tak nie jest i zresztą chciałbym powiedzieć tutaj dobitnie, że nie jest polityką dziennikarzy… nie jest polityką związku, żeby dzielić dziennikarzy na dobrych i złych według ich przynależności do jakiegoś związku zawodowego. To znaczy nie jest dla nas… sytuacja dla nas nie wygląda w ten sposób, że jeżeli jakiś dziennikarz należy do Solidarności, to już jest oczywiście dziennikarz bardzo dobry, a jeżeli dziennikarz do „Solidarności” nie należy, to to musi być dziennikarz zły, nieuczciwy i godny potępienia. Tak nie jest i chciałbym tutaj jako jeden z przykładów podać to, że myśmy wielokrotnie mówili, że będziemy dziennikarzy bronić, i to dziennikarzy, którzy nie tylko są naszymi członkami, co zrozumiałe, ale także i dziennikarzy, którzy naszymi członkami nie są, będziemy po prostu bronić dziennikarzy w ich walce o zapewnienie im możliwości rzetelnego wykonywania swojego zawodu. A więc powtarzam raz jeszcze: nie dzielimy dziennikarzy na członków Solidarności i nieczłonków Solidarności, ale na dziennikarzy uczciwych i dziennikarzy nieuczciwych, i to jest ten zasadniczy podział.

LECH PILAWSKI – tygodnik ZHP „Motywy”

Lech Pilawski, tygodnik „Motywy”.

Chciałem się dowiedzieć, czyjego autorstwa jest projekt uchwały dotyczącej przyjęcia patronatu przez Solidarność nad niezależnym ruchem harcerskim; dlatego że ten projekt nie został podpisany, a więc nie wiadomo, czy to Komisja Zjazdowa zaprezentuje zjazdowi, czy KPP, czy jeszcze jest to jakaś inna inicjatywa regionalna – to po pierwsze. Po drugie, czy to oznacza przekreślenie porozumienia podpisanego na początku tego roku z Główną Kwaterą Związku Harcerstwa Polskiego? Po trzecie, kiedy jest przewidziane poddanie tej uchwały pod obrady zjazdu?

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Ja sądzę, że pod obrady zjazdu ta cała sprawa może wejść dopiero w drugiej sesji, dlatego że z jakichś tam powodów ktoś… zjazd uzna, że jest to sprawa tak nagła, że trzeba ją głosować w tej chwili. Ja osobiście autorów projektu tej uchwały nie znam i nie mogę powiedzieć w związku z tym, kto to jest. Ja sądzę, że oczywiście zjazd weźmie pod uwagę przy dyskutowaniu tej sprawy zarówno fakt istnienia tego porozumienia, jak i w ogóle generalny problem, czy związek ma po prostu afiliować niejako przy sobie rozmaite inne organizacje, czy nie, a jeżeli już tak, to jak to się ma odbywać. No… nie mogę panu dać definitywnej odpowiedzi, ale sądzę, że po prostu będzie dopiero przedmiotem dyskusji.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Czy przedstawiciele branżowych związków zawodowych zostali zaproszeni na zjazd Solidarności?

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Przedstawiciele branżowych związków zawodowych zostali zaproszeni i ci przedstawiciele uczestniczą w naszym zjeździe.

GŁOS NIEROZPOZNANY

[Tekst niesłyszalny] Nazwiska?

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Nie. Nie, ja nazwisk nie znam po prostu, ale są, wiem, że są na sali.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ale oficjalnie czy nieoficjalnie?

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Po prostu są oficjalni przedstawiciele związków branżowych na sali.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Pytanie dodatkowe – czy Komisji Porozumiewawczej, czy poszczególnych związków?

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Przepraszam, zdaje mi się, że to są po prostu przedstawiciele Komisji Porozumiewawczej. Sekundę, zaraz jeszcze to sprawdzę…

GŁOS NIEROZPOZNANY

To tutaj to masz, ale on prosił o zachowanie incognito.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_04a_19810905]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_04b_19810905]

[Brak fragmentu nagrania]

[AS nr 36, s. 106:

„Po przerwie wznowiono obrady o 19.55.

Przewodniczący obrad odczytuje listy od przedstawicieli stowarzyszeń twórczych i naukowych. Następnie zgłasza propozycję rozpoczęcia następnego dnia zjazdu od mszy polowej o 8.00 w sali obrad. Delegaci większością głosów akceptują tę propozycję.

Z kolei przystąpiono do wyboru rzecznika prasowego zjazdu. Zgłoszono kandydatury J[anusza] Onyszkiewicza, M[arka] Brunné[95] (Gdańsk) i M[irosława] Dzielskiego[96] (Małopolska). Z sali podano kandydatury K[arola] Modzelewskiego (Dolny Śląsk) i M[irosława] Krupińskiego (Olsztyn)”.]

[WYBÓR RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD, SPRAWA UDOSTĘPNIANIA MATERIAŁÓW Z I KZD TVP]

[Pierwsze 50 sekund nagrania zniekształcone]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę o włączenie mikrofonu w sektorze numer dwa.

JAN DOWGIAŁŁO[97]

Halo! Dowgiałło – Region Mazowsze. Chciałem zgłosić kandydaturę Karola Modzelewskiego z Wrocławia.

ANDRZEJ KOZICKI (?)

Chciałbym, aby zostało [tekst niesłyszalny] być osoba, która posiada mandat delegata. Dlatego że niezależnie od okoliczności osoba ta sobie wyrabia popularność.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak, proszę państwa, to jest wniosek tego typu, że musimy tę sprawę przegłosować. Kto z państwa jest za tym, żeby dopuścić do kandydowania na funkcję rzecznika prasowego osoby spośród delegatów? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto z państwa się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Prezydium Komisji Skrutacyjnej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek przeszedł za.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, a więc nie ma ograniczeń, mogą być kandydaci spośród delegatów.

Proszę państwa, jest pięciu delegatów… Tam jest jeszcze głos.

Proszę bardzo, proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Oprócz pana Karola Modzelewskiego i pana Onyszkiewicza wydaje mi się, że większość delegatów nie zna pozostałych kandydatów na rzecznika prasowego, więc w tym wypadku głosowanie byłoby na osoby nieznane.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, to jest zupełnie inna sprawa, to dotyczy prezentacji kandydatów. Chodzi nam o zastrzeżenia do kandydatów. Proszę bardzo, tam jest głos… Albo o nowe kandydatury.

KAROL MODZELEWSKI

Jest głos… Proszę państwa, nazywam się Karol Modzelewski, Region Dolny Śląsk. Chciałem, jeśli wolno zgłoszonemu z sali kandydatowi powiedzieć dwa słowa. Chciałbym powiedzieć dwa słowa uzasadnienia, dlaczego nie przyjmuję kandydatury. Uważam mianowicie, że w sytuacji, w której jesteśmy, w obliczu bardzo poważnego ataku propagandowego związanego z decyzjami podjętymi przez tych naszych kolegów, którzy kierowali dotychczas przygotowaniami do zjazdu i którzy kierowali w szczególności

działalnością informacyjno-prasową związku, wybór każdego, kto nie brał udziału w tych negocjacjach, nie podejmował tych decyzji o niedopuszczeniu telewizji, przy braku warunków ze strony telewizji, będzie poczytany jako podważenie przez zjazd tych decyzji. Z tego względu wydaje mi się, że jedyną kandydaturą, która odpowiada wymogom sytuacji, bez względu na to, jak byśmy oceniali poszczególnych kandydatów, jest Janusz Onyszkiewicz jako rzecznik prasowy KKP [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ten głos rozumiemy jako zastrzeżenia do pozostałych kandydatów i tak to odbieramy.

Proszę o zabranie głosu kolegę w dziesiątym sektorze.

MIROSŁAW KRUPIŃSKI

Drugi kandydat Krupiński. Całkowicie podzielam głos Karola, rezygnuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [oklaski].

Proszę państwa, mamy trzech kandydatów. Propozycja, żeby ci trzej kandydaci bardzo krótko nam się przedstawili. Ewentualnie możemy zrezygnować z prezentacji pana Janusza Onyszkiewicza, jeśli państwo uznacie, że to jest niepotrzebne. Tak czy owak, prosimy ich tutaj do nas i proponujemy, minutę – półtorej prezentacji. Kolega Janusz Onyszkiewicz z Mazowsza. Ponieważ nie ma sprzeciwów, to prosimy, żeby kolega się również nam przedstawił.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy KKP

Więc ja może nie będę się przedstawiał. Ale jeżeli są jakieś pytania, to ja chętnie na nie odpowiem. Ja oczywiście jestem delegatem na zjazd. To chciałbym, żeby to było wiadome, ale już zostało przegłosowane, że mogę kandydować na rzecznika prasowego.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Ja nie widzę pytań, wobec tego dziękujemy panu bardzo.

Kolega Marek Brunné.

MAREK BRUNNÉ

Tak, proszę państwa, ja nie chciałbym, żeby zjazd zrozumiał, że tutaj się toczy jakakolwiek walka wyborcza. Uważam, że państwo powinni wziąć pod uwagę to, co powiedział pan Karol Modzelewski, i starać się dobrać takiego człowieka, który na dzisiejszą sytuację z różnych względów będzie najlepszym możliwie rzecznikiem prasowym tego zjazdu. Powaga tego zjazdu i waga różnych decyzji, które tutaj zapadają, wymaga, aby był to człowiek, który rzeczywiście będzie mógł mówić w imieniu wszystkich tutaj zgromadzonych, często nie mogąc zasięgnąć w formie referendum nigdy opinii tego zjazdu; także odpowiedzialność tego człowieka, pełna samokontrola nad tym, co mówi, jest rzeczą konieczną. Tutaj także dodatkowa deklaracja, że jeżeli chodzi o jakiekolwiek anse personalne między mną a panem Januszem Onyszkiewiczem, to takowe nie istnieją i nie powinny być brane nawet w myślach pod uwagę.

Proszę państwa, jeżeli chodzi o mnie, ja jestem rzecznikiem prasowym zarządu regionu, powołanym od stosunkowo niedawna, około miesiąca. Uważam, że posiadam kwalifikacje zbliżone do tych, z którymi startował pan Onyszkiewicz. Nie mówię o zasobie jego wiedzy, ale o jego kwalifikacjach. Nie jestem dziennikarzem, z wykształcenia jestem inżynierem. Od lat wielu pracuję jako fizyk w Polskiej Akademii Nauk. Spośród atrybutów, które wydają mi się istotne przy tego typu zajęciu – poza tym atrybutem negatywnym – nie być dziennikarzem – który jest konieczny, to sądzę, że należy do nich dość dobra znajomość kilku języków obcych, dwóch biegle, dwóch pozostałych: hiszpański i francuski – z nieco mniejszą biegłością. Angielski i włoski bardzo dobrze na skutek pobytów zagranicznych związanych z moją pracą zawodową. Ponadto nie peszę się łatwo, jak widać w obliczu nawet najbardziej dostojnych zgromadzeń, a tym bardziej w obliczu zgromadzenia dziennikarzy, czy też przedstawicieli władz różnego typu administracyjnych. To jest właściwie wszystko. Jeżeli są jakieś pytania szczegółowe dotyczące mojego charakteru, sposobu bycia, wykształcenia, no to proszę bardzo, jestem zawsze gotów na nie odpowiedzieć, przy czym jeszcze raz podkreślam, że chciałbym bardzo uniknąć, jest to szczere, posądzenia o to, że ja wkraczam w szranki w postaci wyboru…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo koledze. Dziękujemy [oklaski].

Kolega Mirosław Dzielski.

MIROSŁAW DZIELSKI

Jeszcze ja muszę się przedstawić: moje nazwisko Mirosław Dzielski, obecnie jestem rzecznikiem prasowym Małopolski. Coś o sobie: jestem doktorem filozofii, pracuję na Uniwersytecie Jagiellońskim, przed Sierpniem trochę pisywałem w tych pismach niecenzurowanych. Tak ustosunkowując się do tego, co powiedział pan Modzelewski, to częściowo mnie przekonał. To może tyle.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Proszę państwa, czy państwo jeszcze macie jakiekolwiek uwagi do tych kandydatur? Nie widzę. Przystępujemy do głosowania. Kto z państwa jest za kandydaturą Janusza Onyszkiewicza? Proszę państwa, ponieważ jest, jak mi się wydaje, duża przewaga tutaj głosów, proponuję, żeby przejść następne głosowania i komisja oceni, jak ta sprawa wygląda.

Kto z państwa jest za kolega Markiem Brunné? Dziękuję.

Kto z państwa jest za Mirosławom Dzielskim? Dziękuję bardzo.

Czy Komisja Skrutacyjna, jej prezydium, może wydać jednoznaczny werdykt? Komisja Skrutacyjna nie jest w stanie udzielić jednoznacznego werdyktu, wobec tego liczymy.

Proszę państwa, kto jest za kandydaturą kolegi Janusza Onyszkiewicza? Prosimy o liczenie głosów. W czasie obliczania głosów, prosimy o…

[Brak fragmentu nagrania]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Już podajemy. Można?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak, proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_04b_19810905 – 9 minut 54 sekundy]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc podczas głosowania jawnego kandydaci otrzymali następującą ilość głosów:

Onyszkiewicz – 502 głosy [oklaski], Brunné – 206 głosów [oklaski] i Dzielski – 10 głosów [oklaski]. Wobec powyższego rzecznikiem prasowym zjazdu został wybrany Janusz Onyszkiewicz [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Prosimy kolegę Onyszkiewicza o zabranie głosu.

[SPRAWA DOPUSZCZENIA EKIP TVP DO ZJAZDU]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, ja bym nie chciał tutaj wygłaszać jakiegoś exposé, chciałbym natomiast podać jeden krótki komunikat: mianowicie według informacji, jakie otrzymaliśmy, polska telewizja zwróciła się do telewizji francuskiej z prośbą o odsprzedanie jej materiałów z naszego zjazdu [śmiech na sali, oklaski]. Telewizja francuska propozycję odrzuciła [oklaski, okrzyki aprobaty].

Jeśli natomiast chodzi o ten materiał, który został tutaj nakręcony przez zespół telewizji gdańskiej i który został wykorzystany do ilustrowania naszego zjazdu w dzienniku telewizyjnym, to ja sądzę, że możemy rozważyć następujące rozwiązanie – mianowicie po prostu podpisać umowę z tym zespołem czy też z telewizją, że materiał, który oni tutaj nakręcą, będzie wykorzystany jedynie do programu „Panorama Gdańska” i może być jedynie przedstawiony w całości. To jest jedyne rozwiązanie, na jakie możemy pójść w tej sytuacji. Inna możliwość to jest taka, żeby po prostu także i wykluczyć ekipę telewizji gdańskiej z możliwości kręcenia tutaj materiału [oklaski]. Proponuję w takim razie przegłosować… [oklaski]. Proponuję w takim razie przegłosować dwa warianty: pierwszy – po prostu sporządzić formalną umowę, że materiał tutaj nakręcony może być wykorzystany tylko w Gdańsku i w całości, a drugi wariant, żeby po prostu im tej możliwości też nie dawać.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przystępujemy do głosowania propozycji, które zgłosił kolega…

Chwileczkę, są tutaj jakieś uwagi w tej sprawie. Proszę państwa, jest bardzo dużo zgłoszeń, widzę cztery osoby. Proponuję bardzo krótkie wypowiedzi po 30 sekund, żeby nie przedłużać sprawy.

Proszę, kolega w sektorze numer jeden.

WALDEMAR KAŚKIEWICZ[98]

Nazywam się Waldemar Kaśkiewicz, Region Pomorza Zachodniego, mój mandat 02012. Chciałem tylko takie pytanie zadać, czy nie istnieje możliwość, żeby dziennik telewizyjny wykorzystał to, co nakręci „Panorama [Gdańska]”, bez wiedzy „Panoramy”?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Proszę kolegę w sektorze trzynastym.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Proszę państwa, chciałem zwrócić uwagę, że przed chwilą podjęliśmy uchwałę upoważniającą rzecznika prasowego do podjęcia w tej sprawie decyzji. Stawiam wniosek o zamknięcie dyskusji na ten temat, a osoby, które chciałyby jeszcze na ten temat przedstawić swoje propozycje, proszę, żeby przedstawiły je bezpośrednio do rzecznika prasowego. Ewentualnie, jeżeli rzecznik prasowy przedstawi jeszcze trzeci wariant w stosunku do dwóch, które już nam przedstawił, wtedy byśmy się do tej sprawy ustosunkowali na nowo.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wniosek formalny kolegi o zamkniecie dyskusji na ten temat.

Kto z państwa jest za zamknięciem dyskusji na ten temat? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Czy Komisja Skrutacyjna jest w stanie zrobić cokolwiek w tej sprawie?

Proszę państwa, zapytujemy kolegę Helebrandta, czy wycofuje swój wniosek w tej sytuacji, bo to będzie liczenie za chwilę.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Tak, wycofuję swój wniosek. Dziwię się, że delegaci nie szanują uchwał, które podjęli…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo, dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu kolegę z sektora trzynaście.

JANUSZ BAŁENKOWSKI[99]

Ja chciałbym zwrócić przewodniczącemu uwagę, że przed przystąpieniem do głosowania za każdym razem powinien zwracać się do Sali, czy nie ma kontrwniosków. Nazywam się Janusz Bałenkowski, Region Dolny Śląsk.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Przyjmuję tę uwagę, ale właśnie państwo się wypowiadacie chyba w sprawie kontrwniosków między innymi.

Proszę bardzo, sektor czternasty.

JAN BUDNIK[100]

Jan Budnik, Małopolska. Chciałem tutaj prosić, żeby nie robić sądu kapturowego nad telewizją gdańską, a dać im możliwość wypowiedzenia się, w jaki sposób te materiały dostały się do dziennika telewizyjnego. Poza tym druga sprawa to jest to, że inną wymowę zupełnie ma oświadczenie rzecznika prasowego, a inną wymowę ma oświadczenie delegatów zebranych na zjeździe i uważam, że to powinno być oświadczenie delegatów zjazdu. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto chciał jeszcze zabrać głos?

Proszę bardzo, sektor numer siedem.

PAWEŁ GRANOWSKI[101]

Moje nazwisko Paweł Granowski, Region Bydgoski. Ja mam pytanie tego typu: czy telewizja Gdańsk jest prawomocna do podejmowania, do zawierania tego typu umów, o jakich mówił kolega Onyszkiewicz? Bo skoro nie jest prawomocna, no to wtedy jest jedyna możliwość – usunięcia z sali obrad, nie?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dalej sektor numer siedem.

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI[102]

Podbeskidzie, Kosmowski. Proszę państwa, ja nie wiem, czy istnieje jakaś konieczność zawierania umów. Możemy tylko głosować za tym, czy dopuszczamy telewizję polską do naszych obrad, czy nie. Ja uważam, że nie powinniśmy jej dopuszczać, dlatego że nie unikniemy tej manipulacji, nie uchronimy się, czy będziemy podpisywać umowę, a zresztą z kim będziemy podpisywać umowy? Tak jak porozumienia żeśmy zawierali, i nie wiem teraz dokładnie z kim, jakie było rok temu, które są niezrealizowane, tak samo następne umowy nam proponują podpisywać. Uważam, że zjazd powinien przegłosować niemalże jednomyślnie, żeby telewizję wyprosić.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu. To już [oklaski] przekracza pańskie kompetencje, takie propozycje.

Sektor numer pięć. Ja bym prosił, żeby się delegaci przedstawiali, tak jak się umówiliśmy: imię, nazwisko, region, numer mandatu.

SŁAWOMIR RYNEK[103]

Sławomir Rynek, Region Mazowsze, mandat 72. Pytanie do Onyszkiewicza: czy widzi potrzebę powołania instytucji zastępcy rzecznika prasowego?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przepraszam, to nie dotyczy w tej chwili obecnego dyskusji. Proszę w tej sprawie złożyć wniosek.

Sektor numer trzynaście.

ANDRZEJ WARCHAŁOWSKI[104]

Andrzej Warchałowski, delegat Małopolski. Proszę państwa, dziennik telewizyjny nie będzie przestrzegał żadnych dżentelmeńskich umów. Proponuję głosować ten wniosek wcześniej.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

No tu mamy jeszcze dwa zgłoszenia i po tych dwóch zgłoszeniach i krótkich wypowiedziach kończymy dyskusję.

Sektor numer trzy… Wobec tego sektor numer pięć.

IRENEUSZ KOSMAHL[105]

Ireneusz Kosmahl, numer mandatu 39, Region Mazowsze. Wnioskuję zobowiązać wszystkie ekipy telewizyjne, jakie są na zjeździe, do nieudostępniania materiałów telewizji polskiej [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Następny sektor – numer pięć.

JAN BRODZKI[106]

Tutaj z sektora numer trzy się zgłaszałem, doszedłem do sprawnego mikrofonu. Jan Brodzki, Region Ziemi Płockiej.

Nie zgodziłbym się z wypowiedzią pana Kosmowskiego i chcę tutaj wszystkim delegatom zwrócić uwagę na to, że również w telewizji jest Solidarność i właśnie telewizja proponowała nam podjęcie strajku, pracownicy telewizji podjęcie strajku, gdyby nie doszło do rozmów, do transmisji naszych obrad i tutaj chcę na to zwrócić uwagę. Ja nie wiem, jak jest Solidarność w „Panoramie Gdańskiej”, ale być może jest właśnie tam Solidarność i może pracować na nasze usługi na pewno. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, był wniosek kolegi z sektora trzynaście, dwa głosy wstecz, żeby przystąpić do głosowania. Ja postanowiłem tego wniosku formalnego nie głosować, a udzielić jeszcze głosu dwóm kolegom. W tej chwili mam cztery następne zgłoszenia.

Proszę państwa, kto jest za tym, żeby przerwać dyskusję, zgodnie z wnioskiem postawionym wcześniej? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny przerwaniu dyskusji? Dziękuję.

TADEUSZ JEDYNAK[107]

Chwileczkę, ale od początku głos podnosiłem i kolega mi nie udzielił głosu. No jak to jest?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

No…

TADEUSZ JEDYNAK

To będziemy tak w połowie przerywać, są cztery głosy, to zamknąć to w tym… a nie… Będziemy tu manipulować, no panowie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Ja nie widziałem kolegi przy mikrofonie.

TADEUSZ JEDYNAK

No cały czas stoję, przepraszam. Ja chciałem tylko zauważyć, proszę państwa, że jak tutaj udawałem – Jedyna, Region Śląsko-Dąbrowski – udawałem się na ten zjazd, to wszystkie środki masowego przekazu trąbiły od dwóch dni, że nie doszło do ustaleń odnośnie porozumienia z Solidarnością, ze środkami masowego przekazu, czyli radiem i telewizją. I teraz, proszę państwa, jak my dopuścimy telewizję gdańską, to gdzie tu jest solidarność, a gdzie reszta ośrodków w całym kraju? Więc uważam, że nie powinniśmy w ogóle tutaj podejmować żadnej decyzji o dopuszczeniu telewizji, czy gdańskiej, czy ogólnopolskiej do realizacji tego programu. To jest moja uwaga [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, głosujemy wobec tego sprawę zasadniczą. Kolega Janusz Onyszkiewicz zgłosił dwa wnioski, nie było żadnych kontrwniosków w zasadzie tego typu. Wobec tego proponujemy, żeby głosować za tymi dwoma wnioskami jako rozwiązaniami alternatywnymi.

Czy można prosić kolegę Janusza Onyszkiewicza o jeszcze raz, bo to już było dosyć dawno temu, sformułowanie jasne tych dwóch wniosków i zaraz je przegłosujemy.

Sektor numer sześć, proszę uruchomić.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Ja proponuję następujące dwa rozwiązania pod głosowanie. Po pierwsze – wykluczyć telewizję w ogóle. To jest jedna możliwość. Druga możliwość jest taka – jeżeli jest sposób, który by zagwarantował następujące rozwiązanie, że nagrany program i zmontowany tu w Gdańsku przez zespół „Panoramy” będzie nadawany tylko w Gdańsku, a jeżeli gdzie indziej, to w całości bez żadnych wycięć, to takie rozwiązanie przyjąć. A więc dwa rozwiązania, które by sprowadzały się do tego: nic w ogóle, a drugie – program ten, który montuje „Panorama Gdańska” wyłącznie w Gdańsku, ale tylko jako całość.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Mam pytanie do kolegi Onyszkiewicza: jaki sposób to ma być w tym drugim wniosku? Proszę podać, w jaki sposób mamy to sprawdzać.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Ja w tej chwili nie wiem. Proponuję, żeby to po prostu powierzyć mnie. Jeżeli stwierdzę, że taka możliwość, taka gwarancja istnieje, to wtedy po prostu…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kolega proponuje, żeby odroczyć głosowanie. Na jak długo? Proszę nam powiedzieć, na jak długo odroczyć głosowanie [gwar].

Proszę bardzo, kolega z sektora pierwszego.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Przepraszam, ja sądzę, ja bym proponował poddać pod głosowanie, bo być może, że przejdzie wniosek, że w ogóle telewizji nie będzie i wtedy po prostu nie będziemy mieli o czym mówić.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

W porządku.

Proszę państwa, głosujemy nad wnioskiem…

MARIAN MIĄSKOWSKI[108]

Bardzo krótko, chcę tylko powiedzieć, jaka była historia z dzisiejszym programem. Marian Miąskowski, Region Gdański.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, czy kolega jest z telewizji?

MARIAN MIĄSKOWSKI

Stacje radiowe i telewizyjne.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, musimy przegłosować. Kto z państwa jest za udzieleniem… [wrzawa na sali]

Kolega jest delegatem?

MARIAN MIĄSKOWSKI

Tak.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

W porządku. Proszę wobec tego zabrać głos.

MARIAN MIĄSKOWSKI

Program dzisiejszy był nagrany tutaj z myślą o nadaniu w programie tylko lokalnym. Robił go Andrzej Mielczarek z telewizji gdańskiej. Zastrzegł wyraźnie w ośrodku telewizyjnym, że nie może być on nadany gdzie indziej. Zresztą zostały dodatkowo wmontowane napisy „Panorama Gdańska” i z tymi napisami został on w dzienniku również nadany. Nie ma żadnej gwarancji, że program nagrany, nadawany w telewizji gdańskiej nie będzie wykorzystany gdzie indziej w dowolny sposób. Takiej gwarancji nie mamy, nawet gdybyśmy podpisywali umowę. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, to praktycznie wyklucza drugi wniosek zgłoszony przez pana Janusza Onyszkiewicza. Tym niemniej musimy przegłosować sprawę, czy wykluczamy reprezentantów z „Panoramy Gdańskiej” z udziału w zjeździe.

Kto z państwa jest za taką propozycją? [gwar] Propozycja dotyczy wykluczenia przedstawicieli telewizji polskiej z sali obrad [oklaski]. Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Zdecydowaną większością głosów wniosek przeszedł.

Proszę państwa, krótki komunikat: prasa związkowa proszona jest o spotkanie w miejscu odbywania się konferencji prasowych, koledzy czekają.

Proszę państwa, przystępujemy do realizacji… Ponieważ widzę zgłoszenia, bardzo proszę kolegów, którzy chcą zabrać głos, żeby karteczki ze zgłoszeniami złożyli w sekretariacie, zgodnie z tym, co przyjęliśmy w tym procedurom postępowania.

Proszę państwa, Komisja Mandatowo-Wyborcza chciała zabrać głos na chwilę. Udzielam jej głosu.

[KOMUNIKAT KRAJOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ]

[PD 1kzd_1t_04b_19810905 – 23 minuty 45 sekund]

ANDRZEJ CIERNIEWSKI[109] – członek Prezydium Krajowej Komisji Wyborczej

Proszę państwa, ja jeszcze państwu jestem winien w imieniu Komisji do Spraw Wyborów oświadczenie, króciutki komunikat: „Gdańsk, 5 09 [19]81

Oświadczenie Prezydium Krajowej Komisji do Spraw Wyborów NSZZ »Solidarność« na I Krajowym Zjeździe Delegatów w Gdańsku.

Punkt 1. Zgodnie z dokumentacją regionalnych komisji wyborczych liczba delegatów uprawnionych, którym wystawiono mandaty, wynosi 896 osób.

Punkt 2. Zgodnie z listą obecności zgłosiło się i pobrało mandaty 865 osób.

Punkt 3. Do chwili obecnej nie pobrano 31 mandatów. Procent nieobecności na zjeździe jest 3,5 proc., czyli dopuszczalną normę chorobową i wypadków losowych.

Za Prezydium Krajowej Komisji Wyborczej przewodniczący Antoni Kopaczewski[110] i Andrzej Cierniewski”.

Druga część komunikatu dotyczy listy osób, które proszone są o natychmiastowe zgłoszenie się w hallu, przy stanowisku wydawania mandatów delegatom, w celu uzupełnienia danych. I czytam, proszę o uwagę:

Numer mandatu 1030 Małkowska Maria[111] – Region Gdański, numer mandatu 2005, Gil Waldemar[112] – Region Pomorze Zachodnie, numer mandatu 3005, Malec Longin[113] – Region Białystok, numer mandatu 7041, Labuda Aleksander[114] – Region Dolny Śląsk, numer mandatu 15034, Notecki Jan[115] – Region Małopolska, 15036, Nowak Piotr[116] – Region Małopolska, 15037, Nowicki Andrzej[117] – Region Małopolska, 15053 Thetschel-Zgud Maria[118] – Region Małopolska, 15054, Tutaj Mieczysław[119] – Region Małopolska, 15064, Zgoda Leopold[120] – Region Małopolska oraz 16059 Mikołajczyk Jacek[121] – Region Mazowsze, 21004, Frutczak Ryszard[122] – Region Koszalin, 29094, Wilkaniec Stanisław[123] – Region Śląsko-Dąbrowski, 31019, Karpiński Janusz[124] – Region Lublin, 35025, Płotkowiak Jan[125] – Region Wielkopolska.

Na tym koniec. Proszę kolegów o dopełnienie formalności, ułatwi to zamknięcie tej dokumentacji wyborczej. Dziękuję.

[PROTOKÓŁ KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ

5 WRZEŚNIA 1981 R.]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Protokół Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«.

Komisja po sprawdzeniu listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów przedstawionej przez Sekretariat Zjazdu stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach I Krajowego Zjazdu Delegatów jest 896 delegatów.

W dniu 5 września 1981 roku na sesji popołudniowej obecnych jest 814 delegatów, co stanowi 90,9 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawozdania obecności dokonano na podstawie obliczenia delegatów. Gdańsk, dnia 5 września 1981 roku”. Podpisy członków komisji, przewodnicząca Komisji Mandatowej Danuta Nowakowska.

Proszę państwa, w sprawie jutrzejszej listy obecności mam następującą propozycję: w związku z tym, że o godzinie 8.00 rano ma się tutaj odbyć msza święta, doszliśmy do wniosku, że delegaci nie zdążą podpisać list obecności przed mszą i dlatego mamy następującą propozycję – delegaci będą mogli podpisywać listy obecności w czasie całej sesji przedpołudniowej. Rano kworum Komisja Mandatowa obliczy na podstawie obliczenia mandatów osób obecnych na sali w momencie liczenia. Natomiast listy obecności proponujemy podpisywać przez całą sesję przedpołudniową. Rozwiązałoby to nam… bardzo ułatwiłoby organizację przedpołudniowych obrad. Ponieważ przez tak wielką liczbę mandatariuszy podpisanie list obecności trwałoby co najmniej 2 godziny.

[PRZYJĘCIE PORZĄDKU OBRAD I TURY I KZD]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, mam komunikat: Biuro Organizacyjne informuje, że msza polowa w hali „Oliwii” odbędzie się o godzinie 8.00 w dniu jutrzejszym. Jednocześnie informujemy, że godzina rozpoczęcia wydawania śniadań pozostaje bez zmian. A więc jutro o godzinie 8.00 w naszej hali odbywa się msza święta.

Proszę państwa, wpływają do nas wnioski na temat zakazu odstępowania przez zagraniczne stacje telewizyjne materiałów zjazdowych – dla telewizji polskiej oczywiście. Te wnioski przekazujemy rzecznikowi prasowemu, który się wypowie w tej sprawie.

Przystępujemy do następnego punktu naszych obrad, który nam się bardzo odwlekł, a jest bardzo ważny. Dotyczy to porządku obrad, który mamy zatwierdzić. Proszę państwa, jest wniosek, który zgłosił kolega Waldemar Ban[126], Pomorze Zachodnie, numer mandatu 02001: „Uchwalenie porządku obrad powinno dotyczyć wyłącznie pierwszej części zjazdu”.

Ponieważ taka zresztą była intencja Komisji Zjazdowej, wydaje mi się, że ten wniosek tu się pokrywa, tym niemniej powinniśmy go przegłosować, że w tej chwili zatwierdzimy porządek obrad jedynie pierwszej części zjazdu. Kto z państwa jest za tym wnioskiem? Kto się wstrzymał? Dziękuję. Jednoznacznie wniosek przeszedł.

Odnośnie porządku obrad chcieli zabrać głos kolega Kazimierz Helebrandt oraz kolega Tomasz Wójcik.

Proszę o zabranie głosu.

[PD 1kzd_1t_04b_19810905 – 31 minut 35 sekund]

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Szanowni Delegaci, z chwilą, kiedy zgłaszałem ten wniosek, oczywiście była inna sytuacja, jest w tej chwili wieczór, niemniej jednak chciałbym zaproponować poprawkę polegającą na przyśpieszeniu wyboru Komisji Programowej. Według projektu dostarczonego nam, wybór Komisji Programowej następuje na zakończenie jutrzejszego dnia. Chciałbym zaproponować przeniesienie go do dnia dzisiejszego, tak żeby wybrać Komisję Statutową i Programową oraz Komisję Uchwał i Wniosków – bo ten punkt w tej chwili przesunęliśmy, zgodnie z wcześniejszymi postanowieniami – w jednym akcie wyborczym, co jest możliwe przy odpowiedniej procedurze wyborczej. W ten sposób część proceduralna zakończyłaby się dzisiaj i komisje mogłyby już ukonstytuować się i zaplanować swoją pracę. Przeniesienie wyboru Komisji Programowej na dzień dzisiejszy, nawet kosztem przedłużenia obrad, pozwoliłoby na zebranie zespołów tematycznych w ciągu jutrzejszego dnia, szczególnie w czasie tych części dyskusji, które nie będą dotyczyły i szczególnie interesowały członków tych zespołów. Dzięki temu w dniu trzecim, tam gdzie jest planowane zebranie zespołów tematycznych, nastąpiłaby już informacja zespołów tematycznych na temat metody pracy i możliwości jeszcze wpłynięcia zjazdu na dalszy przebieg prac między turami zjazdu. Takie chciałem zaproponować poprawki do porządku obrad. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, proponuję, żeby tego rodzaju wnioski głosować zaraz, żebyśmy ich nie pozapominali.

TOMASZ WÓJCIK[127]

Może ja jeszcze dodam, ja dokładnie chciałem to samo i prosiłbym wobec tego przenieść mój głos do punktu: „wybór Komisji Programowej”. Ja chciałem zgłosić sposób wybierania Komisji Programowej, więc do tego punktu proszę o przeniesienie mojego głosu.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, kto jest za propozycją, aby punkt „Wybór Komisji Programowej” przenieść na dzień dzisiejszy, jako ostatni punkt dzisiejszych obrad? Przeszedł.

Proszę państwa, czy są jeszcze jakieś uwagi do porządku obrad? Ja pozwolę sobie tylko przypomnieć, że była propozycja, żeby jutro rozpoczynać o godzinie 9.00, i tak rzeczywiście jest w programie obrad i tutaj ta propozycja jest po prostu nieaktualna.

Sektor szósty, proszę bardzo.

ROMAN PATEREK[128]

Roman Paterek, Region Bydgoski, mandat 4017. Panie Przewodniczący, ja zgłosiłem do komisji wniosek naszych delegatów odnośnie przedstawienia swojego stanowiska delegatów odnośnie umorzenia śledztwa w sprawie Bydgoszczy.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak. Dziękujemy bardzo, ten wniosek mamy, to nie dotyczy w tej chwili tematu. Ten wniosek będzie uruchomiony. Dziękuję panu bardzo.

ROMAN PATEREK

Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, czy są jeszcze jakieś uwagi odnośnie programu obrad? Ponieważ nie ma, proponuję, żeby przegłosować… Jeszcze jeden, przepraszam bardzo.

Czternastka.

MIECZYSŁAW GIL[129]

15009, Mieczysław Gil, Małopolska. Proponuję, ażeby do porządku obrad wprowadzić informacje grupy roboczej do spraw rozmów z Sejmem i rządem na temat projektów ustaw o samorządzie i przedsiębiorstwie, a co za tym o zajęcie stanowiska w tej węzłowej dla związku sprawie, w postaci uchwały bądź stanowiska zobowiązującego do dalszych ewentualnych rozmów w Sejmie, ponieważ sprawa jest nagląca w tej chwili.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu. Sprawa jest oczywiście nagląca, prosimy o złożenie w tej sprawie wniosku poprzez sekretariat. Komisja Uchwał i Wniosków, którą powołamy, tę sprawę rozpatrzy i napisze odpowiednią uchwałę.

Proszę bardzo, kolega z sektora numer jedenaście.

GRZEGORZ PALKA[130]

Grzegorz Palka, Ziemia Łódzka. Proszę państwa, KKP przyjęło wniosek Andrzeja Słowika, żeby odbyć chociaż wstępną prezentację programów w pierwszej części zjazdu. Tymczasem w programie nie ma tego. Ja zwracam państwu uwagę, że wszyscy w fabrykach oczekują tego, że my chociaż cokolwiek na temat sytuacji powiemy, a nie że utopimy się w sprawach czysto formalnych i że odbiór społeczny będzie fatalny takiego przeprowadzenia według tego porządku. Proponuję zatem, żeby koniecznie pół dnia przeznaczyć, w pierwszej części obrad, na wstępną dyskusją programową.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

W którym miejscu pan proponuje?

GRZEGORZ PALKA

Może to być ostatniego dnia zjazdu, ale przed południem.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy w tej sprawie kolega? Dokładnie w tej samej sprawie, czy w sprawie jakiejś innej?

ANDRZEJ PORAWSKI[131]

W sprawie porządku obrad.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, powinniśmy najpierw ustosunkować się do tej propozycji kolegi. Kolega proponuje, żeby pół dnia, to znaczy w poniedziałek do południa konkretnie, poświęcić na dyskusję programową. Czy w tej sprawie są jakieś uwagi? Dokładnie w tej sprawie.

Proszę bardzo, sektor numer trzy.

ANDRZEJ PORAWSKI

Andrzej Porawski, Region Wielkopolska, numer mandatu 35026. Chciałem wyjaśnić, że intencją Komisji Zjazdowej, która opracowywała ten projekt porządku obrad, było, że w czasie dyskusji, w punkcie, który się nazywa „Dyskusja nad referatem sprawozdawczym KKP”, jest to część ogólna sprawozdania KKP, odbędzie się między innymi… właśnie to jest całe pół dnia po referacie, właśnie przedstawienie programów poszczególnych regionów. Dziękuję bardzo.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję. Ja rozumiem, że to wyjaśnienie w dużym stopniu wychodzi naprzeciw temu, co zgłosił kolega. Chciałbym, żeby się kolega ustosunkował, czy w tej sytuacji nie można by tego wniosku oddalić?

GRZEGORZ PALKA

Nie, ponieważ nie wiem, ile czasu rzeczywiście pozostanie na prezentacje chociażby wstępną tych programów, które są tu przygotowane na pewno, a wiem, że takie są.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Więc chodzi po prostu o to, żeby w ramach jutrzejszej dyskusji o godzinie 9.00 do 13.00 zmieścić również tę prezentację, o której mówi kolega.

GRZEGORZ PALKA

Przepraszam, mnie nie chodzi o zmieszczenie prezentacji, tylko o dokonanie prezentacji. To jest zasadnicza różnica.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, dziękuję bardzo.

Kolega z sektora numer pięć.

ALEKSANDER MAŁACHOWSKI[132]

Aleksander Małachowski, Mazowsze. Proszę państwa, uważam, że odbycie dwu dyskusji – jednej nad sprawozdaniem przewodniczącego, nad sprawozdaniem KKP, po tej… potem części dyskusji statutowej i znowu dyskusji o sprawach zasadniczych dla związku obniży jak gdyby wartość tej dyskusji. Uważam, że jutrzejszy dzień powinien być przeznaczony na połączenie dyskusji nad sprawozdaniem KKP i przedstawienie podstawowych zasad ideowych związku, ponieważ kraj na to czeka. Nie czeka tak bardzo na sprawy statutowe, na sprawy formalne, czeka, co zjazd ma do powiedzenia w zasadniczych sprawach dla kraju.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, ja ten wniosek rozumiem w ten sposób: jutro na sesji popołudniowej z numerem punktu 2a wpisujemy „dyskusja na temat programu związku” i to by sprawę rozwiązywało. Wstawiamy osobny punkt. Oczywiście jeśli nie wyczerpiemy tematu do południa, to będziemy dyskutować również po południu. Mamy w ten sposób nowy punkt. Oczywiście musimy tę sprawą przegłosować. Czy to rozwiązanie odpowiada koledze z sektora numer jedenaście?

GRZEGORZ PALKA

Tak.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

W porządku.

Czy w tej sprawie ktoś chciał zabrać głos? Dokładnie w tej sprawie… Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, kto jest za tym, żeby w programie jutrzejszego dnia umieścić z numerem 2a punkt „Dyskusja programowa”? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł. Wpisujemy: jutro dyskusja programowa.

Kolega z sektora numer trzy chciał zabrać głos.

JAN ŚLIWIŃSKI

Jan Śliwiński, Region Wielkopolska, numer mandatu 35040. Proponuję dopisanie do porządku obrad punktu, który normalnie ma miejsce zawsze: wolne głosy i wnioski i ten punkt załatwiłby wszystkie sprawy, które koledzy chcieliby tutaj zmieścić. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto z państwa jest za umieszczeniem na zakończenie naszych obrad punktu „Wolne wnioski”? Oczywiście na zakończenie obrad w poniedziałek lub we wtorek. Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Wniosek przeszedł. Wpisujemy numer punktu 4: „Wolne wnioski” w poniedziałek.

Następne głosy w dyskusji.

Kolega z sektora numer dwa.

JERZY ŚWIDER[133]

Jerzy Świder, Region Gdański. Ja proponuję wstawić po punkcie w niedzielę punkt „1a” o brzmieniu: „Sprawozdanie Krajowej Komisji Rewizyjnej”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy w tej sprawie chciał się wypowiedzieć? Proszę bardzo.

ANDRZEJ PORAWSKI

Andrzej Porawski, Region Wielkopolska, numer mandatu 35026. Proszę państwa, ta sprawa była już przedmiotem rozważań Komisji Zjazdowej i pewnych uzgodnień na posiedzeniu Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Mianowicie niektóre regiony poinformowały już wcześniej Komisję Zjazdową, że zgłoszą wniosek o przeniesienie głosowania nad absolutorium dla Krajowej Komisji Porozumiewawczej na drugą część zjazdu po to, aby nie działała Krajowa Komisja [Porozumiewawcza], otrzymawszy absolutorium w pierwszej części, jeszcze trzy tygodnie do wybrania nowych władz. Ponadto druga część sprawozdania KKP, zawierająca sprawozdanie z działalności finansowej między innymi, będzie opublikowana w drugiej części zjazdu. W tej sytuacji jest wskazane, aby sprawozdanie Komisji Rewizyjnej również wtedy właśnie odczytać, przedstawić delegatom i wtedy dyskutować. Dziękuję bardzo.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy to wystarczy koledze? Dziękuję bardzo.

Kolega wycofał swój wniosek.

Sektor numer czternaście.

JERZY LASOCKI[134]

Jerzy Lasocki, Małopolska, 15024. Proszę państwa, chciałbym zwrócić uwagę, żebyśmy nie zarżnęli niedzieli, bo w tej chwili ma być w niedzielę dyskusja statutowa, dyskusja programowa. No w tej chwili odpadła sprawa jeszcze dyskusji na temat Komisji Rewizyjnej, absolutorium. Więc jednak chyba z tym programem i ze statutem to wystarczy, tylko wydaje mi się, że należałoby najpierw zrobić dyskusję statutową, a potem programową ze względu na to, że program opiera się o jakiś statut, a nie odwrotnie, no można to inaczej robić. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy pan zgłasza w tej sprawie konkretny wniosek?

JERZY LASOCKI

Zgłaszam konkretny wniosek, żeby punkt „2a” był po punkcie 5.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wszyscy państwo słyszeliście ten wniosek. W dniu jutrzejszym kolega proponuje przesunięcie z 2a na po punkcie 5 dyskusji programowej. Kto w tej sprawie?

Proszę, tylko bardzo krótko, kolego – dwa zadania. Proszę bardzo, sektor numer jedenaście.

GRZEGORZ PALKA

W sprawie tego wniosku. Nie można sprawy mniej ważnej przesuwać w kolejności, bo ona zetnie potem, przewleknie się dyskusja i zetnie, w końcu nie będzie czasu na sprawę podstawową, jaką jest jednak dyskusja programowa.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

W tej sprawie, dokładnie w tej sprawie, kolega z sektora piętnaście?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Tak, w tej sprawie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Ja chciałem zwrócić uwagę koledze wnioskodawcy, że właśnie statut powinien być bardziej pod program ustawiony niż program pod statut, bo ustawimy statut i potem powiemy, że czegoś statut nie zawiera, więc nie możemy tego w programie zawrzeć.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Tak, to jest jasne.

Proszę państwa, kto jeszcze chciał zabrać głos w tej sprawie? Proszę państwa, kto jest za przeniesieniem punktu 2a po punkcie 5? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo. Wniosek upadł.

Kolega z sektora trzynaście.

STANISŁAW HUSKOWSKI[135]

Moje nazwisko Stanisław Huskowski, Region Dolny Śląsk, numer mandatu 07027. Proponuję, by przenieść punkt 6 z jutrzejszej sesji popołudniowej, czyli wybór Komisji Programowej, na początek dnia jutrzejszego. Ponieważ wprowadziliśmy nowy punkt 2a w sesji przedpołudniowej, są to sprawy programowe, nie wyobrażam sobie, żeby dyskutować o sprawach programowych, kiedy nie ma powołanej Komisji Programowej, wcześniej wybranej, która przynajmniej w ciągu dnia zapozna się już z istniejącymi materiałami na piśmie w sprawie programu i to nam ułatwi później prace i usystematyzuje.

Czyli proponuję jutrzejszy dzień rozpocząć od wyboru Komisji Programowej.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy ktoś dokładnie w tej sprawie chciał zabrać głos?

Proszę bardzo, sektor numer pięć.

STANISŁAW KRUKOWSKI[136]

Stanisław Krukowski, Mazowsze. Jestem przeciwny temu wnioskowi. Uważam, że właśnie wstępna dyskusja programowa pozwoli nam ustalić, wyrobić sobie zdanie o najlepszych kandydatach do Komisji Programowej, dlatego wybory powinny odbyć się po tej wstępnej dyskusji.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Obawiam się, że w związku z tym będzie jutro ogromna ilość zgłoszeń do dyskusji.

Proszę państwa, sektor numer jeden, kolega chciałby się…

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 1

Uważam, że już powiedziane zostało tyle, że czas najwyższy, by przegłosować w końcu program. I koniec dyskusji!

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Głosujemy wobec tego w kolejności. Pierwsze to było, kolega chciał przesunąć wybór Komisji Programowej jako pierwszy punkt jutrzejszych obrad. Kto z państwa jest za tym przesunięciem? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek nie przeszedł.

Następny wniosek, żeby zakończyć dyskusję w tej sprawie. Kto z państwa jest za zakończeniem dyskusji w tej sprawie? W sprawie programu oczywiście. Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest przeciwny? Kto się wstrzymał?

Proszę państwa, był formalny wniosek w sprawie przerwania dyskusji i ten wniosek przeszedł. Jeżeli ktoś ma jakieś…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_04b_19810905]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_05a_19810905]

…zastrzeżenia, to proszę o wniesienie ich na piśmie poprzez sekretariat.

Proszą państwa, głosujemy porządek obrad na dzisiejszy dzień do końca oraz na dwa następne dni. Chciałem państwu jeszcze może tylko przypomnieć, że my głosujemy w zasadzie kolejność realizacji punktów. Najlepiej gdybyśmy te punkty zrealizowali w takim czasie, jak zaplanowaliśmy, wtedy zjazd kończymy w poniedziałek wieczorem. Być może to nam się nie uda i będziemy musieli te punkty poprzesuwać. A więc głosujemy de facto nad kolejnością punktów, nad jakimi będziemy obradować.

Kto z państwa jest za przedstawionym porządkiem obrad z naniesionymi i zatwierdzonymi poprawkami? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

[WYBÓR KOMISJI UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

Proszę państwa, porządek obrad mamy zatwierdzony, wobec tego kolejny punkt tego porządku to wybór Komisji Uchwał i Wniosków. Proszę państwa, zgodnie z propozycjami, które zostały zgłoszone i są one w regulaminie obrad, regulamin obrad zatwierdzać będziemy w następnym punkcie. Komisja Uchwał i Wniosków powinna liczyć 15 osób. Wpłynęły już wnioski o powiększenie Komisji Uchwał i Wniosków, chociaż nie były one sprecyzowane. Proszę państwa, regiony zgłosiły 30 nazwisk w sumie. Ja państwu przeczytam te nazwiska:

Stefan Zazoniuk[137] – Łódź, Józef Jungiewicz[138] – Małopolska, Marian Miąskowski – Gdańsk, Danuta Żurkowska[139] – Gdańsk, Ryszard Rusiłowicz[140] – Gdańsk, Błażej Wierzbowski[141] – Toruń, Mieczysław Gruda[142] – Pomorze Zachodnie, Zygmunt Waszka[143] – Region Świętokrzyski, Tomasz Wójcik – Dolny Śląsk, Henryk Strzyż[144] – również Dolny Śląsk oraz Andrzej Zarach[145] – też Dolny Śląsk, Krystyna Sobierajska[146] – Dolny Śląsk, Jerzy Bartmiński[147] – Region Środkowo-Wschodni, Lubomiła Repczyńska[148] – Pobrzeże, Edward Borowski[149] – Gorzów, Henryk Sienkiewicz[150] – Region Śląsko-Dąbrowski, Grzegorz Opala[151] – Region Śląsko-Dąbrowski, Tadeusz Matuszyk – Mazowsze, Ireneusz Prędki[152] – Piotrków, Bogusław Szybalski[153] – Elbląg, Zdzisław

Pająk[154] – Bydgoszcz. Kandydaci z Mazowsza: Henryk Bąk[155], Henryk Wujec[156], Tadeusz Diem[157], Tadeusz Kłopotowski[158], Marek Hołuszko[159], Jan Dowgiałło; Danuta Rogińska[160] – Jelenia Góra, Krystyna Murat[161] – Region Środkowo-Wschodni, Włodzimierz Wiktor[162] – Śląsk Opolski.

Proszę państwa, to jest 30 nazwisk. Propozycja jest, żeby przyjąć Komisję Uchwał i Wniosków w takim rozszerzonym składzie, co jest zgodne z licznymi propozycjami w tej sprawie. Czy ktoś chciał zabrać głos na ten temat? Chwileczkę, chodzi tylko o liczbę w tej chwili, chodzi tylko o liczbę, o powiększenie liczby. Tylko o to, proszę państwa. Będziemy pytać za chwilę kandydatów, czy się zgadzają i zastrzeżenia będą. Chodzi o liczbę osób, które wybierzemy.

Kolega z sektora numer trzynaście.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Stawiam wniosek formalny o zamknięcie listy, ponieważ regiony najlepiej wiedzą, kogo do tej komisji wytypować.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wniosek formalny o zamknięcie listy. Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo. Wniosek przeszedł przeważającą większością głosów.

Kto jeszcze, proszę państwa, chciałby wypowiedzieć się na temat delegatów? Czy są jakieś zastrzeżenia w stosunku do delegatów?

Proszę bardzo, kolega z sektora numer dwa.

JERZY WDOWIAK[163]

Jerzy Wdowiak, mandat 26011, z Regionu Ziemia Radomska. Zgłaszałem pisemnie do sekretariatu przedstawiciela Bronisława Kawęckiego[164]. Nie wiem, dlaczego nie został dopisany.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę pana, na zgłoszeniu kolegi Kawęckiego nie było, kto go zgłasza. Ani słowa na ten temat, ani jaki region, ani jaka osoba. Powiedzieliśmy wyraźnie, że wnioski anonimowe nie będą rozpatrywane przez sekretariat. Może kolega sprawdzić, nie ma tam żadnego opisu, jest tylko zgłoszenie. Niestety, bardzo nam przykro, była sprawa wyraźnie podana.

JERZY WDOWIAK

Bo tam było na kartce jeszcze innych do komisji, może zostało odcięte, dlatego.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Nie, proszę tu sprawdzić, jest. Oczywiście, że sprawdzaliśmy.

JERZY WDOWIAK

Ale kod był podany…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Może kolega podejdzie tutaj w przerwie i te sprawy uzgodnimy. W każdym razie nie było, kto zgłasza, dlatego nie mogliśmy uwzględnić tego wniosku i w tej chwili już lista jest zamknięta zgodnie z decyzją większości zdecydowanej delegatów.

Proszę państwa, czy ktoś z przeczytanych osób nie zgadza się kandydować do Komisji Uchwał i Wniosków?

Proszę bardzo, sektor numer sześć.

ZYGMUNT WASZKA

Ja nazywam się Waszka, numer…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, jak nazwisko?

ZYGMUNT WASZKA

Waszka. Uprzejmie proszę o skreślenie. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jeszcze? Nie widzę.

Proszę państwa, mamy wobec tego 29 osób, ponieważ nie ma żadnych zastrzeżeń, bo nie widziałem głosów w tej sprawie, proponujemy, aby powiększyć Komisję Uchwał i Wniosków do 29 osób w porównaniu z propozycją i przegłosować tę listę en bloc.

Czy w tej sprawie chciał kolega coś powiedzieć? Proszę bardzo, kolega Porawski.

ANDRZEJ PORAWSKI

Andrzej Porawski, Wielkopolska, nr mandatu 35026. Kolega Buzek poinformował, że padły wnioski o zwiększenie liczby członków Komisji Uchwał i Wniosków, niepodające na ogół liczby członków. Ja chciałem przedstawić kontrwniosek, aby nie zwiększać liczby członków Komisji Uchwał i Wniosków i umotywować go w ten sposób, że Komisja Uchwał i Wniosków jest to w zasadzie komisja redakcyjna, która formułuje materiały, redaguje w oparciu o zgłoszenia delegatów obecnych na sali. W związku z tym uważam, że zespół maksimum piętnastoosobowy będzie pracował sprawniej niż zespół trzydziestoosobowy jako zespół redakcyjny. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, czy ktoś chciałby uzasadnić ten pierwszy wniosek.

Proszę bardzo, kolega z sektora numer pięć, następnie kolega z sektora numer trzynaście i głosujemy.

TADEUSZ DIEM

Tadeusz Diem, Region Mazowsze. W istocie jest to Komisja Redakcyjna, niemniej zwróćmy uwagę na fakt, że Komisja Programowa liczy 12 zespołów. A zatem jeśliby poszczególne uchwały i wnioski, co jest logiczne, były w tych grupach formułowane, a zatem liczba 29 osób starcza po dwie osoby do każdej komisji, do każdego zespołu tematycznego. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kolega z sektora numer trzynaście. Proszę podawać imię i nazwisko.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk. Wnioskuję o utrzymanie pełnego składu dwudziestodziewięcioosobowego, ponieważ można tam wtedy podzielić to na szereg zespołów, które będą się zajmowały poszczególną problematyką. Postanowiliście wcześniejszą uchwałą państwo, żeby nie powoływać wcześniej Komisji Programowej i wobec tego Komisja Uchwał i Wniosków może już porządkować kierunkowo propozycje, które będą wyłaniać się z dyskusji programowej odbywającej się wcześniej. Stawiam wniosek formalny o przegłosowanie całej listy w jednym akcie głosowania.

[ZATWIERDZENIE REGULAMINU OBRAD I KZD]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ja myślę, że prezydium jest zobowiązane przypomnieć również, że zmniejszenie liczby wybieranych osób spowoduje długotrwałe liczenie osób na sali. Jest to uwaga techniczna. Oczywiście delegaci zadecydują, jak to będzie wyglądało: czy przegłosujemy sprawę en bloc, czy też będziemy liczyć głosy i wybierać 15 osób z 29.

Proszę państwa, kto z państwa jest za tym, żeby powiększyć Komisję Uchwał i Wniosków w porównaniu z poprzednimi propozycjami do 29 osób? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę państwa, komisja liczy 29 osób, musimy jeszcze zaaprobować jej skład. Proszę państwa, ponieważ Komisja Uchwał i Wniosków podejmuje ważne decyzje, proponuję, żeby najpierw przegłosować: czy możemy głosować en bloc, czy będziemy po kolei nazwiska wyczytywać. Czy możemy głosować na całą listę? Kto z państwa jest za tym? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, wniosek przeszedł zdecydowaną większością głosów. Rozumiemy w ten sposób, że mamy do siebie nawzajem zaufanie, że regiony, które desygnowały ludzi do Komisji Uchwał i Wniosków, desygnowały ludzi odpowiedzialnych.

Proszę państwa, kto jest są przyjęciem listy, którą odczytałem kilkanaście minut temu? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Lista przeszła przeważającą większością głosów. Prosimy kolegów z Komisji Uchwał i Wniosków o zebranie się po lewej stronie prezydium i ukonstytuowanie zgodnie z regulaminem obrad, który za chwilę zatwierdzimy.

Proszę państwa, następny punkt naszych obrad przewiduje zatwierdzenie regulaminu obrad. Regulamin obrad mamy w materiałach zjazdowych – biuletyn nr 3, strona nr 7. Sądzę, że zgodnie z naszymi propozycjami, na początku sesji popołudniowej wszyscy państwo, którzy chcieli zabrać głos w sprawie regulaminu obrad, zgłosili już wniosek o zabranie głosu w dyskusji do sekretariatu, tak że dysponujemy w tej chwili, mam nadzieję, kompletem materiałów. Sądzę również, że wszyscy delegaci zaznajomili się z tym regulaminem i będziemy mogli bez czytania go zatwierdzać. Propozycja prezydium, aby zatwierdzać regulamin rozdziałami.

Kto z państwa jest za tą propozycją? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Proszę państwa, kto się wstrzymał? Ponieważ zdecydowana większość się wstrzymała, rozumiem, że sprawa nie jest jasna.

Propozycja prezydium wygląda w ten sposób: państwo czytaliście zapewne wszyscy regulamin obrad. Ja zadam pytanie: czy ktoś ma jakieś zastrzeżenia do rozdziału I? Przeczytamy teraz zastrzeżenia, które wpłynęły, przegłosujemy ewentualne zmiany w tym rozdziale, jeśli będą, a następnie cały rozdział I zatwierdzimy. I tak kolejno rozdziałami. Taka była propozycja. Czy są jakieś kontrpropozycje? Nie widzę. Kto…

Proszę bardzo, kolega w sektorze numer jedenaście.

ROMAN CICHULSKI[165]

Cichulski, Region Rzeszów. Ponieważ nie zdążyli wszyscy zapoznać się dokładnie z regulaminem, ja bym proponował czytanie rozdziałów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za czytaniem rozdziałów? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek upadł. Czy są jakieś kontrpropozycje do wniosku, który zgłosiło prezydium?

Proszę bardzo, sektor numer pięć.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 5

Czy są jakieś zgłoszenia poprawek do tego regulaminu?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Są zgłoszenia poprawek.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 5

Dziękuję.

[GŁOSOWANIE NAD SPOSOBEM PRZYJĘCIA REGULAMINU,

PRZYJĘCIE ROZDZIAŁU I REGULAMINU OBRAD]

[PD 1kzd_1t_05a_19810905 – 14 minut 53 sekundy]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, głosujemy propozycję prezydium. Czy zatwierdzamy regulamin rozdziałami? Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł.

Proszę państwa, rozdział numer 1. Propozycja, która wpłynęła, brzmi następująco, jedna z propozycji: umieścić punkt 7 o następującym brzmieniu: „W trakcie obrad na głównej płycie sali mogą przebywać tylko delegaci oraz niezbędna służba porządkowa. Przepis ten nie dotyczy wystąpień o charakterze kurtuazyjnym”.

Czy do tego wniosku, do tej propozycji są jakieś uwagi? Ktoś chciał zabrać głos w tej sprawie? Nie widzę. Proszę bardzo, proszę państwa, jeśli ktoś chce zabierać głos, bardzo proszę o podchodzenie do mikrofonu, bo to trudno zobaczyć.

Kolega z sektora numer sześć.

JAN CZARNECKI[166]

Sektor numer 7, Czarnecki Jan, numer mandatu 04007, Region Bydgoszcz. Miałbym wniosek, żeby przewodniczący zjazdu ustalał przerwy dziesięcio- czy piętnastominutowe co godzinę, ze względu na to, że będziemy mieli bardzo…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Ja bardzo kolegę przepraszam. Pytałem, czy są jakieś uwagi do punktu, który zgłosiłem. Punkt nr 7 dotyczy obecności osób postronnych w czasie obrad. Proszę odpowiadać dokładnie na pytania. Czy w tej sprawie są jakieś uwagi?

JAN CZARNECKI

To się wiąże z wychodzeniem.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Nie, proszę pana, pan nie zrozumiał, wobec tego przeczytam jeszcze raz tę propozycję. Punkt numer 7: „W trakcie obrad na głównej płycie sali mogą przebywać tylko delegaci oraz niezbędna służba porządkowa. Przepis ten nie dotyczy wystąpień o charakterze kurtuazyjnym”. Czy sprawa jest jasna dla kolegi?

Proszę państwa, ponieważ nie ma innych uwag, proszę bardzo.

JACEK BUKOWSKI[167]

Jacek Bukowski, Region Mazowsze. Proponuję, żeby dopuścić wpuszczanie dziennikarzy za zgodą rzecznika zjazdu.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dobrze, uzupełnienie tego wniosku: „Dostęp prasy i fotoreporterów na salę reguluje rzecznik prasowy”. Czy o to chodziło panu? Czy o to chodziło?

JACEK BUKOWSKI

Tak, o to.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jeszcze w tej sprawie. Proszę państwa, jest ogromna liczba zgłoszeń, pięć w tej chwili.

Proponowałbym, żeby po dwa zdania panowie mówili. Proszę mówić dwa zdania.

LECH WINIARSKI[168]

Lech Winiarski, Region Bydgoszcz. Jestem zdecydowanie przeciwny, ponieważ jest nagłośnienie, to prasa i reporterzy mogą tutaj być jak goście, natomiast tutaj przeszkadzają w czasie obrad.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Przegłosujemy jedną część i drugą część wniosku.

Kolega z trzynastki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Proponuję odrzucić ten wniosek jako bzdurny – więcej zamieszania na tej płycie robią spacerujący delegaci niż goście. Zajmijmy się wreszcie sprawami istotnymi [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kolega z sektora numer piętnaście.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Brakuje mi ekspertów, żeby dopuścić ich na płytę, jeżeli będzie potrzeba, prawda?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wniosek się wobec tego bardzo skomplikował, ten punkt się bardzo skomplikował. Wobec tego ja proponuję…

Czy kolega koniecznie chciał zabrać głos, tak? Siedem, proszę bardzo.

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Proszę państwa, Ja chciałbym wniosek formalny, żeby przewodniczący w pierwotnym brzmieniu przegłosował punkt, że delegaci i niezbędna obsługa.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wobec tego przegłosujmy ten wniosek, ponieważ on wpłynął. Proszę państwa, sektor numer piętnaście jeszcze chciał zabrać głos.

STANISŁAW GAWROŃSKI[169]

Gawroński, Ziemia Kujawsko-Dobrzyńska, numer mandatu 12001. Chciałem zwrócić uwagę, że była kontrpropozycja i nie może być głosowany wniosek jako pierwszy. I ja ponawiam kontrpropozycję kolegi, że nie ma sensu dopisywać tutaj punktu siódmego, bo robi tylko zamieszanie i w ogóle – służba porządkowa będzie dobrze działać, będzie wszystko dobrze. Nie potrzeba tego w ogóle wpisywać.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kolego, to jest wszystko jedno. Jeśli delegaci będą to chcieli dopisać, to ten punkt po prostu nie przejdzie.

Głosujemy punkt nr 7, który jeszcze raz państwu przeczytam: „W trakcie obrad na głównej płycie sali mogą przebywać tylko delegaci oraz niezbędna służba porządkowa. Przepis ten nie dotyczy wystąpień o charakterze kurtuazyjnym”. Kto z państwa jest za dopisaniem takiego punktu? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo. Wniosek upadł.

Kolejna sprawa jest następująca. Propozycja: „Zabrania się kolportowania jakichkolwiek materiałów na sali obrad”. Dopisanie takiego punktu do rozdziału I. Czy ktoś w tej sprawie? Intencją wnioskodawcy było po prostu zmniejszenie jakiegoś bałaganu, zamieszania. Tak to interpretował.

Proszę bardzo, kolega z trzynastki.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk. Przed chwilą zauważyliśmy, że sprawnie organizatorzy rozdają nam pewne materiały, w związku z tym proponuję uzupełnienie: „z wyjątkiem materiałów rozprowadzanych przez Biuro Organizacyjne”. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, kolega z jedynki.

WALDEMAR BAN

Ban Waldemar, Pomorze Zachodnie. Tu jest pewne nieporozumienie. Pierwszym wnioskiem, nad jakim powinniśmy głosować, to jest rozdział I w takiej propozycji, bez naniesienia poprawek. I to powinniśmy głosować jako pierwsze, potem poprawki. Więc proponuję, żeby prowadzący przedstawił wszystkie poprawki z danego rozdziału i głosować za wersją podaną w tym i ewentualnie poprawki. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przyjęliśmy tę formułę, którą zaproponowało prezydium. Jeśli kolega ma wniosek formalny, to prosimy o uzasadnienie go i zgłoszenie na piśmie. Na razie będziemy kontynuowali. Mianowicie jest dopisek: „za wyjątkiem materiałów rozprowadzanych przez Biuro Organizacyjne Zjazdu”. Proszę państwa, mamy uzupełniony wniosek.

Kolega z sektora numer jedenaście. Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 11

Proszę państwa, ja mam w związku z kolportowaniem materiałów dla delegatów prośbę do Biura Organizacyjnego, żeby wszystkie materiały, które do tej pory były kolportowane w czasie obrad w kuluarach, były rozprowadzane pomiędzy delegatów jedynie za pośrednictwem szefów Regionalnych Zespołów Delegatów. Unikniemy w ten sposób wychodzenia masowego delegatów w momencie, kiedy ukazuje się wiadomość, że w kuluarach pojawił się ciekawy materiał. Dziękuję bardzo.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, kto z państwa jest za przyjęciem następującego punktu: „Zabrania się kolportowania jakichkolwiek materiałów na sali obrad, za wyjątkiem materiałów rozprowadzanych przez Biuro Organizacyjne Zjazdu”.

Kto z państwa jest za takim dopiskiem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł. Wobec tego dopisujemy z punktem 7 taką propozycję.

Do rozdziału VII, do rozdziału I, przepraszam, nie mamy więcej propozycji zmian.

Proszę państwa, głosujemy wobec tego tekst rozdziału I z uzupełnieniami, które przegłosowaliśmy, tzn. było tylko jedno uzupełnienie – o punkt 7.

Kto z państwa jest za przyjęciem rozdziału I w takim brzmieniu? Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

[PRZYJĘCIE ROZDZIAŁU II REGULAMINU OBRAD]

[PD 1kzd_1t_05a_19810905 – 23 minuty 58 sekund]

Przechodzimy do rozdziału II. Są tutaj drobne poprawki formalne. Punkt 1: „i 8 zastępców” – tych zastępców w tej chwili jest 15, przy czym pięciu z nich pełni funkcje sekretariatu, w sekretariacie naszego walnego zebrania. A więc to jest poprawka formalna.

Następnie punkt 5, koniec tego punktu: „w rażący sposób zakłóca przyjęty porządek dzienny lub dyskutant narusza normy obyczajowe”. Może jednak ja przeczytam całość, przepraszam bardzo: „Prowadzącemu obrady przysługuje prawo do odbierania dyskutantowi głosu po uprzednim zwróceniu uwagi w przypadku, kiedy wystąpienie w rażący sposób zakłóca przyjęty porządek dzienny lub dyskutant narusza normy obyczajowe”. Jest propozycja, żeby zamiast „porządek dzienny” wpisać „regulamin obrad”, bo jest to pojęcie szersze. W regulaminie obrad mieści się również porządek dzienny. Sądzę, że to jest również zabieg typu kosmetycznego. W miejsce „porządek dzienny”…

Jednak jest propozycja, żeby przegłosować tę sprawę. Kto z państwa jest za poprawką „regulamin obrad” w miejsce „porządek dzienny” w punkcie 5 rozdziału II naszego regulaminu obrad? Kto z państwa jest za tym? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł.

Następnie Region Śląska Opolskiego zgłasza: „Skreślić z rozdziału II punkt 3g, który brzmi: »Nadzór nad właściwymi sformułowaniami i kompletnością protokołów wniosków i uchwał, przyjęcie protokołów« – odnośnie obowiązków prezydium zjazdu. Chodzi o następującą sprawę. Koledzy tłumaczą to ingerencją w prawa autorskie, brak zaufania do wiedzy delegatów i Komisji Zjazdu. Proszę państwa, ten punkt dotyczy w zasadzie przede wszystkim protokołów, więc można by co najwyżej tutaj zlikwidować „wnioski i uchwały”, ewentualnie cały punkt rzeczywiście skreślić. Czy ktoś w tej sprawie chciał zabrać głos?

Kolega z sektora numer trzynaście.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk. Przypominam, że powołaliśmy instytucję sekretarza obrad, który jest odpowiedzialny za protokół. Wobec tego bądźmy konsekwentni i skreślmy ten punkt w tym miejscu, wpisując w miejsce tego: „za protokół odpowiedzialny jest sekretarz powołany przez zjazd”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wobec tego jest wniosek, żeby ten punkt skreślić, a następnie, żeby w miejsce tego punktu wstawić inny punkt. Musimy to kolejno przegłosować. Kto z państwa jest za skreśleniem tego punktu? Dziękuje bardzo. Kto z państwa jest przeciwny skreśleniu? Dziękuję. Kto z państwa się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł.

Kto z państwa jest za umieszczeniem w tym miejscu punktu: „Za protokół odpowiada sekretarz”? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł. Proszę państwa, nie ma więcej uwag do tego punktu.

Proszę bardzo, sektor numer siedem.

WIESŁAW KAMIŃSKI[170]

Wiesław Kamiński, Region Środkowo-Wschodni. Zwracam uwagę na sformułowanie w punkcie 3 podpunkt c: „Udzielanie głosów w kolejności zgłoszeń” w kontekście rozdziału VI punktu 8, który stwierdza: „Delegaci w głosowaniu jawnym mogą ustalić zamkniecie dyskusji przed wyczerpaniem listy dyskutantów. Osoby, które nie zostały dopuszczone do głosu, mogą złożyć pisemne wnioski proponowanej wypowiedzi do protokołu lub do Komisji Uchwał i Wniosków”. W związku z tym te dwie połączone propozycje powodują wyścigi do dyskusji, jeżeli tak można nazwać, i w związku z tym proponowałbym modyfikację punktu c w następujący sposób: „Udzielanie głosów w kolejności zgłoszeń przy gwarantowaniu co najmniej dwu wystąpień w dyskusji plenarnej z każdego regionu”. Oczywiście, jeżeli region się nie zgłosi do dyskusji, to nie będziemy występował, czy ktoś z przedstawicieli regionu, ale jeżeli się zgłosi, to powinien mieć zagwarantowane co najmniej dwa wystąpienia.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa chciał zabrać głos?

Proszę bardzo, sektor numer trzynaście.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk. Proszę państwa, wydaje mi się, że na zjeździe i w dyskusjach ważna jest ich wartość merytoryczna, a nie statystyczna. Stanowczo protestuję i właściwie stawiam kontrwniosek, aby pozostawić brzmienie dotychczasowe [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, bardzo przepraszam, kolega z sektora numer siedem nie ma w tej chwili głosu. Zgłosił wniosek, będziemy go zaraz głosować. Czy w tej sprawie ktoś chciał jeszcze coś powiedzieć?

Proszę bardzo, sektor dziewiąty.

WITOLD ZALEWSKI[171]

Witold Zalewski, nr 29097, Region Górnośląski. Chciałem zwrócić uwagę, że jest 38 regionów, co daje przy pięciominutowej dyskusji i 76 dyskutantach astronomiczny okres czasu. Tak że musi być możliwość skrócenia dyskusji przed wyczerpaniem tej listy.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo.

Kto chciał jeszcze zabrać głos w tej sprawie? Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, głosujemy wniosek formalny. Kto jest za wnioskiem zgłoszonym przez kolegę z sektora siedem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Przepraszam bardzo. Powtarzam wniosek.

Może kolega podejdzie do mikrofonu, ale proszę tylko podać wniosek.

WIESŁAW KAMIŃSKI

Ja zwracam uwagę prezydium, że tam padło merytoryczne ustosunkowanie się do wniosku, to znaczy dyskusja z wnioskiem. Ja powiem tylko jedno zdanie także w tym sensie…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę pana, ja pana prosiłem o podanie wniosku.

WIESŁAW KAMIŃSKI

Już formułuję wniosek, tylko o wartości merytorycznej nie decyduje kolejność zgłoszeń, tak że: „Udzielanie głosów w kolejności zgłoszeń przy gwarantowaniu co najmniej dwu wystąpień w dyskusji plenarnej z każdego regionu”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto z państwa jest za tym wnioskiem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Wniosek upadł przeważającą liczbą głosów.

Proszę państwa, nie widzę więcej zgłoszeń do dyskusji.

Głosujemy nad rozdziałem II regulaminu obrad. Kto jest za przyjęciem z naniesionymi poprawkami? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Rozdział przeszedł.

[PRZYJĘCIE ROZDZIAŁU III REGULAMINU OBRAD]

[PD 1kzd_1t_05a_19810905 – 32 minuty 27 sekund]

Rozdział III, poprawki formalne.

Komisja Mandatowo-Wyborcza liczy inną liczbę osób niż 15 w punkcie numer 1. Zaraz sprawdzimy, podamy państwu, ile jest osób w Komisji Mandatowo-Wyborczej – 21.

Następna poprawka: Komisja Uchwał i Wniosków liczy 29 osób. Proszę państwa, w punkcie 3: „Komisja Skrutacyjna do Głosowań Jawnych składa się z pięcioosobowego prezydium”. To mamy już przegłosowane.

Proszę państwa, nie ma więcej uwag do rozdziału III. Czy ktoś z sali chciałby zabrać głos? Nie widzę.

Proszę bardzo, kolega z siódemki.

WIESŁAW KAMIŃSKI

Mam następujące poprawki do rozdziału III. Proszę zwrócić uwagę, że w następnych punktach jest jeszcze Komisja Statutowa i Komisja Programowa. Z dotychczasowej praktyki zjazdu wynika, że te komisje najczęściej zmieniają ilość osób niż zapisane w tych propozycjach. W związku z tym proponuję poprzedzić rozdział III, tytuł „Komisje Zjazdowe” następującym sformułowaniem: „Liczbę osób wchodzących w skład komisji ustala zjazd przy powoływaniu komisji”. To jest jedna poprawka, jaką proponuję do tego rozdziału, i to wszystko.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, czy w sprawie tego wniosku, tej propozycji ktoś chciał się wypowiedzieć? Dokładnie w sprawie tej propozycji.

Sektor dziewiąty.

RYSZARD BANAŚ

Mandat 099, Region Śląsko-Dąbrowski. Ja zgłaszam wniosek formalny, gdyż delegaci nagminnie opuszczają salę i na sali nie ma 50 procent delegatów. Nie wiem, czy prezydium tego nie widzi.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w tej sprawie meldunek może złożyć tylko Komisja Mandatowo-Wyborcza i jeśli uzna, że kworum się załamało, to na pewno da nam o tym znać.

Proszę państwa, czy w sprawie zgłoszonej propozycji, ale tylko w tej sprawie?

Sektor jedenasty.

WŁODZIMIERZ BOGUCKI[172]

Włodzimierz Bogucki, Ziemia Łódzka, mandat 14006. Mam prośbę do prezydium, żeby nie głosowano poprawek do regulaminu wynikających z wcześniejszych uchwał zjazdu. Zmiana składu liczebnego komisji była głosowana wcześniej. Proponuję, żeby prezydium po prostu ponanosiło poprawki wynikające z tych uchwał do regulaminu i nie głosowało ich ponownie. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, to jest poprawka, która ma nam umożliwić te zabiegi, o których pan mówi, w przyszłości. Więc albo ja nie zrozumiałem pańskiego wniosku, albo on się absolutnie nie kłóci z wnioskiem, który podał kolega przed chwilą, a który brzmi: „Liczbę osób w komisji ustala się przy jej powoływaniu”.

Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Proszę państwa, ten wniosek stawiamy na samym początku, zgodnie z propozycją, rozdziału III.

Czy są jakieś propozycje?

Proszę bardzo, dwójka.

JERZY ŚWIDER

Świder, Region Gdański. Ja tylko właśnie chciałem zwrócić uwagę, że w rozdziale III w punkcie 4 mamy dwa warianty. Trzeba rozstrzygnąć.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, te warianty muszą pozostać, bo to zależy od tego, jak będziemy liczyli głosy. Tak że warianty przechodzą obydwa.

Sektor numer siedem.

WIESŁAW KAMIŃSKI

To znaczy do tej wypowiedzi tylko mam tyle, że to zjazd ustali. Bo taką poprawkę przegłosowaliśmy, kiedy będziemy powoływać te komisje, a teraz jeszcze jedna poprawka dotyczy punktu 1: „Komisja Mandatowo-Wyborcza liczy” – tyle osób, ile wybraliśmy, „W skład komisji nie mogą wchodzić członkowie kandydujący do władz”.

Chcę zwrócić uwagę wszystkich delegatów, że statut przyjmiemy znacznie później i w statucie być może zostanie na przykład zapisana Rada Naczelna, która będzie wybierana w innym trybie, na przykład nie przez wszystkich delegatów. W związku z tym proponuję, żeby tutaj wnieść poprawkę następującą: „W skład komisji nie mogą wchodzić członkowie kandydujący do władz, z wyjątkiem przypadków przewidzianych ordynacją wyborczą”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszą państwa, no to oczywiście można by nad tym głosować, ale mi się wydaje, że ordynacja wyborcza, a tym bardziej statut w każdym momencie może obalić ten punkt. Ale nie chciałbym na ten temat zabierać głosu.

Czy ktoś chciał na temat tego wniosku się wypowiedzieć? Nie widzę. Kto z państwa jest za wprowadzeniem tego przepisu? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Wniosek upadł.

Kto jeszcze z państwa chciał zabrać głos? Nie widzę.

Proszę państwa, głosujemy nad przyjęciem rozdziału III. Kto z państwa jest za przyjęciem rozdziału III z naniesionymi poprawkami? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Rozdział przeszedł.

Krótką informację chciała zgłosić Komisja Mandatowo-Wyborcza.

JAN MOSKA – wiceprzewodniczący Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proszę państwa, patrząc na salę, coraz bardziej się niecierpliwimy, że przy głosowaniu nad końcowym programem, nad całością już programu, braknie nam kworum. Apelujemy gorąco do wszystkich delegatów, żebyśmy wytrzymali do końca, bo przegłosujemy coś, nie mając kworum. W tej chwili dosłownie w oczach pustoszeją ławy. My sobie też zdajemy sprawę, że jest późno, ale bardzo prosimy o wyrozumiałość, odpowiedzialność, poza tym wszystkich prosimy z holu delegatów o powrót na salę. Bo to, co się tu dzieje, jest troszeczkę niepoważne.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w tej sprawie.

Czy dokładnie w tej sprawie chciał kolega z sektora jedenaście?

STANISŁAW ŁAKOMY[173]

Tak, w tej sprawie. Stanisław Łakomy, Region Rzeszowski, 27011. Proszę państwa, jedziemy z tym wszystkim jak elektrycznym pociągiem, bez zastanowienia, bez niczego, weźcie sobie to pod uwagę. Niech szanowne prezydium weźmie to pod uwagę, że wczoraj wszyscy delegaci prawie całą noc jechali. Później byli na występie do godziny 2.00, rano o godzinie 5.00 wstali. Teraz każdy nie wychodzi przez to, że mu się coś tu nie podoba, tylko przez zmęczenie, bo ludzie żywcem śpią i jutro od nowa będziemy to przerabiać, co dzisiaj robimy, bo pan przewodniczący tam jedzie jak elektrycznym pociągiem i nikt się nie zdąży nawet zastanowić, czy to jest dobre, czy niedobre. I proponuję o zakończenie, bo to nic dobrego nam nie wniesie. Tylko kupę bałaganu i nierozsądku. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, jest wniosek tutaj kolegi.

Przepraszam bardzo, czy mógłby pan jeszcze raz podejść do mikrofonu i sformułować wniosek. Czy ten wniosek dotyczy prezydium czy naszych obrad w tej chwili? Proszę to sformułować.

STANISŁAW ŁAKOMY

Wnoszę, żeby zamknąć w ogóle na dziś całkiem obrady, dlatego że ludzie nie wychodzą z jakichś widzimisię na korytarz, tylko wychodzą ze zmęczenia.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja tylko muszę tutaj jedną rzecz wyjaśnić.

Proszę bardzo, zaraz przegłosujemy ten wniosek, żeby zakończyć obrady dzisiaj. Tak rozumiem pański wniosek. Muszę tylko jedną sprawę wyjaśnić. Mianowicie prosiliśmy państwa o zgłaszanie w ciągu całego dzisiejszego dnia prawie zgłoszeń w tej sprawie. I sądziliśmy, że większość z państwa złożyła nam wnioski i zaznajomiła się z tym materiałem. Sektor numer trzynaście chciał zabrać głos w tej sprawie.

PIOTR WIEKIERA[174]

Piotr Wiekiera, Region Śląsko-Dąbrowski, 096. Proszę państwa, myśmy już podjęli uchwałę o przegłosowaniu porządku dziennego obrad, a zatem mamy już jeszcze jeden punkt do zakończenia i na tym zakończymy, i nie widzę sensu, dla którego mielibyśmy teraz nie wybierać Komisji Statutowej, która jest ważnym organem, i kończyć obrady i zupełnie przenosić to na następny dzień.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W sprawie tego wniosku kolega z sektora trzynaście pierwszy się zgłosił.

Proszę bardzo.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Kazimierz Helebrandt. Przedmówca wyczerpał właściwie moją wypowiedź. Proszę przewodniczących, aby trzymali się porządku obrad. Jeżeli nie wpływa wniosek o zmianę porządku, to rozumiemy, że należy go kontynuować. Uważam, że prezydium pracuje bardzo sprawnie, a kolega, który to negował, tylko zakłócił nasze obrady [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w tej sprawie jeszcze dokładnie kolega z jedynki.

MICHAŁ KUROWSKI[175]

Michał Kurowski, Pomorze Zachodnie, Stawiam wniosek o kontynuowanie obrad, które są prowadzone znakomicie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Piętnastka.

[Brak fragmentu nagrania]

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

[Brak początku wypowiedzi] …chciałby nas doprowadzić rząd, czyli do krańcowego wyczerpania, i stawiam wniosek formalny o wyznaczenie sobie długości poszczególnych obrad. Nie można paść na nos pierwszego czy drugiego dnia obrad i później wszystkiego głosować automatycznie, byle prędzej.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa… W tej sprawie…

WŁADYSŁAW TRZCIŃSKI[176]

Proszę państwa, do tej pory… przepraszam – Trzciński, Region Gdańsk. Do tej pory mielibyśmy przegłosowany III rozdział, a tak dyskusję przeciągamy niepotrzebnie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, był wniosek formalny, który przegłosujemy. Kto z państwa jest za tym, żeby przerwać teraz obrady i kontynuować je jutro? Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Wniosek upadł.

Kontynuujemy wobec tego obrady. Możemy jeszcze tylko ustosunkować się do wniosku odnośnie godziny zakończenia. Propozycja prezydium, aby propozycje godziny zakończenia wpływały przez sekretariat. My zobaczymy, co państwo na ten temat sądzicie, i wtedy zaproponujemy rozwiązanie. Na razie idziemy dalej.

[PRZYJĘCIE ROZDZIAŁU IV REGULAMINU OBRAD]

[PD 1kzd_1t_05a_19810905 – 44 minuty 23 sekundy]

Rozdział IV: „Ogólne zasady obrad”. Proszę państwa, skończyliśmy dyskusję.

Kolego, proszę usiąść.

„Ogólne zasady obrad”, rozdział nr IV. Czy są jakieś wnioski w tej sprawie? Są. Ja podam państwu o wnioskach, które już wpłynęły. Były wnioski następujące: Kolega Ryszard Kuszłeyko[177] z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego zgłosił wniosek o skrócenie czasu wystąpienia do pięciu minut, zaś repliki do dwóch minut. Jest to punkt 4 i 5 naszego regulaminu obrad. I jest wniosek przeciwny – punkt 4: „Zwiększyć do 15 minut”, wniosek ze Śląska Opolskiego.

Proszę państwa, wobec tego podzielmy sprawę, punkt nr 4.

Kto w tej sprawie chciał się wypowiedzieć? Kolega z sektora numer trzynaście. Proszę państwa, chwileczkę, bardzo przepraszam. Proszę, żeby zgłosiły się wszystkie osoby, które chcą się wypowiedzieć w tej sprawie. Są cztery osoby, pięć osób, tylko tyle dopuścimy do dyskusji.

Proszę bardzo, kolega z sektora numer trzynaście.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk. Proszę państwa, proponuję, aby utrzymać propozycję pięć minut i dwie minuty repliki, ponieważ dalsza część punktu przewiduje możliwość przedłużenia takiej wypowiedzi, jeżeli ona będzie interesująca. Jednocześnie stawiam wniosek formalny o zamknięcie dyskusji dalszej na ten temat, ponieważ pięciu następnych dyskutantów może podać każdy inną liczbę, magiczną, minut, która powinna być tu zawarta. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Tu był jeden kolega w tym rejonie, przepraszam, to nie pani, niestety. Tutaj był w tym, w tym rejonie… Nie chcę zabierać…

Kolega właśnie, proszę bardzo.

MACIEJ JANKOWSKI[178]

Maciek Jankowski, Mazowsze. Może tak jak u nas w regionie było, że jeżeli… Ja bym proponował pięć minut, a jeżeli delegaci chcą słuchać dalej, mogą przedłużać przez podniesienie mandatu, jeżeli nie chcą słuchać, podnoszą ręce.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Oczywiście rozumiem, to możemy zrobić w każdej chwili, jeśli zarządzimy głosowanie krótkie, to możemy przedłużyć dyskusję.

Proszę bardzo, kolega.

STANISŁAW JAŁOWIECKI[179]

Stanisław Jałowiecki, Śląsk Opolski. Myśmy proponowali zwiększenie do 15…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_05a_19810905]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_05b_19810905]

…minut tylko w tych przypadkach, i tylko w tych, kiedy chodzi o prezentację tez programowych, programu związku i tylko w takim przypadku.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak, rozumiem, sprawa jest jednoznaczna. Czyli jeśli chodzi o programy regionalne… Ja uważam, że to jest propozycja oczywista i będziemy na bieżąco ustalali, jak długo mają mówić regiony – czy 10 minut, czy 20. Może tego nie będziemy w tej chwili ogólnie uwzględniać. To są indywidualne wystąpienia.

Jedenastka, proszę.

HENRYK LINEK[180]

Sektor numer dwanaście to ja… Henryk Linek, Ziemia Sandomierska. Punkt nr 2 mówi, że każdy upoważniony ma prawo do jednego wystąpienia w czasie trwania dyskusji w określonej sprawie. Punkt ten wydaje mi się kłócić nieco z punktem nr 8, który z kolei powiada, że zjazd może w sposób niewinny pozbawić tego delegata prawa do zabrania głosu. Ja bym proponował w związku z tym uzupełnić ten punkt „za zgodą pozostałych dyskutantów”. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, jeśli ja rozumem ten regulamin obrad, to chodzi tutaj o ustalenie w punkcie 2 maksymalnej ilości wypowiedzi, a nie jest to gwarancja na zabieranie głosu w ogóle. A więc punkt 2 należy rozumieć, że każdy upoważniony do zabierania głosu ma prawo tylko do jednego wystąpienia. I ta sprawa jest jednoznaczna w ten sposób. Tylko do jednego wystąpienia, a może nie mieć prawa wtedy, kiedy delegaci przegłosują zamknięcie dyskusji. A więc można najwyżej raz wystąpić, albo też, jeśli dyskusja będzie zamknięta, wtedy się nie ma prawa do wystąpienia i wtedy się zgłasza swój wniosek do Komisji Uchwał i Wniosków, która ustosunkuje się do niego.

Proszę bardzo, kto jeszcze?

Sektor drugi, proszę bardzo.

ANDRZEJ OPIELA[181]

Andrzej Opiela, Region Gdańsk. Uważam, że punkt 4 i 5 powinny ulec zmianie ze względu na to, że osobom mniej elokwentnym uniemożliwia się przez skracanie wypowiedzi wyrażenie swoich myśli w wystąpieniu.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

No, tak, oczywiście. To jest pańskie zdanie. Ponieważ było pięć zgłoszeń do dyskusji, pięć osób zabrało głos.

Proszę państwa, był wniosek formalny kolegi z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego o skrócenie do pięciu minut wystąpień – punkt numer 4. Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł wyraźną większością głosów.

Przepraszam, czy tak? [do Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych]

Proszę państwa, punkt następny: skrócenie replik do dwóch minut. Wniosek tego samego kolegi.

W tej sprawie? Proszę bardzo, z sektora numer trzynaście. Nie widzę, przepraszam bardzo. Nie widzę.

Kto z państwa jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł.

Proszę państwa, w punkcie nr 10 prosimy o uzupełnienie… Przepraszam bardzo, to będziemy musieli przegłosować. Jest taka propozycja: „wnioski formalne, zgłaszane na piśmie przez delegatów, przewodniczący zebrania poddaje pod głosowanie poza kolejnością”. A więc jest dopisek „na piśmie przez sekretariat”. Taką ustaliliśmy zresztą wstępnie formułę postępowania. Tym niemniej powinniśmy to przegłosować. Czy w tej sprawie są jakieś uwagi? Nie widzę.

Kto z państwa jest za przyjęciem tego dopisku? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Wniosek przeszedł.

W jakiej sprawie kolega chciał zabrać głos?

ANDRZEJ KOWALSKI[182]

Chciałem zabrać głos w tej właśnie sprawie, którą przegłosowaliśmy. Moje nazwisko Andrzej Kowalski, Region Śląsko-Dąbrowski…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę pana, bardzo pana przepraszam. Bardzo przepraszam, ale to w tej chwili jest za późno, niestety. Ja się pytałem…

ANDRZEJ KOWALSKI

Właśnie o to chodzi, że mamy teraz przykład. Ja zanim zdążyłem wstać z krzesła i dojść tutaj, to zostało przegłosowane. I to jest to niebezpieczeństwo, które nam grozi przy zgłaszaniu wniosków formalnych na piśmie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Proszę wobec tego zgłosić swój wniosek.

ANDRZEJ KOWALSKI

No, mój wniosek jest taki, żeby wnioski formalne mogły być zgłaszane przez mikrofony, które są rozstawione. Bo mamy przykład ze zjazdów i to ze zjazdów nieomalże wszystkich regionów, że wnioski formalne zgłaszane na piśmie stawały się nieaktualne przez czas przejścia do prezydium, wnioski, które były naprawdę ważne.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w tej sprawie ktoś chciał jeszcze zabrać głos?

Proszę bardzo, dwójka.

Proszę państwa, zgłosiły się cztery osoby i te cztery osoby zabiorą głos.

LECH SOBIESZEK[183]

Sobieszek Lech, Region Gdański. Proszę państwa, jest to uzasadnione, w tej chwili żeśmy to przegłosowali. Ja bym w tej chwili po prostu zgłosił to na piśmie i co? Głosowalibyśmy jeszcze raz? Jeszcze raz byśmy głosowali?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Ja nie rozumiem pańskiego wystąpienia. Czy to jest za przy…

LECH SOBIESZEK

Nie. Chodzi o to, że przegłosowaliśmy problem. Nie zostałem przykładowo dopuszczony do głosu. Zgłaszam wniosek na piśmie i głosujemy jeszcze raz? Po jakimś czasie, powiedzmy, po pół godzinie? Jak już temat dawno został zapisany?!

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

My w tej chwili dyskutujemy merytorycznie. Nie są w tej chwili… Nasza dyskusja nie jest formalna, tylko merytoryczna – chciałem panu zwrócić uwagę.

LECH SOBIESZEK

Problem jeszcze: co to jest wniosek formalny – wyjaśnienie dokładnie, żeby każdy wiedział.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, możemy to wyjaśnić, oczywiście. Jest tutaj podane, że dotyczą wnioski formalne: sposobu obradowania, przebiegu dyskusji, form głosowania. Możemy państwu przedstawić kilka punktów, proszę państwa, odnośnie sprecyzowania, co to są wnioski formalne. Jutro rano, ponieważ nie mamy w tej chwili tego opracowania, podamy państwu w ośmiu punktach. Na życzenie kolegi podamy w ośmiu punktach, jak wyobrażamy sobie wnioski formalne. Tu jest sformułowanie ogólne: sposób obradowania, przebieg dyskusji, formy głosowania.

Proszą bardzo, kolega z sektora trzynaście.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Proszę państwa, mimo że tę sprawę przegłosowaliśmy, ale ona wzbudziła nowe kontrowersje, mam następującą propozycję, aby potraktować to bardziej elastycznie. Mianowicie przyjąć zasadę, że z chwilą, w której przewodniczący pyta się, czy są wnioski formalne lub formalny wniosek jest zgłoszony przez podniesienie mandatu – bo to wtedy umożliwia podejście do mikrofonu – przyjąć zasadę, że tylko pierwszy taki głos jest dopuszczany drogą podniesienia mandatu, natomiast dalsze są zgłaszane na piśmie. Umożliwia to w wypadku podniesienia się równoczesnego np. pięciu rąk w sprawie wniosku formalnego skierowanie pierwszego, którego zauważy przewodniczący do mikrofonu, natomiast pozostali mają czas na napisanie tego wniosku i podanie go bezpośrednio do prezydium. Proponuję przyjąć takie kompromisowe rozwiązanie. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, sektor numer piętnaście… szesnaście.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 16

Ja tutaj nie widzę sprzeczności, ani żadnego kłopotu. Brzmienie punktu 10 jest wyraźne: „Wnioski formalne zgłaszane na piśmie przez sekretariat, przez delegatów przewodniczący zebrania poddaje pod głosowanie poza kolejnością”. Więc to jest oczywiste, że po przedyskutowaniu tych wniosków mogą być zgłaszane inne wnioski. Tak wyraźnie wynika z tekstu podanego w propozycji.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, kolega, szóstka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 6

Chodzi o taką sprawę – wszyscy znamy na własnej skórze, co to są wnioski formalne. Przeciąga się to w nieskończoność. I dlatego mój wniosek jest kompromisem. Jeżeli wniosek formalny nie uzyska przynajmniej 10 procent poparcia delegatów – to w ogóle nie jest głosowany.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, to są wszystkie głosy, które zanotowaliśmy w pierwszej fazie. Zgłasza się jeszcze koleżanka.

Proszę bardzo, z sektora numer jedenaście.

MARIA DMOCHOWSKA[184]

Dmochowska, 014. Zgłaszam wniosek o unieważnienie głosowania nad sposobem głosowania wniosku formalnego.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Oczywiście, jasne, to jest oczywiste. Ponieważ mamy już dyskusję, więc nie możemy poprzestać na samej dyskusji. Wniosek jest oczywisty.

Czternaście.

JAN BUDNIK

Jan Budnik, Małopolska. Proszę państwa, jeżeli chodzi o wnioski formalne, to przecież nie widzę tutaj żadnej sprzeczności. Jeżeli przegłosowaliśmy, powtórka tego samego w głosowaniu w tej samej chwili byłaby nonsensem i po prostu ośmieszalibyśmy się. I jeżeli przyjęliśmy sprawę tego punktu o zgłaszaniu wniosków formalnych na piśmie, to z wnioskiem formalnym można zdążyć w każdej chwili, można nie zdążyć z głosem w dyskusji w sprawach merytorycznych, ale to już jest zupełnie inna sprawa. Natomiast z wnioskiem formalnym na pewno każdy zdąży napisać tę kartkę i podać, i wniosek nie będzie spóźniony.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, to ja w uzupełnieniu tego głosu, który w tej chwili padł. Chciałem tylko powiedzieć, że kolega z sektora bodajże dziewięć, który miał pretensje o niedopuszczenie do dyskusji, nie został dopuszczony przeze mnie w dyskusji merytorycznej, a nie formalnej. Tak że tutaj nie ma żadnego niebezpieczeństwa, że jakiś wniosek formalny nie zostanie uwzględniony. Wpłynie na piśmie i natychmiast będzie uwzględniony.

Proszę państwa, są jeszcze w tej chwili… Proszę państwa, są jeszcze cztery zgłoszenia, pięć, sześć. Teraz ja sam chciałbym, żeby była możliwość zgłaszania wniosków formalnych o zamknięcie dyskusji z sali.

Sektor numer piętnaście.

JERZY KORALEWSKI[185]

Koralewski, 36002. Otóż chciałem dać przykład, jak działa prezydium – znakomicie, sprawnie. Na przykład przewodniczący mówi: widzę czterech, i to jest ograniczenie i manipulowanie. Myśmy tu nieraz nie zdążyli podejść i uważam, że wnioski formalne, które wpływają, są istotne i popieram tutaj wniosek koleżanki poprzedniczki.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo.

Ja rozumiem, że to jest uwaga do prezydium. I dostosujemy się do niej. Znaczy będziemy robić dłuższe przerwy między ogłoszeniem jakiejś decyzji i uzyskaniem wyniku.

Proszę bardzo, kolega.

ANDRZEJ PORAWSKI

Andrzej Porawski, Wielkopolska, 35026. Chciałem tylko zwrócić uwagę państwa, że delegaci Regionu Wielkopolska zgłosili liczne wnioski formalne na piśmie do prezydium, a one nie zostały w ogóle przedstawione zjazdowi. Tak że jest niebezpieczeństwo, że brak możliwości zgłoszenia wniosku przez mikrofon spowoduje brak możliwości wyegzekwowania wniosków od prezydium.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, ja bym prosił kolegę Porawskiego, żeby podszedł do prezydium i nam tutaj przedstawił, jakie to były wnioski. To nas po prostu bardzo interesuje.

Sektor numer siedem.

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Popieram głos poprzednika, to znaczy nie tego, który… ale poprzednika, który mówił, że już żeśmy wniosek przegłosowali, ale kto będzie chciał ewentualnie ze zgłaszających wnioski formalne na piśmie przyśpieszyć głosowanie swojego wniosku, to po prostu podejdzie do mikrofonu i powie prezydium: proszę przegłosować wniosek, który wpłynął w tej chwili. I to wszystko będzie, a musi go zgłosić na piśmie, bo tych wniosków formalnych będzie się mnożyło bez liku.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo, kolega z jedenastki.

MIROSŁAW BORUSIEWICZ[186]

Mirosław Borusiewicz, Region Łódzki, 14007. Nam następującą propozycję: w związku z tym, że nie możemy dojść do ładu z tymi wnioskami formalnymi, proponuję w ogóle nie głosować wniosków formalnych zgłoszonych do mikrofonu, wyłącznie zgłoszone na piśmie do prezydium o każdej pełnej godzinie. W ciągu godziny każdy sobie napisze, o każdej pełnej godzinie będzie głosowanie wniosków formalnych, wszystkich, które wpłynęły, a potem znowu. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo, kolega z dziewiątki. Proszę bardzo, kolega z dziewiątki.

KRZYSZTOF RYTWIŃSKI[187]

Rytwiński, Region Śląsko-Dąbrowski. Chciałbym zaproponować zakończenie tej dyskusji następującym stwierdzeniem: niech zdecyduje przewodniczący. Jeżeli powie tak: „Pytam się, czy w tej sprawie są wnioski formalne”, wówczas do mikrofonu i od ręki załatwiać, a w czasie prowadzenia obrad oczywiście mogą wpływać te wnioski do prezydium. Po prostu dajmy zadecydować przewodniczącemu – jeżeli chce w jakiejś sprawie, żeby się ludzie wypowiedzieli do mikrofonu, niech się wypowiedzą. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Rozumiem, że jest to przyjęcie normalnego trybu poprzez zgłaszanie na piśmie wniosków formalnych, a trybu nadzwyczajnego przez bezpośrednie zgłaszanie.

Proszę bardzo, w tej sprawie.

WALDEMAR BAN

Ban Waldemar, Szczecin. Zgłoszenie na piśmie nie wyklucza zgłoszenia przez mikrofon. Z tego tak wynika, to przegłosowaliśmy, bądźmy konsekwentni i proponuję przerwać dyskusję. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak, tak to się wydaje, że to nie wyklucza możliwości zgłaszania w sytuacjach awaryjnych z sali. Tak często to się normalnie praktykuje. Chodziło o zasadę raczej, a nie o całkowitą regułę.

Siedem, proszę bardzo, siódemka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 7

Padło tutaj pytanie, co to są właściwie wnioski formalne. No więc trzeba byłoby może kilka takich przykładów podać. Między innymi do wniosku formalnego zaliczamy coś takiego: wniosek o skrócenie czasu przemówień, zamknięcie listy dyskutantów, powołanie mówców generalnych, przerwanie dyskusji, zamknięcie dyskusji, głosowania nad wnioskiem bez dyskusji, odroczenie dyskusji, przekazanie sprawy do komisji, głosowanie wniosków w całości lub częściowo, głosowanie jawne lub tajne, przerwa w obradach, zamknięcie zebrania, przywołanie mówcy do porządku, zmiana sposobu prowadzenia obrad, no i jeszcze inne. Tak że te wnioski raczej należą do wniosków formalnych. To tak gwoli wyjaśnienia. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, trzynastka jeszcze.

JÓZEF GOLIS[188]

Józef Golis, Dolny Śląsk, 07021. Proponuję kategorycznie zamknąć tę dyskusję. Zadyskutujemy się na śmierć, do niczego nie dojdziemy [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Bardzo dziękuję koledze za ten głos.

Proszę państwa, kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Jedna osoba się sprzeciwiła – to dobry wynik. Kto się wstrzymał?

Proszę państwa, zakończyliśmy dyskusję. Rozumiemy, że punkt numer 10 umożliwia w sytuacjach awaryjnych, na przykład w przypadku takiej rozmowy z salą, jaką prowadzimy w tej chwili ze strony prezydium, zgłaszanie wniosków formalnych również na bieżąco z sali. Ale w czasie normalnego toku obrad prosimy o zgłaszanie wniosków na piśmie.

Proszę państwa, czy są jeszcze jakieś uwagi do IV rozdziału?

Proszę bardzo, proszę bardzo, kolega z piątki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 5

Proponuję zamknąć rozdział IV i poddać pod przegłosowanie. I puścić nas wreszcie do domu.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w sprawie zamknięcia widzę, że są tutaj oponenci.

Dziewiątka, proszę bardzo.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Ja tam zgłosiłem jeden wniosek dotyczący możliwości powtórnego głosowania danej uchwały już podjętej.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

To jest rozdział nr V.

Proszę bardzo, piętnastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Przepraszam, chciałem powiedzieć jeszcze odnośnie punktu czwartego. Jest sprawa niezwykle istotna. W tym momencie ograniczaliśmy czas dyskusji wszelkich wystąpień do pięciu minut. Chciałem powiedzieć, że cały kraj w tej chwili chyba czeka na dyskusję na temat tez programowych. I proponuję, żeby tu zrobić dopisek: „Nie dotyczy to prezentacji stanowiska regionów. Jeżeli…”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, tę sprawę wyjaśnialiśmy, i to nie dotyczy…

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Ale nie ma tego tutaj.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

No, dopisku nie ma, ale wszyscy rozumiemy, że to nie jest wystąpienie indywidualne, jest to wystąpienie w imieniu regionu, a więc to region zabiera głos, a nie uprawniony delegat. To zabiera głos region, w imieniu regionu ktoś będzie przemawiał może nawet pół godziny.

Proszę państwa, sektor numer jedenaście.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 11

Ja bym jednak proponował, żeby umieścić to, ponieważ nie będzie w regulaminie i my będziemy między sobą wiedzieć…

[Brak fragmentu nagrania]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dopisujemy w punkcie 4. Dopisujemy słowa: „za wyjątkiem dyskusji programowej regionów”.

Kto jest za? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł: „za wyjątkiem dyskusji programowej w imieniu regionów”.

Następnie wniosek do punktu 8: „za zgodą zgłoszonych dyskutantów”, a więc można, zdaniem kolegi, zgodnie z propozycją kolegi zamknąć dyskusję tylko za zgodą dyskutantów.

W tej sprawie, proszę bardzo, dziesiątka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 10

Uważam, że sformułowanie: „za zgodą dyskutantów można zamknąć” to jest równoznaczne z wycofaniem wniosków pozostałych dyskutantów, więc tego chyba nie trzeba ujmować specjalnie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Z dziewiątki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 9

Wniosek konkretny dotyczący punktu 11. Konkretnie rozszerzyć zapis o sformułowanie…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przepraszam pana bardzo. Czy to dotyczy sprawy, o której dyskutujemy?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 9

Tak, podpunktu 11 punktu 4.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę pana, my dyskutujemy o punkcie 8 w tej chwili.

Proszę państwa, kto jeszcze w tej sprawie?

Proszę bardzo, czternastka.

JAN BUDNIK

Jan Budnik, Małopolska. Proszę państwa, w ogóle taki wniosek jest nonsensem, ponieważ gdyby padł wniosek formalny o zamknięcie dyskusji, a pozostali dyskutanci mieliby na to wyrazić zgodę, to taki wniosek formalny mijałby się zupełnie z celem, byłby istnym nonsensem. Po to jest wniosek formalny, żeby zamknąć dyskusję wolą delegatów, a nie wolą zapisanych czy zgłoszonych do dyskusji dyskutantów. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

W tej sprawie nie ma więcej chętnych. Głosujemy wniosek. Kolega proponuje w punkcie 8, na końcu pierwszego zdania dopisek: „za zgodą zgłoszonych dyskutantów”. Kto jest za tym wnioskiem? Jedna osoba, dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Ten wniosek upadł.

Proszę państwa, jest apel złożony przez delegatów, zresztą nie pierwszy – prośba o to, żeby jednak nie opuszczać sali. Mamy jeszcze niewiele do zrobienia, a możemy to szybko załatwić. Proszę państwa, czy są jeszcze jakieś uwagi odnośnie rozdziału IV?

Proszę bardzo, dziewiątka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 9

Dotyczący podpunktu 11 – rozszerzyć o zapis: „zespół ekspertów powoływać spoza grona delegatów”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Spoza delegatów, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 9

Tak.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

W tej sprawie kto chciał zabrać głos? Nie widzę.

Proszę państwa, kto jest za dopiskiem na końcu punktu 11: „zespół ekspertów powoływać należy spoza delegatów”? Kto jest za tym? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek upadł.

Proszę państwa, czy są jeszcze jakieś uwagi odnośnie punktu 4, przepraszam, rozdziału IV.

Proszę bardzo, piątka.

CZESŁAW KUJSZCZYK[189]

Panie Przewodniczący, zgłosiłem wniosek o zamknięcie punktu 4. Pan dusi, dusi, no i jeszcze pan wydusi następną godzinę czasu. Prośba o zamknięcie, jest wniosek, proszę o przegłosowanie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja bym prosił, żeby się pan przedstawił [śmiech].

CZESŁAW KUJSZCZYK

Szkoda czasu, ale Czesław Kujszczyk, proszę uprzejmie, Region Mazowsze.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Mamy zasady pewne, proszę się przedstawić, proszę pana.

CZESŁAW KUJSZCZYK

Czesław Kujszczyk, mandat 045.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak, proszę państwa, głosujemy nad propozycją kolegi. Przepraszam bardzo za to, że nie przegłosowałem tego wcześniej, ale były sprzeciwy wyraźne. Po prostu były tutaj pewne poprawki zgłaszane.

Głosujemy zamknięcie dyskusji nad rozdziałem IV. Kto jest za tym? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Wniosek przeszedł przeważającą większością głosów.

Głosować będziemy wobec tego rozdział IV jako całość, przyjęcie rozdziału IV. Kto jest za przyjęciem rozdziału IV z naniesionymi przez nas poprawkami? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Zdecydowanie rozdział IV przeszedł.

[UKONSTYTUOWANIE SIĘ KOMISJI UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

Proszę państwa, zanim przejdziemy do rozdziału V, tylko krótka uwaga: przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków – został nim wybrany Tadeusz Matuszyk z Mazowsza, natomiast zastępcą przewodniczącego został wybrany Jan Dowgiałło, również z Mazowsza. Prosimy o krótkie zabranie głosu kolegę Tadeusza Matuszyka.

[PD 1kzd_1t_05b_19810905 – 25 minut 49 sekund]

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, Komisja Uchwał i Wniosków rozpoczęła już pracę. Jej miejsce pracy jest tutaj. Tak że te uchwały i wnioski, które koledzy delegaci chcieliby składać, prosimy bardzo tutaj do stołu. Dziękuję.

[PRZYJĘCIE ROZDZIAŁU V REGULAMINU OBRAD]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przystępujemy do rozdziału V. Jest tu jedna propozycja, propozycja kolegi Ryszarda Kuszłeyki z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego: „Wprowadzić postanowienie, iż zmiana uchwały podjętej już przez zjazd wymaga dwóch trzecich głosów wszystkich uczestników zjazdu”.

Czy w tej sprawie ktoś chciał się wypowiedzieć? Nie widzę dyskutantów. Wnioskodawca się zgłasza, ale sądzę, że… Proszę państwa, tę poprawkę musimy wobec tego przegłosować. Czytam ją jeszcze raz: „Wprowadzić postanowienie, iż zmiana uchwały podjętej już przez zjazd wymaga dwóch trzecich głosów uczestników zjazdu”.

Kto z państwa jest za tym wnioskiem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Komisja Skrutacyjna?

Przeszedł ten wniosek.

Proszę państwa, proszę o zgłaszanie… To jest dopisujemy…

STANISŁAW KRUKOWSKI (?)

Proszę o głos w pilnej sprawie. Proszę państwa, przyjęliśmy wniosek, który jest sprzeczny ze statutem. Przecież statut mówi, że uchwały podejmowane są zwykłą większością głosów, a kwalifikowaną tylko wtedy, kiedy wyraźnie statut tak wskazuje. Jest to uchwała sprzeczna ze statutem [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, mamy tutaj pewien kłopot, dlatego że ja tym razem już wyjątkowo długo czekałem na dyskutantów, tymczasem dyskutant pojawił się po przegłosowaniu przez nas tej sprawy. Ja bym prosił, żeby kolega sformułował to wyraźnie i przez sekretariat przekazał nam i zastanowimy się nad tą propozycją.

Proszę państwa, kto ma jakieś uwagi do rozdziału V, który w tej chwili dyskutujemy? Proszę państwa, nie widzę zgłoszeń, wobec tego głosujemy nad rozdziałem V w całości, z jedną naniesioną poprawką. Kto jest za przyjęciem tego rozdziału? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Rozumiem, że kolega czy koledzy z sektora szóstego zwrócą się do nas na piśmie i tę sprawę będziemy musieli wnikliwie rozpatrzeć, powołując być może prawników do tej sprawy.

Proszę państwa, w ten sposób regulamin obrad został zatwierdzony w całości i mamy już pewną formalną podstawę do prowadzenia naszych obrad.

Proszę państwa, krótka informacja: była tutaj… Przepraszam bardzo, jest jeszcze w sprawie regulaminu obrad? Kolega…

HENRYK MIERZEJEWSKI[190]

Mierzejewski, Region Gdański. Chciałbym zwrócić uwagę zebranym, że w przegłosowanym regulaminie, w rozdziale I punkt 3, na wniosek jednej dziesiątej delegatów utajniamy głosowanie. Kto obliczy wyniki tego głosowania, ponieważ Komisję Skrutacyjną powołamy na II turze Zjazdu Krajowego i gdyby zaistniał przypadek, powiedzmy, ja tylko pod rozwagę, gdyby zaistniał przypadek…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Czy ja mogę wyjaśnić? Więc jesteśmy przygotowani na taką ewentualność i w przypadku, gdy będzie trzeba głosować tajnie, przed tym głosowaniem powołamy Komisję Skrutacyjną do Głosowania Tajnego, do której kandydatów już zebraliśmy z regionów. To znaczy, jeśli zapadnie decyzja o głosowaniu tajnym – najpierw wybierzemy komisję, do której kandydaci zostali już zgłoszeni.

Proszę państwa, jest jeszcze ogólny wniosek do regulaminu. Wobec tego muszę go państwu przeczytać. Treść wniosku: „Wprowadzić do regulaminu obrad punkt mówiący o zakazie organizowania dzikich konferencji prasowych i wywiadów w czasie obrad. Odrywa to delegatów od tego, co się dzieje na sali i robi wrażenie niepoważnego taktowania zjazdu przez naszych związkowych liderów na rzecz gwiazdorstwa prasowego. O terminach i trybie konferencji prasowych i wywiadów, o ile występowałyby poza przerwami w obradach, ma decydować rzecznik prasowy zjazdu”.

Kto w sprawie tego wniosku?

Proszę bardzo, kolega z jedynki.

WOJCIECH SOIŃSKI[191]

Wojciech Soiński, Pomorze Zachodnie. W sprawie tego wniosku i innych podobnych, które były składane, chciałbym poddać pod uwagę delegatów, że żeby podjąć jakąś decyzję, to trzeba mieć możliwość wyegzekwowania tej decyzji. Jest to typowy przykład czegoś, czego się nie wyegzekwuje. I chciałbym zwrócić uwagę i prosić delegatów składających podobne wnioski, żeby się zastanowili i takich bzdurnych wniosków nie składali [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

No, tak to… Proszę państwa, ja bym prosił wobec tego dalszych dyskutantów w tej sprawie, jeśli są.

Proszę bardzo, koleżanka z siódemki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 7

Ja chciałam prosić przede wszystkim przewodniczącego o narzucenie większej dyscypliny delegatom, bo, niestety, przewodniczący w ten sposób ostatnią część obrad prowadzi, że jak gdyby rzeczywiście wymagał dalszej dyskusji. Regulamin obrad był już przegłosowany, ponadto działa Komisja Uchwał i Wniosków, jak żeśmy usłyszeli, i nie widzę tutaj potrzeby, żeby ciągle rozwlekać dyskusję. Bądźmy bardziej zdyscyplinowani, jest godzina późna.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo. To jest zapewne słuszna uwaga. Chciałem tylko powiedzieć, że myśmy w zasadzie przegłosowali rozdziały, a to traktujemy jako uwagi do całości ewentualnie. Tak to traktowaliśmy, żeby dać jednak możliwość, jeśli ktoś jeszcze ma jakieś uwagi. Ale uważam, że uwaga jest słuszna.

Czy kolega, który zgłosił wniosek, kolega Michał Mąsior[192], chciałby się krótko wypowiedzieć? Być może wycofuje tę sprawę. Może by się wypowiedział.

MICHAŁ MĄSIOR

Tak, uważam, że po przedyskutowaniu całego regulaminu wniosek, jakkolwiek sensowny, jest dla porządku i dyscypliny – wycofuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, w związku z powyższym przystępujemy do kolejnego punktu – już dzisiaj ostatniego – wybór Komisji Statutowej. Proszę państwa…

Przepraszam bardzo, jeszcze jest jedna bardzo ważna sprawa, o której zapomniałem. Bardzo państwa przepraszam. Od pewnego czasu leży tutaj karteczka: Roman Paterek, 04017, Bydgoszcz, prosi o zabranie głosu w bardzo ważnej sprawie,

Proszę bardzo, mikrofon numer sześć.

[SPRAWA OŚWIADCZENIA REGIONU BYDGOSKIEGO DOTYCZĄCEGO UMORZENIA SPRAWY BYDGOSKIEJ]

[PD 1kzd_1t_05b_19810905 – 34 minuty 56 sekund]

ROMAN PATEREK

Panie Przewodniczący, właśnie dzięki panu bardzo ważna sprawa, którą zgłaszałem, nie została uwzględniona w punkcie obrad. Prosiłem o umieszczenie w porządku obrad sprawy oświadczenia Regionu Bydgoskiego odnośnie umorzenia sprawy bydgoskiej. Szanowni delegaci, pomimo że jesteśmy zmęczeni i śpimy, wszędzie blokuje się to oświadczenie, blokuje się je w prasie, w radio, telewizji i blokuje się go tu na zjeździe. Myśmy przyjechali tutaj zobowiązani, żeby to oświadczenie przed wami przedstawić. Oświadczenie to trwa pięć, ewentualnie dziesięć minut. I nie widzę problemu, żeby umieścić to oświadczenie jutro w pierwszym punkcie porządku naszych obrad. Pozwoli to wszystkim delegatom i obecnym osobom zorientować się, jak wygląda praworządność w naszym kraju właśnie na podstawie sprawy bydgoskiej. I wnoszę o to, żeby uzupełnić tę sprawę, ponieważ pan przewodniczący, kiedy zgłosiłem wniosek, obiecał mi, że sprawa zostanie załatwiona. Potem złożyłem to na piśmie i czekam do tej pory. Jeszcze raz proszę o umieszczenie tego punktu. I proszę naprawdę…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, może ja wyjaśnię panu…

ROMAN PATEREK

Chwileczkę, panie przewodniczący, a poza tym, jeżeli mamy trochę sumienia dla tych dzieci, dla tych harcerzy, którzy tu chodzą między nami – nie trzymajmy ich do tej godziny. Jeżeli my możemy sobie dyskutować do woli, niech te dzieci idą wypoczywać. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, był dyskutowany punkt „porządek obrad” i były poprawki do tego punktu. Kolega niestety nie zgłosił tej poprawki i ja się ze zdziwieniem dowiaduję, że to miał być punkt w obradach. Proszę państwa, ponieważ nie weszło to do naszego porządku obrad, a jednak kolega proponuje, żeby to wstawić, musimy sprawę przegłosować. Tym niemniej przypominam, że wymaga ona dwóch trzecich głosów. Dlatego że porządek obrad został już zatwierdzony. Proszę państwa, tym bardziej że chcieliśmy to przesunąć do wolnych wniosków, jeśli kolegom to odpowiada.

ROMAN PATEREK

Panie przewodniczący, albo pan będzie działał prawidłowo, albo ja złożę wniosek formalny o pana wymianę, proszę pana, bo ja tutaj stałem z ręką do góry jak Hitler, proszę pana, i pan mnie nie dopuścił do głosu. Ja w tej chwili proponuję, proszę pana, żeby pan to podstawił, to co postawiłem pod głosowanie [oklaski]. Na te dwie trzecie się zgadzamy. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę pana, czy to jest wniosek o zmianę przewodniczącego, tak? [gwar] Może pan powtórzy, może pan powtórzy jeszcze raz wniosek, ja bym bardzo prosił pana o powtórzenie.

ROMAN PATEREK

Proszę pana, na spokojnie już teraz. Złożyłem konkretny wniosek w sprawie oświadczenia bydgoskiego i żądam przegłosowania tego wniosku.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Ja chciałem, żeby pan je zaraz odczytał, dlatego dałem panu głos. Ja panu właśnie w tej sprawie dałem głos. No, możemy to przegłosować, proszę bardzo. Przegłosujemy tą sprawę.

ROMAN PATEREK

Nie, proszę pana, dzisiaj jesteśmy zmęczeni, a ja chcę, żeby wszyscy byli świadomi tego, co słuchają. Wnoszę o postawienie tego punktu jutro rano, w pierwszym punkcie naszych obrad. To jest dziesięć minut i na to nas stać.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dobrze. Dobrze, tę sprawę, sądzę, że możemy bez głosowania przeprowadzić i prezydium ten wniosek przeprowadzi. Nie ma tutaj w ogóle żadnego problemu. Ja widzę, że cała sprawa polega na nieporozumieniu.

Kolega z piątki.

IRENEUSZ KOSMAHL

Ireneusz Kosmahl, nr 39, Region Mazowsze. Chciałem wypowiedzieć się jak najmocniej za wnioskiem. Ponieważ sprawa Bydgoszczy to jest sprawa całego związku i nie możemy tej sprawy odwlekać [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Zaraz, ale wniosek jest, żeby było rano. Bardzo przepraszam, pan popiera, żeby było rano, czy ma być zaraz?

IRENEUSZ KOSMAHL

Tak, oczywiście, zgodnie z wnioskiem.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

No ten wniosek, oczywiście, rozumiem, że przechodzi. Czy jeszcze ktoś chciał zabrać głos?

Proszę bardzo, trzynastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Proszę państwa, proponuję, żebyśmy na chwilę ochłonęli, przystąpili do realizacji kolejnego punktu, czyli wyboru Komisji Statutowej. W czasie tego punktu pojawią się luki czasowe i wtedy przedyskutujemy sobie optymalny sposób zaprezentowania problemu bydgoskiego. Proszę potraktować moją propozycję jako wniosek formalny i przegłosować teraz.

[WYBÓR KOMISJI STATUTOWEJ]

[PD 1kzd_1t_05b_19810905 – 39 minut 53 sekundy]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Jest propozycja, żeby przystąpić do kolejnego punktu programu obrad. Kto jest za tą propozycją? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę państwa, przechodzimy do następnego punktu obrad, taka jest tutaj wola większości. Jak będzie chwila przerwy i jakikolwiek czas, to ja dwóm kolegom, którzy się zgłaszają do dyskusji, natychmiast udzielę głosu, niestety w tej chwili nie mogę. Ja będę pamiętał o tym, że koledzy chcieliście głosować. I kolega trzeci, proszę bardzo. Trzej koledzy zgłaszają się i w chwili przerwy zabiorą głos.

Proszę państwa, następny punkt to jest Komisja Statutowa, wybór Komisji Statutowej. Proszę państwa, w tej sprawie chciał zabrać głos kolega Andrzej Porawski – w sprawie wyboru Komisji Statutowej. Jest, jest…

ANDRZEJ PORAWSKI

Ja w tej chwili rezygnuję z głosu, dlatego że w międzyczasie zmieniliśmy punkt w regulaminie i mój głos jest nieaktualny.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Chciałem pana spod czternastki zapytać, czy chodzi o wniosek formalny?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Tak jest.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Panie przewodniczący, pan zajeżdża zebranie. Nie można robić takiego tempa. Jeżeli jest wniosek, żeby była przegłosowana sprawa Bydgoszczy jutro na rano, to nie można wracać do czego innego. Nie takie tempo, jest 22.36.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę pana, ja podałem, że sprawa Bydgoszczy będzie rozważona jutro rano, że prezydium przyjmuje ten wniosek, uważa go za niezwykle ważny i bez głosowania wniosek jest zaaprobowany. Tak sprawę rozwiązałem.

Proszę bardzo, czternastka.

JAN BUDNIK

Jan Budnik, Małopolska. Proszę państwa, jesteśmy naprawdę zmęczeni, chce się nam wszystkim spać i popełniamy już któryś z kolei kardynalny błąd, mógłbym ich wymienić chyba trzy, które jutro prawdopodobnie będą wymagały powtórnego głosowania na sprawy, które dzisiaj przegłosowaliśmy. Dotyczy to zarówno regulaminu obrad, jak i porządku obrad. Podam ten przykład tutaj z Bydgoszczą. Padł wniosek formalny o umieszczenie w porządku obrad sprawy bydgoskiej na jutro rano – jako pierwszy punkt. Sprawa ta została już przegłosowana, a więc wymaga powtórnego głosowania w tej sprawie i tutaj prezydium nie jest upoważnione do zmiany decyzji, którą podjęło walne zebranie. I ten wniosek winien być głosowany natychmiast, żeby tę sprawę zakończyć zgodnie z wnioskiem przedstawionym przez kolegę z Bydgoszczy. Po załatwieniu tej sprawy wrócimy do sprawy wyboru komisji. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wobec tego sprawa wymaga przegłosowania. Nie jest to oczywiste dla wszystkich, że ten punkt ma wejść jutro – punkt Bydgoszcz – jako pierwszy na obrady. Nam wydawało się, że to można załatwić bez głosowania. W związku z tym musimy tę sprawę przegłosować.

Czy dokładnie w tej sprawie? Kolega…

GŁOS NIEROZPOZNANY

Jest wniosek formalny ogólny. Ja stawiam wniosek do przegłosowania o zamknięcie obrad w dniu dzisiejszym, przełożenie wyboru Komisji Statutowej na dzień jutrzejszy i wprowadzenie punktu Bydgoszczy jako punkt pierwszy na dzień jutrzejszy. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy kolega spod dwójki w tej sprawie?

Bo, proszę państwa, chcemy przegłosować jedną sprawę. I możemy ją chyba bardzo szybko przegłosować, jeśli państwo dokładnie w tej sprawie chcecie się wypowiedzieć, to proszę bardzo.

Dwójka.

JAN JĘDRZEJEWSKI[193]

Jan Jędrzejewski, Region Gdański. Proszę pana, panie przewodniczący, ja też jestem zmęczony, moja… nie pracuje dobrze. I jutro będziemy nawracać do regulaminu, do wszystkiego. Uważam, popieram wniosek, te obrady już powinny się skończyć godzinę temu. Nie wymusimy na chama pewnych rzeczy, które pan chce przeprowadzić. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, jest problem, bo ja bym proponował…

Proszę bardzo, przewodniczący naszego zebrania chciał zabrać głos.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, ja mam taką propozycję w obecnej sytuacji: chcielibyśmy, aby w dniu dzisiejszym dokończyć powoływanie komisji, m.in. po to, żeby komisje mogły jeszcze dzisiaj, jeżeli tylko zechcą, zebrać się i przynajmniej kilka minut się naradzić nad pracą w dniu jutrzejszym. Jeżeli chcemy, żeby dzień jutrzejszy był dniem merytorycznym, a nie upłynął w dużej części na problematyce znowu powoływania komisji, konstytuowania się itd. W związku z tym, było zamiarem prezydium, żeby w dniu dzisiejszym zakończyć konstytuowanie Komisji Zjazdu; to jest pierwsza sprawa.

Druga sprawa dotyczy problemu różnych punktów, które są wnoszone, wynikających z wydarzeń bieżących i z bieżących sytuacji. Proponowałbym, aby te punkty zinwentaryzować i od jutra rana będą one włączane do porządku obrad sukcesywnie. Te punkty, które dotyczą spraw nagłych, rzeczywiście nagłych.

Oprócz tego przypominam, że ustaliliśmy, że będzie punkt „wolne wnioski”. Praktyka wskazuje na to, że przy dyskusji nad statutem zajdzie potrzeba rozstrzygnięcia pewnych kwestii, po rozstrzygnięciu odesłania do opracowania w Komisji Statutowej i potem przyjmowania szczegółów, a więc znów się wytworzy przerwa, w której będziemy mogli dyskutować szereg spraw merytorycznych. Dlatego apelowałbym do państwa, aby może ograniczyć wnioski formalne do niezbędnego minimum, aby w dniu dzisiejszym spokojnie dokończyć zagadnienia proceduralno-organizacyjne, po to, żebyśmy mogli dzień jutrzejszy rozpocząć już z ukonstytuowanymi komisjami. Jeżeli państwo by ten apel przyjęli, to byłbym w imieniu prezydium bardzo wdzięczny za to, gdyż to umożliwi jakieś sensowne rozpoczęcie jutrzejszego dnia, będziemy po załatwieniu pewnej sprawy. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, po tej wypowiedzi ja bym proponował, żeby jeszcze dopuścić tylko tych trzech kolegów, którzy zgłosili się 10 minut temu. Tu jest jeden kolega, drugi był na samym końcu. I chyba trzeci kolega był, tak.

Proszę bardzo, ale króciutko. Bardzo byśmy prosili krótko.

JAN BRODZKI

Bardzo krótko będę mówił. Region Ziemi Płockiej; Jan Brodzki. Proszę państwa, żeby nam usprawnić wszystkim obrady, mam prośbę do organizatorów, ażeby zgodnie z tym [zanik dźwięku] co tam są do dyskusji, do regionów jednocześnie głosy, żeby dzień wcześniej, to w kierunku następnych obrad również [tekst niesłyszalny], dzień wcześniej, np. właśnie na koniec obrad podawali swoje referaty do wydrukowania, żeby każdy delegat rano mógł otrzymać. Skróci nam to maksymalnie dyskusję, ponieważ będziemy mogli patrzyć, śledzić na to, co się czyta, jednocześnie wcześniej sobie z tym się zapoznać.

Bo w ten sposób przychodzi nam sprawa, np. Bydgoszczy, wielu innych spraw. Umyka mimo wszystko, schodzi nam na plan dalszy sprawa najważniejsza – sprawa statutu, czyli demokracji, którą ten statut nam zapewnia. I możliwości referendum czy konfrontacji w czasie między zjazdami. Musimy sprawy statutowe zakończyć, ona nam schodzi na plan najdalszy, bo ciągle są ważniejsze sprawy. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, kolega z piętnastki… Tak. Kolega przechodzi do innego mikrofonu.

KRZYSZTOF SZEGLOWSKI[194]

Szeglowski, Rejon Słupsk. Szanowne Prezydium, mam do was nie po raz pierwszy pretensje i chyba nie tylko ja – cały czas próbujecie manipulować salą. Był wniosek formalny o zakończenie obrad. Niepotrzebne jest przekonywanie nas, czy jest lepiej powołać dzisiaj komisję, czy jutro. Proszę poddać ten wniosek pod głosowanie, a my sami osądzimy, czy będziemy dalej obradować, czy mamy zakończyć obrady [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak, oczywiście. Ja w tej chwili chciałem dopuścić tylko te głosy, które padły i zgłosiły się osoby jeszcze przed wnioskiem formalnym. Kolega jest trzeci, a potem będziemy głosować ten wniosek.

Kolega z piątki.

STANISŁAW KRUKOWSKI

Stanisław Krukowski, Region Mazowsze. Popieram wniosek o zamknięcie dzisiejszych obrad, z jedną poprawką. Ja zgłaszałem wniosek, że uchwała dotycząca powtórnego głosowania jest sprzeczna ze statutem. Proszono mnie, żebym przedstawił to na piśmie. Wniosek na piśmie złożyłem. Mogę udokumentować to statutem, który mówi: „Zjazd podejmuje uchwały zwykłą większością głosów”, a więc nasza uchwała jest sprzeczna ze statutem. Proszę, żeby dokonać reasumpcji tej uchwały jeszcze dzisiaj, bo sprawa jest zupełnie oczywista.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ta sprawa oczywiście będzie tutaj dość skomplikowana. Ja bym proponował, żebyśmy to zrobili jednak na świeżo i jutro może na początku obrad do tego przystąpili, bo podejrzewam, że należałoby jednak sprawę jasno, jasno przedstawić.

Proszę państwa, ponieważ jest już późno i wielu z państwa uważa, że powinniśmy zakończyć obrady, a wnioski się już kilka razy powtórzyły odnośnie zakończenia obrad w tej chwili. Musielibyśmy tylko podsumować, że wobec tego na dzień jutrzejszy pozostałoby nam jeszcze wybranie Komisji Statutowej. Z dnia dzisiejszego przeszłoby wybranie Komisji Statutowej, a oczywiście obrady rozpoczynamy sprawą Bydgoszczy, bo to jest, jak rozumiem, poza dyskusją.

Proszę państwa, kto jest za zakończeniem obrad w tej chwili? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Większością głosów wniosek przeszedł. Dziękuję państwu, dziękuję państwu, dobranoc. Proszę państwa, jutro spotykamy się o 9.00.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_05b_19810905]

KONIEC PIERWSZEGO DNIA OBRAD I TURY I KZD – 5 WRZEŚNIA 1981 R.

[1] Lech Wałęsa (ur. 1943) – w sierpniu 1980 r. przywódca strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, przewodniczący MKS tamże, 1980–1981 przewodniczący Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. przewodniczący Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. przewodniczący ZR Regionu Gdańskiego, 1981–1982 internowany.

[2] Stefan Wyszyński (1901–1981) – 1948–1981 prymas Polski.

[3] Józef Glemp (ur. 1929) – 1979–1981 biskup warmiński, 1981–2009 prymas Polski.

[4] Marek Antoni Janas (ur. 1934) – inżynier budowlany, docent w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN w Warszawie, przewodniczący tamtejszej KZ NSZZ „Solidarność”.

[5] Ryszard Kotarski (ur. 1944) – spawacz-mechanik, pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Gorzowie Wielkopolskim, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w WPEC i KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, w 1981 r. członek Polskiej Partii Demokratycznej, w 1983 r. wyemigrował do RFN.

[6] Tomasz Leon Szałecki (ur. 1949) – technik budowlany, pracownik Fabryki Akcesoriów Meblowych w Chełmnie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w FAM i KZ tamże, 1981–1982 i w 1982 r. internowany.

[7] Maria Tarnawska (ur. 1947) – technik ekonomista, 1970–1983 pracownica Wytwórni Filtrów PZL w Sędziszowie Małopolskim, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodnicząca Komitetu Założycielskiego, potem członek KZ w WF PZL, w 1981 r. członek ZR w Rzeszowie.

[8] Józef Kula (ur. 1931) – 1963–1980 pracownik Zakładu Wytwórczego Urządzeń Sygnalizacyjnych w Gotartowicach, 1980–1991 pracownik ZWUS w Żorach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, a następnie KZ tamże, 1981–1982 i 1982 (ponownie) internowany.

[9] Tadeusz Michał Kaczor (ur. 1948) – 1971–1992 kierowca w Przedsiębiorstwie Transportu Handlu Wewnętrznego w Elblągu, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku okupacyjnego tamże, członek Prezydium MKS w Elblągu, łącznik MKS Elbląg z MKS Gdańsk. Od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w PTHW w Elblągu, członek Prezydium MKZ w Elblągu, od 1980 r. wiceprzewodniczący Sekcji Krajowej Pracowników Handlu i Transportu „Solidarności”, w 1981 r. członek ZR Elbląg, 1981–1982 internowany.

[10] Antoni Jan Fijałkowski (ur. 1938) – inżynier elektronik, pracownik Instytutu Podstaw Elektroniki Politechniki Warszawskiej.

[11] Bolesława Jadwiga Borowska (ur. 1941) – technik weterynarii, pracownik Zakładu Higieny Weterynaryjnej w Poznaniu, przewodnicząca Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i sekretarz KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska, 1981–1982 internowana.

[12] Tadeusz Andrzej Syryjczyk (ur. 1948) – 1971–1989 pracownik naukowy Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, współzałożyciel i członek Prezydium Uczelnianego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” na AGH, przewodniczący „S” w Instytucie Informatyki, potem na Wydziale Elektrotechniki, Automatyki i Elektroniki, wiceprzewodniczący KZ AGH. Od 1980 r. przewodniczący zespołu programowego Krakowskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki oraz Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki. W 1981 r. kierownik Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy MKZ/ZR Małopolska, potem członek Prezydium ZR Małopolska, 1981–1982 internowany.

[13] Lesław Buczkowski (1931–1987) – 1952–1987 pracownik naukowy Politechniki Gdańskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, Komitetu Założycielskiego, a potem Prezydium Komisji Zakładowej na Politechnice Gdańskiej, w 1981 r. członek Prezydium ZR Gdańsk.

[14] Kocjan Stanisław (ur. 1942) – 1971–1987 pracownik Zakładów Chemicznych Police, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w zakładach, współprzewodniczący Komitetu Strajkowego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współprzewodniczący Komitetu Założycielskiego, potem przewodniczący KZ w ZCh Police, 1980–1981 wiceprzewodniczący MKR w Szczecinie, w 1981 r. sekretarz ZR, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[15] Arkadiusz Maria Paszek (ur. 1948) – automatyk, kierownik Zespołu Elektrociepłowni w Bielsku-Białej, członek Prezydium NSZZ „Solidarność” KZ tamże, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Podbeskidzie, 1981–1982 internowany.

[16] Krzysztof Andrzej Mikołajczyk (ur. 1942) – inżynier elektryk, od 1967 r. pracownik Zakładu Energetycznego Bydgoszcz (od 1973 r. Zakłady Energetyczne Okręgu Północnego, od roku 1990 Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA), od 1980 r. przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ZEOPn, w 1981 r. członek MKZ Bydgoszcz i ZR Bydgoszcz, w 1981 r. wiceprzewodniczący Krajowej Sekcji Energetyki, w 1982 r. internowany.

[17] Jerzy Adam Stępień (ur. 1946) – 1979–1983 radca prawny w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Fabryki Łożysk Tocznych „Iskra” oraz w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Kielcach, w sierpniu–wrześniu 1980 r. doradca podczas strajków w FŁT „Iskra”, następnie przewodniczący KS, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” tamże, członek KZ w OBR FŁT, sekretarz, członek Prezydium i rzecznik prasowy MKZ w Kielcach, następnie Zarządu Oddziału Świętokrzyskiego, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Świętokrzyskiego, 1981–1982 internowany.

[18] Lesław Andrzej Paga (1954–2003) – ekonomista, 1977–1984 pracownik naukowy w Katedrze Ekonomii Politycznej Wydziału Ekonomicznego UMCS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Tymczasowego Zespołu Koordynacyjnego na rzecz powstania „Solidarności” na UMCS, zastępca przewodniczącego Uczelnianego Komitetu Założycielskiego tamże, w 1981 r. sekretarz (kierownik) Ośrodka Badań Społecznych przy ZR Środkowo-Wschodniego, w 1981 r. członek Rady Ośrodka Studiów Związkowych przy ZR Środkowo-Wschodniego, 1981–1982 internowany.

[19] Jerzy Karol Buzek (ur. 1940) – 1975–1985 wykładowca na Politechnice Śląskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ w PŚ, w 1980 r. współorganizator Górnośląskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki „Solidarność” i Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki „Solidarność”.

[20] Stanisław Szymkowiak (ur. 1946) – 1970–2003 pracownik Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Metrologii Elektrycznej w Zielonej Górze, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komisji Wydziałowej i członek Prezydium KZ w OBRME, w 1981 r. członek KK.

[21] Józef Zbigniew Bełz (ur. 1955) – prawnik, 1980–1981 asesor Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim, od 1980 r. członek KZ NSZZ „Solidarność” tamże, od 1981 r. członek ZR Gorzów Wielkopolski, członek Krajowej Komisji Sądownictwa i Prezydium Krajowej Komisji Rewizyjnej NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. współzałożyciel Polskiej Partii Demokratycznej, w 1987 r. wyemigrował do Kanady.

[22] Antoni Kazimierz Pietkiewicz (ur. 1948) – inżynier elektryk, 1979–1980 pracownik Kombinatu Budowlanego w Kaliszu, w 1980 r. uczestnik strajków w Kaliszu, współpracownik, doradca komitetów strajkowych (m.in. w Fabryce Wyrobów Runowych „Runotex” i Kaliskich Zakładach Koncentratów Spożywczych „Winiary”), członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Kombinacie Budowlanym w Kaliszu, od 1980 r. przewodniczący MKZ Kalisz, w 1981 r. przewodniczący Zarządu Okręgu w Kaliszu, w 1981 r. wiceprzewodniczący, następnie przewodniczący ZR Wielkopolska Południowa, w 1981 r. członek KK, w 1981 r. współzałożyciel Klubów Rzeczpospolitej Samorządnej „Wolność–Sprawiedliwość–Niepodległość”, 1981–1982 internowany.

[23] Bronisław Śliwiński (ur. 1950) – prawnik, pracownik Zakładu Budowy Przyczep i Naczep „Autosan” w Barwicach, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w „Autosanie”, wiceprzewodniczący MKZ w Szczecinku, przewodniczący Oddziału Szczecinek ZR Pobrzeże, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[24] Kazimierz Alojzy Helebrandt (ur. 1940) – artysta fotografik, 1972–2008 nauczyciel akademicki w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ PWSSP, 1980–1981 przewodniczący Komitetu Porozumiewawczego Związków Twórczych i Stowarzyszeń Naukowych we Wrocławiu, w 1982 r. internowany.

[25] Benedykt Nowak (ur. 1951) – 1977–1981 pracownik Kombinatu Rolnego „Powiśle” w Czerninie, w 1980 r. współorganizator Komitetu Założycielskiego w NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ KR „Powiśle”, członek Oddziału Terenowego w Sztumie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Elbląg, w 1981 r. internowany.

[26] Jerzy Andrzej Mielnik (ur. 1946) – technolog drewna, pracownik Spółdzielni Inwalidów „Piast” w Głubczycach, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego, potem członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w SI „Piast”, przewodniczący Komisji Interwencyjnej Punktu Koordynacyjnego Ziemi Głubczyckiej.

[27] Tadeusz Matuszyk (ur. 1935) – konstruktor automatyk, 1959–1982 pracownik Warszawskich Zakładów Radiowych „Rawar”, 1980–1984 członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie członek Prezydium KZ w WZR „Rawar”, w 1981 r. członek Prezydium ZR Mazowsze.

[28] Henryk Jagiełło (ur. 1952) – inżynier nawigator, od 1979 r. zatrudniony jako inżynier mechanik w Urzędzie Morskim w Gdyni, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, szef Biura MKZ Gdańsk, w 1981 r. zastępca kierownika Biura Organizacyjnego I KZD, w 1981 r. specjalista ds. kultury w Sekretariacie KK, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do Wielkiej Brytanii.

[29] Rafał Szłapczyński – członek Biura Organizacyjnego I KZD odpowiedzialny za sprawy hoteli i transportu, w 1981 r. członek redakcji „ITP: Informacje Teleksowo-Prasowe”, pisma Komitetu Zakładowego NSZZ „Solidarność” Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni.

[30] Waldemar Uziak (ur. 1952) – prawnik, harcmistrz, współpracownik (w dziale prawnym) MKZ w Gdańsku, członek obsługi I KZD.

[31] Tadeusz Szymon Dudkiewicz (ur. 1950) – nauczyciel, pracownik Zjednoczenia Przemysłu Tworzyw i Farb „Plastofarb” w Mikołowie, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego w „Plastofarbie”, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, 1981–1982 internowany.

[32] Stanisław Augustyn Karnaś (ur. 1936) – 1959–1995 pracownik Biura Projektowo-Badawczego Budownictwa Ogólnego „Miastoprojekt” Rzeszów, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, od 1981 r. przewodniczący KZ w Miastoprojekcie, członek MKR w Rzeszowie, w 1981 r. członek ZR Rzeszów.

[33] Roman Andrzej Jarmuszkiewicz (ur. 1947) – kierowca PKS w Zduńskiej Woli, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność’ i KZ w PKS, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, przewodniczący Delegatury w Zduńskiej Woli ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Szwecji.

[34] Zbigniew Dulemba (ur. 1939) – ślusarz, pracownik Fabryki Opakowań Blaszanych w Brzesku, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego tamże, przewodniczący Delegatury ZR w Bochni, w 1981 r. członek ZR Małopolska, wiceprzewodniczący Komisji Koordynacyjnej w Brzesku.

[35] Czesław Łączak (ur. 1954) – ekonomista, mistrz w Dębickich Zakładach Opon Samochodowych „Stomil” w Dębicy, wiceprzewodniczący KZ i członek Prezydium KZ w „Stomilu”, w 1981 r. członek ZR Małopolska, 1981–1982 internowany.

[36] Romuald Wojtoń (ur. 1941) – kierowca w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacji Tarnów, w 1980 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w WPK Tarnów, w 1981 r. przewodniczący Delegatury ZR Małopolska w Tarnowie, 1981–1982 internowany.

[37] Zygmunt Chojnacki (1928–2005) – szklarz, pracownik Komunalnego Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego w Szprotawie, przewodniczący KZ w KPRB w Szprotawie.

[38] Danuta Nowakowska (ur. 1932) – nauczycielka, kierowniczka Przedszkola nr 62 w Gdańsku-Oliwie, w sierpniu 1980 r. uczestniczka strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek KS Pracowników Oświaty w Gdańsku, delegat do MKS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego Nauczycieli i Pracowników Placówek Oświatowych przy MKZ Gdańsk, w 1981 r. wiceprzewodnicząca Regionalnej Sekcji Oświaty i Wychowania w Gdańsku, od 1981 r. na emigracji we Francji.

[39] Marek Obuchowicz (ur. 1951) – inżynier budownictwa lądowego, pracownik Przedsiębiorstwa Produkcji Betonów Budownictwa Rolniczego „Fermbet” w Golubiu-Dobrzyniu, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Fermbecie, przewodniczący MKZ w Golubiu-Dobrzyniu, 1981–1982 i w 1982 r. (ponownie) internowany.

[40] Jan Moska (ur. 1945) – ślusarz w Międzywojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Inwalidów „Odra” we Wrocławiu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w SI „Odra”, członek Regionalnej Komisji Porozumiewawczej Spółdzielczości Inwalidów Regionu Dolny Śląsk, w 1982 r. internowany.

[41] Roman Mazurkiewicz (ur. 1947) – od 1975 mechanik w Żegludze na Odrze Wrocław, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w ŻnO, przewodniczący KS, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, potem wiceprzewodniczący KZ w ŻnO, od 1980 r. wiceprzewodniczący, następnie przewodniczący Komitetu Robotniczego Przedsiębiorstw Armatorskich Żeglugi Śródlądowej, od 1980 r. członek Prezydium Sekcji Krajowej Żeglugi i Gospodarki Morskiej, 1981–1982 internowany.

[42] Boleslaw Antoni Karnas (1942–2004) – cukiernik, 1978–1992 kierownik ciastkarni w Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Środzie Śląskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ przy GS „Samopomoc Chłopska”, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Środzie Śląskiej, 1981–1982 internowany.

[43] Piotr Zbigniew Pawłowski (ur. 1955) – zaopatrzeniowiec w Polskiej Żegludze Bałtyckiej, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Związkowej NSZZ „Solidarność” w Kołobrzegu, w 1981 r. członek Rady Programowej ZR Pobrzeże.

[44] Jerzy Grzegorz Górny (ur. 1949) – technik automatyk w Zakładach Elektroniki Górniczej w Tychach, członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek MKZ w Tychach, potem ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowany, w 1985 r. wyemigrował do RFN.

[45] Jerzy Jan Labus (ur. 1937) – technik elektryk, pracownik Zakładów Elektroniki Górniczej w Tychach, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i Prezydium KZ ZEG.

[46] Ludwik Władysław Wojciechowski (1926–2010) – pracownik fizyczny w Zakładach Mięsnych w Elblągu, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego i przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ZM w Elblągu, w 1981 r. członek ZR Elbląg.

[47] Andrzej Piotr Kwoka (ur. 1938) – ekonomista, pracownik Spółdzielni Inwalidów „Pokój” w Nysie, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego, i Komitetu Założycielskiego i Komisji Zakładowej tamże.

[48] Ryszard Jan Kuć (ur.1941) – 1965–1981 projektant w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL Świdnik”, w lipcu 1980 r. członek Komitetu Postojowego i uczestnik strajku w WSK PZL, członek KS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium Komitetu Założycielskiego w WSK PZL, następnie wiceprzewodniczący KZ, 1980–1981 członek MKZ w Lublinie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Środkowo-Wschodniego ds. organizacyjnych i kontaktów z zagranicą, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do Kanady.

[49] Piotr Stanisław Szczepański (ur. 1951) –1976-1985 pracownik dydaktyczno-naukowy Politechniki Warszawskiej, 1980–1989 członek NSZZ „Solidarność”, członek KZ w PW, w 1981 r. członek Prezydium ZR Mazowsze.

[50] Marek Aleksander Biały (ur. 1949) – 1976–1986 pracownik Odlewni Staliwa „Stalchemak” w Siedlcach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący MKZ Ziemia Podlaska, wiceprzewodniczący Oddziałowej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” w Siedlcach.

[51] Jerzy Roman (1935–2010) – ślusarz w Lokomotywowni PKP Małaszewicze, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. przewodniczący KZ w Lokomotywowni Małaszewice, przewodniczący Rejonowej Komisji Koordynacyjnej, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[52] Jan Stanisław Polkowski (ur. 1946) – geodeta, pracownik Urzędu Miasta i Gminy w Terespolu, wiceprzewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” tamże, członek Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Terespolu i Prezydium Zarządu Oddziału Terespol, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[53] Henryk Feliks Stasiewicz (ur. 1932 r.) – maszynista w Lokomotywowni PKP w Małaszewiczach, sekretarz KZ NSZZ „Solidarność” tamże.

[54] Stanisław Ciosek (ur. 1939) – 1980–1981 członek KC PZPR, 1972–1985 poseł na Sejm, 1980–1985 minister członek RM ds. współpracy ze związkami zawodowymi.

[55] Francisco Franco (1892–1975) – hiszpański wojskowy i dyktator, przywódca przewrotu antyrepublikańskiego (1936–

–1939), wieloletni szef państwa hiszpańskiego.

[56] Ugarte Augusto Pinochet (1915–2006) – generał i polityk chilijski, w 1973 r. przeprowadził zamach stanu, do 1989 r. prezydent Chile.

[57] Daniel Roman Filar (1926–1993) – 1952–1984 nauczyciel w Szkole Handlowej w Kaliszu (od 1976 Zespół Szkół Ekonomicznych), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Wychowania „Solidarność” w Kaliszu, następnie przewodniczący Wojewódzkiej Sekcji OiW „S” tamże, w 1981 r. członek ZR, w 1981 r. członek KKR.

[58] Kazimierz Firlejczyk (ur. 1939) – inżynier mechanik, technolog w Fabryce Wtryskarek „Ponar” w Żywcu, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w „Ponarze”, w 1981 r. członek ZR Podbeskidzie, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do RFN.

[59] Bronisław Geremek (1932–2008) – historyk, 1955–1985 pracownik naukowy Instytutu Historii PAN w Warszawie, w sierpniu 1980 r. sygnatariusz apelu 64 intelektualistów popierającego postulaty strajkujących stoczniowców, członek Komisji Ekspertów MKS w Gdańsku, od 1980 r. doradca MKZ Gdańsk i KKP, od 1981 r. doradca KK, w 1981 r. przewodniczący Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK, 1981–1982 internowany.

[60] Michał Górski – działacz MKZ Elbląg, w 1981 r. członek Komisji Zjazdowej.

[61] Sławomir Zbigniew Jarecki (ur. 1950) – inżynier mechanik, kontroler jakości w Fabryce Osprzętu Samochodowego „Polmo” w Łodzi, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w „Polmo”, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, przewodniczący Tymczasowej Grupy Koordynacyjnej Przemysłu Motoryzacyjnego, od 1981 r. na emigracji.

[62] Henryk Marian Jakubiak (1930 –2000) – monter w Przedsiębiorstwie Budowy Kopalni Rud w Lubinie, członek KZ NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komisji Rewizyjnej w PBKR w Lubinie.

[63] Krzysztof Karol Księżak (ur. 1949) – technik ekonomista, pracownik fizyczny w Łódzkich Zakładach Radiowych „Fonica”, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Zakładowej Komisji Interwencyjnej tamże, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka.

[64] Henryk Kuliński (1932–2004) – technik lotniczy, 1971–1994 kontroler jakości w Zakładach Urządzeń Chemicznych i Armatury Przemysłowej „Chemar” w Kielcach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w „Chemarze” w Kielcach, w 1980 r. członek Zarządu Oddziału Świętokrzyskiego, do 1981 r. jego wiceprzewodniczący, członek ZR Świętokrzyskiego oraz Regionalnego Komitetu Obrony Więzionych i Prześladowanych za Przekonania w Kielcach, 1981–1982 internowany.

[65] Józef Lisiecki (1941–2002) – nauczyciel w Szkole Podstawowej w Leśnicach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” przy Zbiorczej Szkole Gminnej w Nowej Wsi Lęborskiej, przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Wychowania w Lęborku.

[66] Tadeusz Czesław Romanowski (1945–2009) –1970–1981 psycholog w Ośrodku Wychowawczo-Poprawczym w Świdnicy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator Komitetu Założycielskiego w OWP w Świdnicy, do 1981 r. szef punktu konsultacyjnego w tym mieście, przewodniczący Komisji Zakładowej nauczycieli świdnickich, doradca „Solidarności” w zakładach przemysłowych na w Świdnicy i okolicach, przewodniczący Kół Zakładowych przy Zakładach Poprawczych i Schroniskach dla Nieletnich, w 1981 r. internowany.

[67] Krzysztof Andrzej Görlich (ur. 1950) – minerolog-geochemik w Instytucie Nauk Geologicznych PAN w Krakowie, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ING PAN, członek Komisji Porozumiewawczej Nauki, sekretarz Komisji Rewizyjnej MKZ Małopolska, członek Rady Ośrodka Badań Społecznych Regionu Małopolska, 1981–1982 internowany.

[68] Krzysztof Jagielski (ur. 1936) – ochmistrz w Polskich Liniach Oceanicznych w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w PLO, członek, a następnie przewodniczący Komisji Robotniczej NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium KZ w PLO oraz Prezydium Międzyzakładowego Komitetu Robotniczego, w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie, w 1983 wyemigrował do RFN.

[69] Piotr Ejsmont (ur. 1952) – 1978–1982 pracownik Okręgowego Zespołu Gospodarki Turystycznej PTTK w Sopocie, 1980–1981 pracownik naukowo-dydaktyczny (na pół etatu) na Wydziale Ekonomiki Produkcji Uniwersytetu Gdańskiego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w OZGT PTTK, w 1981 r. pracownik MKZ w Gdańsku.

[70] Regina Maria Jung (ur. 1934) – 1962–1982 starszy projektant w Biurze Projektów Budownictwa Morskiego „Projmors” w Gdańsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodnicząca KZ w BPBM „Projmors”, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[71] Marek Majka (ur. 1951) – technik mechanik, tokarz w Zakładach Chemicznych „Organika-Zachem” w Bydgoszczy, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Bydgoszcz.

[72] Ryszard Karnik (ur. 1944) – tokarz, pracownik Spółdzielni „Spoiwo” w Radomiu, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, a następnie przewodniczący KZ tamże, członek Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Ziemia Radomska.

[73] Zenon Szachowicz (ur. 1950) – elektromonter górnictwa, pracownik Inspektoratu PZU w Krośnie Odrzańskim, przewodniczący Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący Komisji Koordynacyjnej Ziemi Krośnieńskiej, członek Międzyzakładowej Komisji Związkowej w Zielonej Górze, 1981–1982 internowany.

[74] Jan Śliwiński (ur. 1944) – technik poligraf, pracownik Przedsiębiorstwa Projektowo-Technologicznego „Taskoprojekt” w Poznaniu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego oraz KZ tamże, w 1981 r. członek Komisji Krajowej, 1981–1982 internowany.

[75] Ryszard Roman Banaś (ur. 1942) – kierowca w Przedsiębiorstwie Robót Inżynieryjnych „Budostal” w Dąbrowie Górniczej, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie przewodniczący KZ tamże.

[76] Franciszek Gabriel Chodakowski (1948–2008) – inżynier elektryk, maszynista w Lokomotywowni PKP Gliwice, wiceprzewodniczący KZ tamże, przewodniczący Komisji Koordynacyjnej Kolejarzy DRKP w Gliwicach, przewodniczący Komisji Porozumiewawczej DRKP Gliwice, 1981–1982 internowany, wyemigrował do Francji.

[77] Stanisław Czarnota (ur. 1957) – górnik w KWK „Jaworzno” w Jaworznie, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego, potem przewodniczący KZ tamże, 1981–1982 internowany, wyemigrował do USA.

[78] Grażyna Bogusława Kalandyk (ur. 1953) – pracownik Przedsiębiorstwa Transportowego Handlu Wewnętrznego w Rzeszowie, od 1980 r. członek KZ w PTHW w Rzeszowie, w 1981 r. członek Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Rzeszów, 1981–1982 internowana.

[79] Jerzy Pilecki (ur. 1952) – 1973–1982 archiwista w Spółdzielni Inwalidów Usług Specjalistycznych we Wrocławiu, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego, potem KZ w SIUS, wiceprzewodniczący Sekcji Krajowej Spółdzielczości Inwalidów.

[80] Fernand Pelloutier (1867–1901) – francuski działacz i teoretyk anarchosyndykalistyczny.

[81] Ludwik Władysław Wojciechowski (1926–2010) – pracownik fizyczny w Zakładach Mięsnych w Elblągu, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego, potem Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Elbląg.

[82] Mirosław Marian Krupiński (ur. 1939) – inżynier urządzeń sanitarnych, 1976–1981 pracownik Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w Olsztynie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, rzecznik prasowy MKZ w Olsztynie, w 1981 r. przewodniczący ZR Warmińsko-Mazurskiego, w 1981 r. wiceprzewodniczący KK.

[83] Stanisław Wądołowski (ur. 1938) – 1966–2002 pracownik Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego (od 2002 r. Stocznia Szczecińska SA), w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS w Szczecinie, członek MKR Szczecin, w 1981 r.

wiceprzewodniczący ZR NSZZ „Solidarność” Pomorze Zachodnie, w 1981 r. członek Prezydium KKP, w 1981 r. wiceprzewodniczący Komisji Krajowej (ds. akcji protestacyjnych i koordynacji prac Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych), 1981–1982 internowany.

[84] Krzysztof Piesiewicz (ur. 1945) – prawnik, adwokat, od 1973 r. prowadził własną praktykę, współzałożyciel i wiceprzewodniczący Stowarzyszenia Opieki nad Więźniami „Patronat”.

[85] Seweryn Jaworski (ur. 1931) – hutnik, 1970–1981 pracownik Huty Warszawa, w sierpniu 1980 r. przewodniczący KS tamże, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium MKZ Mazowsze, przewodniczący KZ w Hucie Warszawa, w1981 r. wiceprzewodniczący ZR Mazowsze, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[86] Władysław Frasyniuk (ur. 1954) – kierowca mechanik w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym we Wrocławiu, w sierpniu 1980 r. organizator strajku w VII Zajezdni MPK we Wrocławiu, współtwórca MKS, od 1980 r. członek Prezydium (rzecznik prasowy), a od 1981 r. przewodniczący MKZ Wrocław, od 1981 r. przewodniczący ZR Dolny Śląsk, członek KKP, od 1981 r. członek Prezydium KK.

[87] Jan Kułaj (ur. 1958) – w 1980 r. przewodniczący Wojewódzkiego Komitetu Założycielskiego NSZZ Rolników „Solidarność Wiejska” woj. przemyskiego, w 1981 r., podczas zjazdu zjednoczeniowego „Solidarności Wiejskiej”, „Solidarności Chłopskiej” i NSZZ Rolników Indywidualnych, wybrany na przewodniczącego Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego NSZZ RI „Solidarność”, 1981–1982 internowany.

[88] Andrzej Jarmakowski (ur. 1953) – historyk, działacz gdańskiej „Solidarności”, kierownik działu zarządów regionalnych, kierownik Biura Organizacyjnego I KZD, wicedyrektor biura krajowego NSZZ „Solidarność”, 1981–1982 internowany, wyemigrował do USA.

[89] Marek Podgórczyk – szef Biura Prasowego I KZD, w 1981 r. zastępca dyrektora Biura Informacji Prasowej NSZZ „Solidarność”.

[90] Janusz Onyszkiewicz (ur. 1937) – matematyk, pracownik Uniwersytetu Warszawskiego, od 1980 r. członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” Mazowsze, rzecznik prasowy regionu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Mazowsze, rzecznik prasowy KKP, członek Prezydium KK NSZZ „Solidarność” ds. kultury, nauki i oświaty, współzałożyciel Klubów Samorządnej Rzeczpospolitej „Wolność-Sprawiedliwość-Niepodległość”, 1981–1982 internowany.

[91] Władysław Snarski (ur. 1931) – 1974–1980 redaktor naczelny Rozgłośni Polskiego Radia w Gdańsku, 1980–1982 dyrektor generalny ds. programów artystycznych TVP.

[92] Karol Modzelewski (ur. 1937) – historyk, 1972–1983 pracownik naukowy Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN we Wrocławiu, od 1980 r. członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” we Wrocławiu, 1980–1981 rzecznik prasowy KKP, od 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk i KKP, potem KK, 1981–1982 internowany.

[93] Jerzy Bielecki (1920–2010) – od 1976 r. kierownik działu informacji krajowej w „Trybunie Ludu”, od 1981 r. sekretarz redakcji.

[94] Konrad Frejdlich (ur. 1940) – 1964–1981 dziennikarz łódzkiego tygodnika społeczno-kulturalnego „Odgłosy” (kolejno kierownik działów: ogólnego, reportażu, publicystyki i krytyki), od 1981 r. prezes Stowarzyszenia Twórców Kultury.

[95] Marek Brunné (1940–2002) – 1963–1992 pracownik naukowy Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku, 1975–1980 Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komisji Instytutowej IMP PAN, 1981 r. rzecznik prasowy ZR Gdańsk, 1981 r. rzecznik prasowy KK.

[96] Mirosław Dzielski (1941–1989) – fizyk, od 1966 r. zatrudniony w Zakładzie Filozofii Nauk Przyrodniczych na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1980 r. doradca Komisji Robotniczej Hutników w Hucie im. Lenina, w 1981 r. pracownik Sekcji Informacji MKZ „Solidarność” Małopolska, w 1981 r. rzecznik prasowy ZR Małopolska.

[97] Jan Dowgiałło (ur. 1932) – hydrogeolog, docent w Instytucie Nauk Geologicznych PAN, wiceprzewodniczący KZ w ING PAN.

[98] Waldemar Kaśkiewicz (1943–2010) – inżynier budownictwa lądowego, pracownik Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli w Świnoujściu, przewodniczący MKR NSZZ „Solidarność” w Świnoujściu, w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie, przewodniczący Delegatury ZR Pomorze Zachodnie w Świnoujściu.

[99] Janusz Bałenkowski (ur. 1947) – ślusarz w Kombinacie PZL „Hydral” we Wrocławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w PZL „Hydral”, 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[100] Jan Kazimierz Budnik (ur. 1953) – technik elektryk, kierownik w Zespole Zakładów Budowlano-Remontowych Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Nowym Sączu, w sierpniu 1980 r. członek Komitetu Strajkowego w WSM, pracownik MKZ Kraków, członek MKZ Małopolska, w 1981 r. ZR Małopolska.

[101] Paweł Janusz Granowski (ur. 1949) – inżynier elektronik, adiunkt w Instytucie Telekomunikacji i Elektroniki Akademii Techniczno-Rolniczej w Bydgoszczy, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący Komisji Oddziałowej w ITiE ATR w Bydgoszczy.

[102] Patrycjusz Kosmowski (ur. 1947) – inżynier mechanik, 1977–1981 mistrz w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Bielsku-Białej, w sierpniu 1980 r. jeden z przywódców strajku w WPK, od 1980 r. członek NSZZ

„Solidarność”, organizator Komitetu Założycielskiego w WPK, od 1980 r. przewodniczący MKZ w Bielsku-Białej, 1980–1981 członek KKP, od 1981 przewodniczący ZR Podbeskidzie, w 1981 r. członek KK.

[103] Sławomir Andrzej Rynek (ur. 1938) – inżynier mechanik-technolog, pracownik Zakładów Sprzętu Technicznego i Turystycznego w Legionowie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w ZSTiT, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[104] Andrzej Warchałowski (ur. 1946) – prawnik, dziennikarz w Ośrodku Telewizji Polskiej w Krakowie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” OTV Kraków, w 1981 r. członek ZR Małopolska, w 1981 r. Komisji Krajowej, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do RFN.

[105] Ireneusz Ryszard Kosmahl (ur. 1929) – ekonomista, pracownik Zarządu Przedsiębiorstwa PKS w Warszawie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ oraz Prezydium Międzyoddziałowej Komisji Przedsiębiorstwa Samorządów Pracowniczych, członek Regionalnego Zespołu Akcji Protestacyjnych, członek Zarządu MKZ Mazowsze (sport, samorządy robotnicze).

[106] Jan Franciszek Brodzki (ur. 1951) – technik mechanik w Mazowieckich Zakładach Rafinerii i Petrochemicznych w Płocku, od 1980 r. wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność’ w MZRiP, do 1981 r. przewodniczący KZ tamże, członek Prezydium MKZ Płock, od 1981 r. członek ZR Płock.

[107] Tadeusz Janusz Jedynak (ur. 1949) – 1974–1981 pracownik KWK „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu, w sierpniu–wrześniu 1980 r. uczestnik strajku, wiceprzewodniczący MKS przy KWK „Manifest Lipcowy”, 1980–1993 członek NSZZ „Solidarność”, członek i wiceprzewodniczący MKR Jastrzębie, w 1981 r. członek Tymczasowego Prezydium KKP, od 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Śląska i Zagłębia (powstałego z połączenia MKZ Bytom i MKR Jastrzębie), w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, w 1981 r. KK, 1981–1982 internowany.

[108] Marian Józef Miąskowski (ur. 1954) – technik mechanik, radiotelegrafista w Państwowym Przedsiębiorstwie Stacji Radiowych i Telewizyjnych Gdynia-Radio, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Gdańsk, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Resortu Łączności.

[109] Andrzej Eugeniusz Cierniewski (ur. 1946) – 1970–1984 zatrudniony w KWK „Dymitrow” w Piekarach Śląskich, we wrześniu 1980 r. uczestnik strajku tamże, przewodniczący MKS, w latach 1980–1991 członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący MKZ w Bytomiu, 1980–1981 członek KKP, w 1981 r. Krajowego Komitetu Strajkowego.

[110] Antoni Kopaczewski (ur. 1941) – formierz odlewnik w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL Rzeszów, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w WSK PZL, członek KS, przewodniczący MKS w Rzeszowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Prezydium MKZ, w 1981 r. przewodniczący ZR Rzeszów, w 1981 r. członek KK, przewodniczący Komisji Wyborczej KK, 1981–1982 internowany.

[111] Maria Małkowska (ur. 1947) – ekonomistka, 1979–1980 na emigracji w Anglii, 1980–1981 kierownik w Zakładzie Budownictwa Inżynieryjnego „Energoinż” w Gdyni, w sierpniu 1980 r. organizatorka akcji strajkowej tamże, od 1980 r. członek Prezydium KZ w ZBI Energoinż w Gdyni, w 1981 r. wiceprzewodnicząca Komisji Rewizyjnej ZR.

[112] Waldemar Mikołaj Gil (ur. 1951) – inżynier mechanik, 1971–1984 pracownik Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Stargardzie Szczecińskim, w sierpniu 1980 r. uczestnik protestu solidarnościowego w ZNTK, współredaktor postulatów pracowniczych i wyrazów solidarności z MKS Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w ZNTK, członek Prezydium MKK w Stargardzie Szczecińskim, od 1981 r. przewodniczący Podregionu „Solidarności” w Stargardzie Szczecińskim, członek Prezydium Porozumienia „Solidarności” Pracowników ZNTK w Polsce odpowiedzialny za realizację spraw związkowych, w 1981 r. przewodniczący Koła Klubu Służby Niepodległości w Stargardzie Szczecińskim.

[113] Longin Malec (ur. 1927) – technik mechanik, pracownik Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w Białymstoku, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w BPBK, w 1981 r. członek ZR Białystok.

[114] Aleksander Wit Labuda (ur. 1944) – filolog, pracownik naukowy Uniwersytetu Wrocławskiego, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Zajezdni nr 7 we Wrocławiu, w 1980 r. współzałożyciel KZ NSZZ na Uniwersytecie Wrocławskim, 1980-1981 doradca MKZ we Wrocławiu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[115] Jan Notecki (ur. 1935) – ekonomista, brygadzista w Rafinerii Nafty „Trzebinia” w Trzebini, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w RN „Trzebinia”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w RN „Trzebinia”.

[116] Piotr Nowak (ur. 1938) – technik mechanik, brakarz w Zakładach Chemicznych w Oświęcimiu, członek prezydium Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ZCH w Oświęcimiu i wiceprzewodniczący KZ, członek Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej Chemików, w 1981 r. internowany.

[117] Andrzej Edmund Nowicki (ur. 1952) – elektroenergetyk, pracownik Zakładów Azotowych w Tarnowie, od 1980 r. przewodniczący Komisji Terenowej NSZZ „Solidarność” w Tarnowie, przewodniczący MKZ w Tarnowie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Małopolska.

[118] Maria Krystyna Thetschel-Zgud (ur. 1943) – prawnik, radca prawny w Krakowskim Przedsiębiorstwie Budownictwa Ogólnego, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w KPBO, 1980–1981 przewodnicząca KZ w KPBO, w 1981 r. członek Prezydium Komisji Rewizyjnej ZR Małopolska.

[119] Mieczysław Marian Tutaj (ur. 1950) – technik mechanik, brygadzista w Zakładach Azotowych Tarnów, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący KZ w ZA Tarnów, 1981–1982 internowany.

[120] Leopold Michał Zgoda (ur. 1937) – ekonomista, 1975–1988 pracownik naukowy Akademii Wychowania Fizycznego, Wyższej Szkoły Zarządzania i Bankowości, Wyższej Szkoły Ekonomii i Informatyki w Krakowie, Wyższej Szkoły Ekonomii w Bochni, Małopolskiej Szkoły Wyższej w Brzesku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek założyciel Komisji Uczelnianej Akademii Ekonomicznej w Krakowie.

[121] Jacek Mikołajczyk (ur. 1945) – pracownik Spółdzielni Inwalidów „Zorza” w Warszawie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, przewodniczący Regionalnej Komisji Koordynacyjnej Spółdzielczości Inwalidów w Warszawie.

[122] Ryszard Frutczak (ur. 1950) – mechanizator rolnictwa, kierowca w Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Drawsku Pomorskim, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego, potem przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w SPW w Drawsku Pomorskim, przewodniczący Komisji Rewizyjnej w Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej w Drawsku Pomorskim.

[123] Stanisław Wilkaniec (vel Kozłowski) (1923–1987) – ekonomista, pracownik Spółdzielni Pracy „Sprawność-Elektromet” w Raciborzu, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego.

[124] Janusz Stanisław Karpiński (ur. 1944) – inżynier elektryk, pracownik Biura Studiów i Projektów Przemysłowych Urządzeń Elektrycznych „Elektroprojekt” w Lublinie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Elektroprojekcie w Lublinie, członek MKZ Lublin, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Środkowo-Wschodniego, 1981–1982 internowany, w 1984 r. wyemigrował do Kanady.

[125] Jan Jerzy Płotkowiak (ur. 1927) – farmaceuta, pracownik Poznańskich Zakładów Farmaceutycznych w Poznaniu, członek Zakładowej Komisji Rewizyjnej w PZF, w 1981 r. członek Komisji Rewizyjnej Regionu Wielkopolska.

[126] Waldemar Ban (ur. 1951.) – technik mechanik w Zakładach Sprzętu Elektrogrzejnego PREDOM „Selfa” w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. członek prezydium MKS w Szczecinie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w „Selfie”, członek ZR Pomorze Zachodnie, 1981–1982 internowany.

[127] Tomasz Feliks Wójcik (ur. 1945) – inżynier chemik, matematyk, 1969–1990 pracownik techniczny, asystent, adiunkt na Politechnice Wrocławskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, założyciel i przewodniczący Komitetu Założycielskiego na PWr, przewodniczący KZ tamże, w 1982 r. internowany (dwukrotnie).

[128] Roman Paterek (ur. 1943) – szlifierz narzędziowy, 1965–1991 pracownik Zakładów Radiowych „Unitra-Eltra” w Bydgoszczy, w sierpniu 1980 r. inicjator strajku w Unitrze-Eltrze, przewodniczący KS, od 1980 r. przewodniczący KZ tamże, 1980–1981 członek MKZ w Bydgoszczy, w 1981 członek ZR Bydgoszcz.

[129] Mieczysław Władysław Gil (ur. 1944) – 1963–1982 pracownik Stalowni Konwertorowej Huty im. Lenina w Krakowie, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w HiL, członek zarządu Komisji Robotniczej Hutników, doradca KRH podczas rozmów i podpisania porozumienia z dyrekcją, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący MKZ Kraków, od 1981 r. p.o. przewodniczący MKZ Małopolska, od 1981 r. przewodniczący KRH, w 1981 r., z upoważnienia KKP, przewodniczący grupy negocjacyjnej „S” w Sejmie PRL ds. ustawy o przedsiębiorstwie państwowym i samorządzie załogi, w 1981 r. członek KK

[130] Grzegorz Wincenty Palka (1950–1996) – 1976–1983 pracownik Instytutu Barwników Politechniki Łódzkiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Prezydium MKZ w Łodzi, przewodniczący KZ PŁ, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Ziemia Łódzka, w 1981 r. członek Prezydium KK, 1981–1982 internowany.

[131] Andrzej Stanisław Porawski (ur. 1951) – technolog drewna, pracownik Instytutu Technologii Drewna w Poznaniu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ITD w Poznaniu, przewodniczący KZ tamże, członek Prezydium Sekcji Resortowych Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki, 1981–1982 internowany.

[132] Aleksander Małachowski (1924–2004) – 1957–1981 dziennikarz „Przeglądu Kulturalnego”, 1961–1981 redaktor w Dziale Literackim Polskiego Radia, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, 1981–1982 internowany.

[133] Jerzy Świder (ur. 1952) – inżynier elektryk, 1978–1981 pracownik Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Dalmor” w Gdyni, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w „Dalmorze”.

[134] Jerzy Stanisław Lasocki (ur. 1929) – fizyk, adiunkt w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, członek KZ NSZZ „Solidarność” w AGH, w 1981 r. członek ZR Małopolska i Krajowej Komisji Rewizyjnej.

[135] Stanisław Huskowski (ur. 1953) – fizyk, 1977–1982 pracownik naukowy w Instytucie Fizyki na Politechnice Wrocławskiej, w sierpniu 1980 r. współorganizator MKS w Zajezdni MPK nr 7 we Wrocławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w PWr, w 1981 r. członek Prezydium i rzecznik prasowy ZR Dolny Śląsk, w 1982 r. internowany.

[136] Stanisław Krukowski (1942–1996) – prawnik, adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, wiceprzewodniczący Koła NSZZ „Solidarność” tamże, członek Prezydium KZ UW, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, w 1981 r. internowany.

[137] Stefan Zazoniuk (1931–2000) – prawnik, kierownik w Łęczyckich Zakładach Górniczych w Łęczycy, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ZG w Łęczycy, w 1981 r. przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. przewodniczący Delegatury Ziemi Łódzkiej w Łęczycy, członek ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany.

[138] Józef Jungiewicz (ur. 1936) – 1967–1986 pracownik (technolog, kierownik działu technologicznego) w Sądeckich Zakładach Elektro-Węglowych w Nowym Sączu, w 1980 r. zastępca przewodniczącego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[139] Danuta Żurkowska (ur. 1947) – od 1970 r. bibliotekarka w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Gdańsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w WPB i przewodnicząca KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Gdańsk, od 1981 r. na emigracji w Szwajcarii, następnie we Francji.

[140] Ryszard Rusiłowicz (ur. 1941) – 1963–1998 pracownik, następnie zastępca kierownika Działu Hydrologii Regionalnej w Przedsiębiorstwie Geologicznym w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. delegat załogi Przedsiębiorstwa Geologicznego do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w Przedsiębiorstwie Geologicznym w Gdańsku, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[141] Błażej Wierzbowski (ur. 1946) – prawnik, pracownik Zakładu Prawa Rolnego Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Toruniu, członek Prezydium Komisji Uczelnianej NSZZ „Solidarność” na UAM, w 1981 r. członek Prezydium ZR Toruń.

[142] Mieczysław Zygmunt Gruda (1921–2002) – prawnik, rewident w Stoczni Remontowej „Parnica” w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. doradca MKS (członek komisji ekspertów prawnych), przewodniczący Zakładowej Komisji Założycielskiej NSZZ „Solidarność” w SR „Parnica”, w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie, 1981–1982 internowany.

[143] Zygmunt Waszka (ur. 1946) – nauczyciel w Zespole Szkół Hutniczych w Ostrowcu Świętokrzyskim, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący Komisji Okręgowej Pracowników Oświaty i Wychowania w Ostrowcu Świętokrzyskim.

[144] Henryk Strzyż (ur. 1946) – inżynier chemik, 1964–1992 pracownik (specjalista, kierownik, dyrektor) Nadodrzańskich Zakładów Przemysłu Organicznego „Organika-Rokita” w Brzegu Dolnym, od 1980 r. członek Wydziałowej Komisji NSZZ „Solidarność”, pionu dyrektora naczelnego w NZPO „Organika-Rokita”, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Chemików „S”, w 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk, w 1982 r. internowany.

[145] Andrzej Michał Zarach (ur. 1948) – matematyk, 1971–1980 pracownik naukowy Politechniki Wrocławskiej, współtwórca NSZZ „Solidarność” na PWr, w 1981 r. członek Prezydium Krajowej Komisji Rewizyjnej „Solidarności”, w 1982 r. internowany (dwukrotnie).

[146] Krystyna Jadwiga Sobierajska (ur. 1943) – 1962–1981 nauczycielka m.in. w IV Liceum Ogólnokształcącym w Legnicy, Szkole Podstawowej w Mierzowicach, kierowniczka internatu Liceum Medycznego w Legnicy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodnicząca Międzyszkolnego Komitetu Założycielskiego w woj. legnickim, w 1981 r. przewodnicząca Komisji Okręgowej Pracowników Oświaty i Wychowania w Legnicy, wiceprzewodnicząca Zarządu Oddziału Delegatury Zagłębie Miedziowe, członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, współzałożycielka Klubów Rzeczypospolitej Samorządnej „Wolność-Sprawiedliwość-Niepodległość”, 1981–1982 internowana, w 1984 r. wyemigrowała do Norwegii.

[147] Jerzy Bartmiński (ur. 1939) – polonista, od 1961 r. nauczyciel akademicki, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” UMCS, w 1981 r. członek Prezydium ZR Środkowo-Wschodniego, w 1981 r. internowany.

[148] Lubomiła Kazimiera Repczyńska-Gapińska (ur. 1943) – 1970–1991 radca prawny w Przedsiębiorstwie Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę „Wodrol” w Koszalinie, sekretarz KZ NSZZ „Solidarność” w Wodrolu, 1980–1981 radca prawny i pracownik Biura Interwencji Regionu Pobrzeże.

[149] Edward Konstanty Borowski (1939–1987) – technik mechanik, 1963–1982 pracownik Elektrociepłowni w Gorzowie Wielkopolskim, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Elektrociepłowni w Gorzowie Wielkopolskim, wiceprzewodniczący MKZ w Gorzowie, 1981 r. przewodniczący ZR Gorzów Wielkopolski, 1981 r. członek Komisji Krajowej, 1981–1982 internowany.

[150] Henryk Adam Sienkiewicz (ur. 1931) – inżynier górnik, 1974–1986 pracownik Głównego Biura Studiów i Projektów Górnictwa w Katowicach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w GBSiPG, w 1981 r. przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Górnictwa.

[151] Grzegorz Maciej Opala (ur. 1942) – lekarz medycyny, 1974–1988 pracownik Centralnego Szpitala Klinicznego w Katowicach-Ligocie, współzałożyciel i przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” na Śląskiej Akademii Medycznej, od 1980 r. członek władz regionalnej sekcji Sekretariatu Ochrony Zdrowia, w 1981 r. wiceprzewodniczący Komisji Koordynacyjnej Akademii Medycznych.

[152] Ireneusz Prędki (ur. 1945) – inżynier włókiennik, 1971–1986 pracownik Zakładów Przemysłu Wełnianego Opoczno, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w ZPW Opoczno, 1980–1981 przewodniczący MKZ Ziemi Piotrkowskiej, w 1981 r. członek ZR Ziemia Piotrkowska, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[153] Bogusław Olgierd Marian Szybalski (ur. 1945) – 1977–1980 kierowca samochodów ciężarowych w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Taksówkowym Oddział w Gdyni-Orłowie, 1980–1981 kierowca w Transbudzie Oddział w Elblągu, w sierpniu 1980 r. uczestnik w Transbudzie rotacyjnego strajku solidarnościowego ze stoczniowcami Gdańska i Gdyni, od 1980 r. członek „Solidarności” w Transbudzie, w 1981 r. etatowy członek Prezydium ZR Elbląg, członek Komisji Krajowej, 1981–1982 internowany.

[154] Zdzisław Tadeusz Pająk (ur. 1948) – elektronik, 1967–1982 pracownik Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy, w 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ tamże, członek komisji ds. socjalnych, 1980–1981 członek Zarządu Krajowej Komisji Koordynacyjnej RiTV oraz komisji ds. realizacji porozumień sierpniowych dotyczących dostępu do mediów, w 1987 r. wyemigrował do RFN.

[155] Henryk Bąk (1930–1998) – elektryk w Przedsiębiorstwie „Elektromontaż” w Warszawie, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, od 1980 r. doradca „Solidarności” Chłopskiej, członek Komisji Koordynacyjnej Budownictwa MKZ Region Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[156] Henryk Wujec (ur. 1941) – fizyk, 1978–1981 pracownik Polskiego Komitetu Normalizacji Miar i Jakości, w sierpniu 1980 r. członek ursuskiego Robotniczego Komitetu Solidarności ze Strajkującymi Robotnikami Wybrzeża, od 1980 r. doradca i członek Prezydium MKZ Region Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze i KK, 1981–1982 internowany.

[157] Tadeusz Diem (ur. 1940) - adiunkt na Politechnice Warszawskiej, wiceprzewodniczący KZ PW, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[158] Tadeusz Kazimierz Kłopotowski (1928–2003) – 1952–1981 pracownik naukowy w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN (w latach 70. do 1981 r. kierownik Zakładu Biochemii Drobnoustrojów), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1981 r. członek ZR Mazowsze

[159] Marek Cyryl Hołuszko (ur. 1950) – 1975–1980 pracownik naukowy Politechniki Świętokrzyskiej, Filia w Radomiu (od 1978 Wyższa Szkoła Inżynierska w Radomiu), 1980–1981 pracownik naukowo-techniczny Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel KZ w WSI w Radomiu, członek Komisji Interwencyjnej Regionu Mazowsze, od 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[160] Danuta Rogińska (ur. 1949) – technik chemik, pracownik Zjednoczonych Zespołów Gospodarczych PAX – Zakładów Chemicznych w Ogorzelcu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Jelenia Góra.

[161] Krystyna Anna Murat (ur. 1953) –1977–1985 specjalista ds. planowania i analiz w Zakładach Azotowych w Puławach, od 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie KZ w ZA w Puławach, w 1981 r. członek Prezydium ZR Środkowo-Wschodniego (odpowiedzialna za sprawy pracownicze), w 1981 r. internowana.

[162] Włodzimierz Stefan Wiktor (ur. 1953) – inżynier elektryk, pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego „Polmozbyt” w Opolu, członek komitetu założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ tamże, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[163] Jerzy Wojciech Wdowiak (ur. 1949) – inżynier elektryk, pracownik Zakładów Metalowych im. gen. Waltera w Radomiu, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże.

[164] Bronisław Zbigniew Kawęcki (ur. 1954) – 1979–1980 pracownik Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Lecznictwa „Cezal” w Radomiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek założyciel Tymczasowej Komisji Założycielskiej w PZL „Cezal”, od 1981 r. przewodniczący KZ, od 1980 r. członek zarządu MKZ w Radomiu, w 1981 r. członek prezydium ds. socjalno-bytowych w Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Ziemia Radomska, członek KOWzP w Radomiu, 1981–1982 internowany.

[165] Roman Grzegorz Cichulski (ur. 1943) – lekarz w ZOZ w Przeworsku, od 1980 r. członek Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ w ZOZ w Przeworsku, od 1981 r. członek Zarządu Międzyzakładowej Komisji Związkowej w Jarosławiu, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Kanady.

[166] Jan Franciszek Czarnecki (ur. 1953) – technik budowlany, kierownik magazynu w Bazie Zaopatrzenia i Zbytu Państwowych Magazynów Rolnych w Solcu Kujawskim, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w BZiZ PMR, sekretarz Krajowej Komisji Koordynacyjnej Techników Obsługi Rolnictwa, w 1981 r. członek Prezydium ZR Regionu Bydgoszcz.

[167] Jacek Bukowski (ur. 1938) – radiotechnik, pracownik Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przetworników Obrazu „Unitra-Polkolor” w Warszawie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w OBRPO „Unitra-Polkolor”, 1981–1982 internowany.

[168] Lech Stanisław Winiarski (ur. 1945) – inżynier budownictwa lądowego, pracownik Bydgoskiego Kombinatu Budowy Domów, w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący Komitetu Strajkowego w KBD oraz delegat do MKS, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego i przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” przy KBD, w 1981 r. członek ZR Bydgoszcz i Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej Budownictwa, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Francji.

[169] Stanisław Gawroński (ur. 1955) – lekarz w Zespole Opieki Zdrowotnej w Radziejowie Kujawskim, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ZOZ w Radziejowie Kujawskim, przewodniczący Rejonowej Komisji Koordynacyjnej w Radziejowie, w 1981 r. członek ZR Kujawy i Ziemia Dobrzyńska, w 1981 r. internowany.

[170] Wiesław Andrzej Kamiński (ur. 1949) – nauczyciel akademicki, pracownik Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, a następnie Komisji Wydziałowej na UMCS oraz Prezydium MKZ w Lublinie, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, 1981–1982 internowany.

[171] Witold Piotr Zalewski (ur. 1934) – 1960–1989 pracownik (gł. projektant, kierownik zespołu) w Biurze Projektów i Realizacji Inwestycji Przemysłu Syntezy Chemicznej „Prosynchem” w Gliwicach, 1980–1999 członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w Prosynchemie, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, kierownik Komisji Organizacyjno-Prawnej ZR, 1981–1982 internowany.

[172] Włodzimierz Ireneusz Bogucki (ur. 1957) – ekonomista, księgowy w Widzewskich Zakładach Maszyn Włókienniczych „Wifama” w Łodzi, przewodniczący KZ tamże, członek ZR Ziemia Łódzka, wiceprzewodniczący Komisji Zjazdowej, członek KK, w 1982 r. internowany.

[173] Stanisław Łakomy (ur. 1940) – 1963–1985 pracownik Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Rzeszowie, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w MPK, przewodniczący KS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator KZ w MPK, w 1981 r. przewodniczący KZ, członek Prezydium MKZ w Rzeszowie, członek ZR Rzeszów, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Komunikacji Miejskiej w Katowicach, 1981–1982 internowany.

[174] Piotr Rafał Wiekiera (ur. 1944) – 1972–1983 sędzia Sądu Powiatowego w Olkuszu (od 1975 Sąd Rejonowy), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego przy Sądzie Rejonowym w Olkuszu, przewodniczący KZ tamże, członek Prezydium Miejskiej Komisji Koordynacyjnej w Olkuszu i Regionalnej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości Polski Południowej w Krakowie.

[175] Michał Jan Kurowski (ur. 1936) – od 1959 r. lekarz w Wojewódzkim Szpitalu Zakaźnym w Szczecinie (od 1976 ordynator Oddziału Internistyczno-Kardiologicznego), w sierpniu 1980 r. organizator protestu solidarnościowego tamże, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator struktur związkowych służby zdrowia na Pomorzu Zachodnim, przewodniczący Sekcji Służby Zdrowia Regionu Pomorza Zachodniego, członek Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej „Solidarności” Służby Zdrowia, członek Międzyzakładowej Komisji Robotniczej w Szczecinie.

[176] Władysław Jerzy Trzciński (ur. 1942) – 1977–1981 kierownik magazynu zakładu gastronomicznego, następnie magazynu hali ekspedycyjnej w PSS „Społem” Gdynia, w sierpniu 1980 r. delegat PSS „Społem” do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie Krajowej Komisji Koordynacyjnej PSS „Społem”, w 1981 r. oddelegowany do pracy związkowej w MKZ w Gdańsku.

[177] Ryszard Kościesza-Kuszłeyko (1930–2008) – inżynier elektryk, 1958–1984 pracownik Instytutu Spawalnictwa w Gliwicach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. przewodniczący Górnośląskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki, pełnomocnik ZR Śląsko-Dąbrowskiego ds. reformy gospodarczej, członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowany.

[178] Maciej Jankowski (ur. 1948) – spawacz, pracownik Uniwersytetu Warszawskiego, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[179] Stanisław Jałowiecki (ur. 1946) – socjolog, 1975–1981 pracownik naukowy Instytutu Śląskiego w Opolu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w IŚl, w 1981 r. przewodniczący ZR Śląsk Opolski, członek KK.

[180] Henryk Jan Linek (1933–2005) – nauczyciel w Liceum Ogólnokształcącym w Stalowej Woli, członek Prezydium Koła NSZZ „Solidarność” przy Zespole Szkół Licealnych, w 1981 r. członek ZR Ziemia Sandomierska.

[181] Andrzej Opiela (ur. 1945) – 1963–1981 pracownik (ślusarz, następnie monter silników spalinowych) Wydziału Remontu Sprzętu Zmechanizowanego w Zarządzie Portu Gdynia, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Porcie Gdynia, współorganizator strajku na swoim wydziale, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność” i wydziałowego Komitetu Założycielskiego, od 1981 r. członek KZ w Zarządzie Portu Gdynia, w 1981 r. reprezentant Portu Gdynia w Prezydium MKZ Gdańsk, członek Prezydium ZR Gdańsk odpowiedzialny za kontakty z zakładami pracy w regionie, od 1981 r. na emigracji w Szwajcarii.

[182] Andrzej Kowalski (ur. 1953) – inżynier elektryk, pracownik KWK „Marcel” w Wodzisławiu Śląskim, przewodniczący Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” i szef informacji w KWK „Marcel”.

[183] Lech Roman Sobieszek (ur. 1945) – 1970–1982 operator sprężarek w Przedsiębiorstwie Przemysłowo-Handlowym „Siarkopol” w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. wiceprzewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego, delegat Siarkopolu do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, członek prezydium MKS i prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, przewodniczący, a następnie członek KZ NSZZ „Solidarność” w „Siarkopolu”, sekretarz Krajowej Komisji Rewizyjnej przy KKP.

[184] Maria Dmochowska (ur. 1930) – 1968–1997 lekarz w Poradni Chorób Krwi w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym im. Mikołaja Kopernika w Łodzi, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium MKZ Ziemi Łódzkiej, 1980–1989 przewodnicząca Sekcji Służby Zdrowia „Solidarności” Ziemi Łódzkiej, 1981–1982 internowana.

[185] Jerzy Jan Koralewski (ur. 1939) – 1967–1989 główny energetyk w Ostrowskich Zakładach Betoniarskich i Żelbetowych, 1966–2001 nauczyciel w Zespole Szkół Technicznych przy „Mera-ZAP” w Ostrowie Wielkopolskim, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek Komisji Informacji w „Mera-ZAP”, członek Prezydium ZR Wielkopolska Południowa.

[186] Mirosław Borusiewicz (ur. 1947) – socjolog kultury, pracownik Muzeum Historii Miasta Łodzi, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność’ w MHMŁ i KZ tamże, przewodniczący Komisji Regulaminowej Sekcji Pracowników Ochrony Dóbr Kultury NSZZ „Solidarność”.

[187] Krzysztof Stanisław Rytwiński (ur. 1938) – lekarz w Instytucie Onkologii w Gliwicach, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Instytucie Onkologii, wiceprzewodniczący KZ tamże, członek Komisji Rewizyjnej przy Międzyzakładowej Komisji Robotniczej w Jastrzębiu, w 1981 r. członek Komisji Rewizyjnej ZR Śląsko-Dąbrowskiego.

[188] Józef Golis (ur. 1941) – kierowca w PKS Dzierżoniów, w sierpniu 1980 r. zastępca przewodniczącego zakładowego Komitetu Strajkowego w PKS Dzierżoniów, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[189] Czesław Kujszczyk (ur. 1935) – technik energetyk, pracownik Fabryki Urządzeń Dźwigowych w Mińsku Mazowieckim, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ FUD, w 1982 r. internowany.

[190] Henryk Mierzejewski (ur. 1949) – 1969–1983 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni (m.in. monter kadłubów), w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w stoczni, członek Prezydium Zakładowego KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ, członek prezydium, skarbnik, od 1980 r. członek Społecznego Komitetu Budowy Pomników Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni; w 1981członek ZR Gdańsk, 1981–1982 internowany.

[191] Wojciech Ludwik Soiński (ur. 1948) – 1973–1982 asesor, następnie sędzia w Sądzie Rejonowym w Szczecinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości w Szczecinie, członek Prezydium Rady Krajowej i Komisji Koordynacyjnej Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości, w 1982 r. internowany.

[192] Michał Roman Mąsior (ur. 1947) – inżynier budownictwa wodnego, zastępca dyrektora w Zakładzie Kombinatu Budownictwa Ogólnego „ROW” w Rybniku, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, członek Prezydium Delegatury w Rybniku ZR Śląsko-Dąbrowskiego, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[193] Jan Jędrzejewski (1933–2005) – brygadzista w Gdańskim Przedsiębiorstwie Budowlanym, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w GPB, delegat zakładu na strajk w Stoczni Gdańskiej, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w GPB, następnie przewodniczący KZ, członek Prezydium Komisji Koordynacyjnej Budownictwa przy KKP.

[194] Krzysztof Szeglowski (1947–2007) – technik bhp, podoficer pożarnictwa, pracownik Kombinatu Budownictwa Komunalnego, Zakład nr 2 w Lęborku, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego oraz delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, a następnie Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność” w KBK w Słupsku, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Lęborku, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Słupsk, 1981–1982 i w 1982 r. internowany.

Drugi dzień obrad

I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

– 6 września 1981 r.

Początek drugiego dnia obrad I tury I KZD

– 6 września 1981 r.

[INFORMACJA O PORZĄDKU OBRAD DRUGIEGO DNIA I TURY I KZD,

WYBÓR KOMISJI STATUTOWEJ]

[Plik dźwiękowy (PD) 1kzd_1t_06a_19810906]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD

Poczet [sztandar] Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z Gdańska wprowadzić. Do hymnu [delegaci śpiewają hymn narodowy]. Dziękuję, proszę usiąść.

Koleżanki i koledzy delegaci, otwierając drugi dzień obrad naszego zjazdu, chciałbym wrócić do pewnych spraw, które wynikają niejako z dnia wczorajszego, są przedłużeniem naszej wczorajszej dyskusji, zwłaszcza tej dyskusji już późnowieczornej. Pierwsza sprawa – chciałbym poinformować koleżanki i kolegów delegatów, że przed rozpoczęciem obrad wpłynął do nas wniosek od delegacji Regionu Bydgoszcz i jednocześnie ustaliliśmy z delegatami tego regionu, że sprawa, która została wczoraj wniesiona przez przedstawicieli tego regionu, dotycząca sprawy Bydgoszczy, będzie zaproponowana i będziemy nad nią rozważali po wygłoszeniu referatu sprawozdawczego Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Takie ustalenie delegacja przyjęła, uznając, że to po prostu pomoże nam jednocześnie sprawnie przeprowadzić obrady, a z drugiej strony nie umknie uwadze, a myślę, że jednocześnie będzie to dla nas pewien z ważnych elementów, które działy się w czasie tego roku w naszym związku.

Jeżeli chodzi o sprawę drugą, którą mieliśmy zreferować i która wczoraj wywołała parę kontrowersji – m.in. został zgłoszony wniosek formalny – to była kwestia poprawki, którą przyjęliśmy do regulaminu. Była to poprawka dotycząca dwóch trzecich niezbędnych przy decyzjach o zmianach statutu. Ja bym proponował państwu – nie dlatego, że chciałbym, abyśmy ten wniosek formalny oddalili, czy chciałbym być posądzony o jakąkolwiek manipulację w tej chwili obradami, to od razu się zastrzegam – myśmy m.in. dlatego przedłużyli trochę obrady, że tam w tej chwili ustala wnioskodawca, to znaczy kolega Krukowski z Regionu Mazowsze razem z profesorem Stelmachowskim[1], z profesorem Chrzanowskim[2] i mecenasem Olszewskim[3], sprawy rozwiązania tej kwestii proceduralnej i myślę, że za chwilę przedstawią nam propozycję tego rozwiązania, która będzie satysfakcjonowała i wnioskodawcę, i nas wszystkich, a sądzę, że warto zasięgnąć czasami opinii ekspertów, zwłaszcza że cały czas są obecni na sali. W związku z czym chciałem jeszcze tylko przypomnieć o jednej kwestii, która wczoraj też umiała miejsce, to znaczy o tym, że uchwaliliśmy już regulamin obrad. Myśmy usprawnili sobie trochę pracę prezydium i w tej chwili wszystkie wnioski, w tym również wnioski formalne, bardzo bym prosił, żeby były składane do sekretariatu, tego naszego sekretariatu, i natychmiast będą odczytywane, to gwarantuję jako przewodniczący.

[POWOŁANIE KOMISJI STATUTOWEJ]

I po tych sprawach myślę, że moglibyśmy przejść do problemu, który wczoraj nie udało nam się zrealizować, oczywiście pamiętając, że jeśli tylko dostaniemy propozycję tamtej kwestii formalnej rozpatrzenia, to do niej wrócimy. To jest kwestia powołania Komisji Statutowej. Ja bym może poprosił kolegę, który przyjmował tutaj wnioski do Komisji Statutowej, aby odczytał osoby, które zostały zaproponowane do Komisji Statutowej.

To są wszystkie, tak mam rozumieć?

Przepraszam, jeżeli dokonam jakiegoś przejęzyczenia w nazwiskach:

kolega Bogdan Ciszak[4] – Wielkopolska, kolega Janusz Michalak[5] – Region też Wielkopolska, kol. Paweł Lipski[6] – Ziemia Łódzka, kol. Mieczysław Malczyk[7] – Ziemia Łódzka, kol. Paweł Myślik[8] – Małopolska, kol. Adam Osika[9] – Małopolska, kol. Jerzy Lasocki – Małopolska, kol. Krzysztof Dowgiałło[10] – Gdańsk, przepraszam, jeśli pomyliłem się tutaj, ale jest bardzo niewyraźnie, koleżanka Regina Jung – Gdańsk, kol. Lech Kaczyński[11] – Gdańsk, kol. Jan Koziatek[12] – Gdańsk, kol. Janusz Kornalewski[13] – Toruń, kol. Wojciech Soiński – Pomorze Zachodnie, kol. Krzysztof Szeglowski – Słupsk, kol. Tadeusz Romanowski – Dolny Śląsk, kol. Antoni Lenkiewicz[14] – Dolny Śląsk, kol. Henryk Jakubiak – Dolny Śląsk, kol. Jan Zieliński[15] – Pobrzeże, kol. Edward Dzimidowicz[16] – Pobrzeże, kol. Zenon Perwenis[17] – Elbląg, kol. Piotr Wiekiera – Region Śląsko–Dąbrowski, kol. Wiesław Mirosławski[18] – Śląsko–Dąbrowski, kol. Leonard Rypień[19] – Śląsk Opolski, kol. Jan Kinowski[20] – Region Podbeskidzie, kol. Szczepan Muszala[21] – Podbeskidzie, kol. Jerzy Hilbrycht[22] – Podbeskidzie, Mieczysław Barteczko[23] – Podbeskidzie, Henryk Juszczyk[24] – Podbeskidzie, Jarosław Mszyca[25] – Częstochowa, kol. Andrzej Ciepielewski[26] – Częstochowa, kol. Włodzimierz Blajerski[27] – Region Środkowo–Wschodni, kol. Anna Romanow[28] – Bydgoszcz, Stanisław Krukowski – Mazowsze, Maciej Seweryński[29] – Mazowsze, Marian Kwieciński[30] – Jelenia Góra, Roman Niegosz[31] – Jelenia Góra, Andrzej Sokołowski[32] – Środkowo-Wschodni, Antoni Czop[33] – Środkowo-Wschodni, Zygmunt Bańda[34] – Zielona Góra, Adam Opiel[35] – Zielona Góra oraz Paweł Michalak[36], ale przyznam się, że nie ma napisane, z jakiego kolega jest regionu.

W związku z tym, że odczytałem długą listę osób, które zostały zgłoszone przez regiony do udziału w pracach Komisji Statutowej, chciałem się zapytać, czy będą propozycje jeszcze innych zgłoszeń. Aha, przepraszam. Wycofuję się na moment.

Może kolega Geremek chwileczkę poczekać?

Tu jeszcze mam dopisanych kilka osób: kol. Jan Śliwiński[37] – Region Wielkopolska, kol. Stanisław Stachowicz[38] – Region Rzeszowski, kol. Józef Lubieniecki[39] – Warmińsko-Mazurski, kol. Bogumił Gospodarek[40] – Region Częstochowski, Leonard Madeyski[41] – Wielkopolska Południowa, Jerzy Koralewski – Wielkopolska Południowa, Marek Janas – Mazowsze oraz Piotr Stomma[42] – Mazowsze. Czy w związku z tym będą propozycje jeszcze uzupełnień? Ja już po kolei będę udzielał głosu, proszę sekretariat o notowanie tych nazwisk. Sektor piąty, kolega Geremek. Tam już widzę pozostałe.

Proszę bardzo.

BRONISŁAW GEREMEK

Grupa delegatów Regionu Mazowsze zgłosiła swoich kandydatów na ręce przewodniczącego zjazdu. Proszę uprzejmie o podanie kandydatów do Komisji Statutowej zgodnie z naszym zgłoszeniem. Brzmi ono: „Trzech kandydatów zgłasza grupa delegatów Regionu Mazowsze: Marek Janas…”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszamy bardzo, dziękujemy, to wpłynęło do zjazdu; proszę o nietracenie czasu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Dziękuję. Zgłaszał się… Jeżeli chodzi o uzupełnienia, w regionie jedenastym kolega.

Bardzo proszę o przedstawienie się i…

GRZEGORZ PALKA

Palka Grzegorz, Łódź. Chciałbym zgłosić Andrzeja Słowika[43] do Komisji Statutowej oraz przypomnieć, że wczoraj wycofaliśmy kolegę Malczyka z tej komisji i prosiliśmy, żeby kolegę Księżaka na to miejsce wpisać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Rozumiem, że wycofujecie kolegę Malczyka – proszę o odnalezienie i wprowadzanie na to miejsce…

GRZEGORZ PALKA

Kolegi Księżaka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Kolega Księżak.

GRZEGORZ PALKA

Krzysztof, oraz dodatkowo proponujemy kolegę Andrzeja Słowika, także do Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Jeszcze raz proszę o powtórzenie nazwiska.

GRZEGORZ PALKA

Słowik Andrzej – dodatkowo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy jeszcze jakieś inne propozycje uzupełnień będą?

Sektor jedenasty, proszę bardzo.

KAZIMIERZ ZIOBRO[44]

Region Rzeszów, Ziobro się nazywam. Chcę zgłosić jeszcze w skład tejże komisji kolegę Zemana Wacława[45]. Zeman Wacław.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Zeman Wacław. Sektor siódmy.

MARIAN JAWORSKI[46]

Region Świętokrzyski, Jaworski, mandat 32010. Do Komisji Statutowej zgłaszam z Regionu Świętokrzyskiego kolegów: Dudek[47] Andrzej, Imiela Edward.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Dudek Andrzej, Imiela…

MARIAN JAWORSKI

Edward.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Edward. Ja bym prosił o przekazanie tych wniosków tutaj na piśmie, to nam usprawni pracę.

Sektor 10, proszę bardzo, kolega widzę, że się zgłaszał.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 10

Przed chwilą Region Rzeszów zgłosił dwie kandydatury: Zeman Wacław i Paweł Szałaj[48] i one widocznie jeszcze nie dotarły. Prosiłbym o uzupełnienie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Dobrze, zaraz uzupełnimy. Proszę kolegów o uzupełnienie, sprawdzenie z sekretariatu. Czy jeszcze będą jakieś propozycje?

Proszę bardzo, sektor 15.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Zarząd Regionalny Leszno, chciałby zgłosić kandydaturę kolegi Jana Grobelnego[49].

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Jeszcze raz poproszę o powtórzenie nazwiska.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Kandydatura: Jan Grobelny, Zarząd Regionalny Leszno.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Jan Grobelny, Zarząd Regionalny Leszno.

Proszę bardzo, sektor… nie wiem, to jest 4, tak? Proszę bardzo.

LIDIA KUBICZEK[50]

Dziękuję. MKS Kędzierzyn z Nysą zgłaszają mecenasa Piątkowskiego[51] do komisji.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Kolega Piątkowski, a imię?

LIDIA KUBICZEK

Jan.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady?

Jan Piątkowski do Komisji Statutowej.

LIDIA KUBICZEK

To proszę podać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

I bardzo proszę może o podejście tutaj od razu, podanie tego nazwiska. Już jest, tak? Dziękuję.

Czy jeszcze będą jakieś uzupełnienia? Nie widzę, w związku z czym…

Osiemnastka, tak? Przepraszam, jeszcze raz patrzę, osiemnastka. Tam kolega jest przy piętnastce. Przepraszam najmocniej, ale to trochę daleko.

ADAM OPIEL

Moje nazwisko Adam Opiel, nr mandatu 09… 008. Ja chciałem zgłosić poprawkę – tam została pomyłka przy moim nazwisku i regionie. Moje nazwisko, powtarzam: Adam Opiel, Region Gorzów; tam było podane Opiela.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Już dostaliśmy kartkę, dziękuję bardzo. Poprawiliśmy to.

Czy jeszcze jakieś uzupełnienia, poprawki?

Sektor trzeci, proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 3

Region Śląska Opolskiego zgłasza dodatkowo Stanisława Dorociaka[52]. Stanisław Dorociak.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Może kolega to od razu podać, żebyśmy…

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 3

Już podane, dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy jeszcze ktoś?

Sektor czternasty, proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Region Małopolska zgłasza dodatkowo Józefa Doroza[53] oraz Tadeusza Piekarza[54].

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Kolega Doroz i…

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

I Piekarz.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Jeszcze raz proszę o powtórzenie i przeniesienie może tutaj od razu, dobrze?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Dobrze. Doroz i Piekarz.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Kolega Doroz i Piekarz. I imiona proszę, i proszę o przejście tutaj do sekretariatu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Dobrze. Dodatkowo proszę o podłączenie tej kolumny, która jest po prawej stronie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Bardzo proszę o podłączenie tam głośnika.

Przepraszam, pierwszy był sektor dziesiąty, później trzynasty.

Proszę bardzo, z dziesiątki.

MIROSŁAW KRAWCZAK[55]

Ja chciałem zgłosić w sprawie formalnej dwie prośby. Po pierwsze, żeby zamknąć tutaj przez środek sali obrad tę promenadę, dlatego że w koło tu się kręcą przeważnie organizatorzy i nam przeszkadzają w obradach. To jest pierwsze. Po prostu może na zasadzie tej, że postawić, żeby osoby nie przechodziły przez środek, tylko może naokoło. I druga sprawa, do przewodniczącego, żeby mówił wolniej i wyraźniej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Tak jest, przyjmuję…

MIROSŁAW KRAWCZAK

Nazywam się Mirosław Krawczak z Zielonej Góry.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Dziękuję. Uwagę przyjmuję do siebie, natomiast druhny poproszę, żeby tutaj osoby, które będą przechodziły, kierowały na koniec sali.

Ja bym bardzo prosił również kolegów fotoreporterów, jeśli już nie muszą tutaj przebywać, to żeby przeszli na bok naszej sali.

Czy jeszcze będą jakieś poprawki?

Przepraszam, kolega z sektora trzynastego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Zgłaszam wniosek o zamknięcie listy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Przepraszam, zanim… Jeżeli można, to ja bym zaproponował coś takiego – ponieważ w tej chwili te listy są jeszcze przepisywane, my zaraz sprawdzimy, ile tu już jest osób, i wtedy będziemy mogli się zastanowić. Ale jeśli jest wniosek formalny, to w związku z tym, jest wniosek o zamknięcie zgłoszeń na kandydatów do Komisji Statutowej, zgłoszony przez kolegę z sektora trzynastego.

Kto jest za tak postawionym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Czy Komisja Skrutacyjna nie ma wątpliwości? W związku z tym rozumiem, że zamknęliśmy listę zgłoszeń na kandydatów do Komisji Statutowej. My za chwilę ją jeszcze raz przygotujemy i odczytamy, aby wszyscy kandydaci mogli potwierdzić, że wyrażają zgodę na udział w Komisji Statutowej. Natomiast w tej chwili poproszę kolegę o wyjaśnienie sprawy regulaminowej z dnia wczorajszego.

[SPRAWA SPORNEGO ZAPISU W REGULAMINIE OBRAD

DOTYCZĄCEGO LICZBY GŁOSÓW NIEZBĘDNYCH DO ODWOŁYWANIA PRZYJĘTYCH UCHWAŁ]

[PD 1kzd_1t_06a_19810906 – 14 minut 41 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Proszę państwa, w dniu wczorajszym powstał zapis w naszym regulaminie dotyczący kwalifikowanej większości głosów w wysokości dwóch trzecich, wymaganych w przypadku odwoływania uchwały podjętej już uprzednio. Otóż ja, jak większość widziała, na zapleczu konferowałem poprzednio, przez jakiś czas, z grupą naszych prawników ekspertów i chciałbym państwu zaprezentować paragraf 18 punkt 4 i punkt 5 naszego statutu związku.

Paragraf 18 punkt 4: „Do ważności uchwał zjazdu niezbędna jest obecność co najmniej połowy liczby delegatów”. Punkt 5: „Zjazd podejmuje uchwały zwykłą większością oddanych głosów. Przy uchwałach o zmianie statutu i o likwidacji związku obowiązuje bezwzględna większość głosów uprawnionych do udziału w zjeździe delegatów. Uchwały te stają się prawomocne z chwilą ich zatwierdzenia przez co najmniej połowę zarządów regionalnych, grupujących nie mniej niż połowę członków związku”.

To są zapisy statutowe. W związku z tym, że to, co było sformułowane w zapisie naszego regulaminu w dniu wczorajszym, w okresie zmęczenia, powiedzmy sobie, nie ma odpowiednika tutaj w tych zapisach; proponujemy przyjęcie do wiadomości przez zjazd, że zapis ten nie istnieje. Po prostu nie ma dodatkowego punktu w naszym regulaminie, żądającego kwalifikowanej większości głosów dwóch trzecich przy odwoływaniu uchwał poprzednio przyjętych. Dziękuję bardzo. To jest z pełną interpretacją prawniczą. Po prostu tego punktu nie ma, on był podjęty w okresie zmęczenia. Dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Dziękuję za wyjaśnienie. Również dziękuję za pomoc ekspertom, po raz pierwszy korzystaliśmy z ich usług, ale może czasami lepiej wcześniej korzystać z ich usług.

Bardzo proszę o przedstawienie pełnej listy kandydatów do Komisji Statutowej. Tutaj kolega przewodniczący chciałby coś wtrącić, to udzielam głosu poza kolejnością.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Ja mam, proszę państwa, jedną prośbę, mianowicie tutaj wpływają, także do nas, różne wnioski w kwestiach mandatowych. Jeszcze raz przypominam, że w tym celu zjazd powołał Komisję Mandatowo-Wyborczą i wszelkie wnioski dotyczące spraw mandatowych przyjmuje Komisja Mandatowo-Wyborcza i ona przedstawi zjazdowi swój projekt decyzji w tej sprawie. W chwili, gdy dopiero ona nie znajdzie rozwiązania, poddamy sprawę pod dyskusję na zjeździe; gdyż bardzo chcielibyśmy uniknąć dyskusji na tematy formalne w gronie całego zjazdu. Kiedy tylko będzie możliwe uzyskanie zgody między Komisją Mandatowo-Wyborczą a wnioskującymi, to unikniemy w ten sposób problemu. Komisja nam tylko poda do zatwierdzenia decyzje. Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – prowadzący obrady

Ponieważ w tej chwili jest przepisywana ta lista, żeby już nie było żadnych błędów, jeżeli chodzi o kandydatów do Komisji Statutowej, ja pozwolę sobie odczytać przesłanie, które uzyskaliśmy, które jest skierowane do naszego zjazdu – potraktujemy to jako przerywnik. Może przeczytam cały tekst: „I Krajowy Zjazd Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność«. My, studenci, skupieni w Niezależnym Zrzeszeniu Studentów, przesyłamy I Krajowemu Zjazdowi Delegatów NSZZ »Solidarność« pozdrowienia i życzenia owocnych obrad. Wierzymy, że wy tutaj zebrani wytyczycie drogę wyjścia z kryzysu ekonomicznego, drogę budowy demokratycznych struktur i instytucji społeczno-politycznych, które zapewnią nie tylko waszemu związkowi, ale całemu narodowi realizację jego niezbywalnych praw. Cele, które stawia sobie »Solidarność«, są nam szczególnie bliskie, gdyż wiąże nas wspólna geneza, tkwiąca w społecznym proteście przeciwko dyskryminacji i niesprawiedliwości, zakłamaniu i manipulacji, przeciwko władzy sprawowanej wbrew społeczeństwu. Pragniemy pogłębiać więzy nas łączące w dalszym współdziałaniu, zarówno na uczelniach, jak i w innych sferach życia społecznego. Kampania kłamstw i oszczerstw, skierowana przeciwko »Solidarności«, poprzedzająca jej I Zjazd, groźby rzucane w tym samym czasie pod adresem naszego zrzeszenia dowodzą, że władza, broniąc swych partykularnych interesów, nie cofnie się przed niczym. Stanowisko zjazdu, zgodnie z naszymi i powszechnymi w społeczeństwie oczekiwaniami, winno dobitnie uświadomić rządzącym, że jest to droga zgubna przede wszystkim dla nich samych. Ufamy, że to »Solidarność« wydobędzie nasz kraj z wszechogarniającego kryzysu, stanowi siłę, którą wy obrócicie na społeczny pożytek. Za delegację Krajowej Komisji Koordynacyjnej Niezależnego Zrzeszenia Studentów – przewodniczący Jarosław Guzy”. Dziękujemy bardzo [oklaski].

Jeszcze prośba i komunikat jednocześnie. Jest to komunikat dla dziennikarzy, a pozwolę go sobie w tej chwili ogłosić: Można zgłaszać się do centrum prasowego z własnymi teczkami, aby uzupełnić materiały nowe, które są dla dziennikarzy.

Czy już jest gotowa lista kandydatów do Komisji Statutowej? Chciałem się zapytać sekretariatu. Jeżeli można, to bym poprosił jeszcze o telegramy, które są dla zjazdu, i tę krótką przerwę będziemy mogli…

Ja chciałem tylko jeszcze się zwrócić z prośbą do organizatorów – nie wiem, czy oni nas słyszą, ale powinni, jeśli są wszechogarniającymi wszystko organizatorami – że ciągle wpływają do prezydium prośby do organizatorów, aby w czasie trwania obrad nie były przede wszystkim czynne punkty wydające różnego rodzaju czasopisma i inne materiały. Również dotyczy to kwestii funkcjonowania w tym czasie bufetów. Ja myślę, że nie możemy ograniczać praw np. dziennikarzom, ale jeżeli chodzi o czasopisma, to myślę, że nie muszą być one w tym czasie wydawane.

Chciałem również poinformować, ponieważ jest tutaj, już czeka dosyć długo w prezydium na odczytanie wniosek złożony przez grupę 42 delegatów, którzy zgłosili wniosek następujący: „W trosce o dobro kultury narodowej i nawiązując do uchwały Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich, Walny Zjazd Delegatów zaprasza na drugą część swoich obrad delegację Związku Literatów Polskich”. Tutaj jest dalej sformułowanie: „dla podpisania porozumienia” – rozumiem, że chodzi tu o to, żebyśmy mogli mieć na sali obecnych tych delegatów i ewentualnie z nimi przyjąć pewne ustalenia. Rozumiem, że możemy jako zjazd, przepraszam, że możemy jako zjazd rozmawiać z nimi jako gośćmi, i traktuję, że jest to formuła, którą możemy w tej chwili przyjąć. Rozumiem, że to zaproszenie prezydium zobowiązuje się wystosować w takiej formule, jak zgłosili wnioskodawcy.

Ja myślę, że kolegę Zbyszka to satysfakcjonuje, a szczegóły ustalimy później, dobrze? Miałbym prośbę… Czy to będzie autopoprawka do tego? No pełny… [gwar] Przepraszam kolego, ale ja odczytałem ten tekst, to są trzy zdania. Jeszcze raz go przeczytam w takim razie: „W trosce o dobro kultury narodowej i nawiązując do uchwały Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich, Walny Zjazd Delegatów zaprasza na drugą część swoich obrad delegację Związku Literatów Polskich dla podpisania porozumienia o współpracy między oboma związkami”. Dziękuję bardzo koledze.

Czy już mamy listę kandydatów do Komisji Statutowej? Czy są inne wnioski i sprawy organizacyjne, z którymi powinniśmy wystąpić? Proszę bardzo, zwracam się do kolegów [gwar]. Przepraszam; ale w sprawach formalnych umówiliśmy się, że tutaj wpływają wnioski na piśmie do prezydium [gwar].

Przepraszam, ja nie udzieliłem nikomu głosu. Przepraszam kolegę, chwileczkę [gwar]. Przepraszam, jeżeli miałby to być wniosek merytoryczny, musielibyśmy zmienić porządek obrad. Rozumiem, że zostało to odczytane, że zobowiązaliśmy się jako prezydium do wystosowania takiego oświadczenia do Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich.

Jeżeli wniosek jest inny, to ja bym prosił kolegę Bujaka[56] o podejście do nas, ponieważ jest on głównym wnioskodawcą, i ustalimy najlepszą formułę rozwiązania tego problemu. Dobrze? Bardzo proszę kolegę Zbyszka Bujaka o podejście do prezydium [gwar].

Przepraszam, chwileczkę, załatwiamy tę sprawę, zaraz będę udzielał głosu [gwar].

Proszę bardzo…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_06A_19810906]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_6b_19810906]

…kolega z sektora dziesiątego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 10

W imieniu sektora naszego proszę o zmianę prowadzącego, dlatego że ten mówi niewyraźnie i nic nie słyszymy. Dalsze prowadzenie obrad jest bezsensowne w tej sytuacji [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę kolegów, prosilibyśmy o wzajemną współpracę, to ułatwi prowadzenie obrad – i tu, i z drugiej strony. I tu nie ma dwóch stron, to musi być wspólne działanie. Rozumiem, że wyjaśnienie, że jest wystosowany tekst ten, który był zwrócony do Związku Literatów Polskich, załatwiało sprawę, prawda?

Czy koledzy zgłaszający ten tekst nadal uważają, że należy to przegłosować? Kolego Bujak, czy należy przegłosować tamten tekst?

Prosimy bardzo o odbywanie wszystkich obrad zgodnie z regulaminem naszych obrad. Przypominam wszystkim delegatom i tym zgromadzonym tu na zapleczu, że formą jedyną zgłoszenia jest zgłoszenie przyjęte przez nas w regulaminie. Przypominam, to obowiązuje wszystkich delegatów.

Proszę państwa, mamy kolejne telegramy: „Serdeczne pozdrowienia, życzenia owocnych obrad, tak ważnych dla przyszłości Polski, przekazuje uczestnikom I Zjazdu Niezależnego Samorządnego Związku »Solidarność« Samodzielna Centrala Związek Nauczycielstwa Polskiego” [oklaski].

„Serdeczne pozdrowienia dla I Zjazdu przesyła rodzina Stypów[57] ze Szczecinka” [oklaski].

„Regionalny Komitet Koordynacyjny Opolszczyzny NSZZ Indywidualnego Rzemiosła »Solidarność« w Opolu przesyła na ręce przewodniczącego Lecha Wałęsy i zjazdowi serdeczne życzenia solidarności, pomyślnych i owocnych obrad. Wierzymy w roztropność i mądrość zjazdu. Wierzymy, że skonsolidowane siły naszych związków solidarnościowych: pracowniczych, rolniczych i rzemieślniczych będą w stanie uczynić z naszej ojczyzny majętną Japonię. Za prezydium – Karol Smotkiewicz[58], przewodniczący” [oklaski].

I tutaj bardzo pompatyczny telegram: „Najdroższym memu sercu bohaterskim uczestnikom zjazdu »Solidarności«. Duchu Święty, Boże Wszechmogący, Królowo Korony Polskiej dopomóż, spraw, daj mądrość. Miejcie wiarę, nadzieję, zwyciężycie. Jesteśmy z Wami”, itd., „pozdrowienia, serdecznie: Maria Długołęcka[59]” [oklaski].

„Drodzy Państwo, w Polsce zawód pisarza zawsze wykraczał poza ścisłe granice rzemiosła. Historia naszego kraju nakładała niezmiennie na barki pisarza dodatkowe obowiązki nauczyciela, świadka, kronikarza, często żołnierza narodowej sprawy. Wydarzenia ostatniego roku nie mogły pozostać pisarzom polskim obojętne, co zresztą znalazło wyraz w czynnym zaangażowaniu wielu spośród nich. Jesteśmy świadkami powstania największego, najbardziej reprezentatywnego ruchu społecznego w dziejach naszego kraju, co więcej, ruch ten podjął również walkę o sprawy dla nas pisarzy najważniejsze: o wolność myśli i słowa, o prawdę, o przywrócenie właściwej rangi wartościom humanistycznym, których rozwojowi nie pomagają nigdy ogólniki biurokratów i nożyce cenzora. Pisarze polscy są wdzięczni »Solidarności«, wierzą jednak, że i ich praca oraz umiejętności są ruchowi zawodowemu nieodzownie potrzebne. Związek Literatów Polskich dąży do zawarcia formalnej umowy o współpracy z NSZZ »Solidarność« i ufa, że nastąpi to w najbliższym czasie. Jako prezes Zarządu Głównego tego związku mam zaszczyt przekazać I Zjazdowi »Solidarności« gorące pozdrowienia od pisarzy zrzeszonych w Związku Literatów Polskich, a także wyrazy przekonania, że stanowczość, odwaga i mądry umiar »Solidarności« potrafią przezwyciężyć piętrzące się przed nią trudności. Zasada przedkładania spraw ważnych nad mniej ważne z jednej strony oraz oczywisty fakt, że nie wolno lekceważyć głosu organizacji reprezentującej olbrzymią większość społeczeństwa z drugiej doprowadzą, wierzymy, do pomyślnego rozwiązania naszych wspólnych problemów. Jan Józef Szczepański[60]” [oklaski].

„W imieniu Stowarzyszenia PAX, wszystkich jego członków i instytucji witamy wasz zjazd, życząc, by zaowocował on uchwałami, które przyczynią się do przywrócenia pokoju społecznego w kraju i wyprowadzenia go z głębokiego kryzysu, w jakim się znalazł. Życzymy Wam, by zjazd stał się dla NSZZ »Solidarność« wydarzeniem, który zamknie etap waszej walki o przetrwanie i urzeczywistnienie waszych uprawnionych postulatów i otworzy etap służby narodowi, budowania i tworzenia. To bowiem warunkuje pełną realizację porozumień podpisanych w Gdańsku, Szczecinie i Jastrzębiu. Stowarzyszenie PAX zawsze na wszystkich płaszczyznach i szczeblach swej aktywności jednoznacznie stwierdzało, że z drogi, którą te porozumienia wytyczyły, nie ma odwrotu, bo jej jedyną alternatywą jest totalna konfrontacja. Obciąża to obydwu sygnatariuszy porozumień historyczną odpowiedzialnością za całościowe, rzetelne i obustronne przestrzeganie ich ducha i litery. Jesteśmy głęboko przekonani, iż zjazd wykaże, że wielomilionowy wasz związek, silny poparciem społeczeństwa i otoczony życzliwością Kościoła, bogatszy o trudne doświadczenia roku, który minął, zdoła udźwignąć przypadającą nań część odpowiedzialności. Tego oczekują od waszego zjazdu wszyscy, dla których dobro narodu i państwa jest dobrem najwyższym. Prezydium Zarządu Stowarzyszenia PAX” [oklaski].

Prosiłbym sekretariat o przyspieszenie pracy nad powstaniem listy.

[UCHWAŁA W SPRAWIE WŁĄCZENIA KAZANIA KS. JÓZEFA TISCHNERA[61] DO DOKUMENTÓW ZJAZDU]

[PD 1kzd_1t_06b_19810906 – 8 minut 39 sekund]

Proszę państwa, został zgłoszony wniosek formalny jeden – prośba, aby włączyć kazanie księdza Tischnera do oficjalnych dokumentów zjazdu [oklaski]. Traktujemy to jako wniosek formalny.

Kto jest za przyjęciem takiego wniosku? Prosimy bardzo – kto jest przeciwny? Nie widzę. Kto się wstrzymał?

Czy komisja uznaje jednoznaczność, prawda? Dziękuję. Będzie to włączone do oficjalnych dokumentów zjazdu.

Państwo pozwolą, że ja usiądę, bo długo nie będę mógł prowadzić.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Ja chciałem wyjaśnić, proszę państwa, bo są wnioski formalne, że nie realizujemy porządku. W tej chwili oczekujemy na przepisanie na maszynie składu Komisji Statutowej. Jak będzie przepisany, to odczytamy do uchwalenia i zamkniemy punkt. W przerwie wykorzystujemy dla spraw kurtuazyjnych, życzeń i tym podobnych.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Jeszcze jeden wniosek formalny – o włączenie w pierwszym… w pierwszej turze… Prosimy bardzo o formułowanie na kartkach tak, żeby tego nie musiał aptekarz odczytywać. My mamy trudności z odczytywaniem. „Prosimy o włączenie w I turze obrad jednego 10-minutowego wystąpienia na temat stanu zagrożenia środowiska w skali kraju”. Ja rozumiem, że, proszę państwa, tego typu wnioski, mimo iż one mogą być traktowane jako formalne, mają swoje miejsce w punkcie, który już uchwaliliśmy, na końcu jest punkt „Wolne wnioski”. Do takich wniosków należy ten. My musimy iść do przodu z wszystkimi…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_06b_19810906]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_07a_19810906]

[WYBÓR KOMISJI STATUTOWEJ, USTALENIE LICZEBNOŚCI KOMISJI]

[Brak fragmentu nagrania]

GŁOS NIEROZPOZNANY

…liczyć ilość uczestników komisji do dwóch i uzupełnić, jeżeli któryś region nie zgłosił osób do Komisji Statutowej, o uzupełnienie, żeby każdy region był w komisji reprezentowany. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

WALDEMAR BAN

Mam pretensję taką – Ban Waldemar, 001 – złożyłem wniosek na piśmie do prezydium właśnie w tych dwóch sprawach, natomiast, mimo to, że zagwarantowano, że wnioski na piśmie będą poza kolejnością głosowane, nikt na jego temat nie mówi. A właśnie mówię na temat ilości delegatów. Chodzi o to, ażeby poszczególni przedstawiciele regionów zaproponowali rozsądną liczbę do Komisji Statutowej.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, o ile… jeśli można… Dziękuję. Rozumiemy wniosek.

WALDEMAR BAN

Wpadliśmy w straszną matnię.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, w tej chwili sekretariat przekazał nam paczkę dziesięciu wniosków kolejnych. Otóż ja proponowałbym, jeśli można – nie powinienem komentować – natomiast istnieje następujący problem – chciałbym, żebyśmy zrozumieli, w czym jest problem. Zebrania przewodniczących grup regionów miały doprowadzić do nieistnienia tej sytuacji, która powstała w tej chwili. To znaczy ta praca została źle wykonana, bądź niewykonana. Bo to można było przygotować wcześniej. Regiony miały zgłaszać i można było w tym momencie uniknąć sytuacji. Głosowanie nad wyborem części osób ze zgłoszeń może doprowadzać do przeciągnięcia całego problemu na kilka godzin – taka jest perspektywa.

Druga sprawa, a mianowicie, jeżeli będziemy uznawali, że Komisja Statutowa to nie jest komisja, która jest uprawniona do wynajdywania rozwiązań statutu, a pełni służebną rolę wobec zgłoszeń naszego zjazdu. Oni nie tworzą nic – oni mają tylko, jako osoby znające się na sprawie, przetwarzać nasze propozycje. I nic więcej! Oni nie mają prawa zmieniać tych propozycji, tylko poddawać zjazdowi pod rozwagę warianty rozwiązań, itd. A my mamy to przyjąć, a nie oni. Zwracam na to uwagę. W tym momencie sprawa reprezentacji regionów, reprezentacji liczebnej itd. jest mniej istotna.

Jeszcze jedna sprawa – jeżeli oni się podzielą na sekcje dotyczące np. wariantu generalnego, paragrafów itd., to w tym momencie liczba ta, ograniczona pierwotnie do osób jedenastu, być może umożliwi szybszą pracę, a nam zależy, żeby ta praca była wykonana w ciągu jednego do dwóch dni. I dlatego ja pozwoliłem sobie po raz pierwszy udzielić sobie głosu – bardzo przepraszam państwa za tego typu historie.

Czy państwo po tym wyjaśnieniu moim macie jeszcze jakieś inne zdania, czy możemy przejść do procedury głosowań, przyjęcia pewnych rozwiązań dotyczących głosowań? Czy nadal ktoś podtrzymuje jakieś zdanie wnoszące coś istotnego?

Proszę bardzo – jedenastka [gwar]. Jedenastka!

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 11

Halo… Proponuję… Było zgłoszone przez kolegę Porawskiego, żeby wybrać 15-osobową komisję. I proponuję przegłosować albo 15-osobową komisję, albo całą listę przegłosować i głosować na konkretne…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Ja rozumiem, że chciałem to w tej chwili załatwiać, kolego. Proponować sposób głosowania, nic innego nie chciałem robić.

Proszę bardzo, czy ktoś ma coś nowego do wniesienia?

JERZY ŁYSIAK[62]

Jerzy Łysiak, Opole, 1713 numer mandatu. Ja poprzednio rozumiałem, że Komisja Statutowa to jest komisja, która będzie na tym zjeździe stróżem prawa. Natomiast to wyjaśnienie, które złożył kolega przewodniczący obrad bieżących, stanowić by miało, że Komisja Statutowa jest to specjalna komisja wniosków i uchwał… wniosków specjalnych w sprawie statutu. Więc jest konkretne pytanie: czy to jest komisja do spraw ochrony prawa tego związku na zjeździe, czy to jest specjalna komisja uchwał i wniosków w sprawie statutu?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, kolego, jest akapit odpowiedni w regulaminie: zaproponowanie propozycji zmian itd. Niech kolega sięgnie do regulaminu naszych obrad – jakie jest zadanie komisji. Jest to nadal służebna rola wobec zjazdu, nic innego [oklaski].

Proszę państwa, rozumiem, że możemy teraz…

Czy ktoś ma istotny pomysł, czy możemy przejść do głosowania formy, jaką przyjmiemy? Nie widzę istotnych pomysłów. Dziękuję.

Proszę państwa, chciałbym szerzej postawiony wniosek pierwszy poddać pod głosowanie. Jeżeli on będzie odrzucony, w tym momencie wrócimy do zawężania liczby.

Czy państwo uważacie, że cała lista zgłoszonych do Komisji Statutowej, w tej interpretacji, jaka wynika z regulaminu naszych obrad, powinna być głosowana jako członkowie Komisji Statutowej? Kto jest za pełną listą zgłoszonych? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Kto się wstrzymał?

Czy komisja ma jednoznaczność?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie ma jednoznaczności. Musimy głosy liczyć.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Prosimy bardzo o uruchomienie systemu liczenia. Kto jest za pełną listą? 61 odczytanych nazwisk. To były 61 nazwiska. Proszę bardzo, kto jest za? Prosimy sektorowych o liczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Komisja Uchwał i Wniosków też głosuje. Komisja Uchwał i Wniosków też głosuje!

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, kolejne sektory. Jedynka jest ile, jedynka łącznie z ciałem prezydialnym?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor drugi – 27 głosów, sektor trzeci – 4 głosy, sektor czwarty – 14, sektor pierwszy – 40, piąty – 18, szósty – 19, siódmy – 8, dwunasty – 14, jedenasty – 19, dziewiąty – 14, trzynasty – 21, czternasty – 26, piętnasty – 34, szesnasty – 25, sektor dziesiąty – 7, sektor siedemnasty – 14, sektor osiemasty – 16, sektor ósmy – 26.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, kto jest przeciwny pełnej liście?

Prosimy o zliczanie w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 10 głosów, sektor drugi – 6, sektor czwarty – 32, sektor trzeci – 31, sektor piąty –15, szósty – 13, siódmy – 25, ósmy – 11, dziewiąty – 18, dziesiąty – 25, jedenasty – 14, dwunasty – 19, trzynasty – 15, czternasty – 0, piętnasty – 4, szesnasty – 4, siedemnasty – 4, osiemnasty – 2.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Wszystkie, tak? Dziękuję bardzo.

Kto się wstrzymał? Prosimy o głosowanie mandatami.

Proszę państwa w międzyczasie, zanim koledzy policzą, mimo iż myśmy byli prezentowani po wyborze, wpłynął wniosek o przedstawienie się z imienia i nazwiska. Moje nazwisko Antoni Fijałkowski. I pytanie, z kim konferowałem z grupy ekspertów. Ekspertem dotyczącym tej interpretacji statutu był m.in. mecenas Chrzanowski i inne osoby. Odpowiedź na wniosek formalny. Profesor Stelmachowski, przepraszam bardzo, no grupa prawników, ekspertów naszego zjazdu.

Proszę bardzo, już są zliczenia w poszczególnych…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor numer jeden – 10 głosów, sektor drugi – 5, sektor trzeci – 10, sektor czwarty – 5 głosów, sektor szósty – 5, siódmy – 3, ósmy – 2, dziewiąty – 4, dziesiąty – 6, jedenasty – 4, dwunasty – 9, trzynasty – 4, czternasty – 2, piętnasty – 3, szesnasty – 4, siedemnasty – 3, osiemnasty – nie widzę…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuje bardzo. Prosiłbym…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Osiemnasty – 4.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Prosiłbym bardzo o sumowanie szybkie. Proszę państwa, koledzy sumują.

Mam tutaj jeszcze jeden wniosek z grupy formalnych, który był taki sam. Kolega Szymon Pawlicki[63], Region Gdańsk: „Drugie piętro widowni jest pustawe, brak bezpośrednio transmisji z obrad zjazdu. Wielu ludzi stojących przed halą chętnie skorzystałoby z zaproszenia. W każdym dniu obrad większe grono ludzi mogłoby być informatorem społeczeństwa o przebiegu obrad. Stawiam wniosek, aby Biuro Organizacyjne wystawiało jednorazową przepustkę dla gościa zjazdu”. Ja po prostu nie chciałbym wchodzić w kompetencje Biura Organizacyjnego, ja przekażę to do Biura Organizacyjnego, tak to rozumiem. My nie możemy podejmować decyzji za Biuro Organizacyjne. Dziękuję bardzo.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Więc, proszę państwa, informuję, że głośnik jest czynny na zewnątrz, na polu po prostu. Tam, gdzie ludzie stoją, głośnik jest czynny i słychać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Można podać wyniki?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Są wyniki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc w głosowaniu jawnym za wnioskiem było 346 głosów, przeciw temu wnioskowi było 248, wstrzymujących 79 głosów. Wobec powyższego głosek przeszedł większością głosów… Wniosek przeszedł!

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, prosiłbym wszystkie osoby wyczytane z listy, skład naszej komisji, o zebranie się bezpośrednio na prawo od prezydium [gwar]. Przepraszam bardzo – przestrzał. Przepraszam. Tu zaczyna być gorąco w koło.

Proszę państwa, ponieważ mamy już przyjętą regułę, że głosujemy na pełną listę, kto jest za przyjęciem tej listy do składu naszej Komisji Statutowej? Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Czy jest jednoznaczny wynik?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek przeszedł. Wyraźną większością głosów.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Wniosek przeszedł. W tym momencie prosiłbym kolegów o zebranie się na prawo od prezydium celem ukonstytuowania się i podjęcia niezwłocznie pracy, właśnie z podziałem na odpowiednie grupy tematyczne itd.

Proszę państwa, ostatnia sprawa, która nie została jeszcze dopięta do końca. Tutaj kolega Bujak chciał w ciągu dwóch minut dosłownie zakończyć tą sprawę ze Związkiem Literatów Polskich.

Proszę bardzo. Mikrofon szósty.

[ZAPROSZENIE PRZEDSTAWICIELI

ZWIĄZKU LITERATÓW POLSKICH NA ZJAZD]

[PD 1kzd_1t_07a_19810906 – 15 minut 39 sekund]

ZBIGNIEW BUJAK

Tak… Jest? [czynny mikrofon nr 6]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Jest.

ZBIGNIEW BUJAK

Dziękuję.

Proszę państwa, właśnie niedawno zostały odczytane pozdrowienia Związku Literatów Polskich i została powtórzona propozycja podpisania wspólnego porozumienia. Nasz wniosek zmierza do tego, aby zjazd wystosował zaproszenie do Związku Literatów Polskich na II część zjazdu i aby na II części zjazdu, w części merytorycznej nastąpiło uroczyste podpisanie porozumienia między związkiem zawodowym „Solidarność” a Związkiem Literatów Polskich.

Do czego zmierza mój wniosek? Otóż o randze zjazdu, jak również o pozycji i sile naszego związku decydować będzie nie tylko program, jaki tu zostanie przyjęty, jego realizacja, decydować będzie również to, z jakimi środowiskami, z jakimi związkami, z jakimi stowarzyszeniami nasz związek będzie współpracował, i jak silna będzie to współpraca. Związek Literatów Polskich, który się cieszy pełnym zaufaniem, wielką niezależnością, posiada wielki kredyt zaufania. To porozumienie z nim zawarte będzie wyznaczało pewne zasady, jakie w zakresie nawiązywania współpracy nasz związek będzie kontynuował. Stąd treść za… [brak fragmentu nagrania] którą powtarzam w całości: „W trosce o dobro…”.

[Brak fragmentu nagrania]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Kto jest przeciwko? Raz, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem. Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek przeszedł zdecydowaną większością głosów.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Wniosek przeszedł. Dobrze. Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, chciałbym za chwilę zarządzić 15-minutową przerwę, natomiast podczas przerwy proszę o zgłoszenie się kolegów, którzy traktują te wnioski jako wnioski formalne. Są to następujące nazwiska: kolega Zygmunt Staszewski[64], kolega Leon Okińczyc[65], kolega Adam Turkiewicz[66], kolega Michał Mąsior i Wiesław Capik[67], kolega Waldemar Ban, kolega Bolesław Drochowski[68], kolega Zenon Szachowicz[69], kolega Krzysztof Szeglowski, kolega Henryk Pękala[70], kolega Roman Tabisz[71]. W tej chwili napłynął cały pakiet od sekretariatu. Prosimy bardzo o zgłoszenie się podczas przerwy. 15 minut przerwy.

[Przerwa w obradach]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo bym prosił o to, żeby obrady mogły posuwać się do przodu [stuka w mikrofon]. Proszę państwa, chcę zmontować jakiś sygnał akustyczny, zastępczy w stosunku do głosu, organizatorzy organizują jakiś gong, który by jednoznacznie przywoływał, że ta runda naszych obrad się zaczyna.

[Brak fragmentu nagrania]

…jednoznaczny wynik, komisja mówi.

Proszę państwa, prosiłbym o wygłoszenie za chwilę tego przemówienia. Chciałbym tylko – w tej chwili jest już znacznie więcej osób na sali – chciałbym wprowadzić pewne przypomnienia. Myśmy wczoraj przegłosowali nasz regulamin obrad. Chciałbym, żeby ten regulamin był ściśle przestrzegany. W związku z tym proponuję następujące przypomnienie – wszystkie wnioski, które mają charakter wniosków merytorycznych, sekretariat będzie przekazywał do naszej Komisji Wnioskowej i oni będą przygotowywali te wnioski w pewien pakiet i będą razem zgłaszali. Jeżeli każdy będzie wyskakiwał z kolejnym wnioskiem, to w tym momencie to nam rozkłada nasz tok obrad. To jest pierwsza sprawa. To jest oczywiste i wynikające z naszego regulaminu.

Natomiast w tej chwili chciałbym zaproponować następujące rozwiązanie: ponieważ jest wiele osób, które traktuje niektóre wnioski jako wnioski formalne, przy czym one nie zawsze są wnioskami formalnymi, chciałbym zaproponować takie rozwiązanie, aby wniosek, który w myśl reguły jest zgłaszany jako formalny, był konsultowany z szefem zespołu regionalnego. Po prostu, żeby uniknąć napływających stert wniosków, które nie zawsze są wnioskami formalnymi, i w tych warunkach dopiero zgłaszamy.

Proszę bardzo, w tej sprawie kolega Syryjczyk.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, jest jeszcze jedna gorąca prośba. Naprawdę nam znacznie łatwiej pójdzie, kolegom, którzy przewodniczą konkretnie, jak nam będziecie trochę mniej pomagać w sensie zgłaszania kolejnych propozycji rozwiązań, jak prowadzimy. Napływają już sprzeczne, powiedzmy sobie, wnioski, przykładowo co do obecności na sali. Jeden z kolegów twierdzi, że właśnie jest bardzo dobrze, że sporo osób jest poza salą, bo dyskutują w kuluarach tematy merytorycznie istotne. Drugi każe, żebyśmy zamknęli drzwi, prawda. No, jest to dość diametralnie przeciwne, prawda. Wydaje się, że rozsądnie będzie wtedy, jeżeli po prostu… Ja już apelowałem kilkakrotnie na tej sali o to, żeby po pierwsze, jak ktoś wychodzi, to poszedł sobie do tyłu i tam obszedł, a nie defilował w poprzek, jak tam właśnie grupa kolegów między trzynastym a czternastym [sektorem] defiluje w tej chwili, prawda, koledzy?! Tylko żeby chodzić do tyłu i schodzić do tych rzędów, żeby nie defilować, nie przeszkadzać tym, którzy słuchają obrad. Po drugie, jeżeli chodzi o zamykanie bufetów, sal itd., proszę państwa, takich wniosków wpłynęło już kilkanaście, również w różne strony są przeciwstawne. Nie będziemy takich wniosków w ogóle czytać wszystkich, bo to wydłuża kolosalnie czas trwania obrad.

Następnie wpłynął wniosek co do tego, jak ma powstać Komisja Statutowa; oni się sami konstytuują i już wypracują metodę pracy, wyłonią jakieś prezydium czy coś innego. W tej chwili oni się konstytuują. Tego wniosku też nie poddam w związku z tym pod głosowanie.

I jeszcze jest problem organizacyjnych przerw i takich innych spraw – będziemy to uwzględniać na roboczo, my już jako prezydium, bez głosowania.

Jest problem, jak długo mamy obradować itd. Przyjmujemy, że do 10 godzin; zgadzamy się z tym, uwzględnimy w miarę możności.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, prosiłbym o przegłosowanie następującego wniosku: „Wszystkie wnioski mające charakter wniosków formalnych są zgłaszane w porozumieniu z szefem grupy regionalnej”. To po prostu nieco sprawę prawdopodobnie nam wyprostuje.

Kto jest za takim wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwko? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Dziękuję.

W takim razie, jeżeli ktoś będzie pisał na górze: „wniosek formalny”, to w tym momencie musi być obok parafa szefa grupy regionalnej i to dopiero wpływa. Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, prosiłbym, zgodnie z państwa zaproszeniem, na trybunę pana Karla Hummela – Austriacką Federację Związków Zawodowych [Der Österreichische Gewerkschaftsbund]. Natomiast za chwilę wejdziemy w dalszy tok naszych obrad.

Proszę uprzejmie.

[WYSTĄPIENIE PRZEDSTAWICIELA AUSTRIACKICH

ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

KARL HUMMEL

[Tłumaczenie] Panie przewodniczący, drogie koleżanki, drodzy koledzy. Jest to dla mnie osobiście wielka radość i wielki zaszczyt, by móc przekazać państwu, w związku z I kongresem krajowym „Solidarności”, przyjazne i koleżeńskie życzenia związków zawodowych Austrii [oklaski].

Z wielkim poszanowaniem i w poczuciu więzi starają się związki zawodowe Austrii zapoznać z dążeniami niezależnego i samorządnego związku zawodowego „Solidarność”. Zdajemy sobie wszyscy sprawę z wagi historycznej tej chwili i z wagi tego tak ważnego I kongresu, i pragniemy w związku z tym wyrazić państwu wyrazy naszego szacunku w związku z tak mądrą i z tak prosto podążającą do celu polityką, która, jak dotychczas, przyniosła państwu tak wielkie sukcesy w budowie i rozbudowie wolnego i niezależnego związku zawodowego.

Ruch związkowy w Austrii, po swoim założeniu w roku 1945, mógł przezwyciężyć swoje rozbicie związkowe i w odpowiednim związku, czy w odpowiedniej federacji, która grupuje wszystkie kierunki polityczne, wspólnie z wszystkimi siłami demokratycznymi podjąć prace nad odbudową naszego kraju. Siły swoje stawiała zawsze i wszędzie w służbie pracowników naszego kraju i zawsze stała na straży niezależności ruchu związkowego od wpływów rządu, partii i wszelkich innych kierunków politycznych oraz pracodawców [oklaski]. Dalszą zasadą naszego ruchu związkowego jest, by rozpatrywać posunięcia rządu naszego kraju w kontekście tego, co rząd ten skłonny jest uczynić dla mas pracujących, dla robotników.

Pozwólcie, że powiem jeszcze na zakończenie, że również w przyszłości z wielką sympatią popierać i śledzić będziemy wszelkie wasze poczynania, wasze kroki, waszą walkę o niezależny ruch związkowy. Będziemy śledzić wasz ruch, który powstał dla dobra kraju, dla dobra narodu, dla dobra ludzi pracy, i w miarę naszych możliwości będziemy was wspierać i wspomagać [oklaski]. Niech żyje niezależny związek zawodowy „Solidarność” [oklaski]. Pozwólcie również, by w dowód naszego związku, naszego powiązania z wami, bym przekazał na ręce przewodniczącego mały upominek od naszej federacji związków zawodowych [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo za wystąpienie.

Proszę państwa, Biuro Prasowe zgłosiło prośbę do zjazdu. Za chwilę, jak wiadomo, zgodnie z naszym porządkiem, będzie przedstawiony przez kolegę Celińskiego referat sprawozdawczy KKP. Pełny tekst jest wydrukowany, natomiast ten referat będzie przedstawiony, tak należy to rozumieć.

Druga sprawa: Biuro Prasowe zgłosiło następującą prośbę – jest to bardzo istotna część naszego zjazdu i zgłasza prośbę o dopuszczenie na początkowe 10 minut tego przedstawienia referatu ekip telewizyjnych akredytowanych przy naszym zjeździe.

Czy państwo… W tej chwili, zgodnie z naszym życzeniem, koledzy z telewizji zostali tutaj przez organizatorów usunięci po prostu – chcemy ich dopuścić na pierwsze 10 minut referatu sprawozdawczego.

Kto jest za takim rozwiązaniem? To jest bardzo istotny akapit naszego zjazdu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Przyjęto większością głosów.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo o dopuszczenie tychże ekip.

Proszę państwa, jako prezent dostaliśmy od związków austriackich możliwość obliczania naszych rekompensat żywnościowych! [pokazuje kalkulator] [oklaski] O! już koledzy biorą się do roboty, rozumiem [oklaski].

Prosiłbym o przedstawienie referatu sprawozdawczego KKP.

Proszę uprzejmie. Proszę kolegę Celińskiego.

[SPRAWOZDANIE KRAJOWEJ KOMISJI POROZUMIEWAWCZEJ]

[PD 1kzd_1t_07a_19810906 – 34 minuty 15 sekund]

ANDRZEJ CELIŃSKI[72] – sekretarz Krajowej Komisji Porozumiewawczej

Pełne sprawozdanie zostało doręczone delegatom. Przedstawię najistotniejsze jego części. Te przede wszystkim, które dotyczą najogólniejszego spojrzenia na przebyty przez związek rok.

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” ma za sobą rok faktycznego, a 10 miesięcy prawnego istnienia. Przedstawiając sprawozdanie z tego okresu działalności, Krajowa Komisja Porozumiewawcza ma pełną świadomość, że ten krótki czas istnienia związku miał decydujące znaczenie dla formowania się i przyszłości niezależnego ruchu zawodowego, jak też dla losów naszego kraju. Dlatego też sprawozdanie nasze dotyczy nie tylko pracy samej KKP, ale działań zbiorowych Solidarności w tym okresie.

I Zjazd zamyka założycielski okres istnienia naszego związku. Na wszystkich szczeblach terytorialnych istnieją już władze związkowe powołane na drodze demokratycznych wyborów. Na obecnym zjeździe powołamy krajowe instancje związku.

Czas nie sprzyjał normalnej pracy wewnątrzzwiązkowej. Byliśmy przecież ustawicznie wciągani w sytuacje konfliktowe, przechodziliśmy niemal bez wytchnienia od jednego konfliktu do następnego. W stanie najwyższego zagrożenia znajdowały się nie tylko interesy ludzi pracy i związku, ale samo istnienie Solidarności i losy kraju. Walne zebrania delegatów, jakie odbywały się w ostatnich miesiącach we wszystkich regionach kraju, dały już okazję do wstępnego podsumowania prac założycielskich i organizacyjnych Solidarności, jak też ocenę ewolucji ogólnej sytuacji w kraju. Jesteśmy przekonani, że I Zjazd, zmierzając do zarysowania programu działań naszego związku, dokona także oceny dotychczasowej naszej drogi i rozważy doświadczenia minionych miesięcy. Mamy pełną świadomość, że jesteśmy dopiero na początku obranej przez nas drogi. Konkretne rezultaty naszych działań w zestawieniu z naszymi pragnieniami i nadziejami mogą się zdawać nikłe i niewystarczające, ale jednocześnie jesteśmy przekonani, że powstanie i istnienie Solidarności, zrodzonej z walki o prawa robotnicze i obdarzonej ogromnym zaufaniem społecznym, zmieniało i zmienia życie społeczne i polityczne naszego kraju. Nie nadużyjemy słowa, stwierdzając, że w Polsce dokonuje się rewolucja, której główną siłą jest Solidarność.

Przytłoczeni ciężarem katastrofy ekonomicznej, która jest dziedzictwem władzy przedsierpniowej i rezultatem braku konsekwentnej polityki naprawy i reformy ze strony władz po sierpniu 1980 roku, niekiedy nie dostrzegamy w pełni, że Polska posierpniowa staje się innym krajem niż przedtem. Przed Sierpniem rozczarowane i zniechęcone społeczeństwo poddawało się długo, na ogół biernie, narzuconemu systemowi władzy i gospodarki. W ostatnich latach jednak opór wobec nieudolnej polityki gospodarczej, kłamliwej propagandy oraz poniewierania godności ludzkiej narastał i groził niekontrolowanym wybuchem gniewu o nieobliczalnych konsekwencjach. Ludzie sprawujący władzę bali się zarówno społeczeństwa, jak i reform, czyli jakichkolwiek zmian systemu, które mogłyby ograniczyć ich władzę.

Na szczęście były w narodzie siły zdolne podjąć dzieło odnowy. Z działania tych sił narodziła się Solidarność. Nigdy nie zamarła tradycja niezależnego ruchu robotniczego i związkowego. Żywa była pamięć i doświadczenia robotniczego protestu Poznania, Wybrzeża, Radomia i Ursusa. Z tych doświadczeń wykształciła się świadomość i wola walki o prawa pracownicze i obywatelskie, a zarazem solidarność, opanowanie i dyscyplina, które były znamieniem wielkich akcji strajkowych ubiegłego roku. Z tych doświadczeń wyrósł ruch wolnych związków zawodowych. Tradycję robotniczą ożywiły i wsparły ruchy inteligencji i młodzieży, które rozwinęły się z protestów przeciw totalitaryzmowi i represjom, w imię solidarności i godności człowieka oraz wartości narodowych i religijnych. Niezależne ruchy społeczno-polityczne, utworzone dla obrony robotników oraz praw ludzkich i obywatelskich: Komitet Obrony Robotników, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, środowiska uniwersyteckie, Towarzystwo Kursów Naukowych, Konwersatorium Doświadczenie i Przyszłość, środowiska K[lubów] I[nteligencji] K[atolickiej], duszpasterstw oraz środowiska młodzieży: R[uch] M[łodej] P[olski], S[tudenckie] K[omitety] S[olidarności] wniosły wielki wkład w dzieło odnowy kraju. Ogromną rolę odegrał Kościół. Przechowując narodowe tradycje, starał się duchowo i moralnie umacniać ubezwłasnowolniony naród oraz występował przez wiele lat jako jedyny publiczny obrońca ludzi pracy i wyraziciel społecznych potrzeb, bronił godności ludzkiej i wolności obywatelskich oraz starał się osłaniać niezależne ruchy społeczne. Wielka postać prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego była symbolem narodowej godności, a zarazem i mądrości politycznej Kościoła. Wybór papieża-Polaka i jego pielgrzymka po kraju była zwieńczeniem chlubnego dzieła Kościoła i ważnym czynnikiem narodowego przebudzenia.

W lipcu i sierpniu 1980 r. protest robotniczy wymierzony był przeciwko niesprawiedliwości i kłamstwu, przeciwko arbitralnym decyzjom i rozkazom władzy, przeciwko coraz wyraźniejszemu pogarszaniu się sytuacji ekonomicznej w kraju i położenia materialnego ludzi pracy. Po lipcowym zrywie Lublina przyszedł pamiętny strajk robotników Wybrzeża, wsparty przez Śląsk i Zagłębie oraz cały kraj. W klimacie strajku powszechnego władze ustępowały przed żądaniami robotniczymi. Podpisane zostały porozumienia w Szczecinie, Gdańsku, Jastrzębiu, Katowicach i innych ogniskach konfliktu strajkowego. Wydarzeń tych nie można mierzyć tylko miarą bezpośrednich przyczyn i skutków walki strajkowej, sprawą podwyżki cen oraz żądań płacowych i materialnych. Robotniczy poryw sierpniowy był bowiem potężnym ruchem wyzwoleńczym, którego cele dotykały praw człowieka i obywatela, godności ludzkiej, nadrzędnych praw społeczeństwa i narodu oraz podstawowych aspiracji świata pracy. Był kontynuacją walk robotniczych z 1956, 1970, 1976 r., kontynuacją zbiorowych działań w obronie praw człowieka, kontynuacją ruchów na rzecz obrony i naprawy Rzeczypospolitej. Najważniejszą rzeczą jest jednak, że polski Sierpień nie tylko zmienił krajobraz społeczny naszego kraju oraz istniejący układ sił, ale również rozpoczął głęboką przemianę duchową Polaków. Solidarność jako wielka realna siła stwarza szansę społecznej równowagi, w której człowiek będzie ochroniony, a władza skutecznie kontrolowana. Niemniej ważne jest jednak, że wielkie sierpniowe zwycięstwo zmieniło sytuację duchową i moralną narodu. Przyniosło wielki poryw nadziei. Ludzie uwierzyli, że może być lepiej, że jest sens w solidarnej pracy i walce, w demokracji i samorządzie, że jest sens w prawdziwym, społecznym zaangażowaniu. Ta wiara pozwala znosić wyrzeczenia i stawiać czoło trudnościom. I ten potencjał mocy i energii ludzkiej jest największą siłą. Jest gwarancją, że porozumienia mogą być dotrzymane. Nie wolno nam tego potencjału zmarnować.

Cała dotychczasowa historia Solidarności od września [19]80 do września [19]81 r. składa się z ciągu konfliktów o podobnym przebiegu: wybucha gwałtownie lub narasta konkretny problem, brak reakcji władz lub reakcja niewłaściwa wywołuje taką czy inną formę protestu, zaczynają się negocjacje toczące się w wielkim napięciu i kończące po wielu godzinach nieprzerwanych rozmów podpisaniem takiego czy innego porozumienia. W tym całym trudnym okresie tworzenia się związku i wielu ostrych konfliktów społecznych Solidarność cieszyła się szerokim poparciem Kościoła. Zarówno zmarły prymas Polski kardynał Wyszyński, jak i nowy prymas ks. arcybiskup Józef Glemp, episkopat jako całość, poszczególni biskupi i duchowieństwo wielokrotnie wspierali nas swymi oświadczeniami i działaniami. Niejeden raz przedstawiciele Kościoła podejmowali trudną rolę pośredniczenia w konfliktach i negocjacjach.

Przed Sierpniem, nim jeszcze powstał nasz związek, kryzys gospodarczy wchodził w fazę kulminacyjną. Zadłużenie gospodarcze osiągnęło zawrotny poziom. Produkcja spadała. Coraz częściej brakowało energii. Rwała się kooperacja, pogarszało się zaopatrzenie przemysłu i rynku. Gwałtownie dawały o sobie znać rezultaty całego pasma błędnych decyzji gospodarczych. Obowiązujący system gospodarczy zniechęcał ludzi i przedsiębiorstwa do dobrej i wydajnej pracy. Od wielu lat następował spadek dochodu narodowego. Głęboka choroba gospodarki narodowej była faktem coraz bardziej oczywistym. Nie brakło ostrzeżeń o najwyższym zagrożeniu i propozycji szerokiej reformy społeczno-gospodarczej. Ówczesne władze nie zamierzały jednak podjąć reformy. Postanowiono ratować sytuację, wystawiając rachunek do zapłacenia społeczeństwu, a szczególnie klasie robotniczej. Naszą odpowiedzią były strajki. Solidarność od początku podjęła walkę przeciwko groźbie przerzucenia kosztów kryzysu na barki społeczeństwa. Uzyskaliśmy jednak tylko częściowy sukces. Przeprowadzone zostały regulacje płac. Toczyliśmy o nie ostrą batalię. Znaliśmy sytuację kraju i walczyliśmy nie o to, aby podwyżki były wysokie, lecz o to, by były sprawiedliwe. Opór władz sprawił, że ten cel nie został osiągnięty w pełni.

Oprócz regulacji płac do naszych osiągnięć możemy zaliczyć niektóre zmiany w systemie zabezpieczenia socjalnego. Przeprowadzono pierwszą fazę regulacji zasiłków rodzinnych, rozpoczęty został program wprowadzania zasiłków wychowawczych. Nastąpiło już doraźne podwyższenie najniższych emerytur do wysokości 3 tys. zł, a jednocześnie trwają intensywne i znacznie już zaawansowane prace nad likwidacją tzw. starego portfela. Związek nasz spowodował także rozpoczęcie prac nad zabezpieczeniem społecznym na wypadek bezrobocia. Trwają prace nad ustaleniem minimum socjalnego, które ma być podstawą minimalnych płac i świadczeń społecznych. Zrealizowano także pewną część porozumień branżowych. Zdołaliśmy uzyskać realizację zasady wolnych sobót. W przytłaczającej większości zakładów pracy ich wprowadzenie nie pociągało za sobą żadnych negatywnych konsekwencji ekonomicznych. Tylko w części gospodarki pogłębiły się z tego powodu deficyty zatrudnienia, rzutujące na wielkość produkcji. Najostrzej wystąpiło to w górnictwie. Zwiększony czas wolny jest ciężko wywalczonym, historycznym zwycięstwem ludzi pracy w Polsce. Dążyć będziemy do konsekwentnej realizacji tej zasady. Związek powinien w szerszej mierze podjąć sprawę właściwego gospodarowania czasem wolnym, poprzez rozwój życia kulturalnego i form aktywnego odpoczynku.

Mimo sukcesów, jakie osiągnął nasz związek, nie zdołaliśmy zabezpieczyć pracowników przed spadkiem poziomu życia. Skumulowane skutki kryzysu wystąpiły w okresie roku, jaki minął od powstania naszego związku, z pełną siłą. Ich rezultatem jest przede wszystkim głęboki, nienotowany w powojennej historii Europy, spadek produkcji.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_07a_19810906]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_07b_19810906]

Już dziś warunki życia społeczeństwa są dramatyczne. Najgorzej jest z zakupem żywności. Ciężka jest również sytuacja mieszkaniowa. Pogarsza się komunikacja. Inflacja, mimo że większość oficjalnie obowiązujących cen nie uległa zmianie, jest faktem. Uderza to przede wszystkim w najsłabsze materialnie grupy ludności. Związek musi natychmiast podjąć działania na rzecz obrony sytuacji materialnej najuboższej ludności. Konkretne załatwienie sprawy dodatków drożyźnianych ma tu znaczenie podstawowe.

Solidarność dotychczas nie podjęła bezpośrednich działań w gospodarce. Nie zdecydowaliśmy się też przedstawić naszego własnego programu wyjścia z kryzysu i własnego programu reformy. Chcieliśmy, wbrew oskarżeniom, być przede wszystkim związkiem zawodowym. Nie dysponowaliśmy środkami działania. Nie mogliśmy wziąć współodpowiedzialności, nie mając wpływu na decyzje. Liczyliśmy na działania rządu. Rząd jednak okazał się niesprawny i dziś sytuacja gospodarcza jest dużo gorsza niż przed rokiem. Jest katastrofalna. Nie zapominając o tym, że jesteśmy związkiem zawodowym, nie zapominając o ryzyku, jakie niesie bezpośrednie angażowanie się związku w działania gospodarcze, musimy jednak na zjeździe opracować strategię aktywnego działania w gospodarce. Jesteśmy gotowi uczestniczyć w opracowaniu i realizacji rzeczywistego programu ratowania gospodarki, ale też musimy strzec zasady, którą kierowaliśmy się w ciągu ubiegłych miesięcy: nie wolno podejmować takich środków, które powodowałyby pogorszenie się sytuacji materialnej najuboższych grup ludności lub też prowadziłyby do masowego bezrobocia. Aktywniej musimy się również zająć sprawą reformy gospodarczej. Naszą jest zasługą, że sprawa reformy znajduje się dziś w centrum zainteresowania opinii publicznej, że rząd został zmuszony do podjęcia pierwszych działań w tym zakresie. We władzy były jednak i są wpływowe grupy, które przeciwne są reformie. Grupy te dążą do opóźnienia wprowadzenia reformy lub do okrojenia jej programu. Widać to wyraźnie na przykładzie stosunku władz do sprawy samorządu pracowniczego. Solidarność musi na zjeździe określić formy i środki intensywnego działania na rzecz reformy gospodarczej. Miniony rok pokazał, że bez takich działań ze strony związku trudno liczyć na szybkie wprowadzenie reformy.

Porozumienie gdańskie zapowiadało, że nowy związek uzyska prawo do własnych publikacji. Długie siedem miesięcy czekaliśmy na umożliwienie druku naszego pisma ogólnozwiązkowego, „Tygodnika Solidarność”, którego półmilionowy nakład, stale zresztą zagrożony brakiem papieru, nie zaspokaja naszych potrzeb. Powstanie własnego organu naszego związku było wydarzeniem nie tylko w naszej pracy wewnętrznej, ale także w życiu społecznym kraju. Rozszerzanie się sfery prawdy w obiegu informacji działa przecież hamująco na upowszechnianie nieprawdy. Pojawiły się w normalnym obiegu – to znaczy także pod nadzorem cenzury – inne periodyki związkowe w Szczecinie, Jastrzębiu, Jeleniej Górze. Władze zapowiadają udzielenie zgody na publikacje tygodników związkowych w kilku jeszcze innych miastach. Nie zrealizowano dotąd przyrzeczenia zawartego w porozumieniu gdańskim o własnym wydawnictwie związku. Jednakże wszystkie nasze organizacje regionalne wszczęły od pierwszej chwili działania wydawnicze w miarę posiadanych środków, a z czasem przy pomocy urządzeń

poligraficznych, jakie uzyskiwaliśmy od zaprzyjaźnionych z nami związków zawodowych. Powstały i funkcjonują setki biuletynów związkowych – regionalnych, branżowych, środowiskowych czy zakładowych.

Ale jednocześnie problem dostępu do środków społecznej komunikacji wykraczał poza obręb wewnętrznych spraw związku i dotykał w ogóle jego istnienia i funkcjonowania w życiu społecznym kraju. Monopol informacji i wyrażania opinii, jaki panuje nadal w radiu i telewizji, w sposób drastyczny narusza prawa społeczeństwa. Związek nasz domagał się ustanowienia społecznej kontroli nad programem radiowo-telewizyjnym, ale do tej pory ze strony władz dokonywane były w tym zakresie ruchy pozorne. Informacje i komentarze polityczne Telewizji Polskiej pozostają całkowicie w stylu przedsierpniowego systemu rządzenia, a Solidarność jest ustawicznie przedmiotem zjadliwej, wrogiej, a najczęściej oszczerczej propagandy. W ciągu minionych miesięcy program polityczny Telewizji Polskiej zwiększał lub wytwarzał napięcie społeczne, wytwarzał rzeczywiste zagrożenie kraju. Krajowa Komisja Porozumiewawcza uważa stworzenie naszemu związkowi normalnych warunków dostępu do środków masowego przekazu za jeden z podstawowych środków budowania stabilizacji i spokoju społecznego. Nasz związek nie boi się krytyki, w jakikolwiek sposób byłaby ona sformułowana. Walczyliśmy natomiast o prawo do prawdy w komunikacji społecznej i będziemy o to walczyć dalej.

Zarówno program związku, jaki i formy działań wyrastały z potrzeby chwili, z bezpośrednich zadań, które musieliśmy rozwiązywać. Główną treść programu Solidarności stanowiły przecież żądania robotniczych protestów i im też podporządkowana była strategia działań całego związku. Podpisane przed rokiem porozumienia zagwarantowały naszemu związkowi prawo do istnienia i działania. W historycznych już dziś dokumentach rządzący zobowiązywali się respektować wolę świata pracy i całego społeczeństwa, decydowania o sobie, wolę życia w prawie, prawdzie i godności.

Solidarność przyjęła z uznaniem i dobrą wiarą zapowiedź linii dialogu, rozwiązywania problemów i konfliktów w drodze negocjacji i porozumień. Tylko w ten sposób bowiem możliwe jest przezwyciężenie kryzysu i przeprowadzenie niezbędnych reform, bez groźby tragicznej konfrontacji społeczeństwa z władzą, konfrontacji, która na długie lata zaprzepaściłaby naszą wielką historyczną szansę. Świadomi zagrożeń, przyjęliśmy od początku zasadę politycznej rozwagi i samoograniczenia. Potrafiliśmy czekać cierpliwie i długo, potrafiliśmy zawierać kompromisy, rezygnując z części naszych postulatów, odkładając inne na później. Znamy przewagę dialogu nad konfrontacją, jednakże konsekwentny opór przedsierpniowego systemu, różnych sił w aparacie władzy gospodarczej i politycznej zmuszał nas wielokrotnie do posługiwania się ostatecznym argumentem, jakim jest strajk. Czyniliśmy zresztą to w sposób ograniczony, bo przecież jeżeli podliczyć wszystkie strajki w ciągu bieżącego roku, to się okaże, że suma strajków pozostaje poniżej wysokości jednego dnia roboczego. Walczyliśmy o nasze najżywotniejsze prawa, o realizację pierwszoplanowych – podpisanych przez rząd – porozumień, broniliśmy naszego związku przed atakami, pomówieniami i bezprawiem. Staraliśmy się kontrolować poczynania rządu, dbając o ich zgodność z podstawowym interesem społecznym i dobrem związku. W ostatnich tygodniach obserwujemy z niepokojem systematyczny powrót do starych metod sprawowania władzy.

Działania naszego związku w toku minionego roku układały się w trzech typach programów: programie rewindykacyjnym, programie negocjacyjnym i programie działań samorządowych. W ramach tych programów realizowaliśmy nasze zadania związku zawodowego, jak też ruchu społecznego.

Program rewindykacyjny w sposób najpełniejszy odpowiadał formule związku zawodowego. Domagaliśmy się realizacji przyrzeczeń zawartych w porozumieniach strajkowych, wspieraliśmy uzasadnione żądania poszczególnych branż i poszczególnych regionów. W imię interesów świata pracy żądaliśmy ochrony bytu materialnego polskich rodzin, ale także reformy gospodarczej, demokracji, respektowania praw ludzkich i obywatelskich. Im bardziej było widoczne, że rząd swoje przyrzeczenia płacowe i materialne realizuje w sposób pozorny, bo rosła masa pieniędzy bez pokrycia, tym bardziej w żądaniach nacisk kładliśmy na te, które dotykały zmian systemu ekonomicznego i społecznego, bo tylko wtedy uzyskiwaliśmy nadzieję, że uzasadnione żądania pracownicze i złożone przez władze przyrzeczenia zostaną kiedykolwiek spełnione.

Rząd wzywał Solidarność do podjęcia współodpowiedzialności za jego własne, polityczne i gospodarcze decyzje, dążąc w ten sposób do przerzucenia na nas części winy za pogłębiający się kryzys i spadek stopy życiowej ludności. Nie mogliśmy przyjąć takiej roli, nie mieliśmy przecież wpływu na skład rządu i na jego politykę. Od samego początku stawialiśmy na negocjacje i mimo że doświadczenia nie były pozytywne, wysuwaliśmy program systematycznych negocjacji. W strategii negocjacyjnej nie zdołaliśmy jeszcze stworzyć mechanizmów wpływu opinii związkowej na przebieg negocjacji. Program negocjacyjny sprawdzał się przede wszystkim w konkretnych pertraktacjach szczegółowych, których przedmiot był wyraźnie określony i które prowadziły do rzeczowych ustaleń.

Program pozytywnych działań obecny był w naszym życiu od samego początku. Nie można było ograniczać się do sprawowania i pobudzania systemu kontroli społecznej nad władzą, skoro rząd nie podejmował realizacji programu ratowania gospodarki kraju i gruntownej reformy ekonomicznej. Plan tworzenia samorządu pracowniczego, wysunięty przez nasz związek, był wyrazem świadomości, że kryzys się gwałtownie zaostrza i chodzi o podjęcie samodzielnych działań na rzecz ocalenia kraju. Przekonaliśmy się, że nie możemy przyglądać się bezczynnie postępującemu rozpadowi narodowej gospodarki. Stało się jasne, że musimy sami wziąć we własne ręce dzieło naprawy, wystąpić aktywnie z konstruktywnymi rozwiązaniami, że możemy przy tym liczyć na społeczną wiarygodność. Aby jednak poczynania nasze miały polityczne szanse realizacji, musimy uzyskać w drodze porozumienia z rządem warunki wstępne dla powstania systemów samorządów pracowniczych o uznanych przez drugą stronę uprawnieniach. Konieczne jest zatem przyjęcie formuły wzajemnej akceptacji.

W realizacji kolejnych programów działań związek nasz pozostawał konsekwentnie wierny podstawowym zasadom porozumień społecznych. Przede wszystkim jest to zasada rozumnego samoograniczenia żądań i uzyskiwania rzeczywistych zmian. W uniesieniach walki zdarzało się niekiedy, że niektóre środowiska czy ogniwa związkowe naruszały tę zasadę, ale w zbiorowym działaniu związku, we wszystkich decyzjach, w momentach kluczowych konfliktów rozum polityczny brał górę. Chodziło przede wszystkim o to, aby nie utracić niczego z tego, co już uzyskaliśmy, a realizację postulatów społeczeństwa prowadzić w sposób rozważny, aby nie tworzyć groźby destabilizacji układu społeczno-politycznego kraju, a jednocześnie stopniowo realizować program protestów robotniczych. Zachowaliśmy stale poczucie narodowej odpowiedzialności i polskiej racji stanu. Ewolucja formuły działania Krajowej Komisji Porozumiewawczej, mechanizmów podejmowania decyzji, struktur organizacyjnych komisji i jej agend zostały opisane w posiadanym przez delegatów materiale.

W działaniach międzynarodowych związek nasz kierował się pewnymi oczywistymi wytycznymi: o nadrzędności polskich interesów narodowych, które nakazują działać w duchu sprawiedliwego pokoju międzynarodowego, dobrych stosunków z krajami sąsiednimi, opartych jednak na zasadach partnerskiej i równoprawnej współpracy [oklaski]; o poszanowaniu suwerennych praw wszystkich narodów; o realizowaniu zasad sprawiedliwości i równości w stosunkach między państwami; o międzynarodowej solidarności ludzi pracy. Uważamy, że wszystkie nasze działania w sferze stosunków międzynarodowych wynikały z tych wytycznych i dobrze służyły interesom Polski. Całkowicie bezpodstawne są oskarżenia, formułowane przez nieprzyjazne nam środowiska, że Solidarność narusza interesy państwa polskiego. W kontaktach międzynarodowych wskazywaliśmy na to, że istnienie Solidarności jest czynnikiem stabilizacji sytuacji w Polsce, a jednocześnie jest jedną z gwarancji uzdrowienia polskiej gospodarki. W oficjalnych oświadczeniach władz znajdowały się niekiedy odmienne stwierdzenia, zniekształcające obraz naszych działań w tym zakresie. Przeciwstawialiśmy się naruszaniu niezależności naszego związku i wszelkim próbom arbitralnych ingerencji w jego działanie. Uważaliśmy, że Solidarność lekcji odpowiedzialności narodowej i patriotyzmu nie potrzebuje [oklaski].

W ciągu roku związek nasz zmieniał się z połączonej zasadą solidarności luźnej federacji międzyzakładowych komitetów założycielskich w silną organizację, która zrzeszając ponad 9,5 miliona członków, stanowi najpotężniejszy ruch społeczny w Polsce. Przeprowadzenie wyborów na szczeblu zakładowym i regionalnym oraz wybór delegatów na zjazd krajowy był poglądową lekcją demokracji dla nas wszystkich i dla całego społeczeństwa. Wybory te, praktycznie pierwsze demokratyczne wybory na tak dużą skalę w Polsce powojennej, umocniły związek, zapewniając działaczom poczucie, że działają w imieniu ogółu. Doprowadziły też do wyłonienia się tysięcy ludzi nowej Polski, ludzi, którzy chcą pracować na rzecz głębokich reform w kraju, którzy dysponują w tym celu doświadczeniem, wiedzą i poparciem społecznym. W życiu zakładu czy regionu stanowią oni społeczny wyraz odbudowanego po Sierpniu poczucia praw obywatelskich, gwarantujących wszystkim udział w życiu publicznym – na przekór tym, którzy chcieliby to życie zdławić za pomocą nomenklatury, cenzury i pseudowyborów [oklaski].

Ci ludzie nowej Polski, z których składa się nasz związek, są młodzi reformatorskim zapałem i dojrzali zarazem wskutek doświadczeń, przez jakie przeszedł nasz kraj w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Jest więc związek kuźnią myśli i działań obywatelskich. Czym odznacza się życie wewnętrzne naszego związku? Są trzy chyba cechy podstawowe: demokracja, aktywność i wreszcie, po prostu, solidarność. Pomimo rozmaitych zagrożeń i kryzysów, związek utrzymał w przeciągu roku te trzy cechy, które gwarantują jego moc, jego siłę.

Demokracja związkowa przybiera coraz bardziej konkretne kształty. Składają się na nią nie tylko uczciwe wybory i przedstawicielski charakter władz związkowych, ale także rzeczy inne, takie jak swoboda krytyki w związku, możliwość wyrażania – także na piśmie – swoich poglądów, odwoływalność władz związkowych, konsultacje z organizacjami zakładowymi. Aktywność znajduje świadectwo nie tylko w wielkich akcjach całego związku czy regionu, ale także w mnogości rozmaitych działań, wielości wydawnictw, powstawaniu rozmaitych grup współdziałania: terenowych, zawodowych, branżowych czy innych komisji koordynacyjnych.

Podstawą naszego związku pozostała organizacja zakładowa i w aktywności organizacji zakładowych upatrujemy naszą moc. Nawet najsprawniej działająca centrala związku nie mogłaby zastąpić w skuteczności działania poszczególnych organizacji zakładowych, które były w stanie w pojedynkę lub we wzajemnym współdziałaniu walczyć o naprawę życia w zakładzie pracy, w regionie czy w wybranym dziale gospodarki narodowej. Demokracja, aktywność i solidarność tysięcy organizacji zakładowych przesądzały, jak dotychczas, o powodzeniu naszego działania, a więź ogniw regionalnych z organizacjami zakładowymi była sprawą o znaczeniu kluczowym. Mogliśmy to stwierdzić tam wszędzie, gdzie przestrzegano zasady roboczego kontaktu z załogami zakładów pracy, gdzie zapewniano – w miarę naszych skromnych możliwości – stały dopływ informacji do zakładów, szkolenie i wymianę doświadczeń między organizacjami zakładowymi związku. W swej wewnętrznej organizacji związek musiał działać w sposób twórczy. Nie mamy bowiem wzorów organizacji, która mogłaby wytworzyć, wewnątrz mającego ambicje totalitarne państwa, zalążek nowego życia i wytrzymać napór sił starego porządku.

Jednocząc świat pracy, wybraliśmy zasadę terytorialną – związek jako połączenie regionalnych porozumień między ludźmi pracy rozmaitych zawodów. Mając do czynienia z aparatem administracji jako praktycznie jedynym pracodawcą, poszliśmy drogą najbardziej logiczną, a więc drogą budowy struktur jednoczących wszystkich pracowników tego pracodawcy. Ta zasada terytorialności zdała egzamin, niezależnie od takich czy innych sporów o granice, sporów, które są wynikiem sztuczności narzuconego odgórnie podziału administracyjnego kraju. Swoje miejsce w związku znalazły zarówno słabsze, jaki i silniejsze gospodarczo regiony, czasem łącząc się w liczące do miliona członków organizmy, a kiedy indziej zachowując swą regionalną odrębność.

Z powszechnością związku łączy się sprawa właściwej formuły organizacji, odpowiadającej potrzebom poszczególnych kategorii pracowników. Od początku istniała pewna niejasność co do zasad działania sekcji zawodowych i branżowych związku. Nie zawsze też zapewnione było właściwe współdziałanie sekcji z władzami regionalnymi i krajowymi związku. Krajowa Komisja Porozumiewawcza podejmowała uchwały w tej sprawie, dbając przede wszystkim o to, aby realizacja interesów poszczególnych kategorii pracowników była podporządkowana ogólnej zasadzie solidarności i wynikającej stąd polityce związku jako całości.

W ciągu pierwszego roku istnienia Solidarność stawała ustawicznie przed dylematem: dialog z władzą czy konfrontacja. Ze strony związku przeważała zawsze linia dialogu; momentami pojawiały się w Solidarności dążenia do tego, żeby osiągnąć wszystko i natychmiast. Niekiedy dawaliśmy się zbyt łatwo wciągnąć w scenariusze prowokacji, ale związek jako całość działał konsekwentnie w duchu porozumienia społecznego. To odpowiedzialność za losy wspólnoty narodowej sprawiała, że w najtrudniejszych momentach okazywaliśmy cierpliwość i akceptowaliśmy kompromisy, mimo że wszelkie okresy uspokojenia społecznego były wykorzystywane do wzmożenia ataków na Solidarność, a naszemu umiarkowaniu odpowiadał wzrost agresywności z drugiej strony.

Rejestr niespełnionych przyrzeczeń rządowych, zarówno z porozumień postrajkowych, jak i z negocjacji późniejszych, jest długi. Nie zapomnieliśmy i nie zapomnimy o tym, co nam przyrzeczone i co się nam należy. Ale przede wszystkim pamiętamy, że społeczeństwo obdarzyło Solidarność ogromnym zaufaniem, widząc w naszym związku gwaranta odnowy życia społecznego kraju, jak też ochrony nadrzędnych interesów narodowych. Dlatego właśnie z całą mocą stwierdzamy, że stoimy na gruncie porozumienia społecznego, że politykę dialogu i negocjacji uważamy za w pełni możliwy układ stosunków między władzą a społeczeństwem, że główną troską jest myśl o przyszłość kraju.

Liczymy, że układ porozumienia, zapoczątkowany w końcu sierpnia [19]80 roku, znajdzie kontynuację i zostanie urzeczywistniony. Wiemy, że są w kraju grupy ludzi szukające możliwości powrotu do sytuacji sprzed sierpnia 1980 roku. Boją się one porywu wolności, który niesie nasz ruch, boją się programu solidarności ludzi, który leży u podstaw naszego związku, i dlatego dążą do faktycznego unicestwienia Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Dziełem ich jest posiew nienawiści i gwałt. Niewielkie są szanse, żeby ten posiew przyjął się w polskiej glebie. Świadome swej słabości, grupy te nie wahają się nawet wchodzić na drogę zdrady narodowej. Wyrażamy przekonanie, że takie grupy i takie dążenia nie mogą mieć wpływu na politykę w naszym kraju. Liczymy na to, że słowa wypowiedziane w sierpniu 1980 r. przez przedstawicieli obu stron, iż sprawy naszego kraju załatwiamy między Polakami, są fundamentem wszystkich polskich działań i programów [oklaski].

Liczymy na to, że praca naszego związku na rzecz Polski spotka się z rzetelnym i lojalnym partnerstwem ze strony władz. Nie ma innej drogi dla ocalenia kraju przed katastrofą. Jest to nakaz chwili, ale jest to także gwarancja politycznej stabilizacji na przyszłość – żeby Polska na trwałe przestała być krajem chorym i skazanym na upokarzające prośby o wsparcie, żeby Polacy uzyskali świadomość, że losy ich kraju zależą od nich samych, żeby odrodziły się swobody obywatelskie i samorządne życie społeczne [oklaski].

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_07b_19810906 – 27 minut 7 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za wygłoszenie referatu sprawozdawczego.

Proszę państwa, chciałbym zwrócić się z prośbą w tej chwili – bardzo ważna sprawa – do kierowników grup regionalnych: ponieważ po południu czeka nas wybór Komisji Programowej – a stan zgłoszeń w tej chwili jest ciągle zbliżony do tej sytuacji, którą mieliśmy przy Komisji Statutowej – aby podczas dzisiejszej przerwy – przypominając, że Komisja Programowa ma liczyć trzy zespoły po 6 osób – uzgodnili, żeby to nie było robione po południu żywiołowo; to muszą być osoby desygnowane, praktycznie biorąc, do właściwej pracy, służebnej wobec zjazdu, to ciągle podkreślam. Prosiłbym podczas przerwy, żeby już w tej chwili przygotowały sobie poszczególne regiony i sprawdziły to w sekretariacie naszym. To jest bardzo ważna sprawa. Tu do sekretariatu napływa multum zgłoszeń i nie chcielibyśmy żywiołowej akcji czynić. To jest pierwsza sprawa.

Po drugie, zgodnie z umową, dziękujemy za pobyt na sali ekipom telewizyjnym. Proszę służbę porządkową o poproszenie kolegów, żeby respektowali naszą uchwałę.

Również dziękuję kolegom za tę część prowadzenia obrad i przekazuję pałeczkę koledze Syryjczykowi.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, na wstępie może parę spraw związanych z wnioskami formalnymi, których tutaj plik przede mną leży. Otóż po pierwsze chciałem państwa poprosić wszystkich, zanim zgłoszą wniosek formalny, aby zajrzeli do regulaminu obrad, który wczoraj uchwalili. Z tego regulaminu wynika, zwłaszcza w rozdziale 2 punkcie 3 podpunkcie f, że do obowiązków prezydium należy podejmowanie decyzji o charakterze porządkowym. Może się umówimy, że zjazd krajowy związku nie będzie głosował zamykania drzwi, otwierania drzwi, włączania głośników itd., itd., i tego jak, kto i gdzie ma chodzić. To załatwia prezydium, przy czym faktycznie niekiedy robi wrażenie to, że czyjś wniosek jest nieuwzględniony, ale jak są wnioski przeciwstawne, to się konsultujemy i jakąś decyzję podejmujemy i ją przekazujemy do wykonania.

Jeżeli chodzi o takie sprawy, to m.in. załatwiona została sprawa kolportażu pism na terenie tutaj zjazdu – uzgodniono z B[iurem] I[nformacji] P[rasowej NSZZ] „S[olidarność]”, żeby były dostarczone na krzesła w czasie obrad, a nie wydawane tam w holu i sprzedawane. Odnośnie spraw dotyczących ruchu na sali, to po prostu stoimy na stanowisku, że apelujemy raczej do delegatów, żeby zachowywali porządek i byli na sali, a nie będziemy decyzji porządkowych wydawać odnośnie wpuszczania, wypuszczania itp., i na tym poprzestaniemy. Następnie, odnośnie przepustek dla ludzi z zewnątrz uznaliśmy to za zbyt ryzykowne jednak i zakłócające porządek. Informuję, że głośnik na zewnątrz działa i pracuje i przysłuchiwać się można. Natomiast wystawianie przepustek dla osób na wniosek delegata czy innych odrzuciliśmy.

Następnie, wpłynęło szereg wniosków dotyczących takiego już porządku obrad itd., poprawić pracę itd. – informuję, że nieustannie to czynimy. Ponadto jest jeszcze wniosek dotyczący trybu rezygnowania, gdy ktoś rezygnuje z kandydatury. Jest to zastrzeżenie pod adresem kolegi Modzelewskiego, że rezygnując, nie należy wykorzystać tej rezygnacji dla preferencji innych kandydatów. Ja tę uwagę bez komentarza przekazuję – nie mamy prawa cenzurować wystąpień kolegów. Taka uwaga została zgłoszona, z obowiązku ją przekazuję i na tym tę sprawę proponowałbym zakończyć.

Chciałem jeszcze poinformować, że w tej chwili przyszedł do nas punkt porządku obrad pod nazwą „dyskusja nad referatem Krajowej Komisji Porozumiewawczej” i dyskusja programowa jest następnie. Mam następującą propozycję, aby zjazd wyraził zgodę na następujący tryb działania, że dyskusja nad referatem KKP, dyskusja programowa, wstępna programowa – bo właściwa dyskusja programowa, przypominam jeszcze raz, będzie w II turze zjazdu, w II turze zjazdu będzie dopiero – aby były traktowane łącznie i aby lista zapisywania się do głosu była prowadzona łącznie na te dwa punkty. Czyli otwieramy dyskusję nad referatem i wstępną dyskusję programową, podkreślam, wstępną. W ramach tego nie proszę, ale apeluję – to jest zupełnie niewiążące, co powiem, ale mam do tego, jako jeden z delegatów, prawo – aby koledzy w ramach regionów zechcieli wystawić przedstawiciela do zabrania głosu w tej sprawie. Jeżeli to jest, oczywiście, niemożliwe, to absolutnie nie mamy prawa, ani prezydium, ani nikt inny, ograniczać delegata wystąpienie. Natomiast proponuję poszczególnym delegacjom, aby tak postąpiły.

Jednocześnie chciałbym poinformować, że Biuro Zagraniczne Zjazdu zaciągnęło pewne zobowiązania co do wystąpień gości zagranicznych na naszych obradach. Dlatego też prosiłbym, aby wykazać zrozumienie dla pewnych spraw i zarówno gości zagranicznych, jak i gości krajowych będziemy dopuszczać do głosu w trakcie dyskusji, to znaczy, przypuśćmy, jedno wystąpienie czy dwa wystąpienia w dyskusji i jedno wystąpienie gościa zaproszonego. Taki tryb chyba będzie najbardziej sprawny, a nie chcielibyśmy uniemożliwić wystąpienia gościom w ogóle, a z drugiej strony dyskusja powinna biec do przodu.

Proszę.

Komisja Skrutacyjna ma jakąś uwagę.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Chciałbym wyjaśnić, dać odpowiedź na wniosek jeden, który zarzuca, że przewodniczący sam podał decyzję o tym, że wniosek został przegłosowany. Chodzi o wniosek w sprawie wniosku formalnego. Chciałbym wyjaśnić, że sprawa przegłosowania tego, czy wniosek, to znaczy się, jeżeli ktoś zgłasza wniosek w sprawie formalnej, musi to skonsultować z przewodniczącym swojej grupy. To było przegłosowane zdecydowaną większością głosów.

[KWESTIA UMORZENIA ŚLEDZTWA W SPRAWIE BYDGOSKIEJ]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, zgodnie z ustaleniami z dnia wczorajszego i z delegacją Bydgoszczy, jako pierwszy głos w dyskusji zabierze przedstawiciel Bydgoszczy.

Proszę bardzo o podejście do mównicy.

Jako następny głos zabierze przedstawiciel duńskiego związku zawodowego.

Proszę bardzo. Proszę… Skąd koledzy chcą… Proszę na mównicę kolegę z Bydgoszczy.

Informuję, że po koledze z Bydgoszczy będzie mówił przedstawiciel Duńskiej Konfederacji Związków Zawodowych [Landsorganisationen i Danmark].

Jeszcze zanim kolega dojdzie – jeden komunikat. Była tutaj do nas uwaga, że nie zauważamy zgłoszeń z sali. A więc my świadomie ich nie zauważamy, jest określony tryb dyskusji, są albo wnioski formalne, i te wpływają do nas na piśmie, albo jest pewien punkt, np. dyskusja nad referatem KKP, i się zapisujemy w sekretariacie do dyskusji, i w tej kolejności zapisów głosy będą udzielane. Innego trybu wchodzenia z mówieniem tutaj nie ma. Udzielam głosu.

[PD 1kzd_1t_07b_19810906 – 35 minut 32 sekund]

ROMAN PATEREK

Szanowni Delegaci, problem, który chcemy przedstawić pod znanym hasłem „sprawa bydgoska”, musi być traktowany w ścisłym i nierozerwalnym związku z naszą wspólną sprawą, z walką o uzyskanie pełnej praworządności w naszym kraju [oklaski], z walką o to, aby prawo było jednakowo interpretowane dla każdego obywatela, niezależnie od zajmowanej pozycji w społeczeństwie. Dlatego też dziś chcemy uświadomić wszystkim, że nie traktujemy naszego problemu ambicjonalnie, ale w szerokim ujęciu problemu praworządności. Przyjmijcie zatem, Szanowni Delegaci, do swej wiadomości oświadczenie zarządu naszego regionu w kwestii umorzenia śledztwa w sprawie bydgoskiej jako przykład mówiący dobitnie o tym, że prawo w tym kraju jest jedno, tylko nie dla wszystkich jednakowe [oklaski]. A tak w Polsce być nie może i nie będzie [oklaski].

Społeczeństwo bydgoskie jest wzburzone, bowiem rozliczanie władzy za nadużycia władzy nie dotyczy okresu sprzed Sierpnia, ale z okresu tzw. odnowy, mającej gwarantować przestrzeganie prawa.

„Oświadczenie Zarządu Regionalnego NSZZ »Solidarność« w Bydgoszczy w związku z umorzeniem śledztwa w sprawie tzw. wydarzeń bydgoskich.

Zarząd Regionu NSZZ »Solidarność« w Bydgoszczy z oburzeniem przyjmuje fakt umorzenia postępowania karnego w sprawie wydarzeń, jakie miały miejsce w sali Wojewódzkiej Rady Narodowej w dniu 19 marca 1981. Decyzję tę uważamy za kolejny dowód łamania podstawowych zasad praworządności obowiązujących w naszym kraju. Nieprzypadkowy wydaje się moment, w którym podjęto tę decyzję. Wydano ją w przededniu I Walnego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«, w okresie zmasowanego ataku na nasz związek, prowadzonego przez władze przy użyciu środków publicznego przekazu. Nadto zapadła ona na dwa dni przed zaplanowanym i umówionym przez posła Jana Szczepańskiego[73], przewodniczącego sejmowej Komisji do Spraw Realizacji Porozumień Społecznych, spotkaniem przedstawicieli zarządu regionu i Prokuratury Generalnej oraz przed posiedzeniem sejmowej Komisji Spraw Wewnętrznych i Wymiaru Sprawiedliwości, która zgodnie z decyzją Prezydium Sejmu miała zająć stanowisko w tej sprawie. Świadczy to w sposób jednoznaczny o wyjątkowo lekceważącym stosunku kierownictwa prokuratury do Sejmu, najwyższego organu przedstawicielskiego.

Postanowienie wydane przez Prokuraturę Wojewódzką jest nieprawomocne i Związek oraz pokrzywdzeni skorzystają oczywiście z przysługujących im środków prawnych, za pomocą których wykażą racjami faktycznymi i prawnymi bezpodstawność umorzenia

postępowania, wykorzystując w tym celu m.in. opinie czterech ośrodków uniwersyteckich: w Krakowie, w Poznaniu, Toruniu i Gdańsku [oklaski].

Niezależnie jednak od powyższego, już dzisiaj mamy podstawy, aby stwierdzić, iż znowu znaleźli się ludzie stojący ponad prawem. Jest to nawet naszym obowiązkiem. Okazuje się, że udaremnianie radnym dialogu z ich wyborcami, użycie wobec radnych i zaproszonych działaczy związku sił milicyjnych, pobicie tych działaczy, wskutek czego doznali poważnych obrażeń, wreszcie nieudzielenie im pomocy lekarskiej, nie są – zdaniem prokuratury – działaniami przestępnymi, a jedynie mogą skutkować co najwyżej odpowiedzialnością dyscyplinarną. A wszystko dlatego, że przestępstw tych dopuścili się wojewodowie oraz major MO.

Na posiedzeniu Krajowej Komisji Porozumiewawczej »Solidarności« w dniu 4 czerwca [19]81 roku w Bydgoszczy zastępca dyrektora Departamentu Postępowania Karnego Prokuratury Generalnej oświadczył, iż nie zapadnie decyzja w sprawie bydgoskiej ani w Prokuraturze Wojewódzkiej, ani w Prokuraturze Generalnej. Zachodziło zatem pytanie gdzie, skoro jedynym organem uprawnionym do jej podjęcia jest właśnie prokuratura. Udzielili na nie odpowiedzi wicepremier Mieczysław Rakowski[74] na konferencji miejskiej PZPR w Bydgoszczy oraz minister Stanisław Ciosek podczas rozmów z przedstawicielami grupy roboczej KKP, oświadczając, że władze nie dopuszczą do procesu sądowego w tej sprawie, byłby to bowiem – ich zdaniem – proces polityczny, proces przeciwko władzy. Stwierdzili nadto, że sprawa została rozwiązana w momencie złożenia przez premiera w Sejmie wyrazów ubolewania z powodu incydentu bydgoskiego. Wynika więc z tego jednoznacznie, że niemożliwe jest ukaranie przestępcy wówczas, gdy jest on przedstawicielem władzy, a pokrzywdzonym i społeczeństwu wystarczyć mają jedynie słowa ubolewania.

Nieprzypadkowy również jest fakt, iż prokuratorzy prowadzący śledztwo zostali odsunięci od podjęcia merytorycznej decyzji, którą wydał prokurator nieuczestniczący w ani jednej czynności śledczej. Znamienne jest również to, że nie zrealizowano nawet w pełni punktu pierwszego porozumienia warszawskiego z marca br., bowiem wbrew poleceniom rządu, w toku prowadzonego przez MSW postępowania służbowego nie zawieszono w czynnościach żadnej osoby objętej tym dochodzeniem. Te okoliczności śledztwa, prowadzonego pod nadzorem Prokuratury Generalnej, uzasadniają nasze przypuszczenie, iż postępowanie odwoławcze prowadzone przez tę prokuraturę potoczy się równie niepraworządnie.

Po wydarzeniach sierpniowych 1980 roku wielokrotnie spotykaliśmy się z zapewnieniami władzy, iż tym razem będzie na pewno i zawsze przestrzegała zasad demokracji i praworządności. Jednocześnie niejeden raz czyny przeczyły tym słowom. Wydarzenia bydgoskie i zamykająca je decyzja prokuratora są tego kolejnym dowodem. Zarząd Regionu NSZZ »Solidarność« w Bydgoszczy, członkowie naszego związku, nie mogą pozostać wobec tego obojętni”.

W imieniu delegacji bydgoskiej zgłaszam wniosek, aby to oświadczenie było umieszczone w oficjalnych dokumentach zjazdu, a temat praworządności… [oklaski] poruszony w dyskusji plenarnej [oklaski].

Chciałbym przedstawić jeszcze jeden dokument, który otrzymaliśmy dzisiaj. Państwo na pewno dowiedzieli się w kuluarach o tym, że w Bydgoszczy w tej chwili również coś się dzieje. Mamy teleks aktualny i chciałbym treść tego teleksu również tutaj przeczytać:

„W dniu 5 bm. we wczesnych godzinach popołudniowych na terenie Aresztu Śledczego w Bydgoszczy przy Wałach Jagiellońskich aresztanci i więźniowie zorganizowali

bunt. Bezpośrednią przyczyną buntu było ciężkie zranienie z broni palnej jednego z aresztantów. Aresztanci i więźniowie zażądali przyjścia komisji Solidarności. Przed budynkiem aresztu zebrał się tłum przechodniów. Sytuacja na zewnątrz budynku została opanowana przez służbę porządkową Solidarności. Delegacja, wytypowana przez Zarząd Regionu, w składzie: Kozimińska[75], Paszke[76], Sidorkiewicz[77], Piotrowicz[78], przystąpiła do rozmów z komisją ministerialną, która przybyła do Bydgoszczy dopiero ok. 3.00 nad ranem w dniu 6 bm. w składzie: min. [Józef] Mikos, dyrektor Departamentu [Spraw Karnych] w Ministerstwie Sprawiedliwości, pułkownik [Henryk] Sokolik, naczelnik [Wydziału] Ochrony [i Dowodzenia] w Centralnym Zarządzie Zakładów Karnych, pułkownik [Stanisław] Wrona, zastępca dyrektora Centralnego Zarządu Zakładów Karnych.

Podano nieprawdziwe informacje przez środki masowego przekazu o czynnym udziale mieszkańców Bydgoszczy w ataku na budynek aresztu. Jedynym incydentem była próba zignorowania społecznej służby porządkowej przez oddział szturmowy MO w celu rozgonienia tłumu. Wspólny komunikat obradujących zespołów zostanie ogłoszony w dniu dzisiejszym”. Końcówka teleksu: „Wczoraj około godz. 23.00 jednostki ZOMO pod dowództwem majora Bednarka[79] szarżowały z pałkami i tarczami na zgromadzonych ludzi. Na interwencję zarządu zaprzestano szarży na ludność. Nie wiadomo, czy są poszkodowani”.

Tak się przedstawia w tej chwili temat praworządności w Bydgoszczy i w kontekście całego kraju, i dzisiaj – uważam – ten zjazd musi się jednoznacznie wypowiedzieć. Praworządność musi być w naszym kraju dla wszystkich jednakowa. Dziękuję [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję koledze za zabranie głosu. Składam prośbę jednocześnie, żeby przekazał materiał do Komisji Uchwał i Wniosków i aby koledzy z Bydgoszczy, w ramach Komisji Uchwał i Wniosków, spowodowali przygotowanie…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_07b_19810906]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_08a_19810906]

…Informuję, że w dniu wczorajszym prezydium w imieniu zjazdu przesłało protest do władz miejskich Krakowa w związku z zatrzymaniem osób, które dokonywały plakatowania na terenie miasta – on okazał się skuteczny. Równolegle Komitet Robotniczy Hutników podjął też działania w celu ewentualnego ogłoszenia gotowości strajkowej. Osoby zostały zwolnione, o czym informuję zjazd.

Następnie, proszę państwa, zabierze głos przedstawiciel Duńskiej Konfederacji Związków Zawodowych, pan John Sweningsen.

Proszę uprzejmie o zabranie głosu.

[WYSTĄPIENIE PRZEDSTAWICIELA DUŃSKICH

ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

JOHN SWENINGSEN

[Przemówienie w języku angielskim bez tłumaczenia, J. Sweningsen przerywa wypowiedź]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam. Czy można prosić dział zagraniczny o podjęcie tłumaczenia?

GŁOS NIEROZPOZNANY – z kabiny tłumaczy

Chce… Chcemy się…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Bo nie biegnie tłumaczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – z kabiny tłumaczy

Ze względu na to, że tłumacze kabinowi nie wiedzą o tym, czy tłumaczenie będzie dokonywane przez tłumacza stojącego przy delegacie, tak jak to miało miejsce dotychczas, czy też przez tłumaczy kabinowych, w pełni do tego przygotowanych, prosilibyśmy o informację w tej sprawie. Jesteśmy gotowi podjąć tłumaczenie natychmiast.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę tłumaczyć.

JOHN SWENINGSEN

[Tłumaczenie] Drodzy Przyjaciele, nasz duński związek z wielką nadzieją obserwował sytuację związków zawodowych w waszym kraju. Od samego początku łączyliśmy się w aspiracjach i nadziejach Solidarności, z waszą walką o prawa ludzkie z wielkim niepokojem… Z wielką radością żeśmy zauważyli, że otrzymujecie poparcie od ogromnej większości ludzi pracujących w Polsce. I z całego serca składamy wam gratulacje za wasze sukcesy w ustaleniu struktur zawodowych. Ja jestem głęboko przekonany, że rozwój wolnych i demokratycznych związków zawodowych w Polsce stanowi niesłychanie ważny czynnik dla ruchu związkowego w całym świecie, dla międzynarodowego ruchu związkowego w całości.

Jestem głęboko przekonany, że Solidarność weźmie udział i będzie uczestniczyć w walkach o swobody związkowe we wszystkich miejscach, tam, gdzie związki zawodowe są prześladowane [oklaski].

To był wspaniały dzień dla nas wszystkich, kiedy przedstawiciele Solidarności zajęli miejsce na posiedzeniu Międzynarodowej Konfederacji Pracy, w czasie konferencji Międzynarodowej Organizacji Pracy tego roku. Wkład Solidarności do prac tej konferencji był niezwykle cenny i przyczynił się do wzmocnienia wpływu robotników w tej organizacji. W imieniu ruchu związkowego w Danii chciałbym podziękować wam wszystkim, a jednocześnie podziękować wam za gorące przyjęcie, które żeście nam okazali. Jest życzeniem mojej organizacji, żeby wzmocnić naszą współpracę w ciągu najbliższej przyszłości. Już mieliśmy przyjemność witać pierwszą delegację Solidarności, to było w zeszłym miesiącu w Kopenhadze, ale mam szczerą nadzieję, że w ramach programów szkoleniowych dla kształcenia robotników nad ochroną środowiska i we wszystkich innych dziedzinach wspólnej działalności będziemy w stanie wymieniać delegacje i grupy robocze.

W końcu chciałem raz jeszcze wyrazić mój podziw dla waszych wielkich osiągnięć i życzyć Solidarności największych sukcesów w jej pracy. Dziękuję wam bardzo [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, udzielam głosu Komisji Wnioskowej w związku z przygotowanymi przez nią materiałami. Jako następny głos zabierze gość naszego zjazdu – pan Andrzej Wajda[80] [oklaski]. Proszę Komisję Wnioskową.

[PROPOZYCJE UCHWAŁ ZJAZDU PRZEDSTAWIONE

PRZEZ KOMISJĘ UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

[PD 1kzd_1t_08a_19810906 – 8 minut 15 sekund]

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Na podstawie wniosku Tadeusza Kłopotowskiego z Mazowsza oraz Henryka Pękali z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, Komisja Uchwał i Wniosków proponuje następującą uchwałę:

„W hołdzie dla odwagi i ofiary tych, którzy dla Polski wolnej i sprawiedliwej oddali swe życia na Gdańskim Wybrzeżu, delegaci I Zjazdu Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« postanawiają złożyć wieńce na pomnikach w Gdańsku, Gdyni i Westerplatte”.

Proszę o przegłosowanie [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa… [oklaski] Proszę, głosujemy mandatami. Kto z kolegów jest za przyjęciem uchwały, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Wszystko wskazuje na to, że jednomyślnie [oklaski].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Jednomyślnie [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy Komisja Wnioskowa ma jeszcze następną sprawę?

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Tak, jeszcze dwie sprawy.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Proszę bardzo.

TADEUSZ DIEM – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Propozycja następującej uchwały:

„Uczestnicy I Zjazdu NSZZ »Solidarność« wyrażają gorące podziękowanie mieszkańcom Trójmiasta za godną podziwu postawę poparcia i pomocy dla odbywającego się zjazdu, zwłaszcza w dniu otwarcia obrad i uroczystościach w katedrze oliwskiej” [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To już do głosowania, tak?

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę o przegłosowanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Kto jest za przyjęciem uchwały, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów wniosek przeszedł.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę państwa…

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Jeszcze…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Jeszcze. Proszę bardzo.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Tekst telegramu do Ojca Świętego będzie dopiero po przerwie obiadowej.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Dziękuję kolegom z Komisji Wnioskowej.

Proszę o zabranie głosu pana Andrzeja Wajdę.

Jako następna [oklaski] mówić będzie delegacja [oklaski] japońskich związków.

[WYSTĄPIENIE ANDRZEJA WAJDY]

ANDRZEJ WAJDA

Drodzy Przyjaciele, jestem bardzo szczęśliwy, że pozwoliliście mi zabrać kilka chwil w czasie swojego pierwszego zjazdu. Będę przemawiał w imieniu polskich filmowców. Rozumiem, że mamy prawo do zabrania głosu na tej sali, ponieważ polscy filmowcy stali ze swoimi kamerami przy narodzinach Solidarności i towarzyszą jej przez ten ubiegły rok we wszystkich tych momentach, które były dla naszego wielkiego związku ważne, i w tych miejscach, gdzie działo się coś dla tego związku ciekawego i ciekawego dla polskich filmowców. Chcę was zapewnić, że tak będzie i dalej, że będziemy towarzyszyć temu związkowi i że zrobimy wszystko, żeby te historyczne wydarzenia, których jesteśmy świadkiem, których jest świadkiem nasz kraj, były na taśmie filmowej na wieczność uwiecznione [oklaski].

Chcę powiedzieć również, że w takiej chwili, jak I Zjazd, dobrze jest czasem wrócić wstecz, do przeszłości, i ja zrobię tu krótką refleksję na temat dwóch moich filmów, które zrealizowałem w odstępie niecałych czterech lat. Kiedy walczyłem o to, żeby film Człowiek z marmuru mógł pojawić się na ekranach, musiałem zwrócić się do władz i żebrać, prosić o to, żeby film ten mógł na ekranach się pokazać. W cztery lata później, w momencie, kiedy film Człowiek z żelaza powstał, zrobiłem inaczej – spotkałem się z tymi, dla których ten film przede wszystkim był przeznaczony, z mieszkańcami Gdańska, Gdyni, Szczecina i Poznania, i ich poparcie, a też i poparcie wszystkich tych działaczy naszego związku i tych wszystkich grup związkowych, które zwróciły się do władz państwowych o to, żeby film pojawił się na ekranach, zadecydowały o tym, że film ten w tak krótkim czasie mogliście zobaczyć. Z tego miejsca chcę wam serdecznie za to podziękować i jeszcze raz zapewnić, że polscy filmowcy są z wami na zawsze. Dziękuję [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję [oklaski].

W imieniu dwóch central związkowych Japonii, centrali Sohyo [Nihon-rôdôkumiai-sôhyôgikai – Rada Naczelna Związków Zawodowych Japonii] i centrali Dômei [Zen Nihon Rôdô Sôdômei – Japońska Konfederacja Pracy], przemówi sekretarz generalny centrali Sohyo pan Mitsuo Tomizuka [oklaski].

[WYSTĄPIENIE PRZEDSTAWICIELA JAPOŃSKICH

ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

MITSUO TOMIZUKA

[Tłumaczenie] Szanowni Delegaci, Panie Przewodniczący, pragnę w imieniu dwóch zaproszonych japońskich central związkowych, Sôhyô i Dômei, przekazać wam gorące pozdrowienia i życzenia owocnych obrad I Zjazdowi Solidarności, który skupia na sobie uwagę całego świata [oklaski].

W maju tego roku gościliśmy w Japonii przedstawicieli waszego związku w osobach jego przywódców z Lechem Wałęsą na czele. Choć był to krótki pobyt, wierzę, że wasi przedstawiciele mogli zapoznać się z prawdziwym obrazem japońskiej sytuacji gospodarczej, poziomu życia robotników, postępu technicznego oraz warunków pracy.

Z drugiej strony my, japońscy robotnicy, poprzez ten kontakt poznaliśmy z pierwszej ręki zdecydowanie, solidarność i gorące pragnienia oraz nadzieje, jakie przyświecają przywódcom waszego ruchu i także wszystkim jego członkom w ich pracy i dążeniach na rzecz demokratyzacji życia społecznego w Polsce oraz na rzecz reformy gospodarczej i jesteśmy pełni uznania dla tej postawy. Dzięki wizycie waszej delegacji Polska i Japonia, które wydawały się dotąd bardzo od siebie odległe, jak gdyby przybliżyły się wzajemnie, narodziło się silne poczucie solidarności między naszymi narodami [oklaski].

Jestem pod głębokim wrażeniem otwarcia waszego zjazdu w dniu wczorajszym. Szczególnie mocno utknął w mojej pamięci moment, w którym wszyscy zebrani powstali, odśpiewali hymn polski oraz Boże, coś Polskę, a następnie uczcili pamięć ofiar, które oddały życie w walce o wolność i wyzwolenie Polski. Następnie przewodniczący Wałęsa w wystąpieniu otwierającym zjazd zaapelował o to, by robotnicy polscy własnymi rękoma kontynuowali dzieło odnowy Polski, szukając w sposób odpowiedzialny rozwiązań dla trudnych problemów stojących przed wami, a także określił rolę związku jako służenie ludziom pracy. Słuchając tych uroczystych słów przewodniczącego Wałęsy, a także chłonąc atmosferę tej sali, nie mogłem powstrzymać się od łez wzruszenia [oklaski].

Wydaje mi się zarazem, że droga obrana przez społeczeństwo polskie, w wyniku owego jakże owocnego strajku sierpniowego [19]80 roku, który dał początek waszej wielkiej organizacji, niezależnej od rządu i od partii, a więc droga odnowy w imię ogólnonarodowej solidarności i obrony życia narodu polskiego oraz pokoju, droga, która was jeszcze czeka, będzie niełatwa. W rozwiązaniu tych trudności niewątpliwie dużą rolę odegra umiejętne pogodzenie dwóch linii działania związku, linii ataku i linii obrony. Głęboko wierzę, że mimo wszelkich różnic poglądów w sprawie drogi, jaką macie obrać, z waszych obrad wykluje się linia walki, której przyświecać będzie świadomość i duma z tego, że być solidarnym znaczy być razem, znaczy być jednym [oklaski].

W moim przekonaniu ruch związkowy winien, nie zapominając o rozwiązywaniu aktualnie piętrzących się problemów, kontynuując dzieło naprawy, sięgać także myślą ku przyszłości, w sferę marzeń, a zatem musi być przepojony duchem romantyzmu, toteż nie może tracić entuzjazmu i pierwiastka emocji. Jednocześnie jednak stale winien rozwijać się, dostosowując w sposób rozważny do obiektywnej sytuacji. Życzyłbym sobie, aby ten duch wspaniałej solidarności, jaki przepełnia wasz zjazd, został jeszcze bardziej demonstrowany i dla was w kraju, i dla całego świata [oklaski].

Świat stoi obecnie znów w obliczu zagrożenia i konfrontacji. Postępująca eskalacja wyścigu zbrojeń, w tym także broni jądrowej, stanowi bezpośrednie zagrożenie dla ludzkości, narażając ją na zagładę. Pragniemy zaapelować z tego miejsca o podjęcie rozmów między różnymi organizacjami związkowymi różnych krajów i różnych central związkowych na świecie, w celu podjęcia wspólnych akcji w związku z mającą się odbyć w roku przyszłym nadzwyczajną sesją Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie rozbrojenia. Proponuję, byśmy w tej akcji przyjęli na siebie szczególnie aktywną rolę, to znaczy: Polacy, którzy doświadczyli w swej historii Oświęcim, i Japończycy, którzy jako jedyny naród doświadczyli bombardowań atomowych w Hiroszimie i Nagasaki [oklaski].

Wracając do kontaktów Solidarności z Sôhyô, chcę powiedzieć, że w wyniku [porozumienia] podpisanego na zakończenie waszej wizyty w Japonii, dzięki Solidarności została zaproszona na występy do Polski ekipa artystyczna, która zaprezentowała dorobek artystyczny naszego kraju, w tym koncert na klasycznych instrumentach japońskich koto i shakuhachi. Jesienią tego roku pragniemy powitać w Japonii przedstawicieli Solidarności Rolników Indywidualnych po to, by mogli zapoznać się z doświadczeniami japońskich rolników w dziedzinie technologii rolnej, organizacji wiejskich, intensyfikacji produkcji rolnej, warunków pracy itd. Wierzę, że będzie to ważny etap konkretnej realizacji naszej wspólnej woli zacieśniania współpracy między Sôhyô i Solidarnością. O szczegółach dotyczących przyjęcia tej delegacji pragniemy porozmawiać dziś jeszcze z przedstawicielami Solidarności Rolników Indywidualnych.

Kończąc, jeszcze raz kieruję ku wam wszystkim życzenia sukcesu tego zjazdu, któremu świat cały przygląda się z taką uwagą [oklaski].

Na zakończenie chciałbym przekazać na ręce przewodniczącego dwa upominki, jeden w imieniu centrali związkowej Sôhyô, którą reprezentuję – jest to zegar, życząc jednocześnie, by wasz rozwój waszej organizacji odbywał się zgodnie z ruchem ek, wskazówek tego zegara [oklaski]. Natomiast w imieniu centrali związkowej Dômei pan wiceprzewodniczący Fukui wręcza upominek w postaci starego szyszaka rycerskiego, japońskiego [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękujemy serdecznie gościom z Japonii za wystąpienie i podarunki.

Teraz chciałbym przekazać kilka komunikatów. Po pierwsze, informuję, że po obiedzie jako goście zjazdu wystąpią w trakcie przemówień kolejno: pan Stanisław Matyja[81] – w imieniu byłych uczestników Czerwca ’56, pan Jerzy Rogala-Lewicki[82] – w imieniu Solidarności Indywidualnego Rzemiosła i pan profesor Klemens Szaniawski[83], przewodniczący Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeń Twórczych.

Chciałbym jednocześnie poinformować, że wpłynęły pozdrowienia dla zjazdu od Rady Kombatantów, reprezentującej koła kombatantów NSZZ „Solidarność” wszystkich regionów [oklaski].

Chciałbym jeszcze poinformować, parę komunikatów organizacyjnych. Kolega Bogucki, przedstawiciel Komisji Zjazdowej, wypowie się na temat Komisji Programowej.

Proszę bardzo kolegę Boguckiego. Kolega Bogucki.

Zanim dojdzie, informuję, że o godz. 13.30 sprzed hali odjedzie, z parkingu, autokarem Regionu Elbląskiego delegacja do Stutthofu na uroczystość poświęcenia krzyży. Organizatorzy zapraszają do udziału w tej uroczystości poczty sztandarowe.

Proszę, kolega Bogucki ma głos.

[PD 1kzd_1t_08a_19810906 – 31 minut 23 sekund]

WŁODZIMIERZ BOGUCKI – wiceprzewodniczący Komisji Zjazdowej

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, jednym z zadań krajowej Komisji Zjazdowej, powołanej w celu merytorycznego przygotowania zjazdu, było zaproponowanie zjazdowi sposobu dyskusji i pracy nad programem działania związku. Propozycja taka zawarta jest w formie bardzo opisowej i skrótowej w apelu krajowej Komisji Zjazdowej do delegatów na I Krajowy Zjazd, apelu wydrukowanym w trzecim numerze „Biuletynu Zjazdowego”. W tej chwili postaram się tę propozycję omówić nieco szerzej, aby była ona dla państwa bardziej jasna. To omówienie jest tym bardziej konieczne, że w tej chwili poszczególne regiony zgłaszają kandydatów do Komisji Programowej.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Jeszcze raz… Jeszcze raz apeluję do kolegów, żeby nie defilowali w poprzek sali. Można o to prosić? Jest sposób na obejście tyłem, a nie przecinanie wszystkim tutaj widoku. Naprawdę, proszę państwa. Proszę.

WŁODZIMIERZ BOGUCKI – wiceprzewodniczący Komisji Zjazdowej

To omówienie jest tym bardziej konieczne, że w tej chwili regiony zgłaszają swoich kandydatów do Komisji Programowej z jednoczesną deklaracją, jeśli chodzi o zespół roboczy, a są to dwie różne, niezależne od siebie rzeczy. Proszę państwa, krajowa Komisja Zjazdowa uznała, że opracowanie programu działania związku jest najważniejszym zadaniem zjazdu, stąd też proponujemy powołanie Komisji Programowej, która zorganizuje i nadzorować będzie dyskusję programową na naszym zjeździe, prace zespołów roboczych oraz przygotuje projekt dokumentu programowego. Proponujemy, aby komisja ta składała się z 18 osób w trzech zespołach redakcyjnych. Podział na te zespoły redakcyjne wynika z układu dyskusji, jaki został przez krajową Komisję Zjazdową zaproponowany. Pierwszy sześcioosobowy zespół redakcyjny opracowywałby fragment dokumentu programowego dotyczący życia wewnętrznego związku i sposobów jego funkcjonowania. Zespół drugi również…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Ja bardzo przepraszam kolego, bardzo przepraszam, ale w materiałach były wymienione charakter i podział na zespoły, w związku z powyższym tego proszę może nie powtarzać, tylko proszę o komunikat organizujący wysunięcie kandydatur do tej komisji. Może ja bym miał taką propozycję…

WŁODZIMIERZ BOGUCKI – wiceprzewodniczący Komisji Zjazdowej

Dobrze.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, że przerywam. Kolega Bogucki zna koncepcję Komisji Programowej, w związku z tym wraz z nim, tutaj w tym narożniku, przewodniczący wszystkich zespołów regionalnych zbiorą się natychmiast po ogłoszeniu przerwy. Zgoda?

WŁODZIMIERZ BOGUCKI – wiceprzewodniczący Komisji Zjazdowej

Dobrze.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym ustalam w imieniu prezydium, że natychmiast po ogłoszeniu przerwy przewodniczący zespołów regionalnych przechodzą tutaj na tę stronę i kolega Bogucki z nimi omówi koncepcję pracy Komisji Programowej.

Prosiłbym może kolegę o poprowadzenie tego spotkania, dobrze? Kolega tam to poprowadzi.

Prosiłbym bardzo usilnie przewodniczących zespołów regionalnych o współpracę w takich sprawach, gdyż naprawdę nam umożliwi powołanie racjonalnych składów komisji.

Mam jeszcze komunikat bardzo ważny, organizacyjny. Mianowicie wydawnictwo „Znak” w Krakowie przygotowało książkę księdza profesora Józefa Tischnera pod tytułem Etyka Solidarności. Składają się na nią rozważania, drukowane od listopada

ubiegłego roku do maja bieżącego roku pod tym samym tytułem w „Tygodniku Powszechnym”. Specjalnie na zjazd wydano pierwszy nakład. Jest on niezbyt liczny. W związku z powyższym apelujemy… Książka będzie dostępna do sprzedaży po prawej stronie od głównego wyjścia z sali obrad, na parterze, na prawo od głównego wyjścia. Ale jest apel do kolegów delegatów, żeby każdy kupił jeden egzemplarz, i tylko jeden egzemplarz, dlatego że jest bardzo mały nakład. Jak będziemy kupować więcej, to nie starczy. To jest rozprowadzane w drodze sprzedaży, no… z mandatem nie pomoże, bo dwa razy można podejść. Jedynym weryfikatorem jest państwa uczciwość, innej rady nie ma, bo kasować mandatu nie będziemy w tym momencie, prawda? To jest odpłatne.

Teraz tak, mam drugi komunikat: pan Andrzej Wielowieyski[84], kierownik O[środka] P[rac] S[połeczno-]Z[awodowych] Komisji Krajowej informuje, że grupy ekspertów z OBS spotykają się w pawilonie Wydziału Mat.-Fiz.-Chem., obok stołówki, o godzinie 14.30.

Region Mazowsze z chwilą ogłoszenia przerwy jedzie złożyć pod pomnikami w Gdańsku, Gdyni i Westerplatte wieńce.

Jednocześnie chciałbym poinformować, że teraz będzie przerwa obiadowa. Koniec przerwy jest o godzinie 15.30. 15.30 jest koniec przerwy. Apeluję do państwa o jedno, aby delegaci z sektorów od pierwszego do czwartego poszli na godzinę 13.15, natychmiast, już, od piątego do ósmego – [na] 13.45, od dziewiątego do dwunastego – 14.15 i od trzynastego do osiemnastego – 14.45.

O 15.30 spotykamy się z powrotem. Proszę kolegów tu o podejście, no… Proszę wykasować tablicę, proszę skasować tablicę świetlną. Jeszcze raz mówię: pierwszy do czwartego – 13.15, piąty do ósmego – 13.45, dziewiąty do dwunastego – 14.15, trzynasty do osiemnastego – o 14.45. O 15.30 spotykamy się wszyscy tutaj.

[Przerwa obiadowa]

[Brak fragmentu nagrania]

[AS nr 36, s. 206:

„Obrady wznowiono o 15.00.

Przewodniczący zwraca się z prośbą, by pełny wykaz instytucji i osób, które przesłały telegramy na zjazd, opublikowała gazeta zjazdowa. Następnie czyta depeszę Prezydium Komisji Porozumiewawczej Branżowych Z[wiązków] Zawodowych, w której czytamy: »Sądzimy, że wasz zjazd wypracuje platformę związkowego działania, która umożliwi nam nawiązanie współpracy służącej realizacji wspólnych interesów wszystkich pracujących w naszym kraju«”.]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

[Brak początku wypowiedzi] …z wnioskiem o odczytanie:

„Lech Wałęsa, Gdańsk-Wrzeszcz. Dziękuję za zaproszenie do wzięcia udziału w obradach I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«. W dniach 4 do 14 września będę w Gdańsku, lecz w charakterze członka jury Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, a więc nie będę mógł swobodnie rozporządzać swoim czasem. Gdybym bodaj na krótko nie mógł przybyć na obrady zjazdu, pragnę na ręce pana, Panie Przewodniczący, przekazać ruchowi »Solidarność« szczególnie przyjazne życzenia, aby zjazd – dzięki swoim naradom oraz uchwałom – wniósł w trudne życie narodu pokrzepiające wartości moralne, także społeczno-polityczne. Życzę, aby zwyciężyły mądra i dalekowzroczna rozwaga, prawość oraz godność, stanowiące o naprawie ojczyzny. Łączę dla pana, Panie Przewodniczący, wyrazy szacunku, dla Solidarności – pomyślności ożywianej nadzieją. Stop. Jerzy Andrzejewski[85]” [oklaski].

Proszę państwa, prosiłbym jeszcze o zachowywanie ciszy trochę większej i jeszcze raz apeluję o niedefilowanie w poprzek sali obrad. Naprawdę, koledzy organizatorzy mogą iść albo naokoło, a oprócz tego jest droga po świeżym powietrzu przez pole, też dobra, jest bardzo ładna pogoda.

Proszę państwa, teraz jeszcze odczytam jeden telegram, który napłynął, dość charakterystyczny: „Warszawa, dnia 6 września 1981 roku. Przewodniczący obrad I Zjazdu Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« w Gdańsku. W związku z odczytaniem w dniu 5 września podczas obrad zjazdu teleksu z życzeniami, podpisanego w imieniu Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO przez obywatela Sierańskiego[86], uprzejmie informuję, że związek taki wśród funkcjonariuszy MO nie istnieje i nigdy takiego związku nie było, a obywatel Sierański nie jest pracownikiem resortu spraw wewnętrznych. Teleksu nie podpisywał także nikt inny spośród pracowników resortu spraw wewnętrznych. Wobec czego należy potraktować teleks jako czyjś żart. Sądzę, że pan przewodniczący z treścią niniejszej depeszy zapozna wszystkich uczestników zjazdu. Rzecznik prasowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, pułkownik Zaciński[87]” [gwar na sali, gwizdy].

Proszę o ciszę.

A więc rozumiem, że to rzecznik prasowy zjazdu załatwi sprawę do końca. Ja jeszcze tylko informacyjnie podam, że w międzyczasie konsultowałem się z docentem Chrzanowskim, który w imieniu KKP zajmował się sprawami tego związku, i związek ten, komitet założycielski spotykał się z władzami Solidarności. Natomiast pan Sierański faktycznie nie jest pracownikiem resortu, gdyż został zwolniony z ważnych przyczyn służbowych ze służby.

Następnie komunikat dla prasy związkowej: Materiały zapowiedziane w dniu wczorajszym są do odebrania w lokalu poligrafii. Zostały wydrukowane w BIPS.

Proszę państwa, mam jeszcze jeden komunikat: jeszcze raz przypominam, żeby tu z prawej strony z panem Jermakowskim spotkali się ewentualnie przewodniczący komisji zjazdowych dla uzgodnienia technicznych warunków pracy komisji. Tam przy biurze etatowym to spotkanie jest możliwe.

Jeszcze raz przypominam służbom porządkowym i wszystkim fotoreporterom i operatorom telewizji, że wchodzenie na salę jest regulowane przez rzecznika prasowego i tylko na jego polecenie można wchodzić na dolną część sali. Więc oczywiście pobyt na innych sektorach jest dla państwa możliwy, ale gdzie indziej – tam na górze może być, tutaj na dole jest niedopuszczalne.

Jeszcze raz defilujących kolegów przez salę bym prosił o zaprzestanie tego.

Przystępujemy do właściwych obrad. Jako pierwszy głos zabierze pan…

Aha, przepraszam. Komisja Mandatowa ma krótki komunikat jeszcze. Proszę bardzo Komisję Mandatową. Pani Krystyna Murat proszona do biura delegatów zjazdu. Murat Krystyna. Proszę Komisję Mandatową.

I proszę o ciszę na sali, proszę państwa. Z dwojga złego nie wprowadziliśmy jako prezydium żadnych zarządzeń ograniczających ruch delegatów i zamykanie bufetów itd., ale w zamian za to prosiłbym, że jak już ktoś musi pogadać, to niech wyjdzie z tym, z kim chce pogadać, do holu, a tutaj raczej… Ta cisza też jest wzmacniana… państwa rozmowy ciche są także wzmacniane przez mikrofony, wbrew pozorom, i ten hałas jest dość istotny, i nagłośnienie wcale nie może go zdominować w pełni. Proszę bardzo o zachowanie ciszy.

Proszę.

[PROTOKÓŁ NR 2 I KOMUNIKAT NR 2 KOMISJI

MANDATOWO-WYBORCZEJ, W TYM SPRAWA 4 MANDATÓW

REGIONU ZIELONA GÓRA]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Tak. „Protokół nr 2 Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«. Komisja po sprawdzeniu listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów, przedstawionej przez Krajową Komisję Wyborczą, stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach na I Krajowym Zjeździe Delegatów jest 896 delegatów. W dniu 6 września 1981 roku na sesji porannej obecnych było 818 delegatów, co stanowi 91,3 procent. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenia obecności dokonano na podstawie list obecności delegatów”. Podpisy członków komisji, przewodnicząca komisji – Danuta Nowakowska.

I jeszcze komunikat:

„Komunikat nr 2 Komisji Mandatowej I Walnego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«. Komisja żąda, zgodnie z przyjętym regulaminem obrad, natychmiastowego złożenia sprawozdania Krajowej Komisji Wyborczej w celu sprawdzenia prawidłowości wydawania mandatów delegatom.

Punkt 2 – Komisja informuje zjazd, iż wpłynął wniosek od delegatów z Zielonej Góry w sprawie wyjaśnienia, na jakiej podstawie Krajowa Komisja Wyborcza pozbawiła Region Zielona Góra czterech mandatów. Komisja Mandatowa, po zapoznaniu się z dokumentami, doszła do wniosku, iż dokumenty przedłożone przez Zarząd Regionu w Zielonej Górze nie stanowiły podstawy do przyznania czterech mandatów kwestionowanych. Komisja Mandatowa zwraca się do Zarządu Regionu Zielona Góra o dostarczenie dokumentów, na podstawie których wybrano delegatów na zjazd. Komisja Mandatowa zobowiązuje się rozpatrzyć tę sprawę przed rozpoczęciem pierwszego dnia obrad II tury Walnego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«”. Za komisję podpisała Danuta Nowakowska.

I jeszcze jedna prośba. Bardzo długo trwa podpisywanie list delegatów, a chcielibyśmy w dniu jutrzejszym jak najszybciej ocenić, czy zjazd ma kworum żądane do podejmowania uchwał. Dlatego prosimy wszystkich delegatów, jest to zresztą waszym obowiązkiem, o zadokumentowanie swojej obecności na zjeździe; prosimy jutro przed wejściem na salę o podpisywanie listy obecności. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję za sprawozdanie Komisji Mandatowej.

Głos zabierze pan Stanisław Matyja, były uczestnik Czerwca ’56, gość zaproszony przez Lecha Wałęsę oraz delegację Regionu Wielkopolska [oklaski].

Kolega Sonik[88] z Małopolski do sekretarza obrad proszony. Kolega Sonik z Małopolski do sekretarza.

[WYSTĄPIENIE STANISŁAWA MATYI]

STANISŁAW MATYJA

[oklaski] Szanowni Delegaci, Szanowni Goście, przypadł mi po raz drugi w swoim życiu zaszczyt niemały – zaproszenie na nasz walny zjazd, historyczny zjazd, i przeto chciałbym podziękować panu Wałęsie za pamięć o mnie i o ludziach, którzy pierwsi wyrazili swój protest o godność ludzką, o godność człowieka [oklaski]. Dziękuję również Regionowi Wielkopolskiemu, który…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_08a_19810906]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_08b_19810906]

[Brak fragmentu nagrania]

…delegacją małą Cegielskiego składaliśmy wiązankę kwiatów pod pomnikiem pomordowanych i poległych, zbudziła się we mnie refleksja. Cofnąłem się w lata najrychlejsze i zadałem sobie pytanie, czy ludzie, którzy oddali swe życie za wolną Polskę, za to, aby mogli spokojnie i swobodnie żyć, aby mogli wyrażać swoje przekonania, czy musieli oddać życie? Czy musiało być tyle rannych, w obecnej chwili inwalidów? I oto z mojej refleksji wynikało: i tak, i nie. Nie, to znaczy, że gdyby wówczas władze nasze, państwowe i partyjne, w ’56 roku, kiedy była niby również taka odnowa, jaką się dzisiaj głosi, nie byłoby kolejnych pięciu, a obecnej już szóstej odnowy. Kiedy rozmyślałem, przerwał mi delikatnie głos dwóch reporterów, znanych mi z Poznania; byli to reporterzy z Krakowa i z Warszawy. Zadając pytanie mi, odpowiadałem głośno, już nie po cichu snując te refleksje, ale głośno. Gdy zadano mi pytanie, co ja o tym sądzę, odpowiedziałem im, że dzisiaj, patrząc poprzez tyle lat, to ci wszyscy ludzie, którzy dzisiaj twierdzą i głoszą odnowę, a z drugiej strony tworzą prowokacje wobec naszego związku i ludzi, którzy odważnie wypowiadają prawdę i którzy dążą do tego, to ci wszyscy ludzie, którzy te prowokacje tworzą, są takimi samymi mordercami, jakimi byli ci, co strzelali wówczas do stoczniowców i na Wybrzeżu [oklaski].

Szanowni Delegaci, Szanowni Goście. Sięgając dalej myślami, rozważałem, jak do tego doszło i czy musiało do tego dojść. Owszem, musiało do tego dojść, skoro nasze władze, tworząc odnowę, zmieniają tylko personalne osoby na stanowiskach. Niestety, tych odnów musiało być aż tyle. Musiał być ten rok [19]70, ta tragedia. Musiał być rok [19]56, [19]68, [19]70, [19]76, aż wreszcie nastał rok [19]80, gdzie znowu robotnicy zaprotestowali, gdyż wszelka odbierana godność ludzka musiała do tego doprowadzić. Jakże to nie ma doprowadzić, i nie wiadomo, co jeszcze dalej będzie, skoro te wszystkie odnowy nasze nie dają żadnej gwarancji. Mamy najlepsze świadectwo, i to świadectwo Bydgoszczy. Dzisiejszy komunikat wstrząsnął mną. Nie mogę zapomnieć tych wszystkich krzywd, jakie ludzie doznali przez całe 36 lat. Kto nam zagwarantuje to, że wreszcie nastanie era w Polsce prawdziwej wolności? Nie ma, żadna odnowa nie da nam nic. Nam może dać jedynie gruntowna przebudowa całkowitego naszego nie ustroju, ale przebudowa myśli, czynu i rządzenia [oklaski].

Szanowni Delegaci, Poznań był pierwszym, Gdańsk był ostatnim. Czy aby ostatnim? Bydgoszcz już po naszych całych zagwarantowaniach wolności przeżyła dwukrotnie swoją gehennę. I kto w tej chwili może nam powiedzieć, czy przy tych warunkach i w tych warunkach nasz zjazd jest bezpieczny, czy nasi delegaci będą prawdziwie bezpieczni? Strach przed wszystkimi prowokacjami jest wielki. Niemniej od was, Szanowni Delegaci, zależy bardzo dużo. Jest to historyczny bowiem zjazd. Musicie się skupić na jednym – aby było w Polsce lepiej i lepiej nam się żyło, musicie sobie uświadomić jedno, że ci wszyscy ludzie, którzy was wybrali, wam zaufali. Wy musicie na tym zjeździe podjąć bardzo dużo odważnych uchwał. Nad wami i w waszych myślach muszą stać ci wszyscy ludzie, którzy oddali swoje życie za to, ażeby tutaj i w tej właśnie sali mógł obradować nasz pierwszy, historyczny walny zjazd Solidarności, i z tą myślą, i w tym kontekście musicie działać.

Życzę wam, Szanowni Delegaci, w imieniu wszystkich, którzy zerwali się w [19]56 roku do zrywu po to, ażeby i dzisiaj mogliście mówić, po to, abyście mogli dzisiaj tutaj debatować, i to swobodnie. Ja nie wiem, ale myślę, że padnie uchwała o odbudowie i przebudowie, aby wyprostować tę linię tej wiecznej odnowy, która tak zakrętem, wężyczkiem krąży do dnia dzisiejszego. Powinniście podjąć taką uchwałę i takie postanowienia, abyśmy wszyscy nie krążyli w zamkniętym kółku, dookoła, i aby tych odnów nie było więcej. Więc zróbmy wreszcie i uchwalmy przebudowę myśli i rządzenia. Dziękuję [oklaski].

[POWOŁANIE KOMISJI PROGRAMOWEJ]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję [oklaski].

Proszę państwa, teraz wpłynął wniosek formalny, aby zmienić porządek obrad w ten sposób, aby przed dyskusją nad referatem sprawozdawczym i prezentowaniem programów regionów utworzyć komisje tematyczne Komisji Programowej, tak aby już w czasie tej dyskusji ta komisja mogła rejestrować wnioski. Przed głosowaniem chciałbym poinformować, że sekretariat przyjął już zgłoszenia szeregu regionów. Nad sformowaniem tej Komisji Programowej, takiej redakcyjnej, która będzie redagowała program, i listę tę mam przed sobą; tak więc moglibyśmy do głosowania przystępować.

W związku z powyższym zapytuję, kto jest za tym, aby w tej chwili powołać Komisję Programową, która poświęci się redakcji programu, proszę o podniesienie mandatu. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Wynik?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek przeszedł większością głosów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym, proszę państwa, odczytam teraz przekazaną przez sekretariat – na podstawie zgłoszeń przewodniczących poszczególnych zespołów regionalnych – listę kolegów proponowanych do pracy w Komisji Programowej, redakcyjnej.

Sekcja 1: Bronisław Geremek – Mazowsze, Mieczysław Malczyk – Łódź, Witold Zalewski – Śląsko-Dąbrowski, Jakub Forystek[89] – Śląsk Opolski, Paweł Szałaj – Rzeszów, Zenon Szachowicz – Zielona Góra, Andrzej Porawski – Wielkopolska, Aleksander Labuda – Dolny Śląsk.

Sekcja 2: Zbigniew Kowalewski[90] – Łódź, Jerzy Milewski[91] – Gdańsk, Ryszard Kuszłeyko – Śląsko-Dąbrowski Region, Eligiusz Naszkowski[92] – Piła, Antoni Barański [Borowski][93] – Elbląg, Ryszard Słowik[94] – Częstochowa, Jerzy Modrzejewski[95] – Jelenia Góra, Krzysztof Görlich – Małopolska, Kazimierz Parowicz[96] – Mazowsze.

Sekcja 3: Andrzej Rozpłochowski[97] – Śląsko-Dąbrowski Region, Zygmunt Łupina[98] – Lublin, Jerzy Łysiak – Śląsk Opolski, Patrycjusz Kosmowski – Podbeskidzie, Zbigniew Zdanowicz[99] – Pomorze Zachodnie, Karol Modzelewski – Dolny Śląsk, Piotr Ejsmont – Gdańsk, Janusz Pałubicki[100] – Wielkopolska.

To jest lista, którą przekazał sekretarz zjazdu w wyniku tych zgłoszeń, które do tej pory miały miejsce na naszą wyraźną prośbę.

Czy ktoś z kolegów ma zastrzeżenia do przedstawionej listy albo chciałby zgłosić dodatkowe kandydatury?

Jeszcze raz zwracam uwagę, że zadaniem komisji jest przede wszystkim redagowanie programu w oparciu o złożone wnioski.

Proszę bardzo, czy ktoś zastrzeżenia do kandydatów zgłasza lub wnioski nowe?

Tu jest kolega. Z tym, że mam prośbę, aby zabierali głos przede wszystkim przewodniczący zespołów regionalnych.

Proszę, szósty sektor.

HIERONIM GUZOWSKI[101]

Guzowski Hieronim, Region Elbląg. Chciałem tylko zwrócić uwagę, że źle zostało podane nazwisko: Antoni Borowski, nie Barański.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Który to jest?

HIERONIM GUZOWSKI

Drugi.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Elbląg, tak?

HIERONIM GUZOWSKI

Drugi zespół, tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Antoni…

HIERONIM GUZOWSKI

Borowski.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Borowski. Przepraszam, poprawiam.

Proszę – dziesiątka. Proszę mikrofon przy dziesiątce.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 10

Kazimierz Parowicz. Czy to jest delegat z Mazowsza? Bo zgłaszany był z Regionu Warmińsko-Mazurskiego. Czy to jest…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To przepraszam, widocznie tu jest pomyłka, w tym jest tutaj Kazimierz Parowicz, jest Region Warmińsko-Mazurski.

Proszę bardzo, czternastka. Czternastkę mikrofon.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Region Małopolska zgłosił do pierwszego zespołu Andrzeja Borzęckiego.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Do którego zespołu?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Pierwszego, do pierwszej sekcji.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Do pierwszej sekcji Andrzej Borzęcki, w porządku.

ADOLF JUZWENKO[102]

Adolf Juzwenko, Dolny Śląsk. Zgłaszam wniosek o – po wprowadzeniu korekt przez przewodniczących poszczególnych regionów – o zamknięcie listy.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Z tym że przed pańskim wnioskiem jeszcze był tutaj kolega przy mikrofonie, więc muszę mu udzielić głosu.

Proszę dwójka. Potem piętnastka. Proszę dwójka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Region Pobrzeże zgłosił na piśmie kandydatury po jednej osobie. Sekcja pierwsza – Sajkowski Stanisław[103].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

A dlaczego państwo tego… Ja czterokrotnie prosiłem przewodniczących regionów, żeby tutaj podeszli i to załatwili.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Trzy razy zgłaszaliśmy, zaraz po zakończeniu obrad w tej sprawie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze. Sajkowski.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Stanisław.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc jest zgłoszony, przepraszam, jest zgłoszenie: Stanisław Sajkowski – sekcja pierwsza, Janusz Cywiński[104] – druga, Roman Tabisz – trzecia.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W porządku.

Proszę bardzo, szóstka.

MAREK MAJKA

Majka, Bydgoszcz. Był zgłaszany do Komisji Programowej kolega Tokarczuk[105].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę?

MAREK MAJKA

Kolega Tokarczuk był zgłaszany i nie było słychać, żeby ewentualnie powiedziane, że jest kolega Tokarczuk zgłoszony.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W której sekcji?

MAREK MAJKA

„Życie publiczne”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W dwójce – Tokarczuk, tak?

MAREK MAJKA

Trzecia sekcja – „Życie publiczne”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W trzeciej sekcji. Nazwisko?

MAREK MAJKA

Tokarczuk Antoni.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Tokarczuk Antoni. Region?

MAREK MAJKA

Bydgoszcz.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Bydgoszcz.

MAREK MAJKA

Szczególnie punkt 11 „Związek a życie…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra.

MAREK MAJKA

…wobec PZPR”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Piętnastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Gorzów zgłosił na piśmie do sekcji trzeciej Bogusława Gruszczyńskiego[106].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Do sekcji trzeciej Bogusław Duszyński.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Gruszczyński czy… Przepraszam.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Gruszczyński, Region Gorzów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Gruszczyński, Gorzów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Gorzów. I tu kolega z Leszna zgłasza kolegę Matyjasa[107].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Zaraz, zaraz, po kolei, po kolei.

Dwójkę proszę teraz.

JERZY MILEWSKI

Jerzy Milewski, Gdańsk. Omyłkowo wycofałem Mariana Markowskiego[108] z sekcji pierwszej. Marian Markowski.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Znaczy, ma być, tak?

JERZY MILEWSKI

Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Markowski w sekcji pierwszej, tak? Już dopisałem.

Czternastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Region Toruń. Zgłaszamy do sekcji trzeciej kolegę Zbigniewa Iwanowa[109]. Zbigniew Iwanów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Iwanów Zbigniew, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W sekcji trzeciej.

Piętnastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Region Leszczyński zgłaszał na piśmie kandydaturę kolegi Eugeniusza Matyjasa do zespołu trzeciego.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Matyjas.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Eugeniusz.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Eugeniusz. W porządku. Matyjas Eugeniusz. W porządku.

Trzynastka.

ADOLF JUZWENKO

Adolf Juzwenko, Dolny Śląsk. Ponawiam swój wniosek o zamknięcie listy. Przypominam, że kierownicy zespołów przed rozpoczęciem obrad mieli zgłosić kandydatów do poszczególnych podzespołów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Zgadza się, dziękuję za tę uwagę. Niemniej jednak umyślnie chciałem, żeby koledzy mogli zgłaszać, gdyż, no, już pierwsze anonimy o manipulacjach krążą po sali, a więc ostrożność jest wskazana.

Szóstka, proszę. Szóstka.

PIOTR STOMMA

Stomma, numer mandatu 16076. Obawiam się, że prezydium dysponuje nieaktualną listą proponowanych kandydatur dla Regionu Mazowsze. Mianowicie w pierwszej grupie… Ewentualnie proszę o odczytanie. Wydaje się, że zabrakło w pierwszej grupie nazwiska Henryka Wujca, w drugiej grupie Stefana Kawalca[110] i Dynera[111].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę tutaj. Przepraszam, wyjaśnienie złoży kolega sekretarz.

JERZY STĘPIEŃ (?) – sekretarz Prezydium I KZD

Na pierwotnej liście były nazwiska trzech przedstawicieli Mazowsza. Prosiliśmy, aby w czasie przerwy kierownik delegatów uzgodnił ostateczny kształt tej listy. No, niestety, nie zgłosił się.

PIOTR STOMMA

Kierownik…

JERZY STĘPIEŃ (?) – sekretarz Prezydium I KZD

Mamy tutaj Henryka Wujca i Stefana Kawalca poza Bronisławom Geremkiem. Innych nazwisk nie mamy.

PIOTR STOMMA

To czy ja mogę w indywidualnym trybie spojrzeć na tę listę?

JERZY STĘPIEŃ (?) – sekretarz Prezydium I KZD

Proszę bardzo.

PIOTR STOMMA

Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc w takim razie rozumiem, że Region Mazowsze jeszcze dokona poprawek. W tym czasie, kiedy Region Mazowsze będzie nanosił te poprawki wszystkie, i ewentualnie prosiłbym wszystkich tych, którzy zgłosili z sali, aby podeszli do sekretarza i te nazwiska wyraźnie wpisali, żebyśmy nie mieli kłopotów.

Rozumiem, że możemy zamknąć już sprawę zgłaszania kandydatur. Kto z kolegów jest za zamknięciem listy kandydatur do Komisji Programowej, redakcyjnej, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek przeszedł większością głosów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

W związku z powyższym proszę sekretarza, aby zebrał… to znaczy proszę przewodniczących regionalnych zespołów, aby u sekretarza te nazwiska czytelnie nam wpisali. W czasie, gdy będzie to wykonywane, jest jeszcze jeden komunikat organizacyjny i proszę kolegę Fijałkowskiego.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Proszę państwa, było już powiedziane, że materiały, które są dopuszczone do rozprzestrzeniania na terenie zjazdu, muszą być sygnowane wyłącznie przez Biuro Organizacyjne zjazdu. Otóż nie wiadomo, kto i jakimi drogami usiłuje podrzucić nam na zjazd materiały typu prowokacyjnego, nazwijmy rzecz po imieniu, tzn. przeciwstawiające jednej części delegatów inną część delegatów; robotników – inteligencji i wzajemnie. Istnieje również formułowanie w tych materiałach zarzutu, że obrady są np. systematycznie manipulowane. Przyjęty, przegłosowany większością sposób liczenia najpierw[, a] jeżeli budzi to wątpliwość, dopiero precyzyjnego, że to jest sposób „pi razy oko” i został narzucony itd. Proponowałbym po prostu nie przejmować się tymi materiałami i jako takie traktować w sposób odpowiedni [drze kartkę] [oklaski].

[DYSKUSJA PROGRAMOWA I NAD SPRAWOZDANIEM KKP]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, rozumiem, że chcielibyśmy realizować dalej porządek obrad, w związku z tym mam prośbę, żeby w tej chwili głos zabrał kolega Anatol Konsik[112] z Regionu Gorzowskiego w sprawie już merytorycznej dyskusji.

Jeszcze raz informuję, że w trakcie tej dyskusji będziemy co drugiego dyskutanta wpuszczać gości zagranicznych bądź krajowych zjazdu. Proszę się tym nie dziwić. Więc teraz głos zabierze kolega Anatol Konsik, Region Gorzowski, i ma zgodnie z regulaminem pięć minut, chyba że mówi w imieniu regionu sprawy programowe – wtedy dziesięć.

Proszę bardzo.

Dobrze. Następnie po kolegu Konsiku głos zabierze gość z Jugosławii.

[PD 1kzd_1t_08b_19810906 – 23 minut 52 sekund]

ANATOL KONSIK

Proszę państwa, w ramach dyskusji programowej, bez wygórowanych ambicji i fałszywej skromności chcielibyśmy jako region przedstawić państwu własną propozycję programową. Otóż główną tezą naszego programu jest podzielenie go na dwie zasadnicze części: część tzw. ideową, która formułuje podstawowe założenia programowe, i część drugą, szczegółową, która w dużej mierze ustala konkretne kierunki programu, przede wszystkim dla potrzeb naszego regionu. Ustawienie takiej hierarchii programowej uważamy za tak ważne, że te sprawy ideowe traktujemy jako kierunek działania najważniejszy w chwili obecnej, w chwili, w jakiej znalazł się nasz kraj. Dlatego ograniczę się do zaprezentowania przede wszystkim podstawowych dezyderatów tej części ideowej.

Tę część ideową proponujemy rozważać w następujących kierunkach: 1) Solidarność jako ruch społeczny i związek zawodowy; 2) demokratyzacja życia w kraju jako podstawowy warunek i gwarancja prawidłowości funkcjonowania związku; 3) polityka społeczna związku; 4) stanowisko związku wobec polityki gospodarczej państwa; 5) doskonalenie demokratycznych struktur i form działalności związku; oraz ostatni [6)] kierunek programowy – strategia i taktyka działań związku.

Związek zrodził się z powszechnego protestu społecznego, wyrażonego w sierpniu [19]80 roku, będącego zarazem reakcją ludzi pracy na pogłębiający się kryzys polityczno-gospodarczy. Podkreślić należy, że protest robotniczy nie dotyczył tylko pogorszających się warunków materialnych. Duże zasługi w rozbudzeniu świadomości społecznej i sukcesie sierpniowego protestu miała postawa Kościoła rzymskokatolickiego oraz działalność środowisk niezależnych.

Od Sierpnia minął rok. Sytuacja kryzysowa trwa jednak nadal, a nawet zaostrza się. Kryzys ma swoje źródło w wadliwie funkcjonującej gospodarce i ma przede wszystkim charakter społeczno-polityczny. Jego główne przyczyny to: ogólna niesprawność systemu i wynikające z tego poczucie bezsensu dotychczasowych form społecznych działań; po drugie – brak zaufania do ekipy sprawującej władzę oraz niewiarygodność środków masowego przekazu.

Generalną przyczyną cyklicznie powtarzających się kryzysów politycznych, społeczno-gospodarczych jest autokratyczny monopol polityczny, paraliżujący całe życie społeczne. Związek nasz działa w warunkach szczególnie utrudnionych, a mianowicie nie zostały tknięte strukturalne źródła kryzysu, pogłębiają się kłopoty surowcowe i energetyczne, nastąpiło dalsze pogorszenie warunków życia, nie zmieniły się pewne negatywne nawyki i postawy, nie brakuje objawów jawnej wrogości wobec związku, jawnych i skrytych prób jego demontażu oraz aktów prowokacji. Związek nie ma możliwości bezpośredniego i pełnego przedstawienia swojego stanowiska w środkach masowego przekazu.

Niemniej wiele zdobyczy Sierpnia przetrwało do dziś i są to przede wszystkim takie rzeczy, jak fakt, że nastąpiła i ujawniła się szeroka aktywizacja polityczno-społeczna społeczeństwa. Doszło do rekonstrukcji więzi społecznych. Ujawniła się dyscyplina i zmysł organizacyjny masowego ruchu społecznego. Daje się zauważyć zrozumienie wspólnoty interesów i działań robotników, rolników i inteligencji. Wzrosła rola Kościoła katolickiego jako czynnika równowagi społecznej i odnowy moralnej. Odrodziła się też bezinteresowna aktywność społeczna.

Solidarność jest dziś przede wszystkim masowym ruchem społecznym. Skuteczna obrona interesów pracowniczych w obecnej katastrofalnej sytuacji wymaga działań wykraczających poza normalne funkcje związków zawodowych, a nawet sprzecznych z nimi. Nacisk członków i postawa władz po Sierpniu powodują, że związek zmuszany jest do zajmowania się coraz większą liczbą spraw. Od tych działań Solidarność nie może się uchylić. Czysto związkowe podejście, jeśli chodzi o stosunek związku do kryzysu, straciło na znaczeniu pod naporem faktów. Związek nasz, zrzeszając członków o różnych światopoglądach i różnych poglądach politycznych, nie zamierza pełnić roli partii politycznej. Uznaje jednocześnie przewodnią rolę partii sprawującej władzę, o ile potwierdzone jest to mandatem społecznego zaufania.

Rośnie jednak dążenie do społecznej kontroli nad ekonomicznymi decyzjami władz. Wymuszany kredyt zaufania w tej dziedzinie wyczerpał się zupełnie. Solidarność, jako strona umowy społecznej, wzięła na siebie zbyt duże ciężary i zobowiązania. Nie jest to wyraz jakichś ambicji wygórowanych, lecz po prostu publiczne zobowiązanie i reakcja na bardzo powszechne społeczne oczekiwania. Ponieważ umowy społeczne z [19]80 i [19]81 roku są umowami dwustronnymi, pociąga to za sobą określone skutki prawne i polityczne. Wprowadzenie do umów sformułowania o kierowniczej roli partii PZPR uprawnia nasz związek jako stronę i sygnatariusza tych umów do wypowiadania się i wpływania na sposób sprawowania owej kierowniczej roli. Metody rządzenia to nie tylko wewnętrzna sprawa PZPR, lecz rzecz publiczna – wpływania na losy całego kraju i narodu. Każda decyzja o wadze ogólnopaństwowej czy lokalnej wymaga obecnie partnerstwa, konsultacji i społecznej aprobaty.

Związek nasz skupia wszystkie środowiska zawodowe, lecz powinien jednak zachować charakter związku robotniczego, w którym szczególną rolę odgrywają wielkoprzemysłowe środowiska robotnicze. Musimy żyć i działać, idąc po tej drodze, która uczyniła możliwym sukces z sierpnia [19]80 roku. Była to droga niespotykanej solidarności i dojrzałości społeczeństwa. Wskazała ona konieczność odrodzenia najbardziej potrzebnych naszemu narodowi wartości, jak suwerenność, swobody obywatelskie, sprawiedliwość społeczna, demokracja, praworządność, poszanowanie godności ludzkiej, prawo do rzetelnej informacji i solidarność ludzi pracy.

Za drugi ważny kierunek działania programowego uważamy demokratyzację życia w kraju. Jest to jednocześnie gwarancja prawidłowości funkcjonowania związku. Związek nie może bowiem prawidłowo funkcjonować, o ile nadal będzie działać w niedemokratycznym otoczeniu. Oczekiwanie, że ruch przemian posierpniowych wpłynie w sposób zasadniczy na działalność instytucji znajdujących się w obszarze centralnej władzy państwowej, nie spełniły się. Związek w dalszym ciągu nie ma możliwości udziału w społecznej kontroli przy podejmowaniu decyzji politycznych i gospodarczych. Istnienie Solidarności nie powstrzymuje władz przed podejmowaniem jednostronnych decyzji, nie doprowadziło do ujawnienia i ukarania winnych spowodowania katastrofy gospodarczej.

Związek nasz stoi na stanowisku, iż budowa demokracji i realizacja innych wartości podstawowych musi poprzedzać i stale towarzyszyć reformom społeczno-gospodarczym. Dopóki Sejm nie uzyska pełni autorytetu, dopóty i prawo nie będzie należycie przestrzegane. Przepisy prawa cieszą się wówczas poszanowaniem, gdy pozostają w zgodzie ze społecznym poczuciem sprawiedliwości oraz z normami moralnymi przyjętymi przez społeczeństwo. Tylko takie prawo, które powstaje przy udziale i aprobacie społeczeństwa, obywatele zechcą uznać za swoje. Istnieje więc pilna potrzeba uregulowania i przebudowy porządku prawnego dla zapewnienia praworządności i równości wobec prawa, autentycznej niezawisłości sądów i społecznej kontroli. Związek będzie popierał wszelkie inicjatywy na rzecz tworzenia i rozwoju różnych form autentycznego samorządu pracowniczego i terytorialnego, aż do utworzenia drugiej samorządowej izby w Sejmie. Przy obecnej jednak strukturze Sejmu i roli, jaką odgrywa w społeczeństwie, a przede wszystkim fakt, że wątpliwa jest jego reprezentacja z tytułu mandatu społecznego, zachodzi potrzeba wywierania przez związek wszelkich form nacisku w celu przystąpienia do prac nad reformą systemu przedstawicielskiego i zmiany ordynacji wyborczej. Nowa ordynacja wyborcza musi zlikwidować miejsca mandatowe, a to oznacza konieczność daleko idącej zmiany sposobu zgłaszania kandydatów. Nowa ordynacja powinna również zawierać obowiązek tajności głosowania i gwarantować prawo odwoływania posłów i radnych, którzy utracili społeczne zaufanie.

Za pilne uważamy weryfikację przepisów konstytucyjnych pod kątem ich zgodności z międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych oraz powołanie biura do spraw ochrony konstytucji, sprawującego nadzór nad przestrzeganiem zadań konstytucyjnych. W szczególności związek będzie działał na rzecz przestrzegania pełnego równouprawnienia wszystkich obywateli bez względu na wyznawany przez nich światopogląd i orientację polityczną. Związek, wyrażając powszechną wolę swoich członków, oczekuje również powołania Trybunału Stanu i pociągnięcia do odpowiedzialności karnej tych, którzy decyzjami politycznymi doprowadzili kraj do katastrofy. Odpowiedzialność karna za decyzje polityczne jest uzasadniona tym, że decyzje te spowodowały i powodują określone negatywne skutki społeczno-gospodarcze. Związek powinien dążyć wszelkimi środkami prawnie dozwolonymi do uchwalenia przez Sejm ustawy o związkach zawodowych w kształcie gwarantującym warunki prawidłowego funkcjonowania związku.

Podkreślając znaczenie prawa społeczeństwa do wielu źródłowych informacji, związek będzie egzekwował konstytucyjne prawo dostępu do środków masowego przekazu i ich społecznej kontroli. Bez dostępu do radia i telewizji nie ma możliwości konstruktywnych działań związku, mających doprowadzić do stabilizacji życia w kraju…

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Kolego Konsik, minuta.

ANATOL KONSIK

Uzyskanie bezpośredniego dostępu do środków masowego przekazu jest w aktualnej sytuacji naczelnym zadaniem związku [oklaski].

Kolejnym działaniem związku jest sprawa polityki społecznej. Uważamy, że związek nasz dążyć będzie do ustalenia i zdecydowanego przestrzegania, społecznej akceptacji, rozpiętości ogólnych dochodów. W sferze działań długofalowych powinno się mieścić określenie realnego minimum socjalnego. Samo zagwarantowanie minimum socjalnego nie rozwiąże problemu zróżnicowania materialnego. Działania na rzecz realizacji postulatów społecznych…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, kolego, jeszcze tylko pół minuty.

ANATOL KONSIK

Dziękuję bardzo.

Więc dla spraw polityki społecznej związku, jak powiedziałem, najbardziej istotne jest doprowadzenie do zmniejszenia rozpiętości ogólnych dochodów, realizacja porozumień społecznych. Następnie istotne jest wyegzekwowanie postulatów dotyczących emerytur, tzw. portfela. Potrzeba reformy systemu cen. Należy konsekwentnie przestrzegać zasady, aby koszty przeprowadzania reformy gospodarczej nie mogły obciążać najuboższych warstw społeczeństwa. Istotna jest sprawa poprawy ochrony grup pracowniczych wobec zagrożeń, poprawa warunków pracy, ochrona zdrowia oraz zmiana polityki mieszkaniowej.

Wymaga również istotnych zmian sprawa systemu edukacji narodowej. Dotychczasowy system edukacji narodowej oparty był na fałszowaniu historii narodu polskiego i propagował obce polskiej tradycji i psychice narodowej wzorce osobowe. Związek nie powinien być tylko rzecznikiem postulatów, ale i czynnikiem dynamizującym życie społeczne, czynnikiem dojrzewania świadomości społecznej. Uważamy za istotny kierunek działania związku i określania tego w programie…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Ja koledze dziękuję. Bardzo przepraszam, ale ustaliliśmy, że będzie 5 minut na…

ANATOL KONSIK

…wyrażenie swojego stanowiska wobec polityki gospodarczej i doskonalenie demokratycznych struktur i form działalności związku.

Proszę państwa, ubolewamy, że treść naszego programu nie została wcześniej dostarczona na ręce delegatów, jednak sądzimy, że przynajmniej na II turę taki program zostanie powielony i udostępniony, a zainteresowanych naszą wersją programową prosimy o skontaktowanie się z naszą grupą regionalną. Dziękuję bardzo za uwagę [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Przepraszam jeszcze raz, ale musimy się ograniczać.

Głos zabierze przewodniczący Konfederacji Związków Zawodowych Jugosławii, pan Josip Franic.

[WYSTĄPIENIE PRZEDSTAWICIELA JUGOSŁOWIAŃSKICH

ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

[PD 1kzd_1t_08b_19810906 – 37 minut 5 sekund]

JOSIP FRANIC

[Tłumaczenie] Towarzyszu Przewodniczący, Towarzyszki i Towarzysze Delegaci, pozwólcie przede wszystkim, abym szczerze podziękował za zaproszenie, żebyśmy mogli być obecni na tym waszym doniosłym zgromadzeniu. Korzystam z okazji, aby ruchowi związkowemu oraz wszystkim robotnikom w Polsce przekazać koleżeńskie pozdrowienia członków związków zawodowych i wszystkich ludzi pracy w Jugosławii oraz najlepsze życzenia dla pomyślnej pracy waszego zjazdu [oklaski].

Robotników i narody Jugosławii i Polski wiążą tradycyjne dobre stosunki i współpraca, opierająca się na wspólnych interesach i celach w walce o socjalizm i pokój w świecie. Nasze dobre wzajemne stosunki rozwijają się dzięki obustronnemu poszanowaniu zasady suwerenności, niezawisłości i niemieszania się i równouprawnienia w stosunkach międzynarodowych, poszanowania niezbywalnego prawa narodów, aby sami decydowali o swoim wewnętrznym rozwoju [oklaski].

Klasa robotnicza i narody naszych krajów zdecydowali się w swoim rozwoju na budowę socjalistycznych stosunków społecznych. Jest to jeszcze jeden z powodów więcej, żeby związki zawodowe i robotnicy Jugosławii z wielką uwagą i zainteresowaniem śledzili i śledzą wysiłki klasy robotniczej, Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, związków zawodowych „Solidarność” oraz wszystkich socjalistycznych i innych postępowych sił polskich, aby opanować trudności, na które polskie społeczeństwo napotkało w swoim rozwoju.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD [do tłumacza]

Wolniej, bo tłumacze nie nadążają na inne języki.

ODPOWIEDŹ TŁUMACZA

Dobrze.

[Ciąg dalszy tłumaczenia] My w Jugosławii ani na chwilę nie wątpiliśmy w zdolności klasy robotniczej narodu polskiego oraz jej zorganizowanych sił socjalistycznych, że własnymi wysiłkami znajdą najlepsze rozwiązania na drodze wszechstronnego rozwoju socjalistycznego. Przy tym naszym zdaniem związkom zawo…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD [do tłumacza]

Jeszcze wolniej, dużo wolniej, tłumacze nie nadążają.

[Ciąg dalszy tłumaczenia] Przy tym, naszym zdaniem, związkom zawodowym Polski jako najszerszej organizacji robotników oraz części zorganizowanych sił socjalistycznych przypada ogromna rola i odpowiedzialność. My wam, drodzy towarzysze, życzymy dużo sukcesów przy realizacji waszych odpowiedzialnych zadań na tej drodze.

Towarzysze i Towarzyszki, klasa robotnicza i ludzie pracy Jugosławii już ponad 30 lat budują socjalistyczne, samorządowe społeczeństwo w zgodzie z naszymi warunkami historycznymi. Biorąc na siebie pełną odpowiedzialność za rozwój organizacji pracy komuny i społeczeństwa w całości, klasa robotnicza w Jugosławii pomyślnie realizuje również swoją rolę historyczną w budowie społeczeństwa socjalistycznego na podstawach własności społecznej środków do produkcji.

Związek zawodowy Jugosławii bez przerwy był zaangażowany w realizację niezbywalnego prawa wszystkich robotników, aby jako wytwórcy w swoich organizacjach pracy i obywatele w zgromadzeniach wspólnot społeczno-politycznych suwerennie decydowali o dochodzie, który tworzą, oraz o wszystkich sprawach społecznych. Myśmy nigdy nie ukrywali tego, nie czynimy również i dziś, żeśmy w naszym dotychczasowym rozwoju społecznym napotykali również na trudności, lecz trudności te pomyślnie opanowaliśmy dzięki przede wszystkim takiej pozycji klasy robotniczej, ludzi pracy i wszystkich obywateli, że bezpośrednio decydują o rozwoju produkcyjnym, społecznym stylu organizacji pracy oraz społeczeństwa w całości. Ani wewnętrzne trudności, ani zewnętrzne naciski na nasz kraj nie zachwiały nas w stanowczości, że na podstawach samorządu socjalistycznego stale poszukujemy i wynajdujemy nowe rozwiązania, które odpowiadają naszym warunkom, interesom naszych narodów i narodowości [oklaski].

Towarzyszki i Towarzysze, dziś w świecie mają miejsce głębokie wrzenia polityczne i ekonomiczne oraz przemiany rewolucyjne. Siły postępowe i demokratyczne osiągają wielkie wyniki w realizacji postępu społecznego. Zgodnie z konkretnymi warunkami historycznymi w poszczególnych krajach wzmacnia się też walka klasowa klasy robotniczej dla realizacji historycznych, ekonomicznych i społecznych interesów. Jednocześnie napotyka się na bardzo niebezpieczne zaostrzanie i pogarszanie międzynarodowych stosunków politycznych i ekonomicznych. Kontynuuje się politykę przemocy i nacisku oraz mieszania się do spraw wewnętrznych innych krajów [oklaski].

Jesteśmy świadkami coraz wyraźniejszego wyścigu zbrojeń, podczas gdy równocześnie pogłębia się przepaść między krajami rozwiniętymi a krajami rozwijającymi się. Kryzys ekonomiczny oraz problemy w międzynarodowych stosunkach ekonomicznych mają m.in. konsekwencje również w stałym wzroście bezrobocia, szczególnie w krajach rozwijających się. W tych okolicznościach, zgodnie z niezawisłą i niezaangażowaną polityką Jugosławii i Z[wiązku] K[omunistów] J[ugosławii], związek zawodowy Jugosławii uważa, że niezbędne są stałe wysiłki o prawdziwą solidarność i jedność akcji związków zawodowych na całym świecie, bez względu na ich orientację polityczną i przynależność międzynarodową. Abyśmy dali [wkład] w walce o sprawiedliwy i trwały pokój w świecie, odprężenie napięcia międzynarodowego, przerwanie wyścigu zbrojeń oraz rozbrojenie, równoprawną międzynarodową współpracę polityczną i ekonomiczną, nowy międzynarodowy porządek ekonomiczny, postęp społeczny i stałe polepszanie materialnej i społecznej pozycji klasy robotniczej.

Kierując się tymi zasadami, związki zawodowe Jugosławii będą rozwijać najszerszą współpracę ze związkami zawodowymi w świecie, przeciwstawiając się wszystkim tendencjom i zjawiskom politycznej i ideologicznej wyłączności. W ten sposób będziemy wzmacniać solidarność ze wszystkimi robotnikami narodów świata w walce o wyzwolenie narodowe i sprawiedliwość społeczną, o sprawiedliwe międzynarodowe stosunki społeczne i ekonomiczne, przeciw imperializmowi, rasizmowi oraz wszystkim formom obcej dominacji i hegemonii [oklaski].

Jesteśmy przekonani, że możliwość, którą nam daliście, abyśmy się bezpośrednio zaznajomili z naszymi zainteresowaniami oraz działalnością, przyczyni się do dalszych więzów i współpracy między związkami zawodowymi naszych krajów w interesie robotników Jugosławii i Polski oraz dla sprawy postępu społecznego, pokoju i socjalizmu.

Pozwólcie, że raz jeszcze przekażę serdeczne życzenia, abyście osiągnęli wiele sukcesów w waszej pracy. Niech żyje ruch robotniczy Polski! Niech żyje ruch związkowy Polski! [oklaski] Pozwólcie, oto symbol związków zawodowych Jugosławii [oklaski].

[DYSKUSJA PROGRAMOWA I NAD SPRAWOZDANIEM KKP

– CIĄG DALSZY]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, do zabrania głosu przygotuje się Witold Zalewski z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, a w międzyczasie załatwimy kilka spraw formalnych.

Pierwsza sprawa dotyczy interwencji związanej z czasem wystąpień. Otóż faktem jest, że popełniłem pewien błąd. Mianowicie, faktycznie wczoraj dokonano zmiany regulaminu obrad i to jest wyjaśnienie, bo tu ktoś pisze: kto ustalił 5 minut? Zjazd ustalił 5 minut, bo wczoraj uległ zmianie punkt w rozdziale IV regulaminu obrad, punkt 4 i 5, i ustalono, że wystąpienie nie może przekraczać pięciu minut, a prawo do repliki w wystąpieniu nie dłuższym niż dwie minuty.

I to zjazd wczoraj uchwalił. Ustalono też, że programy regionalne nie mają tego ograniczenia. W związku z powyższym, teoretycznie programy regionalne byłyby w ogóle bez ograniczeń. W związku z powyższym, ja bym jednak postawił wniosek o ograniczenie programów regionalnych do 10 minut. Zwracam jeszcze raz uwagę, że dzisiejsza tura jest poświęcona zasadniczo sprawom statutowym, a program będzie później ogłaszany. Taka była przynajmniej intencja prezydium. W związku z powyższym, taki wniosek chciałbym postawić, natomiast jeżeli ktoś ma w tej sprawie zasadnicze zastrzeżenia, to proszę je zgłosić.

Kolega w tej sprawie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Tak, mam zastrzeżenie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To piętnastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Piętnastka, Region Gorzów Wielkopolski, i chciałbym wyjaśnić, że sama kwestia typu ubolewania za incydent nie załatwia sprawy; albowiem przedstawienie sprawy programowej… Nasz zjazd odbywa się w takiej sytuacji, głównym celem tego zjazdu jest wypracowanie programu. Ograniczenie w tej sytuacji i przerwanie w połowie programu prezentowanego przez nasz region uważamy za niedopuszczalne. W tej sytuacji prosimy o ponowne uwzględnienie tego głosu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc, proszę państwa, może najpierw załatwimy sprawę generalną – ile minut jest na przedstawienie programów regionu. Ja zwracam uwagę, że Komisja Zjazdowa przed zjazdem apelowała do kolegów, którzy chcą przedstawić materiały zjazdowi, że mogą je wydrukować i będą one kolportowane dla uczestników zjazdu. Nie wszystkie regiony mają możliwość to praw…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_08b_19810906]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_09a_19810906]

[Brak fragmentu nagrania]

MARIAN NOWICKI[113] (?)

… z Ziemi Dobrzyńskiej. Kolego przewodniczący, proszę sobie otworzyć regulamin i przeczytać, i nie manipulować.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

No, to proszę.

MARIAN NOWICKI (?)

Tam żeśmy wczoraj zdecydowali, że wystąpienia w imieniu regionu będą trwały bez ograniczenia.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze.

MARIAN NOWICKI (?)

I kolega tu nie może sobie stawiać „tak” lub „nie”. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Chwileczkę. Ja w tej chwili pytam państwa i chcę to przegłosować, jak będziemy traktowali wystąpienie w sprawie programów. Czy będzie 5 minut, czy będzie 10 minut, czy bez ograniczeń? Proszę, dwójka.

JERZY MILEWSKI – sektor 2

Jerzy Milewski, Gdańsk. Uważam, że regulamin jest przyjęty i ograniczać regulaminowo nie można, natomiast uważam także, że gadulstwo z mównicy nie jest prezentowaniem programu, a jedynie pokazywaniem swojej osoby. To, co jest istotne, powinno było być napisane na maszynie i rozkserowane w tych tysiącu egzemplarzy. W związku z czym bym proponował, panie przewodniczący, żeby nie ograniczać formalnie, natomiast żeby wprowadzić zwyczaj, że jeżeli gremium uważa, że jest za długo, to będziemy podnosili mandaty i nimi kiwali. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc nie jest to najbardziej demokratyczny obyczaj przerywania wystąpień, bo jak ktoś akurat mówi gorzej, to mu przerywają wtedy wcześniej po prostu, bez względu na treść. Dlatego podtrzymywałbym swój wniosek, aby ewentualnie ustalić jednolity czas wypowiedzi dla regionów w tej sprawie.

Czy ktoś jeszcze w tej sprawie?

Więc, proszę państwa, faktem jest, że regulamin tego nie przewidywał, natomiast jest prawem wszelkich parlamentów i zjazdów, że można ograniczyć czas wystąpień uchwałą zjazdu. Więc stawiam wniosek o ograniczenie czasu wystąpień wszelkich, a więc – oprócz tych pięcio- i dwuminutowego ograniczenia – aby czas wystąpień programowych regionów ograniczyć do 10 minut.

Kto z kolegów jest za ograniczeniem wystąpień regionów do 10 minut, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Czy jest ocena?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek został oddalony.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Oddalony, a więc czas wystąpień jest nieograniczony.

W tej sytuacji proszę kolegę z Gorzowa, żeby powrócił na mównicę i dokończył swoje wystąpienie. Proszę bardzo. A więc proszę bardzo kolegę z Gorzowa, żeby powrócił i dokończył wystąpienia.

No z mocą wsteczną oczywiście to robimy.

Proszę bardzo, czy kolega jest w drodze?

To w międzyczasie załatwimy inne sprawy. A więc w momencie, kiedy to będzie trwało, chciałem zwrócić uwagę na jedną jeszcze sprawę, mianowicie pojawia się problem taki, że przy zgłaszaniu się do dyskusji nad statutem, jest taka propozycja ze strony sekretariatu, aby formułować, jaki problem albo który rozdział statutu będzie rozważany przez mówcę. Chodzi o to, aby można było porządkować głosy nie tylko według kolejności zgłoszeń, ale także tematycznie, że byłaby dyskusja na temat działu I, II, III na przykład. To jest taka prośba sekretariatu, żeby to załatwić.

Następna sprawa dotyczy problemu wniosków formalnych. Spłynął wniosek formalny, że nie jest zgodne z przyjętym wcześniej regulaminem obrad wymaganie, aby wniosek formalny był akceptowany przez przewodniczącego zespołu regionalnego. Oczywiście, jeszcze raz podkreślam, że uchwała zjazdu to jest to samo co i regulamin obrad, taką samą moc posiada. Niemniej jednak, skoro wniosek wpłynął, rozumiem, że jest to problem ewentualnego uchylenia tej uchwały zjazdowej.

Tak więc stawiam pod głosowanie następującą sprawę: kto jest za tym, aby uchylić postanowienie zjazdu, że wniosek formalny wymaga podpisu przewodniczącego delegacji regionalnej, proszę o podniesienie mandatu. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciw uchyleniu tej uchwały? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o ogłoszenie wyników głosowania, wynik tego głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek został oddalony.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym pozostaje bez zmian i nadal przewodniczący zarządów regionów podpisują wnioski formalne.

W związku z powyższym proszę kolegę o kontynuowanie wystąpienia.

Natomiast przygotuje się do wystąpienia pan Witold Zalewski. Przepraszam, pan Zygmunt Rolicz[114], Wielkopolska Południowa.

[PD 1kzd_1t_09a_19810906 – 5 minut 20 sekund]

ANATOL KONSIK

Dziękuję bardzo za pozwolenie kontynuowania mi wystąpienia, zdając sobie jednak sprawę, że wymowa tego wystąpienia już jest nieco inna, niż była zamierzona. Postaram się jednak nadrobić te straty.

Otóż ostatni mój punkt wystąpienia dotyczył polityki społecznej związku i punktu, który mówił o ogromnym spustoszeniu w świadomości społecznej. To ogromne spustoszenie w świadomości społecznej jest wynikiem dotychczasowego systemu edukacji narodowej, opartego na fałszowaniu historii narodu polskiego i propagowaniu obcych polskiej tradycji i psychice wzorców osobowych. Związek będzie organizować działalność wszechnic związkowych i sieci bibliotek zakładowych. Rozwijając własną działalność wydawniczą, związek udzieli poparcia niezależnemu ruchowi wydawniczemu. Za bardzo ważne zadanie uważa związek działanie na rzecz podniesienia rangi zawodu nauczycielskiego. Związek nie powinien być tylko rzecznikiem postulatów, ale i czynnikiem dynamizującym życie społeczne, czynnikiem dojrzewania świadomości społecznej.

Za bardzo ważny kierunek działania związku uważamy stanowisko wobec polityki gospodarczej państwa. Istniejący podział na władzę i społeczeństwo, czyli tzw. świat pracy, odżył na gruncie państwowej własności środków produkcji. Własność państwowa utożsamiana jest nie bez przyczyny z własnością władzy. Tak zwany socjalizm w Polsce polegał na tym, że przy oficjalnym haśle uspołecznienia produkcji w praktyce zbudowano bardzo zbiurokratyzowaną produkcję państwową. Państwem zaś władał w zasadzie wyposażony w podwójną, bo i polityczną, i gospodarczą władzę aparat partyjny. Gdy aparat ten przekształcił się w egoistyczną i dyletancką, a niepodlegającą żadnej publicznej czy fachowej kontroli oligarchię, doszło do klęski i gospodarczej tragedii. W rezultacie konieczna jest dzisiaj reforma systemu, przede wszystkim właśnie w dziedzinie władania i dysponowania produkcją oraz decyzji gospodarczych. W ten sposób reforma gospodarcza stanie się również reformą na wskroś polityczną. Naczelną zasadą ustroju socjalistycznego jest społeczna własność środków produkcji. Chodzi więc o zastąpienie własności państwowej własnością autentycznie społeczną. Reforma, która doprowadzi do uspołecznienia przedsiębiorstwa, będzie również reformą państwa. Dziś już wiadomo, że sam związek nie wywalczy poprawy warunków życia bez istnienia autentycznego samorządu. Tylko samorząd, który mógłby wygospodarować środki, daje taką szansę. Dlatego związek poprze wszelkie działania na rzecz stworzenia autentyczności samorządów pracowniczych. Związek musi szerzej włączyć się w sprawy reformy gospodarczej, gdyż grozi nam sytuacja, że zapadną decyzje, które okażą się niekorzystne dla społeczeństwa, a władze będą miały wówczas powód i pretekst do przerzucenia odpowiedzialności za ten stan rzeczy na nasz związek. Do takiego szerokiego zaangażowania zobowiązuje nas również statut oraz oczekiwania społeczeństwa.

Reforma gospodarcza, aby była skuteczna, musi spełniać określone warunki. Bez czynnego poparcia związku żaden program wyjścia z kryzysu nie uzyska społecznej aprobaty i nie będzie możliwy do przeprowadzenia. Związek w imieniu społeczeństwa musi zażądać gwarancji dla zabezpieczenia się na przyszłość przed błędnymi decyzjami gospodarczymi i mechanizmami społeczno-politycznymi, które je zrodziły. Reforma gospodarcza nie może ograniczać się do zmian działania przedsiębiorstw, ale także do zmian zasad funkcjonowania centrum, czyli rządu, ministerstw, Komisji Planowania. Należy podporządkować administrację gospodarczą, czyli rząd, urzędy, władzy terenowej, administrację przedsiębiorstw – organom przedstawicielskim, odpowiednio Sejmowi, radom narodowym, samorządom pracowniczym. Jeśli przedsiębiorstwa nie mają się przekształcać w spółdzielnie, muszą być elementem całościowej struktury samorządu. Należy wyeliminować bezpośrednią ingerencję aparatu politycznego w sferę gospodarki. Należy dążyć do stworzenia mechanizmów właściwej obsady kadrowej, likwidując tzw. nomenklaturę.

Społeczne koszty przeprowadzenia reformy będą wysokie. Dlatego konieczne jest ich określenie i uzyskanie akceptacji członków związku. Konieczne jest również określenie płaszczyzny wzajemnych stosunków między związkową organizacją zakładową a samorządem pracowniczym, w celu rozwiązania przewidywanych konfliktów. Należy dążyć do rzetelnej oceny roli handlu zagranicznego w procesie załamania gospodarczego i oddziaływania na politykę eksportową i importową w kierunku oparcia jej na zasadach rachunku ekonomicznego, wyeliminowania rabunkowej gospodarki bogactw naturalnych i poddania ich społecznej kontroli. Podobny nacisk należy położyć na racjonalne wykorzystanie kredytów zagranicznych.

Związek powinien wystąpić z inicjatywą powołania komitetu do spraw reformy gospodarki i państwa, który wyegzekwuje od władz wiarygodny raport o stanie gospodarki oraz program wyjścia z kryzysu gospodarczego, jak również program doraźnych działań dla złagodzenia trudności zaopatrzeniowych. Należy liczyć się z koniecznością opracowania własnych programów w tym zakresie. Działania takie winny być podejmowane także w regionach. Priorytetowym zadaniem dla związku w obecnej chwili jest działanie na rzecz poprawy zaopatrzenia społeczeństwa w podstawowe artykuły, zwłaszcza żywnościowe. Należy zgodzić się z twierdzeniem, że nie można czekać z wprowadzeniem reformy do czasu, aż nasza gospodarka osiągnie pełną stabilizację. Biorąc pod uwagę dramatyczną sytuację gospodarczą kraju i potrzeby szybkiego wykorzystania wszystkich możliwości wyjścia z kryzysu, nasz region uważa, że powołany komitet do spraw reformy gospodarki i państwa powinien wnikliwie rozpatrzyć wszystkie zgłoszone projekty reformy gospodarki.

Za bardzo ważny kierunek działania związku uważamy doskonalenie demokratycznych struktur i form działalności związku. Naszą bronią jest jawność działania i wewnętrzna demokracja. Wewnętrznym warunkiem prawidłowości funkcjonowania związku jest właściwe prowadzenie pracy związkowej, kształtowanie świadomości członków związku i wysłuchiwanie ich opinii, respektowanie prawa do krytyki, rozszerzanie demokracji w związku. Jeśli nie obronimy demokracji w związku, nie pomogą nam najlepsi ludzie we władzach związkowych. Nie tacy się już wypaczyli.

Pierwszoplanową kwestią pozostaje opracowanie sprawnego przekazywania systemu informacji. Musimy dążyć do zapewnienia jawności oraz utrzymania struktury terytorialnej związku.

Jeśli chodzi o ostatni kierunek strategii i taktyki działań związku, musimy dążyć do utrzymania przede wszystkim takich kierunków działania, które zapewniają nam konstruktywną możliwość współdziałania z władzami. Dotychczasowe metody oddziaływania przez związek na władze państwowe nie zdały egzaminu i stanowiły raczej jakieś częściowe formy działania. Musimy wykorzystać wszystkie formy oddziaływania, łącząc je ze sobą. Należy wzmóc działania na rzecz stosowania najbardziej obecnie skutecznej formy, jaką jest bojkot [oklaski]. Dobrze się składa, proszę państwa, bo w zasadzie na tym kończę swoje wystąpienie. Żałuję bardzo, że nie mogłem przekazać w formie bardziej skondensowanej. Dziękuję za uwagę [oklaski].

[POWOŁYWANIE KOMISJI PROGRAMOWEJ]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

[PD 1kzd_1t_09a_19810906 – 13 minut 47 sekund]

Proszę Państwa, zgodnie z tym, co powiedziałem przedtem, proszę, żeby się pan Rolicz przygotował do zabrania głosu, a w tej chwili mamy opracowany na nowo skład Komisji Statutowej [Programowej]. Proszę nie podnosić w ogóle ręki z sali. Albo jest wniosek formalny, albo do dyskusji zgłoszenie, to proszę tu zgłosić po prostu. Wnioski formalne wszystkie mam, będę zaraz czytał.

Jest wniosek o utworzenie składu Komisji Programowej, tutaj. Więc ja może odczytam tę listę nazwisk i miejmy nadzieję, że już będzie to poprawna lista.

Komisja Programowa – redakcyjna:

Sekcja I: Bronisław Geremek – Mazowsze, Henryk Wujec – Mazowsze, Andrzej Borzęcki – Małopolska, Mieczysław Malczyk – Łódź, Witold Zalewski – Śląsko-Dąbrowski, Jakub Forystek – Śląsk Opole, Paweł Szałaj – Rzeszów, Zenon Szachowicz – Zielona Góra, Andrzej Porawski – Wielkopolska, Aleksander Labuda – Dolny Śląsk, Stanisław Sajkowski – Pobrzeże, Marian Markowski – Gdańsk;

Sekcja II: Zbigniew Kowalewski – Łódź, Jerzy Milewski – Gdańsk, Ryszard Kuszłeyko – Śląsko-Dąbrowski, Eligiusz Naszkowski – Piła, Antoni Borowski – Elbląg, Ryszard Słowik – Częstochowa, Jerzy Modrzejewski – Jelenia Góra, Krzysztof Görlich – Małopolska, Kazimierz Parowicz – Mazursko-Warmiński, Stefan Kawalec – Mazowsze, Janusz Cywiński – Pobrzeże;

Sekcja III: Andrzej Rozpłochowski – Górny Śląsk, Zygmunt Łupina – Lublin, Jerzy Łysiak – Śląsk Opolski, Wiktor Kulerski[115] – Mazowsze, Patrycjusz Kosmowski – Podbeskidzie, Zbigniew Zdanowicz – Pomorze Zachodnie, Karol Modzelewski – Dolny Śląsk, Piotr Ejsmont – Gdańsk, Bogusław Gruszczyński – Gorzów, Janusz Pałubicki – Wielkopolska, Antoni Tokarczuk – Bydgoszcz, Bogdan [Zbigniew] Iwanów – Toruń, Eugeniusz Matyjas – Leszno, Roman Tabisz – Pobrzeże.

Czy są zastrzeżenia do listy? Dodatkowe wnioski i uwagi? Dziewiątka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 9

Ja chciałem sprostować. Kolega Rozpłochowski reprezentuje Region Śląsko-Dąbrowski, a nie Górny Śląsk.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Oczywiście, oczywiście. Oczywiście, oczywiście.

Proszę, czternastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Też sprostowanie – Iwanów Zbigniew, nie Bogdan. Zbigniew Iwanów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Zbigniew. W porządku.

Czy jeszcze jakieś uwagi? Nikt się nie zgłasza, tak? W związku z powyższym, proszę państwa, jest taka propozycja, żebyśmy powołali Komisję Programową w proponowanym składzie. Po powołaniu komisji odbędzie się jej zebranie, które rozważy tok prac.

W związku z powyższym, kto z kolegów jest za tym, aby powołać Komisję Programową z podziałem na te trzy sekcje w składzie, jak odczytałem? Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Proszę o wynik.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Przyjęto wniosek zdecydowaną większością głosów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wpłynął tutaj także wniosek formalny, aby jeszcze dzisiaj powoływać grupy tematyczne, by rozpoczęły pracę. Więc ja mam następującą propozycję, aby w tej chwili Komisja Programowa zebrała się tutaj w prawej stronie sali, pod kierunkiem kolegi Kocjana może, dobrze. I rozważy ten problem zespołów tematycznych. Po prostu ona zadecyduje, jaki będzie tryb dalszej pracy programowej, już ta komisja w naszym imieniu. To jest pierwsza sprawa

Druga sprawa, proszę państwa, jest następująca. Otóż Krajowa Komisja Wyborcza, która została powołana uchwałą Krajowej Komisji Porozumiewawczej, stwierdziła, że nie przekaże materiałów do Komisji Mandatowo-Wyborczej, gdyż mocą uchwały KKP winna rozliczyć się wprost przed zjazdem. Otrzymałem takie pismo: „Prezydium I Krajowego Zjazdu Delegatów »Solidarności« zwraca się do Krajowej Komisji Wyborczej o niezwłoczne przekazanie wszystkich niezbędnych materiałów, łącznie ze sprawozdaniem z pracy swojej komisji. Materiały te należy przekazać Komisji Mandatowo-Wyborczej celem umożliwienia pracy tej komisji powołanej przez zjazd”.

A więc, proszę państwa, w uchwalonym porządku obrad po zmianach, które były uchwalone wczoraj, nie ma punktu: „sprawozdanie Krajowej Komisji Wyborczej”. Tu w prezydium po dyskusji uznaliśmy, że będzie najkorzystniej, gdy Krajowa Komisja Wyborcza obok tych materiałów, które dostarczono na piśmie, przedłoży swoje materiały Komisji Mandatowej, która działa w imieniu zjazdu w tych sprawach. W związku z powyższym apelowałbym o przekazanie tych materiałów do Komisji Wyborczej.

Jest krótki komunikat kolegi Kocjana.

Proszę.

[UKONSTYTUOWANIE SIĘ KOMISJI STATUTOWEJ, TRYB PRACY

NAD ZMIANAMI W STATUCIE]

STANISŁAW KOCJAN – wiceprzewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, informuję, że z grona Komisji Statutowej wyłoniono prezydium w drodze głosowania i komunikat w tej sprawie dokładny odczyta kolega Jan Koziatek z Gdańska, który został przewodniczącym prezydium tej komisji.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze kolega Jerzy Kurkowski[116] z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, gdyż kolega Zalewski był wyłącznie zgłaszającym wniosek, ale przedtem będzie jeszcze komunikat.

Proszę.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Odczytam protokół Komisji Skrutacyjnej z wyboru Prezydium Komisji Statutowej Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” w Gdańsku:

„Komisja Skrutacyjna w składzie: Doroz Józef, Juszczyk Henryk[117], Czop Antoni jako przewodniczący, Imiela Edward[118], Kwieciński Marian, dokonała obliczenia głosów i stwierdza wybór następującego składu jedenastoosobowego Prezydium Komisji Statutowej: Koziatek Jan – przewodniczący, 37 głosów; Lubieniecki Józef – 32 głosy, Romanowski Tadeusz – 31 głosów, Soiński Wojciech – 27 głosów, Janas Marek – 27 głosów, Mirosławski Wiesław – 27 głosów, Piątkowski Jan – 25 głosów, Stachowicz Stanisław – 22 głosy, Michalak Paweł – 21 głosów, Kinowski Jan – 21 głosów, Śliwiński Jan – 20 głosów. Głosowanie było tajne, oddano 49 głosów, wszystkie głosy były ważne”.

Prezydium wybrało ze swego składu przewodniczącego Prezydium Komisji Statutowej, którego podałem.

Pragnę państwu przedstawić naszą siedzibę: pokój 41, rektorat, ul. Bażyńskiego 1A.

Jako następną sprawę – termin składania wniosków uzupełniających, dotyczących zmian i poprawek w statucie z podaniem nazwiska, imienia i regionu na wniosku, z krótkim uzasadnieniem zmiany bądź poprawki do statutu.

Po czwarte – prezydium zostało podzielone na trzy komisje problemowe obejmujące: jako podpunkt a – rozdział I, II i III statutu, b – rozdział IV statutu, jako c – rozdział V, VI, VII, VIII i IX.

Prezydium Komisji Statutowej ma za zadanie grupowanie wniosków, które wpłynęły i wpłyną w wyznaczonym terminie, to jest, podaję: do godziny 20.00 dzisiaj – to jest termin ostateczny, do godz. 20.00 dnia dzisiejszego obrad. Następnie przedstawi je w formie alternatywnej zjazdowi do zatwierdzenia po odczytaniu uzasadnień.

I po szóste – prezydium do zmian i poprawek statutu zaprosiło do konsultacji nad pracami następujących ekspertów: doc. Wiesław Chrzanowski, prof. Andrzej Stelmachowski i mec. Jan Olszewski.

Chciałbym jednocześnie jeszcze tutaj uzupełnić, że powołano dwóch wiceprzewodniczących: pan Romanowski i pan Stachowicz. Dziękuję bardzo.

Jeśli są jakieś pytania – bardzo proszę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Wszystko?

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Widzę, że nie ma. Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, czy są jakieś zastrzeżenia do Komisji Statutowej? Proponuję, że jeżeli ktoś ma, to bezpośrednio do komisji.

Ja mam tylko pytanie, przepraszam kolego, pytanie: gdzie Komisja Statutowa będzie urzędować do godz. 20.00? Jeszcze raz przypomnijcie, gdzie będzie urzędować komisja, bo będzie przerwa wtedy.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Więc komisja będzie urzędowała w budynku rektoratu, pokój 41, budynek rektoratu, ul. Bażyńskiego 1A.

I jeszcze bardzo proszę, przypominam – ostatnie uzupełnienia do zmian statutu godz. 20.00 dzisiaj i zamykamy.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję za informację Komisji Statutowej i jeszcze raz proszę kolegów, którzy zostali powołani do Komisji Programowej, o zebranie się po prawej stronie zjazdu.

Następnie, proszę państwa, wpłynęły dwa wnioski formalne dotyczące trybu prowadzenia obrad. Pierwszy ma charakter raczej apelu, ale odczytam: Jan Śliwiński, Wielkopolska, proponuje, aby regiony przedstawiały tezy własnych programów i prezentowały najważniejsze elementy programu. „Czytanie całego tekstu programu… nikt nie uważa, nie jest w stanie wysłuchać i zjazd nasz upodabnia się do IX Zjazdu PZPR” [oklaski].

Drugi jest wniosek taki: „W związku z tym, że do dyskusji na temat programu zgłosiło się 11 regionów i 31 osób, wnoszę o złożenie wszystkich głosów do protokołu i przejście do następnego punktu programu”.

Więc, jak państwo widzą, są to wnioski dość przeciwstawne.

Wreszcie trzeci: „Przewodniczący nie może według własnego uznania wybierać wniosków do głosowania, ignorując wnioski z sali. Jeżeli był wniosek o ograniczenie przydługich wystąpień przez podniesienie mandatu, należy go przegłosować. Inaczej będą się powtarzać takie sytuacje, jak pod koniec wystąpienia przedstawiciela Gorzowa” – pan Tomasik[119] zgłosił.

Więc, proszę państwa, tak: najdalej idący z tych wszystkich wniosków – znaczy ten jest niezależny ostatni – to jest taki, żeby w ogóle zlikwidować wystąpienia programowe i spowodować złożenie wszystkich tych wniosków do protokołu, no i, sądzę, do Komisji Programowej przede wszystkim.

Więc stawiam pod głosowanie ten wniosek. Kto jest za tym, aby zlikwidować w porządku obrad wystąpienia programowe regionów i aby regiony złożyły swoje wystąpienia programowe do protokołu, abyśmy mogli przejść do następnego punktu? Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów wniosek odpadł.

[GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE ODBIERANIA GŁOSU MÓWCY

PRZEZ PODNOSZENIE MANDATÓW]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Został oddalony.

No, to był apel kolegi, żeby tylko tezy mówić, ale bez konkretnego wniosku do głosowania.

I wreszcie jest problem tego podnoszenia rąk. Ja tylko państwa informuję, podkreślam, informuję, do niczego nie namawiam, że prezydium dyskutowało, czy od siebie taką koncepcję proponować i w obrębie prezydium uznano, że jest ona w istocie niedemokratyczna.

Niemniej jednak poddaję pod głosowanie taki wniosek. Kto jest za tym, aby w wypadku, gdy Komisja Skrutacyjna optycznie oceni, że większość delegatów podniosła mandat w trakcie wystąpienia, uznać to za uchwałę o odebraniu głosu mówcy występującemu? Proszę o podniesienie rąk, kto jest za. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Liczymy, tak? Jeszcze raz – kto jest za, proszę podnieść ręce. Kto jest za tym, żeby wprowadzać taką zasadę odbierania głosu? Kto jest za i trzymamy mandaty. Kolegów, którzy są w sektorach, proszę o liczenie i podanie na tablicy wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 14, sektor piąty – 18, sektor drugi – 16, sektor trzeci – 22, sektor czwarty – 22, sektor szósty – 16, sektor siódmy – 15, sektor ósmy – 16, sektor dziewiąty – 27, sektor dziesiąty – 24, sektor jedenasty – 22, sektor dwunasty – 11, sektor trzynasty – 32, sektor czternasty – 6, sektor piętnasty – 15, sektor szesnasty – 17, sektor osiemnasty – 13, jeżeli dobrze widzę, tak? 13! Tak? Sektor osiemnasty – 13, a sektor siedemnasty – 8. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest przeciw temu systemowi głosowania, odbierania głosów?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor drugi – 10, sektor trzeci – 12, sektor czwarty – 14, sektor piąty – 9, sektor szósty – 13, sektor siódmy – 12, sektor ósmy – 14, sektor dziewiąty – 10, sektor dziesiąty – 13, sektor jedenasty – 7, sektor dwunasty – 19, sektor trzynasty – 3, sektor czternasty – 20, sektor piętnasty – 11, sektor szesnasty – 16, sektor siedemnasty – 7, sektor osiemnasty – 6 i sektor pierwszy – 29. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto się wstrzymał? Kto się wstrzymał?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 4, sektor drugi – 5, sektor trzeci – nic, sektor czwarty – 1, sektor piąty – 5, sektor szósty – 1, sektor siódmy – 2, sektor ósmy – 0, sektor dziewiąty – 1, sektor dziesiąty – 2, sektor jedenasty – 2, sektor dwunasty – 0, sektor trzynasty – 5, sektor czternasty – 0, piętnasty – 0, szesnasty – 0, siedemnasty – 0, osiemnasty – 3, sektor trzeci – 4 głosy.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę, żeby Komisja dokonała policzenia głosów.

Jeszcze raz przypominam, że wnioski formalne zgłasza się w sekretariacie, wnioski o podjęcie uchwał – w Komisji Wnioskowej, wnioski do statutu przedkłada się – naprawdę proszę nie usiłować zgłaszać się z sali, bo wtedy nie opanujemy sytuacji. Proszę zgłosić wniosek formalny, jeżeli jest coś pilnego.

Wpłynął jeszcze jeden wniosek, aby wystąpienia gości zaproszonych zostały skumulowane w jednym punkcie obrad i w ten sposób uniknie się rozbijania toku debaty. A więc to jest wniosek, który jest przeciwny temu wnioskowi, który tutaj ja ogłosiłem, a nie tyle wnioskowi, co mojemu ogłoszeniu. Zgodnie z życzeniami kolegów, żeby wszystko jednak… To jest kolega Janusz Sanocki z Nysy[120]. Ja intencje przeciwne wyjaśniłem.

Proszę bardzo, kto jest za tym, żeby skumulować wystąpienia gości zagranicznych, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek został oddalony.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w tej sytuacji mam następującą prośbę: mamy jeszcze w tej chwili dwóch gości zagranicznych do zabrania głosu i proponuję…

Teraz udzielam głosu panu Erwinowi Kristoffersonowi z centrali DGB [Deutscher Gewerkschaftsbund], Niemieckie Zrzeszenie Związków Zawodowych, sekretarz do spraw międzynarodowych. Proszę o podejście gościa.

W międzyczasie informuję, że wpłynął obszerny telegram od Wojewódzkiego Komitetu Założycielskiego NSZZ RI „Solidarność” w Legnicy.

Proszę bardzo [oklaski].

[WYSTĄPIENIE PRZEDSTAWICIELA NIEMIECKICH

ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH]

[PD 1kzd_1t_09a_19810906 – 36 minut 48 sekund]

ERWIN KRISTOFFERSON

[Nagranie częściowo uszkodzone]

Drogie Koleżanki i Drodzy Koledzy, przywożę wam serdeczne pozdrowienia od pracobiorców Republiki Federalnej Niemiec i ich przedstawicielstwa – Zrzeszenia Niemieckich Związków Zawodowych [oklaski].

Zrzeszenie Niemieckich Związków Zawodowych i należące do niego związki w pełni solidaryzują się z Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym „Solidarność” i życzą nie tylko temu kongresowi, ale również wam dalszej pełnej sukcesów pracy [oklaski].

Przed kilku dniami tutaj w Gdańsku obchodzono rocznicę dwóch ważnych wydarzeń. Z jednej strony – pierwszą rocznicę zwycięstwa waszego strajku, ale z drugiej strony również rocznicę wybuchu II wojny światowej, która sprawiła tyle cierpień waszemu narodowi [oklaski].

Sukces strajku był czymś więcej niż to, co się uzyskuje w normalnych strajkach, Wam dał on decydujący kawałek demokracji [oklaski]. Niemieckie związki zawodowe wiedzą bardzo dobrze, jak ważne są wolne związki zawodowe w ogóle dla społecznej wolności [oklaski]. Wiemy również, jak ciężko jest taką wolność wywalczyć i jak o wiele ciężej utrzymać jej trwałość [oklaski].

Nie tylko tu, ale również na całym świecie istnieją siły, które w interesie własnej politycznej władzy i jej zysków chciałyby osłabić lub również wygasić ruch związkowy. Aby się to nie stało, opowiadamy się za naszymi kolegami z Solidarności i dlatego obserwujemy bardzo uważnie i krytycznie okoliczności rozwoju wolnych związków zawodowych w Polsce, jak również w krajach sąsiednich [oklaski].

[Silne zakłócenie dźwięku]

Zrzeszenie Niemieckich Związków Zawodowych oczekuje, że nikt nie będzie przeszkadzał w rozwoju niezależnego, samorządnego polskiego związku zawodowego i na pewno nie będziemy milczeć, jeżeli nastąpi zahamowanie tego ruchu związkowego, niezależnie, w jakiej formie miałoby to nastąpić [oklaski, okrzyki].

Drogie Koleżanki, Drodzy Koledzy, z naszych gorzkich doświadczeń wiemy, że porządek bez wolności jest porządkiem nieżyciowym, który na trwałe nie może utrzymać się bez protestu czy to cichego, czy też głośniejszego [oklaski]. Ale wiemy również, że wolność potrzebuje porządku. Zrzeszenie DGB ma nadzieję, że określone grupy społeczeństwa polskiego, do którego dzisiaj należy również Solidarność, dokonają odpowiedniego wyważenia wolności i porządku, aby krajowi zapewnić społeczeństwo stabilne. DGB upatruje w Solidarności legitymistyczne przedstawicielstwo ludzi pracy w Polsce i oczekuje, że w tym stanowisku będzie respektowane zarówno w narodowym wymiarze, jak i międzynarodowym. Zrzeszenie Niemieckich Związków Zawodowych jest gotowe do współpracy i do pomocy tam, gdzie będziecie jej oczekiwać [oklaski].

Drogie Koleżanki i Koledzy, od lat obchodzą związki zawodowe w Republice Federalnej dzień 1 września jako dzień antywojenny. Ponieważ zawsze w pierwszym rzędzie ludzie pracy najbardziej ucierpieli w czasie wojny i zawsze tęsknota za trwałym pokojem była najmocniejsza w gronie związkowców [oklask].

W tym roku zaangażowanie DGB w sprawy, w obronę pokoju i przeciwko wojnie wystąpiły jeszcze wyraźniej niż w przeszłości, a to dlatego, że pokój od lat nigdy nie był tak zagrożony jak obecnie. Odnosi to się szczególnie do obu naszych krajów. Dlatego też związek DGB żąda tak wyraźnie rokowań na temat kontroli zbrojeń i rozbrojenia. Nie chcemy, aby nowe bronie stacjonowały na terenie Niemiec, ale oczekujemy również, aby już skierowane na nasz kraj rakiety zostały zniszczone. Tylko ułamek wydatków kierowanych na zbrojenia przez USA i Związek Radziecki wystarczyłby, aby zahamować rosnący głód na świecie [oklaski].

Drogie Koleżanki i Koledzy, pozwólcie mi też dodać, że niemieckie związki zawodowe są o tym przekonane, że nie ma innej alternatywy pokojowej w dziedzinie rozbrojenia w Europie. Dlatego też tak aktywnie uczestniczymy w tworzeniu polityki wschodniej naszego rządu, do której to polityki należy na głównym miejscu normalizacja stosunków pomiędzy Polską Rzeczpospolitą Ludową i Republiką Federalną Niemiec. Przed jedenastu laty podpisaliśmy układ polsko-niemiecki. Mamy nadzieję, że wskutek tego został otworzony nowy rozdział w stosunkach między naszymi oboma krajami. Cierpienia, które w imieniu Niemiec przez wasz kraj się przetoczyły, były tak duże, że będą się odbijać we wspomnieniach wielu generacji. Zapomnieć i przebaczyć tego wszystkiego na pewno się nie da, ale również i nie trzeba. Te wspomnienia są konieczne, aby nikt na tym świecie lekkomyślnie nie doprowadził do wojny, która siłą rzeczy byłaby o wiele straszliwsza niż to, co żeśmy dotąd przeżyli. Mamy nadzieję, że podacie rękę nowemu, wolnemu państwu niemieckiemu i że Solidarność i DGB znajdą drogę do wspólnej współpracy w dziedzinie odprężenia [oklaski].

Wspólnie powinniśmy walczyć w naszych krajach o rozbrojenie militarne, ale jednocześnie o uzbrojenie społeczne, socjalne. Tylko w ten sposób utrzymamy wolność, pokój i bezpieczeństwo, bez których trwała egzystencja związków zawodowych jest niemożliwa. W tym sensie pozwalam sobie życzyć waszemu kongresowi wiele sukcesów w imieniu Zrzeszenia Niemieckich Związków Zawodowych. Dziękuję [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_09a_19810906]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_09B_19810906]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, załatwiamy kolejne wnioski formalne. Więc tak, wpłynął wniosek następujący: „Wnoszę o anulowanie regulaminu obrad, gdyż kolejne wnioski formalne systematycznie pozbawiają go sensu. Zaoszczędzimy sobie wiele czasu i gimnastyki, robiąc to za jednym zamachem”. Podpisał pan Krzysztof Jagielski, Pomorze Zachodnie.

Więc ja chciałem tylko wyjaśnić, że jak dotąd żaden wniosek formalny, poza dwoma czy trzema przypadkami, nie stanowił uzupełnienia regulaminu obrad – w moim przynajmniej rozumieniu. Rozumiem, że wniosek muszę poddać pod głosowanie, z tym że jako prezydium zjazdu będziemy mieli bardzo duże trudności, prowadząc go w ogóle bez regulaminu. W związku z powyższym proponowałbym, aby kolega Jagielski przedstawił alternatywny regulamin obrad i wtedy dopiero przeprowadzimy głosowanie o uchylenie.

Czy kolega Jagielski się zgadza z takim rozwiązaniem? Kolega Jagielski jest? Kolego Jagielski, proszę podejść do mikrofonu któregoś.

KRZYSZTOF JAGIELSKI

Jestem. Nie mam żadnego alternatywnego regulaminu, bo nad tym właśnie regulaminem jako członek Komisji Krajowej Zjazdowej pracowałem. Chodzi o to, żebyśmy naprawdę przestali wnoszenia poprawek do regulaminu, który żeśmy wczoraj sami uchwalili. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. No to po co kolega to składał, bo nie bardzo czuję. No to straciliśmy trzy… dwie minuty na to, prawda? Są wyniki głosowania.

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Chcieliśmy podać wynik głosowania jawnego w sprawie wniosków formalnych odnośnie odebrania głosu mówcy, jeżeli większa ilość delegatów podniesie mandat do góry. Wyniki są następujące: za tym wnioskiem było 314 głosów, przeciw 225, wstrzymujących się 55. Większością głosów wniosek przeszedł.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym, proszę państwa, wniosek przeszedł, a więc będziemy w tym trybie zakańczali wystąpienia. Jest, proszę państwa, kolejny tutaj wniosek pana Jana Śliwińskiego odnośnie tej sprawy, że… Przepraszam, proszę o ciszę, bo naprawdę państwa rozmowy są też wzmacniane przez mikrofony. Wpłynął wniosek do prezydium Zjazdu:

„Uzupełnienie. Stawiam wniosek, aby nie czytano programu regionu, lecz jedynie prezentowano tezy i najważniejsze punkty. Jest to chyba zrozumiałe”.

Więc, kolego Śliwiński, to jest zrozumiałe z jednym zastrzeżeniem, że prowadzący obrady nie jest w stanie kompetentnie zdecydować, które tezy zdaniem regionu są najważniejsze. A więc, bez posądzenia o manipulację, nie jest zdolny weryfikować, czy aktualnie delegat mówi zgodnie z pańskim postulatem, czy niezgodnie. A więc podjęcie tej uchwały nie ma sensu z braku możliwości wykonawczych i egzekutywy. Jeżeli kolega ma jakiś wniosek, który umożliwiłby podjęcie uchwały, która da się wykonać, to proszę bardzo, oczywiście, złożyć go na piśmie i go rozważymy. Ale żeby to było tak, żebym ja czy ktoś z kolegów mógł kompetentnie stwierdzić: to już nie jest najważniejszy punkt, tylko mniej ważny. Bo ja się tej decyzji boję osobiście podejmować jednoosobowo. Czyli – jak ktoś jest chętny i umie, to proszę tutaj, chętnie posłuchamy porad.

Następnie, proszę państwa, spłynął wniosek dotyczący nieobecności na obradach członków KKP, czemu są nieobecni. Więc ja sądzę, że gdybyśmy… o tyle mam obawy przed jego stawianiem do głosowania, że wtedy należałoby żądać usprawiedliwienia się chyba wszystkich delegatów. Wniosek brzmi tak:

„Proponuję udzielić upomnienia Lechowi Wałęsie, Bogdanowi Lisowi[121], Andrzejowi Gwieździe[122] – zaraz, niezbyt czytelne jest niestety – którzy nie uczestniczą w pracach zjazdu i są permanentnie nieobecni”. Więc ja osobiście nie znam z twarzy pana Lisa. Pan Wałęsa siedzi przede mnę w zasadzie ponad połowę czasu, na pewno, to mogę przysiąc, bo widzę. Co do pana Gwiazdy, to nie wiem w ogóle, w którym miejscu jest na sali, tak że nie jestem w stanie kompletnie orzec.

Wniosek formalny wpłynął, w związku z powyższym będziemy głosować, z tym że obwinieni chyba mają prawo udzielić wyjaśnień, chyba tak powinno być w dobrych obyczajach, prawda? W związku z powyższym – czy ktoś chce zabrać głos w tej sprawie z zainteresowanych, czy głosujemy bez zabierania głosu? No, jak koledzy chcą, oczywiście. Proszę bardzo, nie tu, tu – dwójka, dwójka.

[ODPOWIEDŹ WAŁĘSY NA ZARZUT, ŻE NIE UCZESTNICZY

W OBRADACH KZD]

[PD 1kzd_1t_09b_19810906 – 5 minut 17 sekund]

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja państwa bardzo serdecznie przepraszam, ale pamiętajcie o tym, że ja naprawdę jeszcze jestem w grypie, ja powinienem być w łóżku i o tym dobrze wiecie. Wiecie, że mam gorączkę, wiecie, że mam katar. Oczywiście wytrzymuję ileś tam, ale nie zawsze wytrzymuję – to jest raz.

A po drugie – mimo wszystko, że tu siedzimy, to jednak tym związkiem trzeba trochę sterować i układać. A więc tak bardzo mnie źle jakoś nie oceniajcie, bo ja naprawdę nie wałęsam się, tylko robię wszystko to, co muszę robić. Przepraszam, jeśli kogoś to drażni. Dziękuję [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Wnioskodawca zgadza się oszczędzić nam głosowania w tej sprawie czy nie? Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ja chciałem prosić przewodniczącego, żeby wymieniał nazwiska osób, które takie głosy zgłaszają, i region, z którego pochodzi.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Nie, oczywiście. Ja przepraszam, ja zawsze czytam na ogół, kto zgłaszał. Śląsk Opolski, Jarosław Chołodecki, czy Chorodecki [gwar]. No, nieważne. Jarosław Chołodecki[123], Śląsk Opolski.

Proszę państwa, następny wniosek, który wpłynął, jest to prośba o wyjaśnienie, czy dyskutujemy teraz program, czy także sprawozdanie KKP. Otóż, drodzy koledzy, dyskutujemy jedno i drugie. Koledzy się zapisują w sekretariacie i jeżeli jest zaznaczone we wniosku, że to jest program w imieniu regionu, to jest ta procedura dłuższego zabierania głosu. A jak nie, to jest inaczej. A więc oczywiście w sprawie sprawozdania też można zabierać głos w czasie tego wystąpienia. To de facto oznacza, że region ma jedno nieograniczone wystąpienie w dyskusji, a reszta ma krótsze wystąpienia.

Następnie mam komunikat, proszę państwa, dla przewodniczących zespołów regionalnych: dziś w przerwie na kolację – to będzie, proszę państwa, gdzieś koło godz. 18.15 – w sali 153 Uniwersytetu Gdańskiego, Wydział Mat.-Fiz.-Chem., odbędzie się spotkanie przewodniczących grup regionalnych delegatów. Wyjazd zaraz na początku przerwy kolacyjnej autobusem nr 1 z parkingu. Jeszcze raz przypominam: przewodniczący zespołów regionalnych, sala nr 153, Uniwersytet Gdański, Wydział Mat.-Fiz.-Chem. Za tę grupę podpisał komunikat przewodniczący z Regionu Świętokrzyskiego.

Następnie, proszę państwa, jeszcze raz przypominam, że sprawy zamykania bufetów, sal i tak dalej załatwia ostatecznie prezydium i nie będziemy tego głosowali. Bufetów nie będziemy zamykali, bo uważamy, że jeżeli koledzy muszą wyjść, to wychodzą, czy goście. Apelujemy do delegatów, żeby swoim chodzeniem nie przeszkadzali.

Teraz, proszę państwa, przystąpimy do następnej sprawy, mianowicie, no, wszystkie wnioski się na razie skończyły, formalne. Proponuję, aby zabrał głos kolega Jerzy Kurkowski, który przedstawi program Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Następnie udzielimy głosu przedstawicielowi NSZZ Rzemiosła „Solidarność”, panu Jerzemu Rogali-Lewickiemu – po wystąpieniu kolegi.

[DYSKUSJA PROGRAMOWA I NAD SPRAWOZDANIEM KKP

– CIĄG DALSZY]

JERZY KURKOWSKI

Szanowni Delegaci, w swoim wystąpieniu przedstawię zasady, którymi kierowaliśmy się przy konstrukcji programu, i ograniczę się jedynie do przedstawienia założeń i kierunków strategicznych oraz działań związku na rzecz jedności, dokonując świadomie skrótu przygotowanego tekstu programowego, który wolą delegatów został przyjęty jako uchwała Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, pozostawiając, mam nadzieję jeszcze w miarę atrakcyjne punkty każdego programu kolegom referującym tę sprawę z innych regionów.

Otóż przyjęliśmy kilka podstawowych punktów, z których powinien składać się program. Jeżeli ma być zrealizowany, nie może on być zbyt skomplikowany. Otóż pierwszym są zasady demokratyczne funkcjonowania związku w regionie i w kraju. Następnym punktem są założenia i kierunki strategiczne, w tym założenia generalne, działania na rzecz jedności związku, zagadnienia rozwoju duchowego człowieka i dojrzałości społecznej członków związku, teza dotycząca postawy związku wobec przemian w systemie państwa i gospodarki, punkt określający warunki życia i gospodarowania w regionie i w kraju. Określiliśmy podstawowe zadania w zakresie realizacji praw obywatelskich, społeczno-politycznych i pracowniczych oraz przedstawiliśmy pokrótce sposoby i środki realizacji założonych celów.

Założenia i kierunki strategiczne związku: za podstawę programu przyjmuje się strategiczne kierunki działania związku określające podstawowe, długofalowe cele i sposoby ich realizacji. Zakłada się dużą swobodę działania instancji związkowych w zakresie bieżącej działalności i określenia taktyki działania, uznając, że program i tak nie dorośnie do potrzeb praktyki. Znajomość wytycznych strategicznych pozwoli więc ocenić, czy i na ile silne będą odstępstwa rzeczywistej drogi związku od jego zasadniczego szlaku. Solidarność nie powinna identyfikować się z żadną określoną koncepcją, poglądem z osobna w fazie ich kreowania i lansowania, lecz wspierać wszelkie inicjatywy autentycznie pochodzące od ludzi. Związek, sam nie będąc arbitrem, powinien popierać autentyczną rywalizację o powszechną akceptację społeczną. Powinna się ona jednak dokonywać poza strukturami związku, to znaczy w tych organach i instytucjach, w których ludzie samorządnie decydować będą o swym społecznym losie. Koncepcje demokratycznie wybrane i zaakceptowane przez społeczeństwo powinny otrzymać zdecydowane poparcie związku w fazie ich wdrażania. Generalnie więc związek nie identyfikuje się z daną koncepcją w fazie jej lansowania, ale daje zdecydowane poparcie tej koncepcji, która społecznie ma największą akceptację.

Działania związku na rzecz jedności: praca całego związku, a szczególnie jego instancji ponadzakładowych, odbywać się będzie w warunkach wielości interesów cząstkowych, różnych zamierzeń i często sprzecznych ze sobą dążeń różnych grup zawodowych i społecznych powiązanych terytorialnie. Terytorialna organizacja związku, dominacja powiązań poziomych, to podstawowa siła związku. Nie ma rzeczy ważniejszej niż przeciwdziałanie wszelkim tendencjom osłabiającym te powiązania. Z obawy o dezorganizację związku poprzez wielość interesów rożnych grup wynikać powinno zrozumienie interesów ogólnych cementujących cały związek. Szczególna rola przypadać tu będzie zarządom regionalnym i spontanicznie, dobrowolnie tworzonym porozumieniom podregionalnym. Siłą jedności związku jest wielość interesów i postaw. Związek nie może jednak dopuścić do tego, by autentyczna wymiana myśli i działania szeregowych członków związku i działaczy mogła zostać wykorzystana do walk frakcyjnych. Dopuszczenie do dominacji tarć i walk na gruncie orientacji ściśle politycznych jest podstawowym zagrożeniem jedności związku. Wszelkie próby nadania związkowi obowiązującej ideologii lub doktryny politycznej powinny spotkać się ze związkowym sprzeciwem. Dziękuję bardzo [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję.

Proszę państwa, proszę pana Jerzego Rogalę-Lewickiego, Rzemiosło Indywidualne. Jest?

Proszę bardzo. Solidarność Rzemieślników Indywidualnych. Proszę.

Bezpośrednio po koledze zajmie głos przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków.

[WYSTĄPIENIE JERZEGO ROGALI-LEWICKIEGO

– NSZZ „SOLIDARNOŚĆ” RZEMIOSŁA INDYWIDUALNEGO]

JERZY ROGALA-LEWICKI – NSZZ „Solidarność” Rzemiosła Indywidualnego

W imieniu Solidarności rzemieślniczej chciałem podziękować I Krajowemu Zjazdowi Delegatów NSZZ „Solidarność” za zaproszenie. Aby nie zabierać czasu – to, co chciałem powiedzieć, powiedział już wczoraj Lech Wałęsa. My się pod tym możemy podpisać oburącz i całym sercem. Chcę tylko dodać, że kiedy wy strajkujecie – my dla was pieczemy chleb. Tak jak to było w sierpniu ubiegłego roku w Gdańsku. Życzę naprawdę owocnych obrad. Dziękuję [oklaski].

[PRZEDSTAWIENIE PROJEKTÓW UCHWAŁ PRZEZ KOMISJĘ

UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków o przedstawienie projektu uchwały. Bezpośrednio po załatwieniu spraw uchwał zabierze głos przedstawiciel związku ze Szwecji.

Proszę. Proszę, mikrofon nr 3, proszę.

[PD 1kzd_1t_09b_19810906 – 17 minut 28 sekund]

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Najpierw treść telegramu do Jego Świątobliwości Ojca Świętego Jana Pawła II:

„I Krajowy Zjazd Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« przesyła Jego Świątobliwości wyrazy czci i głębokiego szacunku. Działalność Jego Świątobliwości niestrudzenie służy przeobrażeniu świata w duchu pokoju i miłości, w zapewnieniu każdemu człowiekowi równych praw. Solidarność powstała przed rokiem jako wyraz odwiecznej woli narodu polskiego do życia w wolności i prawdzie, w duchu tolerancji i godności ludzkiej. Wyrażamy przekonanie, że zasady te stanowią fundament życia społecznego, i będziemy o nie nieustępliwie walczyć…”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Nie, jeszcze nie koniec, przepraszam.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Jeszcze nie? Proszę.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

„…Cieszymy się z powrotu Ojca Świętego do zdrowia. Ufamy, że zobaczymy go za rok w naszym kraju podczas uroczystości 600-lecia obrazu Matki Boskiej Jasnogórskiej”.

Proszę o przegłosowanie treści teleksu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, kto jest za przyjęciem uchwały w proponowanym brzmieniu, proszę… Przepraszam, przepraszam, jest zastrzeżenie jakieś. Tak?

Proszę, szóstka. Proszę szóstkę dać. W sektorze szóstym mikrofon. Może pan podejdzie do trójki, proszę. A, już idzie, dobra.

MAREK EBERHARDT[124]

Eberhardt, Region Świętokrzyski. Chciałem tylko zwrócić na jedną rzecz uwagę: 600-lecie nie obrazu, tylko klasztoru w Jasnej Górze. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, ale nie rozumiem, nie było dobrze zrozumiałe, bo jest nagłośnienie słabe. Proszę wyraźniej i wolniej.

MAREK EBERHARDT

Chodzi o 600-lecie klasztoru na Jasnej Górze, a nie obrazu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To może być tak: proponuję, żeby kolega, który ma zastrzeżenia do uchwały, zgłosił zastrzeżenia do uchwały i wyjaśnił z przewodniczącym. W międzyczasie zabierze głos przedstawiciel szwedzkiej konfederacji związków…

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Ale jeszcze nie, panie przewodniczący, ja jeszcze nie skończyłem.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Pan prosił o głosowanie, a zgłoszono zastrzeżenie, i chciałbym, żeby kolega, który zgłaszał…

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Ale ja chciałem od ręki wyjaśnić, że…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę mi nie przerywać.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

…w naszej literaturze właśnie się stosuje zwrot: 600-lecie obrazu Matki Boskiej, a nie 600-lecie klasztoru [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Ale, proszę państwa, takich rzeczy nie będziemy dyskutować w formie plenarnej. Proszę, żeby koledzy, którzy mają zastrzeżenia do tekstu uchwały, zgłosili się do przewodniczącego Komisji Wnioskowej i tam ewentualnie zostaną naniesione niezbędne poprawki, żeby można było głosować. W tej chwili zabierze głos przewodniczący Szwedzkiej Konfederacji Związków Zawodowych LO [Landsorganisationen], pan Gunnar Nilsson.

Proszę uprzejmie [oklaski].

[WYSTĄPIENIE PRZEDSTAWICIELA SZWEDZKICH ZWIĄZKÓW

ZAWODOWYCH]

GUNNAR NILSSON

Szanowni Delegaci! LO i TCO [Tjänstemännens Centralorganisation – Konfederacja Związków Zawodowych], dwie największe centrale związkowe, z ogromną radością przyjęły wasze zaproszenie do udziału w tym historycznym wydarzeniu. Jak wszyscy na świecie, tak i my śledzimy waszą wspaniałą i często dramatyczną walkę o umocnienie demokracji i niezależności związków zawodowych. Nasza organizacja LO miała poza tym zaszczyt współpracować z waszymi związkami od samego początku ich istnienia. Była to współpraca – i mamy nadzieję, że będzie taka nadal – o której treści i charakterze decydowaliśmy tylko my. Wasz związek z jednej strony i nasze możliwości z drugiej [oklaski]. Nie zamierzamy udzielać wam rad ani też rozwiązywać waszych problemów. Naszym gorącym życzeniem jest, abyście nadal mogli rozwiązywać wasze problemy sami, bez ingerencji z zewnątrz, i abyście mogli korzystać z pomocy innych wolnych związków zawodowych na tyle, na ile sobie sami tego życzycie [oklaski].

Możemy z przyjemnością stwierdzić, że zgadzamy się co do wyznawanych przez nas wartości. Uważamy, że nikt nie potrafi lepiej określić celów działalności związkowej niż sami jej członkowie. Ta zasada była zawsze podstawą naszej własnej działalności związkowej i jej rozwoju [oklaski].

Od roku 1944 do 1976 rządy w Szwecji sprawowała Partia Socjaldemokratyczna. LO i Partia Socjaldemokratyczna to w naszym kraju dwa konary tego samego drzewa. Wyznajemy tę samą ideologię i tę samą koncepcję rozwoju społecznego. Niemniej jednak wielokrotnie występowaliśmy z otwartą, ostrą krytyką polityki rządu w ważnych dla kraju sprawach i żądaliśmy zmiany stanowiska. Taka współpraca między rządem a związkami była owocna dla obu stron i dla kraju. Dzięki niej rząd orientował się, jakie stanowisko zajmują w ważnych dla kraju sprawach ludzie pracy i jakie rozwiązania polityczne są zgodne z wolą całego narodu. Z drugiej strony nasza własna siła i świadomość wpływu na politykę rządu zmuszała nas w poczuciu odpowiedzialności do maksymalnego liczenia się z interesami naszych członków i do działania perspektywicznego, mającego na względzie dobro całego kraju.

Chciałbym, aby moje słowa były wkładem w międzynarodową wymianę doświadczeń związkowych. Chciałbym jeszcze dodać, że z chwilą przejęcia w naszym kraju władzy przez koalicję burżuazyjną ta owocna więź między związkami zawodowymi a rządem została zerwana. Dziś drogi rządu i drogi związków zawodowych idą w przeciwnych kierunkach. Jednocześnie obniża się standard życia, finanse kraju podupadają, produkcja przemysłowa maleje, bezrobocie i konflikty społeczne rosną. Naszym zdaniem drogą wyjścia z tej sytuacji jest przyjęcie takiego kursu w polityce, w którym głos związków zawodowych będzie na nowo przez rząd respektowany [oklaski].

I Zjazd Solidarności ma niezwykle duże znaczenie. Zadecyduje on o wyborze dalszej drogi w waszych dążeniach ku lepszej przyszłości. Jest to dla mnie wielki zaszczyt, że mogę dzisiaj w imieniu szwedzkiego ruchu związkowego przekazać wam wyrazy naszej solidarności z wami i nasze serdeczne życzenia dalszych sukcesów. Chciałbym również wyrazić wielką radość z powodu przyjęcia przez waszych reprezentantów zaproszenia na nasz kongres, który rozpocznie się za dwa tygodnie [oklaski]. Chciałbym również przekazać związkowi pamiątkę od naszych związków zawodowych, która niech symbolizuje waszą siłę i jedność w podejmowaniu decyzji na tym zjeździe. Dziękuję bardzo, koledzy [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę mikrofon.

Proszę państwa, jest taka sprawa. Mamy kolejne wnioski formalne. Mianowicie pierwsze, bym nie komentował wpływających wniosków – postaram się tego nie robić – zgłosił kolega Krzycki[125] z Zielonej Góry.

Następnie kolega Rolicz został poproszony przeze mnie o przygotowanie się do głosu. Rzecz wynikła z takiej pomyłki, polegającej na tym, że był jako trzeci wpisany – w wyniku tego, że poprzedni mówca początkowo deklarował, że chodzi o sprawy statutowe… [oklaski dla Gunnara Nilssona], że poprzedni mówca początkowo mówił o sprawach statutowych, w związku z tym awansowałem kolegę Rolicza, ale gdy się to wyjaśniło, to sytuacja się odwróciła, a więc bardzo przepraszam. Niemniej jednak sądzę, że kolega Rolicz zabierze głos dopiero jutro. O co chodzi: w międzyczasie wpłynął wniosek formalny – zgłosił pan Marek Markiewicz[126] i Krzysztof Turowski[127], delegaci Ziemi Łódzkiej, którzy proszą, żeby w dniu dzisiejszym jeszcze, a więc w ciągu najbliższych kilku minut praktycznie, gdyż chcemy zakończyć do kolacji obrady, żeby w końcu mieć jedną noc na wyspanie się – następującej treści: „Proszę o wprowadzenie do porządku obrad wystąpienia Stefana Bratkowskiego[128], gościa zjazdu, prezesa Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, wystąpienie to…” [oklaski]. Dziękuję państwu, dziękuję państwu.

Zanim udzielę głosu panu Bratkowskiemu – bo rozumiem, że przegłosowaliśmy ten wniosek – chciałem zakomunikować, że jako następny zabierze głos pan Klemens Szaniawski, przewodniczący Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych. Udzielam głosu panu Bratkowskiemu.

[WYSTĄPIENIE STEFANA BRATKOWSKIEGO]

[PD 1kzd_1t_09b_19810906 – 33 minut 25 sekund]

STEFAN BRATKOWSKI

Będę się starał mówić krótko, ponieważ na ogół staram się pisać krótko. Pierwsza rzecz, którą chciałem powiedzieć, to, o czym wiedzą, że Sierpień oznaczał dla mojego środowiska zawodowego przełom, ponieważ oznaczał otwarcie drogi do wiarygodności masowych środków przekazu, bez której – jak wiadomo – nasz warsztat zawodowy nic nie jest wart.

Druga rzecz, którą chciałem powiedzieć, to to, że Stowarzyszenie Dziennikarzy i całe środowisko dziennikarzy toczy swoją taką małą, prywatną-nieprywatną, bo oczywiście w skali tych paru tysięcy osób – walkę o swoje prawo do przyzwoitości. Chcę powiedzieć… [oklaski] że nie potrzebujemy niczego więcej ponad prawo do przyzwoitości. Nie mamy ani armat, nie mamy pieniędzy, nie mamy milionów wspaniałych członków, nie mamy również za sobą charyzmatu wielkich postaci. Mamy tylko swoje własne głowy i swoją własną dobrą wolę. Ale mam nadzieję, że właśnie z tym możemy się naszemu społeczeństwu przydać. I co więcej, chcę podtrzymać pogląd, który wszyscy wyrażaliśmy

od samego początku – że porozumienie między wszystkimi ludźmi dobrej woli w tym kraju jest możliwe, a co więcej jest konieczne i niezbędne [oklaski].

I ostatni punkt mojego wystąpienia. Otóż, jak sądzę, zbliżają się nerwowe dni, będzie sporo nowych napięć. Z częścią już mieliśmy okazję zetknąć się w ostatnich godzinach i w ostatnich dniach. Chciałbym wszystkim zebranym życzyć – idąc w ślad za głosem, którego słuchaliście poprzedniego dnia – trzydziestu dni mądrości i zimnej krwi. To wszystko [oklaski].

[SPRAWA MSZY POLOWEJ W HALI „OLIVIA”]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Zanim zabierze głos przewodniczący Komitetu Porozumiewawczego, pan Klemens Szaniawski, chciałem poprosić tutaj do prezydium, żeby podeszli po prostu do skonsultowania spraw pan Śliwiński i pan przewodniczący zespołu delegatów Śląsko-Dąbrowskiego Regionu. Tych dwóch kolegów bym prosił, żeby tu podeszli do prezydium skonsultować sprawę. I pana Kornalewskiego także proszę, żeby podszedł w celu skonsultowania sprawy.

Jeśli nie ma pana Szaniawskiego jeszcze, to w takim razie może następną sprawę. Mam taką jeszcze sprawę. Otóż chciałem poinformować, że w katedrze oliwskiej msze święte odbywają się jutro o godz. 6.00, 6.30, 7.00 i 8.00. Obrady zaczynamy o godz. 9.00, natomiast śniadanie jest wydawane od godz. 7.00. Więc od 7.00 jest śniadanie. Msze w katedrze oliwskiej są o 6.00, 6.30, 7.00, 8.00. Obrady zaczynamy o 9.00. W tej sytuacji chciałbym jeszcze zapytać delegatów, czy życzą sobie, aby tutaj [z]organizować mszę polową o godz. 8.00, oprócz tego.

Kto z kolegów jest za tym, żeby – niezależnie od tych mszy, które są w katedrze – organizować codziennie mszę polową tu, na tej sali? Taki wniosek formalnie złożył Kazimierz Świtoń[129], Region Śląsko-Dąbrowski. I nie tylko. Jest jeszcze jeden czy dwa wnioski na ten temat. Więc informuję, że są te msze w katedrze oliwskiej częste.

Proszę bardzo, kto z kolegów jest za tym, żeby codziennie organizować msze na hali, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw takiemu wnioskowi? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Czy komisja ocenia wynik? Czy komisja ocenia? Czy przeszło, czy nie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie ma jasności, musimy głosy liczyć.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

No dobrze, liczymy. W takim razie jeszcze raz koledzy, którzy są za tym, żeby codziennie organizować o godz. 8.00 mszę tu w hali, niezależnie od mszy, które będą w kościele, proszę o podniesienie mandatu i trzymanie w górze. Kto jest za, proszę trzymać. I sektory liczą.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_09b_19810906]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_10_19810906]

[Brak fragmentu nagrania]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Kto jest przeciw temu wnioskowi? Sektor pierwszy – głosów 16, sektor drugi – 22, sektor trzeci – 10, sektor czwarty, sektor piąty – 11, sektor szósty – 8, sektor siódmy – 19, sektor ósmy – 5, dziewiąty – 17, dziesiąty – 17, jedenasty – 15, dwunasty – 9, trzynasty – 11, czternasty – 13, piętnasty – 8, szesnasty – 4… 14!, szesnasty – 14, przepraszam, siedemnasty – 5, osiemnasty – 6, sektor trzynasty?! Sektor czwarty – ile głosów? 16. Wszystkie już.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Wszystko? To liczycie panowie? Przepraszam, czy komisja już liczy, czy jeszcze… Proszę bardzo.

Przepraszam bardzo, ale koledzy, którzy chcą coś zgłosić, niech to zgłaszają na kartce, do normalnej… Proszę Komisję Skrutacyjną, żeby nam podała wyniki. Było za, było przeciw – proszę podać, jaki jest wynik i koniec [gwar]. Nie szkodzi. Proszę państwa, wniosek był zgłoszony, jest głosowany zgodnie z zasadą, że my tutaj w prezydium nie będziemy wniosków ani ukrywać, ani przedstawiać…

Proszę ogłosić wynik i wtedy będziemy załatwiać. Natomiast proszę w tej chwili, aby… Przypominam jeszcze raz sprawę następującą, mianowicie… Proszę nie dyskutować tutaj, koledzy, proszę o spokój. Proszę o spokój, koledzy! Proszę naprawdę przestać tego typu dyskusji.

Skoro nie ma pana Klemensa Szaniawskiego, chciałem poinformować, że w dniu dzisiejszym wpłynęły jeszcze takie komunikaty. Po pierwsze: Biuro Organizacyjne informuje, że nastąpiła awaria sprzętu nagłaśniającego na zewnątrz hali. Czynimy wysiłki w celu sprowadzenia nowej aparatury. Biuro Organizacyjne. Następna rzecz, którą chciałem ogłosić, to jeszcze raz przypomnieć, jakie są terminy: godz. 9.00 – rozpoczęcie obrad, od godz. 7.00 – śniadanie. Następnie chciałbym jeszcze poinformować kolegów o takiej sprawie, że w dniu dzisiejszym prezydium proponuje, aby po kolacji nie odbywać obrad, bo wpływały wnioski, [oklaski], żeby dzisiaj była szansa wyspania się po raz pierwszy. Natomiast o tym, jak to będzie wyglądało jutro i pojutrze, będziemy decydowali już doraźnie, zależnie od sytuacji, natomiast żeby dzisiaj zamknąć jednak obrady przed kolacją i potem już spotykamy się dopiero jutro w tej sytuacji. Z tym że jeszcze czekamy na wynik tego głosowania po ogłoszeniu…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Już mogę podać.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania, więc za wnioskiem było 206 głosów, przeciw wnioskowi – 222. Jak z tego wynika, musimy nieraz liczyć, bo widzicie, jaka jest mała różnica i wniosek został oddalony – mszy nie będzie tutaj na sali.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę państwa, następna sprawa – ponieważ nie ma pana Klemensa Szaniawskiego, udzielę jeszcze na krótko głosu przewodniczącemu Komisji Uchwał i Wniosków.

Komisja Uchwał i Wniosków – proszę do mikrofonu. Komisja Uchwał i Wniosków – proszę do mikrofonu.

[PROJEKTY UCHWAŁ PRZEDSTAWIONE PRZEZ KOMISJĘ

UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

W imieniu Komisji Uchwał i Wniosków chcę przedstawić państwu dwa projekty uchwał. Pierwszy dotyczy przygotowywania ustawy o związkach zawodowych:

„I Krajowy Zjazd Delegatów wyraża niepokój w związku z wiadomościami o trybie przygotowywania ustawy o związkach zawodowych. Projekt ustawy był uzgodniony jeszcze w kwietniu bieżącego roku przy udziale przedstawicieli wszystkich związków zawodowych, i to na wysokim szczeblu. NSZZ „Solidarność” reprezentowali członkowie KKP z przewodniczącym KKP Lechem Wałęsą na czele. Niestety, Rada Państwa zlekceważyła ten dużej doniosłości akt porozumienia w sprawie prawa, które ma być regulatorem życia związkowego, i jednostronnie wprowadziła do projektu zmiany, które ograniczają prawa związków zawodowych. W tej sytuacji zjazd zwraca się do Sejmu PRL o poszanowanie porozumienia, jakie osiągnięto w kwietniu bieżącego roku co do projektu ustawy. Uchwalenie prawa łamiącego osiągnięte porozumienie zniweczyłoby wyniki zmierzające do osiągnięcia pokoju społecznego. Ustawa o obliczu antyzwiązkowym nie mogłaby służyć interesom społecznym i rzuciłaby cień na wiarygodność Sejmu. Ufamy, że wysiłki wszystkich ludzi dobrej woli doprowadzą do szybkiego i właściwego uregulowania ustawodawstwa związkowego”. Tekst był konsultowany z prof. Stelmachowskim.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Przedstawił pan?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Przedstawiłem ten tekst, bardzo proszę o poddanie pod głosowanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W porządku. Głosujemy. Kto z kolegów jest za przyjęciem uchwały w proponowanym brzmieniu, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję, dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek przyjęto większością głosów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę mikrofon przy trójce.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę o poddanie pod głosowanie drugiego projektu uchwały. Mianowicie dotyczy ona Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich: „Uczestnicy I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« wyrażają uznanie dla Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich oraz jego prezesa Stefana Bratkowskiego. Działalność stowarzyszenia pod jego kierownictwem przyczynia się do odzyskiwania wiary w słowo polskiego dziennikarza. Wysoko cenimy starania stowarzyszenia i większości jego członków o przywrócenie godności zawodu dziennikarza w Polsce. Nasz związek będzie ze wszech miar sprzyjał tym staraniom”.

Proszę o przegłosowanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Zakończone czytanie uchwały?

Proszę bardzo, czy są jakieś zapytania, zastrzeżenia? Proszę, tam zastrzeżenia ktoś zgłasza.

Proszę bardzo.

ALEKSANDER KARCZEWSKI[130]

Aleksander Karczewski, Kutno. Ja chciałbym, żeby wnieść poprawkę w ten projekt tej uchwały. Proszę po prostu…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To może kolega się zgłosi do komisji wnioskowej i komisja wnioskowa tę poprawkę naniesie i jeżeli uzna za celowe, gdyby był spór, to jutro rozstrzygniemy, a jak nie będzie…

ALEKSANDER KARCZEWSKI

O co mi chodzi… Chciałbym, żeby po prostu nad każdym projektem uchwały przynajmniej była możliwość dyskusji – to jest jedno. Bo tutaj, jedno za drugim, zaczynają się pojawiać dokumenty, które, powiedzmy, nie wszyscy może przemyśleli nawet, po prostu mechanicznie zaczynamy głosować.

Dwa – no, każdy projekt uchwały musi być przedyskutowany. Ja muszę mieć możliwość wpływania na kształt.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem.

Proszę kolegów, ja mam taką propozycję. żeby wnioski, które są oczywiste – to jest mój apel pod adresem komisji wnioskowej – wnioski oczywiste komisja wnioskowa poddawała teraz nam do głosowania. Jeżeli natomiast wniosek wymaga dyskusji – aby go kwalifikować jako punkt, podpunkt w ramach wolnych wniosków i otwierać nad nim dyskusję. Czy taki tryb obradowania kolegom odpowiada? Czy są zastrzeżenia do takiego trybu, jaki zaproponowałem, że wnioski o charakterze kurtuazyjnym, protestacyjnym, w zasadzie oczywiste, komisja wnioskowa będzie dawała w takiej formie, jak do tej pory, a jeżeli wniosek jest bardziej złożony – wtenczas odłoży go do wolnych wniosków.

Odnośnie tej uchwały, która już była odczytana i zreferowana, prosiłbym, aby koledzy, którzy mają zastrzeżenia, zgłosili je na ręce komisji wnioskowej w tej chwili po prostu, a jutro od tego komisja wnioskowa zacznie referowanie sprawy.

Proszę państwa, przepraszam już komisję wnioskową. Chciałbym zakończyć obrady tak, żebyśmy zdążyli zjeść kolację, a jest jeszcze po prostu komunikat organizacyjny Komisji Programowej.

Proszę bardzo Komisję Programową o komunikat organizacyjny. Komisja Programowa, proszę.

[KOMUNIKAT KOMISJI PROGRAMOWEJ]

[PD 1kzd_1t_10_19810906 – 11 minut 16 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Programowej

Komisja Programowa wybrana w dniu dzisiejszym spotkała się w trybie roboczym i ustaliła, co następuje: komisja się spotka dzisiaj po zakończeniu obrad zjazdu, tzn. prawdopodobnie po kolacji. Może ustalmy, ponieważ okazało się, że po kolacji, zdaje się, nie będziemy obradować, że wobec tego Komisja Programowa spotka się o godz. 20.00 tutaj, przy Hali „Olivia”, ponieważ organizatorzy są w trakcie zapewnienia dla naszej komisji innej sali obrad. O 20.00, stąd, ponieważ będzie autokar do dyspozycji komisji, przejedziemy do sali tutaj w budynku Uniwersytetu Gdańskiego przy ul. Wita Stwosza, w pobliżu stołówki, gdzie odbędzie się zebranie plenarne Komisji Programowej, z udziałem ekspertów.

W dniu jutrzejszym, przed południem, komisja poinformuje delegatów o lokalizacji zebrań dwunastu zespołów tematycznych zjazdu. Wszystkie 12, to będzie również tutaj, na uniwersytecie przy ul. Wita Stwosza, jednakże jeszcze nie mamy wykazu sal.

W pracach zespołów tematycznych, które będą biegły zasadniczo pomiędzy dwoma częściami zjazdu, mogą wziąć udział wszyscy delegaci oraz eksperci z głosem doradczym. Zgłoszenie się delegatów do pracy w wybranym zespole tematycznym nastąpi jutro poprzez przybycie delegata na zebranie zespołów.

Zebrania te odbędą się o godz. 15.00, bezpośrednio po przerwie obiadowej, przy czym rano ogłosimy wykaz sal, w których poszczególne zespoły obradują o godz. 15.00 jutro, zgodnie z uchwalonym wcześniej porządkiem obrad w salach Uniwersytetu Gdańskiego. Zebrania będą miały charakter organizacyjny. Ustali się na nich region – gospodarza danego zespołu, harmonogram prac i inne szczegóły techniczne. Tak więc proszę członków Komisji Programowej o przybycie tutaj do hali o godz. 20.00. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę mikrofon. Dziękuję.

Proszę państwa, jeżeli jakaś komisja ma jeszcze wniosek albo komunikat odnośnie jakiegoś zebrania w dniu dzisiejszym, to proszę do mikrofonu. W sprawie komunikatu, czy inne sprawy? Czy ma ktoś jakiś komunikat, to proszę, żeby tu podszedł.

Jaki charakter ma wniosek tam, koło piętnaście.

Proszę dać piętnastkę na chwilę. Proszę.

[SPRAWA MSZY POLOWEJ W HALI „OLIVIA” – CIĄG DALSZY]

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Ja chciałem zapytać, dlaczego wnioski formalne nie są odczytywane. Zgłosiłem wniosek formalny i prawdopodobnie zdaniem jednego z członków prezydium został odrzucony, bez uzasad…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

O czym wniosek, przepraszam, o czym wniosek formalny?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Wniosek na temat mszy. Ja rozumiem, że to było przegłosowane, ale ja zgłaszałem wniosek przed głosowaniem – nie dopuszczono mnie do głosu. Uważam, że sprawa jest jeszcze niezakończona, tzn. można jeszcze ją odkręcić. Uważam, że w tej sprawie nie powinno być głosowania, dlatego że… [oklaski] Dlatego że jeżeli to będzie nawet grupa 50 osób i ksiądz zgodzi się tę mszę odprawić, to przecież nikogo się tutaj nie zmusza, żeby na 8.00 przed obradami przyszli i w niej uczestniczyli, byleby do 9.00 msza się skończyła, a to jest realne. I proszę o takie przegłosowanie takiego wniosku. I zapytanie księdza, czy zgodzi się dla nawet małej grupy przyjść, ponieważ wielu jest zamiejscowych, a właściwie większość, i nie zna kościołów, gdzie dotrzeć itd. A więc, żeby się nie błąkała, więc miałaby tu możliwość uczestniczenia we mszy świętej.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wyraźnie przecież było wiadomo, o co chodzi, prawda? Wniosek wpłynął, był on natury tego typu, że nie chcieliśmy w prezydium sami decydować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Jak może ktoś decydować, nakazywać mi, żebym ja poszedł do kościoła lub nie. To jest tego samego typu sprawa. Jak ktoś, kto nie przychodzi na msze, ma decydować, czy ta msza ma tu być czy nie?! [oklaski]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, a sprawa została przegłosowana. Była głosowana, dlatego że wniosek wpłynął i koledzy chcieli, żeby go załatwić w sposób taki, a nie inny. W związku z tym sprawa jest zakończona.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Ale czy procedury nas zniszczą?! Że ktoś taki wniosek dał, a teraz jest drugi, który jest moim zdaniem logiczniejszy, to znaczy, że głosowanie jest już święte i nie do zniesienia?!

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w takim razie… A więc… Przepraszam, ale proszę nie podchodzić. W takim razie, proszę państwa, stawiam taką uchwałę pod głosowanie, skoro jest wniosek formalny tego typu, żeby uchylić tę uchwałę i sprawę pozostawić do zagadnień organizacyjnych [oklaski]. Proszę bardzo, kto jest… Proszę o ciszę. Sytuacja jest tego rodzaju, że wydawało się widocznie części kolegów, że będzie korzystniej, gdy msza się odbędzie po prostu w kościele. I widocznie dlatego tak głosowali, tak przypuszczam. Niemniej jednak, jeżeli koledzy stoją na stanowisku, że powinna się koniecznie tutaj odbywać codziennie msza św. o godz. 8.00. Taka treść wniosku była poddawana pod głosowanie, taka była treść wniosku. Że codziennie o godz. 8.00 ma się odbywać msza na sali obrad. On został oddalony [gwar].

W związku z powyższym – ponieważ to jest faktycznie sprawa natury organizacyjnej – jeżeli jest jednak pewna grupa osób, która tak uważa, proponuję, aby tę uchwałę uchylić jako uchwałę nie o charakterze statutowym, tylko organizacyjnym, natomiast zwrócić się do Biura Organizacyjnego, aby dla tej części osób mszę zorganizowało, która chce ją tutaj odbyć [gwar]. Taki wniosek pozwalam sobie w tej sytuacji postawić [gwar].

Proszę bardzo. Proszę państwa, to już są wnioski formalne, które dotyczą trybu pracy. Chcę postawić jego uchylenie i koniec, no. Proszę bardzo. W takim razie proponuję, żeby tę uchwałę uchylić i sprawę zostawić do zagadnień organizacyjnych już wyłącznie [gwar].

No ale był wniosek formalny zgłoszony, prawda. Ale był wniosek formalny, organizacyjny. W związku z powyższym, proszę państwa, wnoszę o anulowanie tej sprawy jako niebyłej, tego głosowania, gdyż faktycznie można się zgodzić z tym, że było w ten sposób… [oklaski].

I proszę, kto jest za tym – proszę o ciszę – kto jest za tym, aby anulować głosowanie, które miało miejsce, jako głosowanie o charakterze niestatutowym, poza porządkiem obrad i niemające charakteru wniosku formalnego. Proszę, kto jest za, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów wniosek przeszedł.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym, proszę państwa, stwierdzamy, że tego typu uchwała nie miała miejsca. Zagadnienie pozostaje w sferze organizacyjnej. W związku z powyższym prosiłbym, aby organizatorzy się do tej sprawy ustosunkowali i jeżeli to będzie możliwe, czy mogą, czy mogą to zabezpieczyć zorganizowanie tego szybko.

W międzyczasie, jak organizatorzy nam udzielą odpowiedzi – bardzo bym prosił, żeby szybko odpowiedzieli – czy to będzie realne, sądzę, że tak. Ja w międzyczasie odczytam komunikat, pozdrowienia, które wpłynęły. A kolegów…

Sprawa jest zamknięta od tej pory – rozumiem, że nie było uchwały. Koniec.

Wpłynęły następujące życzenia dla zjazdu.

Proszę jeszcze raz organizatorów!

Wpłynęły życzenia następującej treści: „Ogólnopolski Zjazd Solidarności, »Olivia«, Gdańsk. My, obywatele Finlandii, pozdrawiamy was, drodzy uczestnicy zjazdu, i prosimy was o przekazanie wyrazów uznania i solidarności 36-milionowemu narodowi polskiemu. Od samego zarania Solidarności obserwujemy z podziwem wasze starania o zapewnienie Polsce demokracji i prawa decydowania narodu polskiego o własnym losie, co gwarantuje uchwała międzynarodowej konferencji, podpisana również przez rząd Polski w lipcu [19]75 roku w Helsinkach. Życzymy wam owocnych obrad, wytrwałości w słusznej walce o lepszą przyszłość bohaterskiego narodu polskiego. Zapewniamy równocześnie, że nie ustajemy w wysiłkach udzielania wam jak najszerszego duchowego, jak również materialnego poparcia i pomocy. Grupa założycielska Komitetu Polskiej Solidarności. W jej imieniu Raimo Lakia, Helsinki, Finlandia” [oklaski].

Proszę państwa, mam następującą propozycję w tej chwili. Mianowicie pierwsza jest taka, żebym nie prowadził obrad w ogóle do końca zjazdu [oklaski]. A więc jest wniosek taki, „żeby nie przewodniczył obradom kolega Syryjczyk, gdyż na skutek nieudolnego prowadzenia zebrania straciliśmy dzień”. Ponieważ on mnie osobiście dotyczy, chciałem tylko wyjaśnić, że osobiście podejmowałem wnioski zmierzające do usprawnienia obrad, a zwłaszcza do ograniczenia czasu wystąpień. Obecnie uchwaliliśmy taki system, który faktycznie wydłuża nadzwyczaj czas wystąpień. Chciałbym, żeby mi zwrócono uwagę konkretnie na nieudolności, niestety wniosek tego nie zawiera. Musimy to przegłosować dzisiaj, bo jak nie, to musimy nowego przewodniczącego zaproponować, prawda, jutro rano.

A więc w związku z powyższym proszę o to: kto jest za tym, tak jak czytam, żeby kolega Syryjczyk nie został dopuszczony w przyszłych dniach do prowadzenia obrad. Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję, dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną o podanie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc większością głosów wniosek został oddalony [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, Komisja Uchwał i Wniosków ma jeszcze jakąś pilną uchwałę. W związku z powyższym udzielam głosu Komisji Uchwał i Wniosków.

[Komisja Uchwał i Wniosków – projekty uchwał]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Nie tyle pilna uchwała, co zredagowany wreszcie telegram do Ojca Świętego:

„I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« przesyła Waszej Świątobliwości wyrazy czci i przywiązania. Solidarność powstała przed rokiem jako wynik wieloletnich dążeń naszego narodu do uporządkowania życia publicznego, była owocem nieustannych działań i walk narodu o wolność i prawdę, i chleb. Wyrażamy przekonanie, że fundamentem życia społecznego winny stać się zasady sprawiedliwości, prawdy, miłości i wolności. Wiemy, że w tych zamierzeniach mamy w Ojcu Świętym szczególnego przewodnika. Cieszymy się z powrotu do zdrowia Waszej Świątobliwości, ufając, że zobaczymy go w przyszłym roku w naszym kraju podczas uroczystości sześćsetlecia pobytu obrazu Matki Bożej na Jasnej Górze”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto z kolegów jest za przyjęciem tego telegramu… A, jeszcze są zastrzeżenia. Przepraszam, są zastrzeżenia do uchwały. W takim razie może jednak byśmy tę uchwałę odłożyli do jutrzejszego dnia, skoro jest kolejne zastrzeżenie. Prosiłbym kolegów, którzy mają w tej sprawie coś do powiedzenia, tego tekstu telegramu, żeby z komisją wnioskową współdziałali. Niestety, odłożymy to do jutra w tej sytuacji.

Proszę państwa, jeszcze komunikaty organizacyjne są. Kolega Fijałkowski przekaże.

Proszę.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Proszę państwa, był podany komunikat przez Komisję Statutową, że do godziny 20.15 w dniu dzisiejszym można składać w budynku rektoratu wszelkie uwagi na temat tej… Gdzie to jest, bardziej konkretnie, proszę bardzo jeszcze raz o powtórzenie, gdzie i w jakiej formie pracuje, dlatego że napływają ciągłe pytania na ten temat. Bardzo konkretnie proszę wytłumaczyć.

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD

Przepraszam, wykorzystam moment i drobne ogłoszenie…

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Zwracałem się, że wnioski, uzupełnienia do statutu i poprawki należy składać do prezydium, a my zaczynamy pracę o godzinie po 20.00, w rektoracie, w sali 41, Bażyńskiego 1A. Niepotrzebnie delegaci po prostu delegaci biegają z tym do prezydium, do prezydium i mu odbierzemy to.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, jeszcze raz przypominam, że jest zebranie 18.15 przewodniczących zespołów regionalnych. Było ogłaszane, jest tam cztery osoby tylko. Więc może koledzy się jakoś doorganizują.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Do sekretariatu prezydium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze. Dziękuję.

Czy jest pan Klemens Szaniawski, bo zgłaszano mi, że jest i chce zabrać głos teraz. Proszę bardzo.

Głos zabierze prof. Klemens Szaniawski, przewodniczący Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeń Twórczych.

[WYSTĄPIENIE KLEMENSA SZANIAWSKIEGO]

[PD 1kzd_1t_10_19810906 – 26 minut 21 sekund]

KLEMENS SZANIAWSKI

Drodzy państwo, wczoraj pozwoliłem sobie skierować na piśmie pod adresem zjazdu, którego jestem gościem, kilka serdecznych słów, które zostały odczytane. Cieszę się bardzo z tego, że mam możność dopowiedzenia osobiście tego, co wczoraj tutaj państwo usłyszeli. Ta serdeczność nie jest niczym zaskakującym. Ona wynika zarówno z uczuć, jak i z refleksji ogólniejszej natury, które może mnie akurat wypada tutaj przypomnieć. Chociaż nie jest w tym nic nieoczekiwanego.

Społeczeństwo, które uczestniczy w zjeździe Solidarności, to jest społeczeństwo do niedawna skłócone, do niedawna celowo dzielone, ponieważ zasada „dziel i rządź” okazywała się tylokrotnie skuteczna. A z tych podziałów szczególnie starannie kultywowanym był podział między środowiskami robotniczymi i inteligenckimi. Otóż ruch, który osiągnął swój szczytowy punkt latem ubiegłego roku, uczynił możliwym zlikwidowanie tego bardzo bolesnego podziału. Tego podziału, którego najsmutniejszym być może symbolem jest rok 1968. Sądzę, że mamy dzisiaj, po roku od powstania Solidarności, mamy podstawy do tego, żeby powiedzieć, że ten przedział należy w zasadzie do przeszłości. Jest na to wiele dowodów. Zarówno w postaci deklaracji, apelów, oświadczeń, jak też – co wydaje mi się znacznie istotniejsze – w postaci efektywnej współpracy, która nawiązuje przyjazne więzi pomiędzy rozmaitymi środowiskami w naszym kraju

i w której to współpracy udział środowisk, które tu reprezentuję, w imieniu których z radością mogę państwu solidarność raz jeszcze oficjalnie zadeklarować, udział tych środowisk jest w każdym razie znaczący i bez trudu zauważalny. Otóż to mnie właśnie ośmiela do tego, żeby raz jeszcze powiedzieć, że ten zjazd, od którego tak bardzo wiele zależy, jest kamieniem milowym również i na tej drodze – na drodze jedności, solidarności tych środowisk, które tak starannie do niedawna były dzielone.

Sądzę, że przyjmą państwo, tak jak to zostaje w tej chwili powiedziane, jako wyraz ogromnej serdeczności i pełnego współuczestnictwa, te życzenia, aby zjazd, w którym, jak powiadam, uczestniczymy wszyscy, był zjazdem, który dla nas wszystkich będzie owocny i którego skutki będziemy przez długie lata odczuwać. Jeszcze raz serdeczne życzenia [oklaski].

[PROJEKT UCHWAŁY O SAMORZĄDZIE PRZEDSTAWIONY

PRZEZ KOMISJĘ UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję profesorowi Szaniawskiemu.

Udzielam głosu Komisji Uchwał i Wniosków w sprawie uchwały o samorządzie, która ma charakter nagły i pilny. Rozumiem, że w ramach uchwały programowej podejmiemy szerszą uchwałę. Chodzi o pilne załatwienie sprawy, dlatego komisja to wnosi.

W związku z powyższym kolega Palka zreferuje tę uchwałę, kolega Palka z Ziemi Łódzkiej. Zanim podejdzie i zreferuje, informuję, że Komisja Programowa zbiera się o godzinie 20.15, w sali 153 Uniwersytetu Gdańskiego, przy ulicy Wita Stwosza, naprzeciw stołówki. Komisja Programowa – 20.15, sala 153, Uniwersytet Gdański, ulica Wita Stwosza, naprzeciw stołówki.

Komisja wnioskowa się kategorycznie domagała, żeby dziś jeszcze to uchwalić.

Bardzo proszę o referowanie natychmiast… Znaczy, ja mam czytać, bo ja mam tekst [gwar]. No, ale pana Palki nie ma. Więc ja może odczytam tą uchwałę, bo mam jej kopię:

„Uchwała I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«.

Delegaci na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« wzywają członków związku i wszystkich pracowników do obrony samorządu pracowniczego. Władze, przerażone perspektywą rozwoju i utrwalenia się samorządu, próbują zdusić go w zarodku, pozbawiając prawa zarządzania przedsiębiorstwami, a szczególnie prawa powoływania i odwoływania dyrektorów. Dzieje się to pod pozorami ochrony własności ogólnonarodowej i państwa, a w rzeczywistości w imię egoistycznych interesów biurokratycznego aparatu partyjno-państwowego. Oficjalna propaganda utrzymuje, że projekt rządowy jest ze zrozumieniem przyjmowany przez większość społeczeństwa. W tej sytuacji zjazd delegatów zwraca się do wszystkich ogniw związku o przeprowadzenie wśród pracowników powszechnego referendum w sprawie formuły samorządu. Wyniki tego referendum będą wyrazem woli załóg wobec władzy.

Delegaci na I Krajowy Zjazd wyrażają nadzieję, że posłowie, choć nie wybrani w demokratycznych wyborach, uszanują wolę narodu i podejmą decyzję w pełni uwzględniającą jego aspiracje. Dlatego delegaci na I Zjazd zwracają się do Sejmu PRL, aby nie uchwalał ustaw w brzmieniu, które próbuje narzucić rząd, przyczyniłyby się one bowiem do utrwalenia starych biurokratycznych struktur władzy i ułatwiłyby narzucenie społeczeństwu drastycznych podwyżek cen, bez gwarancji na przyszłość w postaci prawdziwej reformy gospodarczej. W ten sposób Sejm zaprzepaściłby historyczne szanse bezkonfliktowego przeprowadzenia reformy, a społeczeństwo stanęłoby przed koniecznością zrealizowania reformy wbrew władzy.

Delegaci na zjazd oświadczają, że związek będzie walczył o samorząd przy pomocy wszelkich dostępnych środków. Z całym naciskiem podkreślamy, że w przypadku uchwalenia ustawy o samorządzie w kształcie istotnie odbiegającym od woli załóg, związek zmuszony będzie podjąć bojkot ustawy oraz działania zapewniające nieskrępowane funkcjonowanie autentycznym samorządom pracowniczym”. Taki projekt uchwały komisja wnioskowa skierowała [oklaski].

[Brak fragmentu nagrania]

[AS nr 6, s. 209:

„Z sali zgłoszono szereg zastrzeżeń do tego projektu uchwały zjazdowej. Przewodniczący obrad proponuje więc przeniesienie dyskusji na dzień następny. Wniosek przewodniczącego zostaje przyjęty. O 18.50 przewodniczący ogłasza zamknięcie obrad”.]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_10_19810906]

KONIEC DRUGIEGO DNIA OBRAD I TURY I KZD – 6 WRZEŚNIA 1981 R.

[1] Andrzej Stelmachowski (1925–2009) – wykładowca akademicki, specjalista w dziedzinie prawa cywilnego i prawa rolnego, w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, doradca „Solidarności” Rolników Indywidualnych, 1980–1981 ekspert Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK.

[2] Wiesław Marian Chrzanowski (ur. 1923) – prawnik, 1981–1982 kierownik Zakładu Prawa Spółdzielczego Spółdzielczego Instytutu Badawczego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 doradca KKP/KK, wiceprzewodniczący Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK.

[3] Jan Olszewski (ur. 1930) – prawnik, w sierpniu 1980 r. członek Komisji Ekspertów MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. ekspert NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 doradca MKZ Mazowsze, w 1981 r. doradca ZR Mazowsze, 1980–1981 doradca KKP/KK, w 1980 r. współtwórca Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, w 1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/ KK.

[4] Bogdan Tadeusz Ciszak (ur. 1953) – technik elektryk, pracownik Zakładów Przemysłu Maszynowego H. Cegielski w Poznaniu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w ZPM H. Cegielsk, 1981–1982 internowany.

[5] Janusz Michalak (ur. 1951) – ekonomista, dyrektor ds. ekonomicznych w Fabryce Narzędzi Chirurgicznych „Chifa” w Nowym Tomyślu, członek Zakładowej Komisji Porozumiewawczej, a następnie Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w FNCh „Chifa” w Nowym Tomyślu, sekretarz i wiceprzewodniczący KZ tamże, 1981–1982 internowany.

[6] Paweł Grzegorz Lipski (ur. 1954) – pakowacz w Zakładach Przemysłu Odzieżowego im. A. Próchnika w Łodzi, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, przewodniczący Komisji Koordynacyjnej Krajowej Sekcji Odzieżowców, w 1982 r. internowany.

[7] Mieczysław Malczyk (1930–2004) – ekonomista, informatyk w Łódzkich Zakładach Przemysłu Skórzanego „Skogar” w Łodzi, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ŁZPS, przewodniczący Komisji Rewizyjnej KZ ŁZPS, przewodniczący podsekcji „Skóry” Krajowej Sekcji Włókna i Skóry, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany.

[8] Paweł Marcin Myślik (ur. 1952) – inżynier leśnik, kierownik w WSS „Społem” Oddział Krynica, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, członek KZ WSS „Społem” Oddział Krynica oraz Komisji Koordynacyjnej (Miejsko-Gminnej) w Krynicy, w 1981 r. członek ZR Małopolska.

[9] Adam Kazimierz Osika (ur. 1954) – inżynier elektryk, pracownik Laboratorium Zespołowego Służby Trakcji PKP Kraków-Płaszów, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w PKP Kraków-Płaszów, od 1980 r. przewodniczący KZ tamże, 1981–1982 internowany

[10] Krzysztof Dowgiałło (ur. 1938) – architekt, 1967–1983 zatrudniony w Miastoprojekcie Gdańsk, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, delegat zakładu do MKS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w Miastoprojekcie, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[11] Lech Aleksander Kaczyński (1949–2010) – prawnik, 1971–1997 pracownik naukowy Katedry Prawa Pracy Uniwersytetu Gdańskiego, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, doradca MKS, w 1980 r. szef Biura Interwencyjnego, kierownik Zespołu Analiz Bieżących MKZ Gdańsk, w 1981 r. członek ZR Gdańsk, 1981–1982 internowany.

[12] Jan Piotr Koziatek (ur. 1942) – 1961–1982 pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w SG, 1980–1981 przewodniczący KZ tamże, od 1981 r. członek prezydium KZ w SG, 1981–1982 internowany.

[13] Janusz Mikołaj Kornalewski (ur. 1935) – ekonomista, pracownik Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w Toruniu, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący Komisji Rewizyjnej Podregionu Grudziądz ZR Toruń.

[14] Antoni Jan Lenkiewicz (ur. 1934) – prawnik w Urzędzie Miasta i Gminy Wrocław, 1980–1981 szef zespołu doradców prawnych MKZ/ZR NSZZ „Solidarność” Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[15] Jan Zieliński (ur. 1948) – wiertacz w Zakładach Sprzętu Instalacyjnego „Polam” w Szczecinku, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Związkowej NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. wiceprzewodniczący Oddziału Szczecinek ZR Pobrzeże, przedstawiciel Regionalnej Rady Współpracy Samorządów Pracowniczych w Koszalinie, w 1981 r. internowany.

[16] Edward Franciszek Dzimidowicz (ur. 1948) – garbarz w Państwowych Zakładach Przemysłu Skórzanego „Alka” – Zakładach Garbarskich w Białogardzie, przewodniczący KZ w PZPS „Alka” w Białogardzie, członek założyciel MKZ, przewodniczący Oddziału ZR Pobrzeże w Białogardzie, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Pobrzeże, członek KK, 1981–1982 internowany.

[17] Zenon Perwenis (ur. 1949) – 1966–1993 pracownik Zakładów Mechanicznych im. gen. Karola Świerczewskiego „Zamech” (od 1990 ABB Zamech Ltd.) w Elblągu, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i członek Prezydium KZ „Zamech”, od 1980 r. współorganizator Krajowej Komisji Koordynacyjnej Energetyków Polskich, w 1981 r. członek Prezydium ZR Elbląg, kierownik Biura Informacyjnego, 1981–1982 internowany.

[18] Wiesław Jan Mirosławski (1926–2010) – ekonomista, pracownik Wojewódzkiego Oddziału PZU w Katowicach, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego Pracowników PZU woj. katowickiego, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” Pracowników PZU woj. katowickiego, członek Krajowej Sekcji Pracowników PZU i Tymczasowej Komisji Kontroli Związkowej MKZ w Katowicach, w 1981 r. członek Komisji Rewizyjnej ZR Śląsko-Dąbrowskiego.

[19] Leonard Rypień (ur. 1949) – nauczyciel w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym w Grodkowie, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania, przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Wychowania, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Śląsk Opolski, członek Krajowej Komisji Koordynacyjnej Oświaty i Wychowania.

[20] Jan Kinowski (1938–1998) – technik elektryk, pracownik Zakładów Przemysłu Włokienniczego im. L. Gawlika „Wega” w Bielsku-Białej, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, a następnie przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Podbeskidzie.

[21] Szczepan Muszala (ur. 1931) – ekonomista, kierownik Andrychowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Andropol” w Andrychowie, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże.

[22] Jerzy Hilbrycht (ur. 1950) – 1979–1993 pracownik serwisu maszyn numerycznych w Fabryce Wtryskarek „Ponar” w Żywcu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w Ponarze, członek MKZ Bielsko-Biała, w 1981 r. członek ZR Podbeskidzie, przewodniczący żywieckiej delegatury „Solidarności”, członek KK, 1981–1982 internowany.

[23] Mieczysław Barteczko (1939–2003) – nauczyciel, kierownik w Bielskiej Fabryce Maszyn Włókienniczych „Befama” w Bielsku-Białej, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego, wiceprzewodniczący KZ w Befamie, członek ZR Podbeskidzie, w 1981 r. internowany.

[24] Henryk Antoni Juszczyk (ur. 1945) – 1979–1994 pracownik Bielskiej Fabryki Maszyn Włókienniczych „Befama”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator KZ w Befamie, od 1980 r. członek Prezydium MKZ Bielsko-Biała, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Podbeskidzie, odpowiedzialny m.in. za organizację struktur „Solidarności”, w 1982 r. internowany.

[25] Jarosław Franciszek Mszyca (1957–1995) – technik mechanik, referent ds. transportu w WSS „Społem” w Częstochowie, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w WSS „Społem” w Częstochowie, przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. sekretarz Prezydium ZR Częstochowa ds. organizacji i pracy związku, w 1982 r. internowany.

[26] Andrzej Stefan Ciepielewski (ur. 1946) – kontroler w Wojewódzkim Związku Spółdzielni Rolniczych „Samopomoc Chłopska” Zakład Gospodarczy Handlu Radomsko, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ w ZGH, członek Zarządu Delegatury w Radomsku.

[27] Włodzimierz Jan Blajerski (ur. 1950) – prawnik, 1975–1980 aplikant i asesor sądowy w sądzie okręgowym w Tarnobrzegu i Lublinie, 1980–1981 radca prawny Polskiego Związku Motorowego oraz Okręgowego Zakładu Działalności Gospodarczej w Lublinie, w lipcu 1980 r. przewodniczący Komitetu Postulacyjnego, od 1980 r. członek Solidarności, doradca MKZ Regionu Środkowo-Wschodniego, przewodniczący KZ w PZMot, w 1981 r. członek ZR Środkowo-Wschodniego, przewodniczący Regionalnego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Lublinie.

[28] Anna Romanow (ur. 1942) – 1970–1990 radca prawny w Spółdzielni Mieszkaniowej „Budowlani” w Bydgoszczy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodnicząca KZ w SMB w Bydgoszczy, w 1981 r. przewodnicząca Komisji Rewizyjnej ZR Bydgoszcz.

[29] Maciej Seweryński (ur. 1935) – fizyk w Instytucie Badań Jądrowych w Świerku, współorganizator NSZZ „Solidarność” w IBJ, członek komisji rewizyjnej KZ w IBJ.

[30] Marian Kwieciński (1940–2005) – kolejarz maszynista, od 1966 r. pracownik Lokomotywowni Węzła PKP w Węglińcu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w Lokomotywowni Węzła PKP w Węglińcu, w 1981 r. członek ZR Jelenia Góra, w 1981 r. członek Komisji Krajowej, w 1981 r. internowany.

[31] Roman Karol Niegosz (1950–1995) – 1974–1984 elektromechanik samochodowy w PKS w Jeleniej Górze, w 1980 r. współorganizator „Solidarności” w PKS, współzałożyciel MKZ Jelenia Góra, 1980–1981 przewodniczący MKZ, od 1980 r. członek Tymczasowego Prezydium KKP, 1981–1982 internowany

[32] Andrzej Jan Sokołowski (ur. 1941) – technik mechanik, 1959–1981 pracownik WSK PZL Świdnik, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w WSK PZL, członek KS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator Komitetu Założycielskiego, następnie wiceprzewodniczący KZ w WSK PZL, współorganizator Komitetów Założycielskich „Solidarności” w regionie, członek Prezydium MKZ w Lublinie.

[33] Antoni Adam Czop (ur. 1950) – 1978–1988 pracownik Mechanicznych Zakładów Produkcyjnych przy Wojewódzkim Związku Spółdzielni Rolniczych „Samopomoc Chłopska” Zakład nr 1 w Lubartowie, w lipcu 1980 r. uczestnik strajku, przewodniczący KS; od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ tamże, organizator struktur „Solidarności” w zakładach pracy pow. lubartowskiego, od 1980 r. przewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Koordynacyjnego Ziemi Lubartowskiej, od 1981 r. przewodniczący Zarządu Oddziału w Lubartowie, 1981–1982 internowany.

[34] Zygmunt Stefan Bańda (ur. 1945) – inżynier wiertnik, pracownik Przedsiębiorstwa Poszukiwań Nafty i Gazu w Zielonej Górze, członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w PPNiG w Zielonej Górze.

[35] Adam Marian Opiel (1951–1994) – 1972–1982 elektromechanik w Gorzowskim Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego, w sierpniu 1980 r. organizator pomocy żywnościowej dla strajkujących stoczniowców w Szczecinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w GPBP, członek Prezydium MKZ w Gorzowie Wielkopolskim, w 1981 r. członek ZR w Gorzowie Wielkopolskim, w1981 r. działacz KOWzP tamże, w 1981 r. członek założyciel Polskiej Partii Demokratycznej w Gorzowie Wielkopolskim.

[36] Paweł Michalak (ur. 1951) – inżynier mechanik, 1978–1981 pracownik Zakładów Maszyn i Urządzeń Technologicznych „Unitra-Unima” Zakład Techniki Próżniowej w Koszalinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność” i Prezydium Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ w Unitrze-Unimie, współorganizator MKZ w Koszalinie, w 1981 r. przewodniczący ZR, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[37] Jan Śliwiński (ur. 1944) – technik poligraf, pracownik Przedsiębiorstwa Projektowo-Technologicznego „Taskoprojekt” w Poznaniu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ tamże, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[38] Stanisław Stachowicz (ur. 1953) – technik mechanik, 1975–1983 pracownik Mieleckiego Przedsiębiorstwa Budowlanego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w MPB, współorganizator i koordynator struktur „Solidarności” w Mielcu, przewodniczący MKK Ziemi Mieleckiej, w 1981 r. członek ZR Rzeszów, 1981–1982 internowany.

[39] Józef Lubieniecki (ur. 1950) – 1978–1981 sędzia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. wiceprzewodniczący KZ Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości przy SW w Olsztynie, przewodniczący Komisji Prawnej MKZ w Olsztynie, następnie przewodniczący Komisji Prawnej Tymczasowego Zarządu Regionu i ZR Warmińsko-Mazurskiego, w 1981 r. członek ZR Warmińsko-Mazurskiego, 1980–1981 wiceprzewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości, 1981–1982 internowany.

[40] Bogumił Gospodarek (ur. 1951) – inżynier metalurg, pracownik Zakładów Sprzętu Motoryzacyjnego „Polmo” w Praszce, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ tamże, w 1981 r. członek Prezydium ZR Częstochowa, 1981–1982 internowany.

[41] Leonard Madeyski (ur. 1953) – 1973–1986 pracownik (ślusarz, następnie technolog) Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Ostrowie Wielkopolskim, współorganizator Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący Komisji Wydziałowej w ZNTK, członek KZ w ZNTK, współorganizator struktur miejskich „Solidarności” w Ostrowie Wielkopolskim, od 1980 r. sekretarz Międzyzakładowego Komitetu Porozumiewawczego, w 1981 r. sekretarz Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska Południowa.

[42] Piotr Stomma (ur. 1953) – inżynier mechanik w Instytucie Lotnictwa w Warszawie, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ tamże.

[43] Andrzej Eugeniusz Słowik (ur. 1949) – 1974–1981 kierowca w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Łodzi, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w MPK, przewodniczący KS, przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” w Łodzi, członek Prezydium KKP, w 1981 r. przewodniczący ZR Ziemia Łódzka, w 1981 r. członek Prezydium KK.

[44] Kazimierz Ziobro (ur. 1949) – 1976–1982 pracownik Huty Szkła „Jarosław”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w Hucie Szkła „Jarosław”, przewodniczący MKZ Jarosław, w 1981 r. członek ZR Rzeszów, 1987–1990 na emigracji w USA.

[45] Wacław Zeman (ur. 1952) – lekarz, 1978–1999 stomatolog w ZOZ w Jarosławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. wiceprzewodniczący Zarządu Międzyzakładowego Komitetu Związkowego w Jarosławiu.

[46] Marian Włodzimierz Jaworski (ur. 1946) – inżynier elektryk, 1976–1981 pracownik Biura Studiów i Projektów Przemysłowych Urządzeń Elektrycznych „Elektroprojekt”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek, następnie przewodniczący Komitetu Organizacyjnego i przewodniczący KZ w Elektroprojekcie, członek Międzyoddziałowej Komisji Porozumiewawczej „Solidarności”, w 1981 r. przewodniczący ZR Świętokrzyskiego, w 1981 r. członek KK.

[47] Andrzej Dudek (1954–2009) – pracownik Huty im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego w HiMN, w 1981 r. sekretarz KZ, przewodniczący Delegatury ZR „Solidarności” w Ostrowcu, w 1981 r. członek KK, w 1984 r. wyemigrował do USA.

[48] Paweł Szałaj (ur. 1947) – zaopatrzeniowiec w Sanockim Przedsiębiorstwie Budowlanym, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego w SPB, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność’ i przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. członek Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Rzeszów, w 1982 r. internowany.

[49] Jan Grobelny (ur. 1938) – technik rolnik, kierownik magazynu w Centrali Nasiennej we Wschowej, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Leszno odpowiedzialny za dział organizacyjno-członkowski, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Kanady.

[50] Lidia Teresa Kubiczek (ur. 1931) – chemik, pracownica Instytutu Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia” w Kędzierzynie-Koźlu, w 1980 r. inicjatorka powołania struktur Solidarności w ICSO i innych zakładach pracy w Kędzierzynie-Koźlu, 1980–1981 przewodnicząca KZ przy ICSO, w 1981 r. przewodnicząca MKZ w Kędzierzynie-Koźlu, 1981–1982 internowana.

[51] Jan Piątkowski (ur. 1935) – adwokat, prezes Zespołu Adwokackiego w Nysie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek Prezydium MKZ Nysa, przewodniczący Komisji Prawnej MKZ, w 1982 r. internowany.

[52] Stanisław Dorociak (1943–2004) – prawnik w Kombinacie PGR w Namysłowie, przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. internowany.

[53] Józef Doroz (ur. 1941) – inżynier elektryk, kierownik pracowni w Fabryce Obrabiarek Specjalizowanych „Ponar-Tarnów”, członek Prezydium KZ tanmże, członek MKZ w Tarnowie, wiceprzewodniczący Komisji Koordynacyjnej w Tarnowie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Małopolska.

[54] Tadeusz Piekarz (ur. 1941) – ekonomista, pracownik Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Kraków, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w WSK, członek MKZ Kraków, w 1981 r. członek Prezydium ZR Małopolska, w 1982 r. internowany.

[55] Mirosław Krawczak (ur. 1950) – informatyk, pracownik Ośrodka Elektronicznego GUS w Zielonej Górze, w 1981 r. przewodniczący Komisji Rewizyjnej ZR Zielona Góra NSZZ „Solidarność”.

[56] Zbigniew Bujak (ur. 1954) – 1973–1981 pracownik Zakładów Mechanicznych „Ursus”, w sierpniu 1980 r. współzałożyciel ursuskiego Robotniczego Komitetu Solidarności ze Strajkującymi Robotnikami Wybrzeża, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze, od 1981 r. przewodniczący ZR Mazowsze, od 1981 r. członek prezydium KKP/KP, współzałożyciel Klubów Samorządnej Rzeczypospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”.

[57] Osoby prywatne.

[58] Karol Smotkiewicz – przewodniczący Prezydium Regionalnego Komitetu Koordynacyjnego NSZZ Indywidualnego Rzemiosła „Solidarność” w Opolu.

[59] Osoba prywatna.

[60] Jan Józef Szczepański (1919–2003) – pisarz, reporter, 1976–1980 członek zakonspirowanego kierownictwa Polskiego Porozumienia Niepodległościowego, od 1977 r. współpracownik KSS KOR, od 1980 r. prezes Związku Literatów Polskich.

[61] Józef Stanisław Tischner (1931–2000) – filozof, ksiądz, od 1980 r. wykładowca filozofii dramatu w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie oraz filozofii na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, od połowy lat 70. zaangażowany w ruch niezależnych inicjatyw kulturalnych i naukowych, w latach 80. współpracownik „Solidarności” Rolników Indywidualnych.

[62] Jerzy Karol Łysiak (ur. 1945) – filolog, 1972–1984 pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w Opolu, w 1980 r. współzałożyciel Solidarności i wiceprzewodniczący KZ przy WPHW Opole, w 1981 r. członek ZR Śląsk Opolski, członek Zarządu Krajowej Komisji Porozumiewawczej „Solidarność” Pracowników Handlu Państwowego, 1981–1982 internowany.

[63] Szymon Pawlicki (ur. 1935) – 1973–1981 aktor Teatru Dramatycznego w Gdyni, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego KS w TD, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”,

przewodniczący KZ w TD w Gdyni, członek Prezydium MKZ Gdańsk, koordynator ds. kultury w KKP, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[64] Zygmunt Staszewski (ur. 1953) – inżynier elektryk, pracownik Centrum Naukowo-Produkcyjnego Automatyki Energetycznej we Wrocławiu, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w CNPAE, przewodniczący Regionalnej Sekcji Energetycznej ZR Dolny Śląsk, członek Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej Energetyków.

[65] Leon Okińczyc (ur. 1943) – inżynier rolnik, pracownik Kombinatu PGR Gardno w Szczecinie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” PGR Gardno, 1980–1981 przewodniczący Zakładowej Komisji Związkowej PGR Gardno.

[66] Adam Marian Turkiewicz (ur. 1931) – inżynier mechanik, projektant w Biurze Projektów Zakładów Przeróbki Węgla „Separator” Oddział Gliwice, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w BPZPW „Separator”, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowany.

[67] Wiesław Franciszek Capik (ur. 1947) – radca prawny, pracownik Kombinatu Budownictwa Ogólnego „ROW” Rybnik, ekspert KZ w KBO „ROW” Rybnik, doradca MKZ Rybnik.

[68] Drochowski – prawdopodobnie błąd w nazwisku, w zachowanym wykazie nie ma takiego delegata.

[69] Zenon Szachowicz (ur. 1950) – elektromonter górnictwa, pracownik Inspektoratu PZU w Krośnie Odrzańskim, przewodniczący Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący Komisji Koordynacyjnej Ziemi Krośnieńskiej, członek Międzyzakładowej Komisji Związkowej w Zielonej Górze, 1981–1982 internowany.

[70] Henryk Pękala (ur. 1940) – inżynier automatyk, starszy projektant w Biurze Projektów Przemysłu Tworzyw i Farb „Proerg” w Gliwicach.

[71] Roman Aleksander Tabisz (ur. 1951) – 1979–1990 kierownik laboratorium w Zakładach Przemysłu Elektronicznego „Kazel” w Koszalinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek KZ w ZPE „Kazel”, w 1981 r. przewodniczący Rady Programowo-Wydawniczej Regionu Pobrzeże, w 1981 r. internowany.

[72] Andrzej Celiński (ur. 1950) – socjolog, 1980–1989 pracownik naukowy Instytutu Profilaktyki i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego, w sierpniu 1980 r. współautor apelu 64 intelektualistów o negocjacje i porozumienie między władzą a strajkującymi, w 1980 r. sekretarz prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk, w 1981 r. sekretarz KKP NSZZ „Solidarność”, szef gabinetu przewodniczącego KKP Lecha Wałęsy, sekretarz Prezydium Krajowej Komisji Wyborczej, doradca Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, członek sekretariatu Rady Funduszu Pomocy Społecznej NSZZ „Solidarność”, 1981–1982 internowany.

[73] Jan Szczepański (1913–2004) – socjolog, 1972–1980 wiceprezes Polskiej Akademii Nauk, 1977–1982 członek Rady Państwa, 1972–1985 poseł na Sejm, 1981 – przewodniczący sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do kontroli realizacji porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia.

[74] Mieczysław Franciszek Rakowski (1926–2008) – 1975–1990 członek KC PZPR, 1972–1989 poseł na Sejm, 1981–

–1985 wiceprezes Rady Ministrów, 1981–1985 przewodniczący Komitetu Rady Ministrów ds. Współpracy ze Związkami Zawodowymi, 1981–1985 przewodniczący Komitetu Społeczno-Politycznego Rady Ministrów.

[75] Grażyna Kozimińska (ur. 1954) – członek prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Bydgoszczy, etatowy pracownik ZR Bydgoszcz (odpowiedzialna za sprawy socjalne), wiceprzewodnicząca Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Bydgoszczy.

[76] Henryk Paszke (ur. 1943) – członek Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Zakładach Chemicznych „Organika-Zachem” w Bydgoszczy, członek ZR Bydgoszcz, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował.

[77] Krzysztof Sidorkiewicz (ur. 1952) – sędzia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy, radca MKZ NSZZ „Solidarność” w Bydgoszczy, w 1981 r. członek Prezydium ZR w Bydgoszczy.

[78] Andrzej Piotrowicz (ur. 1934) – członek Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Bydgoszczy, przewodniczący Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania tamże.

[79] Henryk Bednarek (ur. 1937) – od 1961 r. funkcjonariusz MO, od 1975 r. dowódca bydgoskiego Zmotoryzowanego Odwodu KW MO w Bydgoszczy (dowodził funkcjonariuszami, którzy w marcu 1981 r. pobili działaczy Solidarności zaproszonych na sesję Wojewódzkiej Rady Narodowej, po niespodziewanym jej przerwaniu), 1981–1990 naczelnik Wojewódzkiego Stanowiska Kierowania KW MO/WUSW w Bydgoszczy.

[80] Andrzej Wajda (ur. 1926) – reżyser, scenograf, 1978–1983 prezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich.

[81] Stanisław Matyja (1928–1985) – jeden z przywódców robotniczych w czerwcu 1956 r., od 1980 r. honorowy członek NSZZ „Solidarność” w Zakładach Przemysłu Metalowego H. Cegielski w Poznaniu.

[82] Jerzy Rogala-Lewicki – działacz rzemieślniczej „Solidarności”, w 1981 r. przewodniczący Komisji Założycielskiej NSZZ Indywidualnych Rzemieślników „Solidarność”.

[83] Klemens Szaniawski (1925–1990) – od 1972 r. kierownik Zakładu Logiki Instytutu Filozofii UW, pracownik Zakładu Logiki Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, 1981–1984 przewodniczący Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN, w sierpniu 1980 r. sygnatariusz apelu 64 intelektualistów popierającego postulaty strajkujących i wzywającego władze do podjęcia rozmów, 1980–1981 przewodniczący Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych, od 1980 r. członek KOWzP, w 1981 r. współorganizator Kongresu Kultury Polskiej, w 1981 r. internowany.

[84] Andrzej Wielowiejski (ur. 1927) – prawnik, 1962–1984 w redakcji miesięcznika „Więź”, 1972–1981 i 1984–1989 sekretarz generalny warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej, w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, negocjator porozumienia gdańskiego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, ekspert KKP, w 1981 r. ekspert Komisji Krajowej, w 1981 r. kierownik Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KK, 1981–1985 członek Prymasowskiej Rady Społecznej.

[85] Jerzy Andrzejewski – pisarz, 1971–1981 członek redakcji „Literatury”, 1977–1981 redakcji niezależnego pisma literackiego „Zapis”.

[86] Ireneusz Sierański – do 1981 r. funkcjonariusz Batalionu Patrolowego Komendy Stołecznej MO, w 1981 r. organizator Tymczasowego Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO, przewodniczący Ogólnokrajowego Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy MO, 1981–1982 internowany.

[87] Edmund Zaciński – 1979–1985 naczelnik Wydziału Prasowego Gabinetu Ministra MSW.

[88] Bogusław Andrzej Sonik (ur. 1953) – prawnik, pracownik Krakowskiego Biura Geodezyjnego i Terenów Rolnych, w sierpniu 1980 r. przekazywał członkom KSS KOR informacje o strajkach w Krakowie i Małopolsce, w 1980 r. współinicjator powołania MKZ w Krakowie, członek MKZ w Krakowie, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Małopolska, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Francji.

[89] Jakub Forystek (ur. 1942) – nauczyciel, ekonomista w Spółdzielni Pracy Branży Drzewnej im. 22 Lipca w Prudniku, w sierpniu 1980 r. przewodniczący MKS, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący MKZ Ziemia Prudnicka, w 1981 r. sekretarz Prezydium ZR Śląsk Opolski, przewodniczący Prezydium Oddziału Ziemia Prudnicka, 1981–1982 internowany.

[90] Zbigniew Kowalewski (ur. 1943) – etnograf, wykładowca w Instytucie Języków Obcych w Hawanie, członek MKZ NSZZ „Solidarność” w Łodzi, członek Prezydium ZR Ziemia Łódzka, od 1981 r. na emigracji we Francji.

[91] Jerzy Jan Milewski (1935–1997) – 1957–1981 pracownik naukowy Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, delegat IMP do MKS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ w IMP PAN, przewodniczący Tymczasowej Komisji Porozumiewawczej Komitetów Założycielskich w placówkach PAN na Wybrzeżu Gdańskim, następnie przewodniczący Prezydium Ogólnokrajowej Komisji Porozumiewawczej PAN, w 1981 współorganizator i sekretarz tzw. sieci, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[92] Eligiusz Romuald Naszkowski (ur. 1956) – politolog, od 1980 r. nauczyciel w Szkole Podstawowej nr 4 w Pile, przewodniczący Komisji Koła tamże, w 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ w Pile, 1980–1981 przewodniczący, w 1981 r. przewodniczący ZR Piła, w 1981 r. przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Wychowania Województwa Pilskiego, przewodniczący Komisji ds. Interwencji przy KKP, członek KKP, w 1981 r. członek Komisji Krajowej (pełnomocnik ds. emerytów i rencistów), w 1981 r. internowany.

[93] Antoni Henryk Borowski (ur. 1936) – 1961–1983 pracownik Zakładów Mechanicznych im. gen. Karola Świerczewskiego „Zamech” w Elblągu (od 1974 specjalista technolog), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Zamechu, członek Prezydium KZ (1981 r. sekretarz KZ), od 1981 r. członek ZR Elbląg.

[94] Ryszard Wojciech Słowik (ur. 1954) – inżynier elektryk, naczelnik Sekcji Gospodarki Paliwowo-Smarowniczej w PTSB „Transbud” Częstochowa, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego i Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Transbudzie Częstochowa, w 1981 r. członek ZR Częstochowa (odpowiedzialny za problematykę samorządu pracowniczego), 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do USA.

[95] Jerzy Hubert Modrzejewski (1942–1998) – od 1973 r. pracownik Spółdzielni Inwalidów „Telkom-Simet” w Jeleniej Górze, od 1981 r. prezes zarządu, od 1980 r. członek MKZ NSZZ „Solidarność” w Jeleniej Górze, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Jelenia Góra.

[96] Kazimierz Parowicz (ur. 1937) – lekarz medycyny w ZOZ w Iławie, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w ZOZ w Iławie, przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Iławie, w 1981 r. członek ZR Warmińsko-Mazurskiego.

[97] Andrzej Ryszard Rozpłochowski (ur. 1950) – mechanik samochodowy, 1977–1983 pracownik Huty „Katowice” w Dąbrowie Górniczej, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Hucie „Katowice”, członek KZ NSZZ „Solidarność” tamże, przewodniczący MKZ w Katowicach, od 1980 r. przewodniczący Miejskiej Komisji Koordynacyjnej w Dąbrowie Górniczej, od 1980 r. członek KKP, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[98] Zygmunt Władysław Łupina (ur. 1929) – 1956–2004 nauczyciel historii w lubelskich szkołach średnich (m.in. 1976–1989 w II LO im. Jana Zamoyskiego), w 1980 r. przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w II LO im. J. Zamoyskiego, 1980–1981 przewodniczący Rady Regionalnej Sekcji Pracowników Oświaty i Wychowania w Lublinie, 1980–1981 członek MKZ Regionu Środkowo-Wschodniego.

[99] Zbigniew Bonawentura Zdanowicz (ur. 1933) – lekarz chirurg, 1970–1981 kierownik poradni chirurgicznej w Przychodni Specjalistycznej nr 1 w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. organizator protestu solidarnościowego w swojej przychodni, delegat służby zdrowia do Stoczni Szczecińskiej, uczestnik strajku okupacyjnego w stoczni, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego Pracowników ZOZ, przewodniczący KZ Pracowników ZOZ w Szczecinie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Pomorze Zachodnie, wiceprzewodniczący Prezydium Sekcji Służby Zdrowia NSZZ „Solidarność” w Szczecinie, 1981–1982 internowany.

[100] Janusz Władysław Pałubicki (ur. 1948) – historyk sztuki, 1972–1982 kierownik biblioteki Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Adama Mickiewicz w Poznaniu, od 1980 r. członek Komitetu Organizacyjnego NSZZ „Solidarność” przy MKZ Poznań, od 1980 r. członek Prezydium MKZ Poznań, współorganizator zakładowych struktur Solidarności w woj. poznańskim; w 1981 r. sekretarz ZR Wielkopolska, 1981–1982 internowany.

[101] Hieronim Stanisław Guzowski (ur. 1948) – murarz tynkarz, 1978–1983 pracownik Zakładu Budowlano-Remontowego w Kombinacie Rolnym Drużno, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w KR Drużno, delegat do MKS w Elblągu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium MKZ Elbląg, następnie wiceprzewodniczący MKZ, w 1981 r. członek ZR Elbląg.

[102] Adolf Juzwenko (ur. 1939) – historyk, 1961–1990 pracownik naukowy Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego, w sierpniu 1980 r. doradca KS w Zajezdni MPK nr 7 we Wrocławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący Komisji Wydziałowej na Wydziale Filozoficzno-Historycznym UWr, wiceprzewodniczący KZ na UWr, od 1980 r. doradca MKZ, następnie ZR Dolny Śląsk, w 1982 r. internowany.

[103] Stanisław Kacper Sajkowski (ur. 1934) – technik ekonomista, pracownik Zakładów Narzędzi Skrawających „VIS” w Koszalinie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w ZNS „VIS”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ tamże, od 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Pobrzeże.

[104] Janusz Cywiński (1934–1990) – inżynier mechanik, pracownik Biura Projektów „Bizomet” w Koszalinie, przewodniczący KZ tamże.

[105] Antoni Justyn Tokarczuk (ur. 1951) – 1975–1982 pracownik Zakładów Rowerowych „Predom-Romet” w Bydgoszczy, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku okupacyjnego w Romecie, członek KS, członek MKS w Bydgoszczy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, sekretarz MKZ w Bydgoszczy, następnie wiceprzewodniczący MKZ w Bydgoszczy ds. propagandy, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR, członek i sekretarz KK, 1981–1982 internowany.

[106] Bogusław Wiktor Gruszczyński (ur. 1946) – rencista, inwalida wojskowy, wiceprzewodniczący Delegatury ZR NSZZ „Solidarność” w Słubicach, przewodniczący Koła Emerytów i Rencistów przy Delegaturze ZR w Słubicach, w 1981 r. członek ZR Gorzów Wielkopolski, członek Komisji Obrony Więzionych za Przekonania w Gorzowie Wielkopolskim, 1981–1982 internowany.

[107] Eugeniusz Stanisław Matyjas (ur. 1952) – prawnik, 1975–1981 pracownik Oddziału Wojewódzkiego Stowarzyszenia PAX w Lesznie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator i członek KZ w Stowarzyszeniu PAX, członek MKZ Leszno, w 1981 r. przewodniczący ZR Leszno, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[108] Marian Roman Markowski (1931–2000) – księgowy, 1967–1982 pracownik Zakładów Wytwórczych Aparatury Rozdzielczej w Lęborku, 1980–1981 przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ZWAR-ze, przewodniczący Tymczasowej Komisji Rewizyjnej MKZ w Gdańsku, w 1981 r. członek Komisji Rewizyjnej ZR Gdańskiego.

[109] Zbigniew Ryszard Iwanów (1948–1987) – 1971–1983 pracownik (stażysta, następnie st. planista, samodzielny planista, kierownik działu ekonomicznego, specjalista ds. planowania) Zakładów Urządzeń Okrętowych „Towimor” w Toruniu, w 1980 r. założyciel Komisji Konsultacyjno-Porozumiewawczej Organizacji Partyjnych (tzw. struktur poziomych w PZPR), za co został usunięty z partii, w sierpniu 1980 r. członek prezydium Zakładowego Komitetu Strajkowego i MKZ w Toruniu, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Toruń, członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[110] Stefan Kawalec (ur. 1953) – 1978–1982 matematyk w Centralnym Ośrodku Badań i Rozwoju Techniki Kolejnictwa PKP, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek, następnie wiceprzewodniczący KZ w COBiRTK, w 1981 r. członek ZR, 1981–1982 internowany.

[111] Jerzy Mieczysław Dyner (ur. 1951) – 1977–1982 konstruktor w Fabryce Samochodów Osobowych w Warszawie, w czerwcu–lipcu 1980 r. uczestnik strajku w FSO, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie Prezydium Zarządu MKO w FSO (członek Komisji Rewizyjnej, przewodniczący Komisji Interwencyjnej), w 1981 r. członek ZR, 1981–1982 internowany.

[112] Anatol Konsik (ur. 1946) – informatyk w Zakładach Włókien Chemicznych „Chemitex-Stilon” w Gorzowie Wielkopolskim, członek prezydium Komisji Założycielskiej NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w Chemiteksie, 1981 r. członek ZR Gorzów Wielkopolski, 1981 r. członek KK, w 1981 r. członek założyciel Polskiej Partii Demokratycznej, w 1982 r. internowany, w 1986 r. wyemigrował do Kanady.

[113] Marian Antoni Nowicki (1947–1996) – 1978–1982 monter kotłów w Wydziale Remontów Zakładu Elektrociepłowni Zakładów Azotowych Włocławek, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Zakładach Azotowych, 1980–1981 przewodniczący MKZ we Włocławku, w 1981 r. przewodniczący ZR Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do RFN.

[114] Zygmunt Ryszard Rolicz (ur. 1926) – prawnik, pracownik Zakładu Gospodarczego Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych w Sycowie, w sierpniu 1980 r. organizator strajku w Kaliskich Zakładach Odzieżowych „Polo” w Sycowie, współtwórca Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Zakładzie Gospodarczym Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych „Samopomoc Chłopska” w Sycowie i przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej w Sycowie, w 1981 r. przewodniczący ZR Wielkopolska Południowa, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[115] Wiktor Kulerski (właśc. Witysław Wiktor Dys-Kulerski, ur. 1935) – 1960–1981 nauczyciel w Szkole Podstawowej w Międzylesiu k. Warszawy, w 1980 r. współzałożyciel NSZZ Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący MKZ Mazowsze, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Mazowsze.

[116] Jerzy Lech Kurkowski (1948–2004) – lekarz w Centralnym Szpitalu Klinicznym Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach, członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w CSK ŚAM, członek Prezydium Międzyzakładowej Komisji Robotniczej w Jastrzębiu, przewodniczący Sekcji Regionalnej Służby Zdrowia, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowany.

[117] Henryk Antoni Juszczyk (ur. 1945) – 1979–1994 pracownik Bielskiej Fabryki Maszyn Włókienniczych „Befama”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator KZ w Befamie, od 1980 r. członek Prezydium MKZ Bielsko-Biała, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Podbeskidzie, odpowiedzialny m.in. za organizację struktur Solidarności, w 1982 r. internowany.

[118] Edward Wiktor Imiela (ur. 1947) – konstruktor, pracownik FSC w Starachowicach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący Komisji Fabrycznej tamże, w 1981 r. internowany.

[119] Edward Józef Tomasik (ur. 1947) – inżynier mechanik w Fabryce Amortyzatorów „Polmo” w Krośnie, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. członek ZR Podkarpacie.

[120] Janusz Antoni Sanocki (ur. 1954) – inżynier organizacji i zarządzania, od 1979 r. zatrudniony w Fabryce Pomocy Naukowych w Nysie, współinicjator Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w FPN, przewodniczący MKZ w Nysie, w 1981 r. współzałożyciel Klubów Służby Niepodległości, 1981–1982 internowany.

[121] Bogdan Jerzy Lis (ur. 1952) – 1972–1981 nastawiacz obrabiarek w Zakładach Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. współorganizator i przewodniczący Komitetu Strajkowego w Elmorze, wiceprzewodniczący MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk, od 1981 r. członek prezydium Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”, członek KKP/KK.

[122] Andrzej Stanisław Gwiazda (ur. 1935) – inżynier elektronik informatyk, 1973–1981 pracownik Zakładów Okrętowych Urządzeń Elektrycznych i Automatyki „Elmor” w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. inicjator strajku w Elmorze, członek Prezydium MKS w Gdańsku, od 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk i wiceprzewodniczący KKP, członek KK, w 1981 r. członek Krajowego Komitetu Strajkowego, 1981–1982 internowany.

[123] Jarosław Chołodecki (ur. 1952) – ekonomista, pracownik przedsiębiorstwa Polmozbyt w Opolu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ w Polmozbycie w Opolu, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Śląsk Opolski, rzecznik prasowy ZR, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[124] Marek Antoni Eberhardt (ur. 1944) – inżynier mechanik, pracownik Zakładów Urządzeń Chemicznych i Armatury Przemysłowej „Chemar” w Kielcach, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego i sekretarz Komitetu Założycielskiego w Chemarze, a następnie przewodniczący KZ tamże, członek MKZ w Kielcach, w 1981 r. członek ZR Świętokrzyskiego, przewodniczący Rady Koordynacyjnej ds. Samorządów Pracowniczych, 1981–1982 internowany.

[125] Edward Krzycki (ur. 1933) – 1954–1980 żołnierz zawodowy, 1980–1982 radca prawny w Fabryce Maszyn i Urządzeń Gastronomicznych „Kromet-Spomasz” w Krośnie Odrzańskim, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współorganizator Komitetu Założycielskiego w Kromecie, w 1981 r. członek ZR Zielona Góra, następnie członek Prezydium ZR, 1981–1982 internowany.

[126] Marek Sławomir Markiewicz (ur. 1952) – prawnik, 1979–1981 dziennikarz w Ośrodku Telewizji Polskiej w Łodzi, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w OTVP w Łodzi, w 1981 r. członek ZR Ziemia Łódzka, członek Krajowej Komisji Koordynacyjnej Radia i Telewizji.

[127] Krzysztof Henryk Turowski (ur. 1948) – filolog, starszy redaktor w Rozgłośni Polskiego Radia w Łodzi, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do Francji lub Szwajcarii.

[128] Stefan Bratkowski (ur. 1934) – dziennikarz, 1980–1981 redaktor naczelny „Życia i Nowoczesności” (dodatku do „Życia Warszawy”), od 1957 r. członek Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (1980–1982 prezes), 1980–1981 r. pośrednik w kontaktach Solidarności z władzą.

[129] Kazimierz Antoni Świtoń (ur. 1931) – elektromonter, od 1967 r. właściciel, we własnym mieszkaniu w Katowicach, warsztatu naprawy sprzętu RTV, członek Komisji Robotniczej NSZZ „Solidarność” Huty „Katowice”, sekretarz MKR w Katowicach, do 1981 r. Zarządu MKZ Katowice, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 internowany.

[130] Aleksander Edward Karczewski (ur. 1950) – inżynier chemik, od 1980 r. pracownik Zakładów Farmaceutycznych „Polfa” w Kutnie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. przewodniczący MKZ Ziemi Kutnowskiej, w 1981 r. I wiceprzewodniczący ZR Ziemi Kutnowskiej odpowiedzialny za oficynę wydawniczą, członek podkomisji KKP ds. praworządności, w 1982 r. internowany.

Trzeci dzień obrad

I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

– 7 września 1981 r.

Początek trzeciego dnia obrad I tury I KZD

– 7 września 1981 r.

[Plik dźwiękowy (PD) 1kzd_1t_11a_19810907]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Sztandar wprowadzić. Do hymnu Jeszcze Polska nie zginęła [cała sala śpiewa pierwszą zwrotkę].

[PORZĄDEK OBRAD, PROPOZYCJA TRYBU OBRAD

NAD ZMIANAMI W STATUCIE]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, dzisiejsze obrady rozpocznie prowadzić kolega Stanisław Szymkowiak. Zanim podejmiemy obrady, chciałbym jednak państwu zaproponować pewien tryb postępowania odnośnie porządku dziennego. Według obecnego szacunku naszego wpłynęło 15 zgłoszeń wystąpień regionów, które są nieograniczone, i 25 głosów do dyskusji nad sprawozdaniem KKP i nad programem. Oznacza to praktycznie – jeżeli uwzględnimy jeszcze krótkie przerwy czy wnioski formalne – około 6 godzin obrad programowych. Powoduje to, że dyskusję nad statutem rozpoczęlibyśmy bardzo późno, zjazd przedłużymy na dzień jutrzejszy na pewno, ale jeżeli dzisiaj nie zaczniemy dyskusji statutowej, to go możemy jutro nie skończyć, tej pierwszej tury oczywiście. W związku z powyższym mam do państwa następującą propozycję, która faktycznie trochę kłóci się z przyjętym porządkiem obrad, ale racjonalizuje obrady. Co mam na myśli? Otóż w tej chwili otrzymaliście państwo w materiałach stanowisko Komisji Statutowej w kwestii zmian statutu oraz procedury obrad nad tymi zmianami. Jest to dokument w postaci takiej karteczki, którą państwo macie w materiałach. Komisja Statutowa w tym dokumencie stawia 9, właściwie 10 zasadniczych pytań, których rozstrzygnięcie jest podstawą do opracowania konkretnych poprawek. W związku z powyższym zgłaszam następujący wniosek, aby w tej chwili podjąć dyskusję nad statutem, przy czym prosić kolegów, którzy będą występowali nad statutem, aby koncentrowali się nie na szczegółowych poprawkach, ale właśnie aby odpowiadali na te pytania i uzasadniali swoje odpowiedzi, które są przedstawione w wyłożonym materiale. W ten sposób przypuszczalnie – w tej chwili zapisało się do dyskusji 10 osób do statutu, no jeszcze się zapisze na pewno kilku czy kilkunastu kolegów – ale prawdopodobnie do obiadu będziemy mieli wydyskutowane te pytania i będziemy mogli przeprowadzić głosowanie nad tymi podstawowymi kwestiami. Takie orientacyjne, nazwijmy to, głosowanie. W wyniku tego głosowania Komisja Statutowa podejmie pracę i przygotuje nam na jutro rano poprawki, a dziś po południu i ewentualnie po kolacji będziemy kontynuowali dyskusję programową. W związku

z powyższym stawiam następujący wniosek, żeby w tej chwili podjąć dyskusję nad ogólnymi zagadnieniami zmiany statutu z równoczesnym apelem do kolegów, aby tylko nad tym dyskutowali. Proszę państwa, czy ktoś ma zastrzeżenia do tej sprawy?

Proszę.

JERZY ŁYSIAK

Tak, ja mam zastrzeżenia do tej sprawy. Uważam, że raz przyjęty porządek obrad na zjeździe, który oczekiwany jest przez społeczeństwo, przez nasz związek jako zjazd, który da odpowiedź na szereg bardzo zasadniczych pytań, musi być ten porządek zachowany. Myśmy nie rozpoczęli, nie wysłuchali w zasadzie ani jednego wystąpienia w sprawie programu i w sprawie…

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Przepraszam, dwa wysłuchaliśmy.

Proszę.

JERZY ŁYSIAK

…działań naszego związku. Jest teraz punkt w programie „Sprawa dyskusji programowej i dyskusji nad sprawozdaniem” i powinniśmy tę sprawę załatwić. Po załatwieniu tej sprawy przejdziemy do następnego punktu porządku dziennego, do spraw związanych ze statutem [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję. Może kolega się tylko przedstawi, dobrze? Bo przyjęliśmy zasadę, że się przedstawiamy. Proszę.

JERZY ŁYSIAK

Przepraszam bardzo, Jerzy Łysiak, Region Śląska Opolskiego, mandat 1713.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję, w porządku.

Proszę, jeszcze kolega.

JERZY ZIELEŃSKI[1]

Zieleński, Mazowsze, 16088. Ja uważam, że porządek dzienny nie jest dogmatem. Uchwalał go zjazd i zjazd go może doskonalić. Dlatego jestem przeciwnego zdania niż kolega [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję.

Proszę państwa, może nie będziemy klaskali w sprawach tych. Jest to wniosek formalny, który… Sądzę, że się wypowiedział jeden zwolennik, jeden przeciwnik takiego postawienia sprawy. W związku z powyższym poddamy go pod głosowanie, bo został zgłoszony jako wniosek formalny przez Komisję Statutową i prezydium. Czy jeszcze ktoś chce koniecznie zabrać głos w tej sprawie?

Koniecznie?

KAROL MODZELEWSKI

Tak jest. Koniecznie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

No proszę, trzynaście.

[PD 1kzd_1t_11a_19810907 5 minut 4 sekundy]

KAROL MODZELEWSKI

Proszę państwa, nie wolno nam zapominać o tym, że zjazd nasz przygotowany był na to, że będzie się odbywał w warunkach normalnych, a odbywa się w warunkach nienormalnych i nie możemy udawać, że nic się nie dzieje poza tą salą. I nie możemy zapomnieć, że po tych 2 dniach, w czasie których nie udzieliliśmy odpowiedzi na pytania najbardziej palące dla wszystkich czekających i tutaj pod salą, i w całej Polsce, nie możemy sobie pozwolić na zwłokę. Dlatego wydaje mi się, że zjazd jest władny zmieniać porządek dzienny tak, jak chce, ale w tym wypadku zmieniać go nie należy, dlatego że to opóźnienie, które nas wszystkich denerwuje i które żeśmy odczuwali, pogłębi się [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa…

Tak, proszę jeszcze w tej sprawie kolega, trójka.

JAN BRODZKI

Jan Brodzki, 20001, Region Ziemi Płockiej. Nie chciałem podchodzić do mikrofonu, ponieważ dwa głosy były, jeden za, drugi przeciw. Karol Modzelewski podszedł i znowuż mówi o programie. Proszę państwa, właśnie chcę powiedzieć, że łącząc się z dużym zakładem, jakim jest Petrochemia, ludzie tam czekają przede wszystkim i chcemy mieć czas na dyskusję nad statutem, ponieważ właśnie statut nam umożliwia demokratyczne załatwienie spraw, jaki związek będziemy mieli, jaki będziemy mieli statut, taki będzie nasz związek. Ludzie czekają na tę dyskusję…

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję, ale kolega już powtarza argumenty moje i inne. W związku z powyższym…

JAN BRODZKI

Ale kolega Modzelewski również powtarza i proszę mi nie przerywać. W związku z tym dlatego właśnie przez dwa dni nic nie ustaliliśmy, że ciągle jest coś ważniejszego. Sprawa Bydgoszczy jest ważna, za chwilę będzie coś innego ważnego i w związku z tym będziemy znowuż manipulowani nie przez Prezydium, tylko przez tych zewnętrznych ludzi, przez te władze zewnętrzne, że będziemy mieli taki zjazd, jaki oni będą chcieli, a nie jaki my. Gdybyśmy mieli program, czy realizowali według programu, który przyjęliśmy, a więc wszystko zgodnie z programem, to sprawę nad statutem byśmy już dzisiaj dyskutowali i moglibyśmy zjazd przedłużyć o trzy dni na przykład, żeby dyskutować o programie. Ponieważ 15 regionów, nie ma mowy, żeby nawet w ciągu dwóch dni przejść do statutu. Natomiast sprawy statutowe załatwimy w ciągu dnia czy półtora dnia. A nad programem możemy dyskutować następne trzy dni, bo przecież przez jeden dzień na pewno nie wydyskutujemy. Dziękuję [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję za wystąpienie.

Proszę państwa, stawiam pod głosowanie następującą sprawę: kto jest za tym, aby w tej chwili podjąć dyskusję nad ogólnymi zagadnieniami statutowymi, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw tej zmianie? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Wniosek przeszedł większością głosów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję.

Proszę państwa, w związku z powyższym prowadzenie obrad obejmuje kolega Stanisław Szymkowiak. Proszę sekretariat o przekazanie osób zapisanych do dyskusji nad statutem do przewodniczącego.

Proszę uprzejmie.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Proszę państwa, zanim rozpoczniemy już dyskusję nad statutem, kilka uwag formalnych o pracy prezydium, sekretariatu i dalszej pracy. Więc po pierwsze, pomagać mi będą w pracy, w prowadzeniu w tej chwili obrad zjazdu, panowie Stanisław Kocjan i Jerzy Mielnik, po drugie, obrady prowadzić będziemy nie dłużej niż godzinę, półtorej, po to, żeby uniknąć zmęczenia i związanych z tym później nieuwagi, niedostrzegania głosów itp. spraw. I po trzecie, przyjęliśmy zasadę, że nie będziemy ogłaszać ogłoszeń typu porządkowego: tu się zebrać, tam wyjść, tego się prosi, a tamtego się gdzieś jeszcze wywołuje. Tak że takich spraw sekretariat prezydium po prostu nie będzie dostarczał do mikrofonu.

Proszę państwa, proszę państwa, napływają do prezydium apele o konstruktywną dyskusję i nierozdrabnianie się w nieskończone wnioski formalne. Te wnioski tak czy owak są segregowane przez sekretariat prezydium i nie dziwcie się państwo, że nie wszystkie docierają, bo sekretariat po prostu musi mieć taką władzę i prezydium musi mieć taką władzę, że wnioski drobne, dotyczące dla przykładu marnowania się żywności niezjadanej przez delegatów, nie trafiają pod głosowanie jako wnioski formalne. Takich apeli wpłynęło od paru delegacji regionalnych i spróbowaliśmy to skomasować. Z takim apelem prezydium występuje do państwa, żeby tych wniosków tego typu było jak najmniej.

Proszę państwa, przechodzimy do roboczej części obrad zjazdu w dniu dzisiejszym. Jako pierwszemu udzielamy głosu przewodniczącemu Komisji Statutowej.

[PRZEDSTAWIENIE TRYBU PRACY NAD STATUTEM

PRZEZ KOMISJĘ STATUTOWĄ]

[PD 1kzd_1t_11a_19810907 – 11 minut 14 sekund]

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Zgodnie z ustaleniem, jakie tu wczoraj przedstawiliśmy zjazdowi, podzieliliśmy się na komisje problemowe, na poszczególne rozdziały, dlatego też o wyjaśnienie w tej całej sprawie na temat statutu i dyskusji w tej chwili zabierze głos pan Janas.

MAREK JANAS – członek Prezydium Komisji Statutowej

Proszę państwa, Komisja Statutowa otrzymała bezpośrednio od zgłaszających albo poprzez Komisję Zjazdową 15 zestawów propozycji zmian do statutu w imieniu regionów oraz agend związku. Ponadto otrzymała 29 zestawów indywidualnych propozycji od delegatów. Nie liczymy tutaj wniosków spoza grona delegatów i spoza agend związku. Poprawki dotyczyły niekiedy jednego lub kilku paragrafów, ale były także propozycje kompleksowe, proponujące niemal całe nowe statuty związku. W sumie zestawiliśmy ponad 300 propozycji zmian poszczególnych paragrafów istniejącego statutu. Przy czym zwracam uwagę, że większość paragrafów statutu składa się z wielu podpunktów. Przez nocną pracę Komisja Statutowa posegregowała zgłoszone propozycje i doszła do wniosku, który tutaj jest państwu zasygnalizowany w tej ankiecie, że bez wstępnego ukierunkowania przez zjazd praktycznie materiał ten jest nie do przetrawienia w przyzwoitym, rozsądnym czasie, który możemy poświęcić na dyskusję statutową. W związku z tym zaproponowaliśmy państwu wręczone państwu pytania – tam są pewne drobne nieścisłości, które może jeszcze sprostuję, dlatego że było to nocne pisanie, chodziło o czas, i po dyskusji proponowałbym, żeby te pytania zostały przegłosowane. Byłyby to wytyczne dla Komisji Statutowej, w którym kierunku należy opracowywać dopiero ten materiał. Bo dopiero wtedy będziemy mogli rzeczywiście się zabrać do właściwej pracy Komisji Statutowej, do przetrawiania materiału dla zaprezentowania państwu. Chciałbym zaznaczyć, że te głosowania nie będą przesądzały o ostatecznej formie rozwiązań statutowych, ponieważ te rozwiązania, które będą później przygotowywane, zebrane z wniosków, będą ostatecznie głosowane, oczywiście na sali, żeby nadać im ostateczny kształt. Rozumiem, że ponieważ te pytania pokrywają się częściowo z pytaniami opublikowanymi już przedtem w biuletynie trzecim, przedzjazdowym, oraz wynikają z koncepcji podziału problemów przedstawionych w statucie na cztery kategorie. Na pierwszą kategorię, która wymaga, właśnie tutaj, wstępnego przedyskutowania i ukierunkowania przez zjazd, na drugą kategorię, którą stanowią zmiany istotne, merytoryczne, ale takie, które Komisja Statutowa może przedstawić w formie wariantów zaproponowanych przez wnioskodawców, bezpośrednio do głosowania, trzecie – takie, które Komisja Statutowa prawdopodobnie będzie mogła zaproponować zjazdowi do odłożenia dla jakiegoś stałego zespołu po zjeździe, który przygotuje wnioski kompleksowych zmian dla II zjazdu delegatów. Wreszcie czwarta grupa, ostatnia grupa – retuszy stylistycznych, usuwania bez merytorycznych zmian nieścisłości, niedokładności, do których, rozumiem, jest upoważniona z samej swojej funkcji Komisja Statutowa; oczywiście następnie powinna przedstawić to do przegłosowania. Dziękuję państwu.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, zanim przystąpimy do dyskusji, zanim przystąpimy do głosowania na temat pytań sformułowanych w materiałach, które państwo otrzymaliście, prosimy o informację, w jaki sposób ukonstytuowała się i o składzie Prezydium Komisji Programowej. W imieniu Komisji Programowej wystąpi kolega Milewski.

[PRZEDSTAWIENIE TRYBU PRACY KOMISJI PROGRAMOWEJ]

JERZY MILEWSKI – sekretarz Komisji Programowej

Proszę państwa, Komisja Programowa ukonstytuowała się wczoraj częściowo i dokonała: po pierwsze podziału swojej pracy na 12 zespołów roboczych, tak jak to było proponowane przez Komisję Zjazdową, które to zespoły robocze będziemy starali się zebrać na pierwszym zebraniu, być może dzisiaj, a być może w innym terminie, który wyniknie z prac zjazdu. A poza tym wyłoniono sekretarza, i dlatego tutaj stoję, i określono, że siedzibą komisji będzie Gdańsk, a poza tym mamy nadzieję, że obsługę techniczną i biurową zapewni sekretariat zjazdu. Ustalono, że będzie 12 zespołów roboczych według tych propozycji, które Komisja Zjazdowa wydrukowała, żeby nie wprowadzić zamieszania. Przy czym, rozumie się, że tematyka całego programu mieści się w tych zespołach roboczych i może być ujmowana… nie należy trzymać się ściśle tych podpunktów, które tam są wydrukowane, natomiast należy starać się poszczególne tematy jakoś mieścić w tych istniejących już zespołach. Jeżeli chodzi o trzy sekcje, na które praca ma się dzielić, oraz jeżeli chodzi o zaproponowaną tematykę, Komisja Programowa proponuje, żeby tylko ją traktować jako orientacyjną i w każdym razie żeby tego nie uważać za gotowy schemat tekstu programu, który później się pojawi. To jest tematyka dyskusyjna, a nie układ graficzny i tematyczny uchwały. Komisja nie mogła się ukonstytuować do końca, dlatego że w jej skład, zgodnie z regulaminem, mają wejść przedstawiciele tych zespołów roboczych. A więc postanowiono, że w pierwszym dniu po zjeździe nastąpi następne zebranie Komisji Programowej już z tymi wytypowanymi przez zespoły robocze przedstawicielami, i wówczas zostanie wyłoniony dwunastoosobowy zespół redakcyjny, który będzie wraz z sekretarzem stanowił prezydium, będzie wyłoniony przewodniczący tego zespołu. Dwanaście osób po to, żeby po jednej z każdego zespołu roboczego. Wówczas zostanie ustalony tryb pracy samej komisji oraz koncepcja układu uchwały programowej, przy czym prawdopodobnie będą to jakieś alternatywne propozycje. Zebranie całej Komisji Programowej, następne zebranie, nastąpi w dniu 21 września, przed drugą sesją zjazdu, i będzie już ciągłym zebraniem, aż do drugiej sesji zjazdu i w czasie tej drugiej sesji zjazdu. Wówczas Komisja Programowa, jak sądzimy, będzie miała najwięcej pracy. Do tego czasu zespoły robocze będą pracowały w sposób ciągły, przy czym tryb ich pracy i miejsca oraz tematyka, którą się zajmą, będzie zależała od nich samych. Takie proponujemy przyjąć rozwiązanie. Natomiast zespół redakcyjny i sekretariat będą pracowały w zasadzie bez przerwy i będą się skupiały na koordynowaniu prac zespołów roboczych w tym sensie, żeby rezultaty, które się pojawiają już na bieżąco, powiedzmy, brać i scalać, a zespół redakcyjny będzie opracowywał, powiedzmy, alternatywne wersje układu końcowego uchwały. Jeśli chodzi o propozycje wszelkie programowe, to prosimy propozycje szczegółowe kierować do odpowiednich zespołów roboczych, a propozycje dotyczące układu całej uchwały programowej prosimy kierować do Prezydium Zjazdu, albo, powiedzmy, do mnie. Dziękuję. Aha, prosilibyśmy o zaakceptowanie tych postanowień, czy tych ustaleń, Komisji Programowej.

[DYSKUSJA I GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE ANKIETY PRZYGOTOWANEJ PRZEZ KOMISJĘ STATUTOWĄ]

[PD 1kzd_1t_11a_19810907 – 19 minut 57 sekund]

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, proszę szanownych delegatów o wzięcie do ręki stanowiska Komisji Statutowej w kwestii zmian statutu oraz procedury obrad nad tymi zmianami. Przystępujemy do przegłosowania odpowiedzi na 9 pytań postawionych przez wybraną przez zjazd Komisję Statutową. W kolejności czytam pytania:

Pytanie 1: Czy zachodzi konieczność całościowej zmiany statutu?

I odpowiedź pierwsza jest „nie”. Należy dokonać wyłącznie koniecznych poprawek i uzupełnień, powierzając dokładne przygotowanie ulepszeń statutowych specjalnej komisji przygotowującej propozycje dla następnego zjazdu. I druga odpowiedź jest „tak”. Czy są głosy w dyskusji na ten temat?

Przepraszam bardzo, zanim przystąpimy jednak do odpowiedzi szczegółowych na te pytania postawione przez Komisję Statutową, przystąpimy do dyskusji nad ogólnymi zagadnieniami statutu, w kolejności zgłoszeń, które wpłynęły. Te zgłoszenia wpłynęły przez sekretariat, są już dokonane zgłoszenia, jest możliwość dokonywania dalszych zgłoszeń do dyskusji nad statutem.

Proszę państwa, pierwszy do dyskusji nad statutem rozdział VIII „Majątek i fundusze związku” zgłosił się delegat Stanisław Osiniak[2], Region Środkowo-Wschodni.

Prosimy bardzo.

STANISŁAW KOCJAN – wiceprzewodniczący Prezydium I KZD

Proszę bardzo przedstawiciela z sektora, który podniósł tam mandaty tak zbiorowo, o przyjście tutaj do nas. No trudno, jeżeli pan nie chce przyjść, przewodniczący zadecyduje, czy dać panu głos, ponieważ to łamie nam konwencję nieco.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, jeszcze raz przypominam, że dyskutujemy nad ogólnymi pryncypiami statutu, tak jak to uchwaliliśmy, i w trakcie dyskusji prosiłbym o koncentrowanie się nad ogólnymi zagadnieniami statutu, które są zawarte w tych ośmiu pytaniach. I taki został przyjęty wniosek, i tak proszę dyskusję ukierunkować swoją. Oczywiście to jest apel, bo nie można nikomu cenzurować głosu, to jest jasne. Po tej dyskusji ogólnej będziemy dopiero głosowali. Jeszcze raz przypominam, że jak ktoś ma z sali wniosek, to jest to wniosek formalny i go zgłasza do sekretariatu.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Prosimy bardzo.

STANISŁAW OSINIAK

Szanowni Koledzy, użyję określenia „silny związek to bogaty związek”. W czasie obrad I Walnego Zebrania Delegatów Regionu Środkowo-Wschodniego w Świdniku wyniknęła sprawa wysokości odpisu procentowego na rzecz regionu i na rzecz władz krajowych związku. Była pierwotnie propozycja, żeby ten odpis wynosił 40 proc., po bardzo burzliwej dyskusji, w dyskusji wypowiadali się przedstawiciele przede wszystkim dużych zakładów pracy, takich jak Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie, Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego w Lublinie. Otóż przedstawiciele tych delegacji twierdzili, że stoją wręcz przed, no, krachem finansowym związku, dlatego że w tej wysokości odpis na rzecz władz regionalnych i wyższych jest nie do przyjęcia. Po dyskusji przyjęliśmy wysokość odpisu 20 proc. plus 5 proc. na fundusz strajkowy. Widać stąd, że nie możemy w tym momencie ograniczyć się tylko do składek członkowskich. Sprawa wysokości składek członkowskich będzie pewno jeszcze dalej poruszana i do wysokości 1 czy 1,5, czy też więcej procent. Ponieważ wysokość wynosi w tej chwili 1 proc., wobec tego na tej wysokości tutaj opieramy się. Otóż uważam, i takie zdanie przedstawiłem również na Walnym Zebraniu Delegatów, że związek powinien oprócz tej działalności, którą podaliśmy w statucie, zawierać również swój majątek, z którego czerpałby fundusze na działalność związkową. Powołałem się wtedy na zapis, który znajduje się w statucie NSZZ RI, który mówi w paragrafie 30, że ogniwa terenowe związku mogą za zgodą właściwego zarządu wojewódzkiego, ewentualnie regionalnego, prowadzić pomocniczą działalność gospodarczą służącą realizacji celów statutowych. Takiego zapisu w naszym statucie nie ma, jest tylko w paragrafie chyba 36 mowa o tym, że związek prowadzi działalność wydawniczą. Widzę więc tutaj potrzebę wprowadzenia zapisu o tym, że związek powinien dysponować majątkiem, to znaczy myślę tutaj, w tym momencie, o przedsiębiorstwach, o gospodarstwach pomocniczych, takich jak przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją wyrobów małej chemii gospodarczej, czy też innych, po to, aby czerpać z tej działalności dodatkowe fundusze na swoją działalność. Chcę tutaj, w tym miejscu powiedzieć, że stowarzyszenia wyższej użyteczności publicznej, takie jak PZMot i inne, prowadzą taką działalność. Nie widzę więc przeszkód, aby związek, jeżeli nie w tym momencie, to w przyszłości, prowadził taką działalność. Dziękuję bardzo.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, jako drugi głos zgłoszony w dyskusji delegata Józefa Lubienieckiego, region Warmińsko-Mazurski. Prosimy bardzo.

Przygotowuje się pan Witold Zalewski z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Czy pan Józef Lubieniecki jest?

JÓZEF LUBIENIECKI

To pomyłka wasza – ponieważ ja jestem członkiem Komisji Statutowej, wycofuję się.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Pan Józef Lubieniecki wycofuje się z dyskusji. Prosimy o zabranie głosu pana Witolda Zalewskiego z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Przygotowuje się pan Andrzej Porawski z Wielkopolski. Pan Witold Zalewski rezygnuje z głosu, przekazuje swoje uwagi do Komisji Statutowej.

Pana Andrzeja Porawskiego proszę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Ja bym proponował, żeby koledzy, którzy wycofują się z zabrania głosu, przychodzili i podawali tę informację do sekretariatu – to trochę usprawni prowadzenie obrad.

ANDRZEJ PORAWSKI

Proszę państwa, ponieważ dyskusja nad statutem zaczęła się już od pewnych kwestii szczegółowych, chciałbym… Pierwotnie zamierzałem zrezygnować z głosu, jednakże chciałbym się wypowiedzieć w dwóch kwestiach, w trzech właściwie, bardzo krótko. Mianowicie, liczne regiony postulują wprowadzenie ogniw pośrednich we władzach związku pomiędzy komisjami zakładowymi a zarządami regionalnymi. Są na ten temat różne propozycje. Jedna z propozycji przewiduje, to jest propozycja autorska, przewiduje bardzo ścisłe określenie kształtu organizacji i kompetencji tych nowo powstałych władz – oni to nazywają w swojej propozycji „władze okręgowe”. Proszę państwa, wydaje mi się, że to jest błąd. Niewątpliwie istnieje zapotrzebowanie na ten czwarty, pośredni szczebel władz w związku. Natomiast uwarunkowania w poszczególnych regionach są bardzo różne i moje zdanie jest takie, że należy wprowadzić do statutu jak najbardziej ogólne sformułowania na temat tego czwartego szczebla władz związku, a decyzję w kwestii, jak to ma wyglądać organizacyjnie i jak dalece kompetencje zarządu regionu, część oczywiście kompetencji, ma przyjąć takie terenowe ogniwo pośrednie, np. delegatura lub inna nazwa, powinien zadecydować zarząd danego regionu, w oparciu o uwarunkowania w regionie. Tak że postuluję tutaj bardzo elastyczny zapis w tym miejscu.

Jeśli chodzi o władze krajowe, to skoro przystąpiliśmy do dyskusji szczegółowej, chciałem stwierdzić, że z tych dwóch wariantów, o które pyta Komisja Statutowa, osobiście uważam, że wariant z Radą Naczelną i Komisją Krajową o charakterze wykonawczym jest wariantem być może czystszym, ale chciałem zwrócić uwagę na pewne niebezpieczeństwa, mianowicie całkowite rozłączenie, rozdzielenie osobowe tych dwóch ciał może być powodem w tej sytuacji i przy tych uwarunkowaniach, w jakich w tej chwili nasz związek funkcjonuje, do pewnych niezgodności i do trudności w ustaleniu rozdziału kompetencji między tymi dwoma ciałami.

I wreszcie trzecia kwestia, nad którą powinniśmy się zastanowić w tej chwili, to jest kwestia też proponowana, jeśli chodzi o zmiany w statucie, jednakże niemieszcząca się wśród tych 9 pytań, które postawiła Komisja Statutowa, tak że rezygnuję z głosu w tej trzeciej kwestii. Dziękuję.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, przed następnym głosem w dyskusji głos oddaję przewodniczącemu Komisji Statutowej w kwestii formalnej.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Gwoli wyjaśnienia. Proszę państwa, mamy przed sobą karteczki i propozycje, i chodzi tylko o uporządkowanie, o ułatwienie nam pracy. O ułatwienie. A dyskusja jeszcze będzie. Bo teraz będziemy dyskutować i później znów będziemy dyskutować. I to nam przeciągnie, zabierze ogromną ilość czasu. A to chyba nie o to chodzi. Tak że konkrety będą przy formułowaniu poszczególnych paragrafów statutu. Natomiast tutaj dla ułatwienia tylko i wyłącznie prac Prezydium Komisji Statutowej. Dziękuję bardzo.

I prosiłbym sekretariat o przedstawienie zjazdowi, bo o tyle, co ja usłyszałem, to było już przedstawione i zjazd przyjął to. Dziękuję.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, przystępujemy do dalszej części dyskusji. Pan Borowski Antoni z Elbląga, temat: rola komisji zakładowych. Proszę bardzo. Przygotowuje się pan Lech Kaczyński, Gdańsk.

Proszę państwa, to nie był wniosek formalny – tak zrozumiało prezydium – była to uwaga dotycząca wypowiedzi w dyskusji delegatów.

Proszę bardzo. Pan Borowski Antoni.

ANTONI BOROWSKI

Tak, ale… Po prostu chciałem wyjaśnić, że miałem zabrać głos w dyskusji nad programem, tam jest wyraźnie powiedziane i absolutnie nic nie jest wspomniane o statucie. Jest to pomyłka. Także dziękuję bardzo na razie.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Pan Lech Kaczyński z Gdańska. Przygotowuje się pan Piotr Wiekiera z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

[PD 1kzd_1t_11a_19810907 – 33 minuty 29 sekund]

LECH KACZYŃSKI

Proszę państwa, ja się chciałem skoncentrować na problemie, który został tutaj przedstawiony w pytaniu 4, czyli na sprawie władz naczelnych związku. W moim przekonaniu przed naszym związkiem staje do rozwiązania bardzo poważny problem, i to problem, w którym zawiera się określona sprzeczność. Mianowicie, bez wątpienia nasz związek ma pewne zadania o charakterze ogólnopolskim. Te zadania to przede wszystkim walka o demokratyzację naszego państwa. Zadań tych nie da się wypełnić oddzielnie w każdym regionie, nie mówiąc już o oddzielnym ich wypełnianiu w każdym zakładzie. Ich wypełnianie musi być scentralizowane.

Z drugiej strony nasz związek nie ma ani armii, ani policji, w istocie rzeczy jego siła opiera się tylko i wyłącznie o zaangażowanie członków związku, o ich chęć działania, o ich gotowość do działania. To drugie wskazywałoby na konieczność rozwiązań w związku jak najbardziej decentralizacyjnych. Powstaje pytanie, jak tę sprzeczność pogodzić, jak zorganizować związek w ten sposób, żeby był on w stanie wypełniać swoje podstawowe zadania jako ruchu społecznego i jednocześnie aby był w dalszym ciągu oparty, jak to się u nas mówi, o siły oddolne, o organizacje zakładowe, w szczególności o organizacje wielkich zakładów pracy.

Proszę państwa, wśród propozycji statutowych dotyczących organizacji władz związku jest, w moim przekonaniu, propozycja, która tej zasadzie odpowiada. Jest to propozycja Rady Naczelnej. Proszę państwa, postaram się to w trzech słowach uzasadnić. Otóż musimy sobie przede wszystkim zadać pytanie, jakie zadania związku muszą być wykonywane na szczeblu ogólnozwiązkowym, centralnym. No, jest to przede wszystkim polityka wobec władz, wobec państwa, po pierwsze. Po drugie też jest to polityka dotycząca poszczególnych branż i zawodów, ponieważ branże i zawody mają na ogół charakter ogólnopolski. Te dwie sprawy powinny być skoncentrowane więc na szczeblu ogólnopolskim. Wszystkie pozostałe mogą i powinny być zdecentralizowane, przekazane regionom i komisjom zakładowym.

Drugie z kolei pytanie związane z tą samą sprawą – jak wyłonić ogólnozwiązkową władzę, która miałaby te konieczne dla polityki związku jako całości kompetencje. Tutaj w moim przekonaniu Rada Naczelna jest koncepcją najlepszą, ponieważ jest to koncepcja organu, który z jednej strony posiada określone, silne kompetencje o charakterze przede wszystkim uchwałodawczym, strategicznym, jak to się przyjęło w związku mówić. Z drugiej zaś strony jest to kompetentny organ, zgodnie z istniejącymi propozycjami wyłaniany przez regiony, przez delegatów wybieranych bezpośrednio przez zakłady pracy. Zakłady pracy wybierają delegatów na walne zebrania delegatów regionalnych, ci zaś wyłaniają w sposób proporcjonalny Radę Naczelną, tak więc nie dziewięćset kilkunastu delegatów na zjazd, tylko kilkanaście tysięcy delegatów do regionów wybiera najważniejszy organ związku.

Koncepcja rady naczelnej ma jeszcze drugą, zasadniczą zaletę, którą należy jednak umieścić już w nieco odmiennej płaszczyźnie. Mianowicie koncepcja ta przewiduje ścisły podział – którego w tej chwili na szczeblu centralnym w naszym związku nie było – na władzę uchwałodawczą, ustawodawczą, jak byśmy powiedzieli, gdyby była mowa o państwie, i na władzą wykonawczą, bowiem Radzie Naczelnej odpowiada w tej istniejącej propozycji konstrukcja Komisji Krajowej, wybieranej przez zjazd o charakterze wyłącznie wykonawczym. Tak więc z jednej strony mamy ciało silne w kompetencje, wybrane przez regiony, wybrane na stosunkowo niskim szczeblu i mające nadrzędny charakter, z drugiej strony władzę wykonawczą wyłonioną przez zjazd, która ze względu na to, że członek Rady Naczelnej nie może być członkiem Komisji Krajowej i na odwrót, nie będzie mogła mieć nadrzędnej w istocie pozycji nad Komisją Krajową, tak jak to się zdarzało niejednokrotnie dotychczas, kiedy w istocie prezydium Komisji Krajowej miało nadrzędną rolę w stosunku do Komisji Krajowej. Szczególnie należy zwrócić uwagę, że przewodniczący regionów, których rola w związku jest bardzo poważna, czego chyba nikt nie podważa, będą członkami Rady Naczelnej, a nie członkami Komisji Krajowej. Stąd też Komisja Krajowa nie będzie miała w istocie rzeczy możliwości prowadzenia odrębnej od Rady Naczelnej polityki, prowadzenia polityki własnej. Wynika to zarówno z podporządkowania statutowego, jak i z możliwych do przewidzenia układów personalnych – po prostu najbardziej wpływowi działacze naszego związku będą skoncentrowani przede wszystkim w Radzie Naczelnej, nie zaś w Komisji Krajowej, którą można by dobrać na zasadzie ściśle merytorycznej, a więc próbując dobierać takich ludzi, których kompetencje w najlepszym stopniu gwarantują realizację funkcji wykonawczych przez Komisję Krajową. Dziękuję bardzo, to wszystko.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, o głos prosimy pana Piotra Wiekierę z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Przygotowuje się pan Waldemar Wesołowski[3] z Regionu Środkowo-Wschodniego.

PIOTR WIEKIERA

Proszę państwa, ja chciałbym się zająć niektórymi tylko problemami wysuniętymi przez Komisję Statutową, głównie tymi, od których zależy odpowiednia siła i prężność związku. Zostało tu wprowadzone pytanie, czy istnieje potrzeba wprowadzenia szczebla pośredniego między organizacją zakładową a regionalną, których potrzebę zwołania i ich kompetencji określałoby walne zebranie delegatów regionu. Uważam troszkę za nieszczęśliwe sformułowanie „szczebel pośredni”, jako że szczebel oznacza pewną gradację zarówno w strukturze, jak i w kompetencjach władz. Natomiast w naszym regionie, w tych podstawowych jednostkach administracyjnych kraju, a więc w miastach, w miastach i gminach oraz gminach, w sposób spontaniczny powstały terenowe komisje koordynacyjne, których kompetencja się ogranicza wyłącznie do reprezentowania interesów związku w danym terenie wobec władz państwowych i administracyjnych, jak również ma na celu koordynację działań związku, zarówno informacyjnej, szkoleniowej, jak i tego typu różnych akcji. Dlatego też w materiałach, jak czytaliśmy, proponowane są różne rozwiązania, czy Delegatura, czy Oddział Zarządu. Ja uważam, i takie jest zdanie moich wyborców, że to powinny być Komisje Koordynacyjne wyłaniane oddolnie poprzez komisje zakładowe, i jest to taki organ, który nie ma żadnych kompetencji władczych, a jedynie kompetencje koordynacyjne. Są to kompetencje niezbędne dla prawidłowej realizacji funkcji związku w terenie, bo jeżeli będziemy rozdrobnieni tylko na poszczególne komisje zakładowe, to nie będzie tej jednolitej reprezentacji wobec władz państwowych i administracyjnych. Uważam, że kompetencje tych komisji koordynacyjnych powinny być określane nie przez walne zebranie delegatów w poszczególnych regionach, ale przez Komisję Krajową, bowiem jesteśmy jednym związkiem i musimy mieć jednolite zasady działania, a nie w zależności od różnych uregulowań w poszczególnych regionach, żeby te kompetencje były różne.

Co do Rady Naczelnej, moje zdanie jest odmienne od mojego poprzednika. Uważam, że skoro zjazd związku jest najwyższą władzą, to trudno przyjąć, żeby organ uchwałodawczy, czyli tę Radę Naczelną, wybierały walne zebrania delegatów, które są władzą niższą od zjazdu. Ponadto wprowadzanie nowych instytucji powoduje pewne zamieszanie – to nie jest instytucja sprawdzona, a w rezultacie chodzi w zasadzie tylko i wyłącznie o nazwę.

Proszę państwa, mamy aktualnie komisję Krajową i Prezydium Komisji Krajowej i do dobrej organizacji pracy nie potrzebna zmiana nazwy, tylko odpowiedni dobór ludzi do prezydium. I dlatego też uważam że można przyjąć taką koncepcję, iż Prezydium Komisji Krajowej wybierałby zjazd, z tym, że wnioski personalne byłyby przedstawiane przez przewodniczącego Komisji Krajowej, albowiem, no, to jest ten gabinet, to jest ten rząd nasz, który musi być prężny, a zatem przewodniczący powinien dobierać sobie takich ludzi, na których może liczyć i z którymi może współpracować i współdziałać w praktyce. Dalej, mieszałyby się również kompetencje, mogłoby dojść do różnych sporów kompetencyjnych, poza tym, no, byłoby dwóch przewodniczących organów i też nie wiadomo by było, kto w końcu jest przewodniczącym całego związku. Również brak by było jakiegoś sposobu kontroli nad tą Radą Naczelną, skoro byłaby ona wybierana nie przez zjazd, a przez poszczególne regiony.

Dalej, jeżeli chodzi o sądy koleżeńskie, jestem gorącym zwolennikiem wprowadzania instytucji sądownictwa koleżeńskiego. Proszę państwa, we wszystkich organizacjach społecznych sądy koleżeńskie istnieją, zdają praktycznie egzamin, i uważam, że wobec różnych tendencji w związku, różnych postaw, różnych interesów, konieczny jest organ obiektywny, niezależny, wybierany przez zjazd na szczeblu krajowym i przez poszczególne walne zebrania delegatów w regionach, który byłby w stanie zagwarantować tą wewnętrzną praworządność w związku, a jednocześnie dawałby prawo poszczególnym członkom związku, którym stawia się zarzuty do obrony, a proszę państwa, prawo do obrony należy do jednego z podstawowych praw obywatelskich gwarantujących praworządność.

Jeśli chodzi o Komisje Rewizyjne, również uważam, że dla prawidłowej atmosfery w związku, dla prawidłowego działania konieczne jest rozszerzenie kompetencji komisji rewizyjnych o zakres kontroli wykonania uchwał zjazdu i uchwał Komisji Krajowej, i odpowiednio w terenie, z tymi samymi kompetencjami, a również o badanie zgodności podjętych uchwał ze statutem i innymi przepisami – zarówno wyższego rzędu uchwałami związkowymi, jak i z przepisami państwowymi. Bo, proszę państwa, ktoś musi być na zewnątrz od tej władzy uchwałodawczej i wykonawczej, kto mógłby sprawować kontrolę. Od odpowiedniego usytuowania systemu kontroli zależy również właściwa i dobra praca władz uchwałodawczych i wykonawczych. Dziękuję bardzo [oklaski].

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu kolegę Waldemara Wesołowskiego, Region Środkowo-Wschodni. Przygotowuje się kolega Walerian Domański[4], Dolny Śląsk.

WALDEMAR WESOŁOWSKI

Koleżanki i koledzy związkowcy, akurat tak się złożyło, że nie prezentuję głosu swojego Regionu Środkowo-Wschodniego, większości zresztą delegatów, tylko głos delegata, bo uważam, że jest to walny zjazd delegatów, a nie walny zjazd regionów, dlatego każdy może prezentować zdanie tych, którzy go wybrali i które uważa za najbardziej słuszne.

Przed naszym związkiem w zasadzie są trzy drogi. Pierwsza to być tylko związkiem i mając tylko te uprawnienia, które mamy, egzekwować prawa naszych związkowców. Druga droga, w sytuacji oczywiście, jaka jest w kraju, to współpracować z każdym, który chce poprawić sytuację ekonomiczną naszego kraju, i to bez warunków wstępnych. Trzecia droga to jest wziąć wszystko w swoje ręce.

W pierwszym wypadku mamy do egzekwowania praw, jako związek zawodowy, tylko prawo strajku. Jest to w zasadzie ślepy zaułek, gdyż opierając się tylko na tej możliwości, będziemy się ciągle spotykali z zarzutami, że my chcąc poprawić byt ludzi pracy, jednocześnie pogarszamy go strajkami. Do niczego to nie doprowadzi.

Druga droga – współpraca z rządem w wyciąganiu kraju z kryzysu jest też niebezpieczna, bo możemy wystąpić świadomie, czy też nie, jako towarzysze samobójcy.

Pozostaje tylko trzecia droga – wziąć sprawy w swoje ręce. Jest to jedyna droga, jaka logicznie nas może spotkać [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_11a_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_11b_19810907]

Dlatego też zmiany w statucie, jakiekolwiek tu nastąpią, powinny mieć na uwadze jeden i zasadniczy cel – silną władzę na górze związku z demokracją na dole. Być może spotkam się z zarzutami tego typu, że to jest centralizm demokratyczny, słowo dość ponure, z którego wiadomo, co zrobiono. Drugi zarzut może być, że biorę sprawy takie jak… to znaczy sytuację tymczasową, nie mając na względzie przyszłości związku. Ale, proszę państwa, w możliwie widocznej perspektywie nie szykuje nam się żadna inna sytuacja, tylko taka, jak jest. I dlatego związek musi być silny, bo inaczej nie zrobimy nic, nie będziemy mogli wziąć spraw w nasze ręce.

I ja uważam ponadto, że wszelkie rozmydlanie władzy na górze nie doprowadzi do niczego, osłabi tylko nasz związek. Wtedy na przykład, jeśli będzie region miał wszystko włącznie z tym, że może po prostu na KKP gwizdać, że mu nic nie zrobi, bo on czy będzie chciał strajkować, to będzie strajkował, a jak nie, to nie, no więc jaką możliwość przetargową z rządem będzie miała KKP? No żadnej. I dlatego też wybranie przewodniczącego nawet to jest pół roboty dla nas, robotników związkowców. Całą robotą będzie wybranie jego ludzi. Oczywiście chciałbym tu zaznaczyć, że zmiany w statucie powinny iść w tym kierunku. Powinny. Przynajmniej ja bym chciał, żeby szły.

Teraz chciałbym powiedzieć o regionach. Różne są zdania na temat wielkości regionów – jedni mówią, że, prawda, duże jest piękne, drudzy, że małe jest piękne, trzeci, że średnie. Każdy ma swoje zdanie na ten temat. Ale za każdą abstrakcyjną liczbą kryją się konkretni ludzie, którzy tworzyli ten związek, pracowali, żeby ten związek powstał, a teraz ich się chce podzielić przystankami, rzekami, licho wie czym, takimi abstrakcyjnymi dość uwarunkowaniami. I ja uważam, że stworzenie, no powiedzmy, 17 regionów w sposób sztuczny wcale nie doprowadzi do tego, że siła związku wzrośnie. Wręcz przeciwnie, stracimy ludzi, którzy byli bardzo wartościowymi, i zniechęcimy ich. Dlatego jestem przeciwnikiem jakiejkolwiek na siłę robionej reorganizacji regionów, struktury regionów [oklaski].

Proszę państwa, jeszcze na koniec taką refleksją się podzielę. Otóż jak siadłem na krzesełku tutaj, zauważyłem biuletyn związkowy gdański, na okładce było: Czechosłowacja [19]68 r. Akurat miałem przyjemność lub nieprzyjemność tam być, raczej nieprzyjemność, pomagałem w tzw. bratniej pomocy jako żołnierz. Gdyśmy wchodzili do Czechosłowacji, głównodowodzący wojsk na Europę Zachodnią, generał Westmoreland[5] wyjechał sobie ostentacyjnie na urlop na Majorkę. Nie wiem, w podobnej sytuacji dzisiaj, na jaką wyspę by wyjechał pan generał, ale wiem tylko jedno, że Wałęsa z Solidarnością by się na nią nie zabrał na pewno!

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Proszę państwa, rozmawiamy na temat statutu.

WALDEMAR WESOŁOWSKI

Tak, tak, tak, właśnie. Ale to jest tylko pół prawdy, bo prawda cała, to, co powiedziałem, jest taka, że nie można nigdy stwarzać analogii historycznych, bo nigdy się nie powtarzają. W sytuacji zupełnie innej jesteśmy, jak to było dawniej. I dlatego jeszcze raz tę analogię powiedziałem tylko dlatego, żeby państwu uświadomić, że nie dojdzie do tego, nie będzie Czechosłowacji, czy tam innego czegoś u nas, jak będziemy mieli silny związek i władza będzie w ręku dosłownie jednego człowieka, który będzie miał…

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo…

WALDEMAR WESOŁOWSKI

…taką władzę, jak prezydent Stanów Zjednoczonych albo co najmniej można porównać do prezydenta Francji. To może przesada… [oklaski].

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, występującym przypominam, że ustaliliśmy limit czasu 5 minut. Proszę państwa, proszę pana Waleriana Domańskiego, Dolny Śląsk. Przygotowuje się pan Jerzy Kropiwnicki[6], Region Łódzki. Przypominam o limicie czasu 5 minut.

WALERIAN DOMAŃSKI

Można, tak?

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Proszę.

WALERIAN DOMAŃSKI

Chciałbym tu pokrótce, żeby nie zabierać dużo czasu. Więc uważam tak, że nie zachodzi konieczność zmiany całego statutu oczywiście, że statut nie powinien uwzględniać szczegółowych zasad regionalizacji, gdyż nie ma takiej siły, która by bez sporów i w krótkim czasie doprowadziła do ustalenia silnych regionów, a trzeba to zrobić poprzez ordynację wyborczą, np. która przyzna w KKP głos, jeden głos, żeby było 200 tys. członków.

Teraz następna sprawa, trzecia. Czy szczebel pośredni? Oczywiście, że wynika to z różnej sytuacji w różnych regionach. I jeżeli taka potrzeba istnieje, to region najlepiej wie sam, bo zarząd regionu jest odpowiedzialny za pracę w swoim regionie. Jeżeli jest taka potrzeba, to ciało koordynacyjne powinno być utworzone i zalegalizowane w jakiś sposób. Ale odpowiedzialną władzą za całość w regionie jest zarząd regionu i on powinien tę sprawę – tu tylko można wspomnieć, że jest taka możliwość – i decyzję pozostawić zarządom regionu.

Czy należy wprowadzić zmiany we władzach krajowych? Oczywiście, moim zdaniem tak. To jest moje zdanie, że władza w rękach jednego człowieka nie jest dopuszczalna w żadnym związku, w żadnej organizacji, ponieważ to może doprowadzić do bardzo przykrych skutków, że nie będziemy mieli wpływu na w ogóle politykę związku i działalność związku, taką, jaką byśmy sobie życzyli. Dlatego niech to będzie Rada Naczelna czy KKP zreorganizowana, która wybiera spośród… uważam, że powinna wybierać KKP – jeżeli pójdziemy na to, że to się będzie nazywać KKP ze względu na historyczne już uwarunkowanie tej nazwy – to Komisja Krajowa powinna być wybierana właśnie poprzez regiony, a Prezydium KKP powinno być władne właśnie spośród Krajowej Komisji Porozumiewawczej, bo wiąże się również z wyborem przewodniczącego związku. Ja na przykład, jako delegat, w tej chwili, jeśli miałbym decydować na II turze, kogo wybieram jako przewodniczącego, to nie wiem. I nie wiem kogo, bo tu jest propozycja, żeby też prezydium wybierać – nie znam na tyle tych ludzi z działań, z cech charakteru, osobowości, bo mogę tylko chodzić po sali i słuchać, kto co powie, czy prasa napisze o kimś itd. Tak samo, moim zdaniem, powinno być z przewodniczącymi regionów. Bo system przedstawiania się przewodniczących, uważam, jest niedoskonały i nie daje wyobrażenia prawdziwego. Bo kto jest lepszym mówcą, itd., może te sprawy oczywiście ustawić… może to rzutować na to, że delegaci zagłosują. Dlatego w działaniu uważam, że KKP powinna wybierać sama sobie przewodniczącego, ponieważ ci ludzie się znają dobrze i powinni dokonać wyboru.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Zostało półtorej minuty.

WALDEMAR DOMAŃSKI

Jeżeli chodzi o sprawy wyborcze: statut powinien ogólne cechy dać, nadać kierunek ordynacjom wyborczym, a szczegóły techniczne oczywiście powinny regiony sobie dobierać. Dziękuję bardzo.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę pana Jerzego Kropiwnickiego, Region Łódzki.

Przygotowuje się pan Lech Dymarski[7] z Wielkopolski.

[PD 1kzd_1t_11b_19810907 8 minut 34 sekundy]

JERZY KROPIWNICKI

Proszę państwa, Łódź prosiła o głos w momencie, kiedy rozpoczynała się dyskusja, ponieważ myśmy natychmiast zapoznali się z tymi materiałami, które zgodnie z zapowiedzią prezydium, potem sprostowaną, miały być głosowane. Otóż w naszym przekonaniu punkt 4 w propozycjach, które państwo macie przed sobą, praktycznie biorąc nie uwzględnia tych poglądów na konstrukcję ciał naczelnych, które są, jak nam się przynajmniej wydaje, dosyć powszechnie reprezentowane wśród delegatów. I bez względu na to, czy taka propozycja by przeszła, czy nie, jest dziwne, że w materiałach się nie znalazła, skoro pracowite Prezydium Komisji Statutowej dostało od Regionu Łódzkiego propozycję idącą w tym kierunku. Propozycja nie znalazła się w ogóle w pytaniach. Otóż punkt 4 właściwie przesądza sprawę. Jak byśmy nie głosowali, tak czy inaczej mamy układ Rada Naczelna i Komisja Krajowa. Przy czym w obu przypadkach, jedna z tych części jest wybierana przez zjazd, druga jest wybierana w regionach. W drugim przypadku obydwie części są wybierane na zjeździe. Otóż chcieliśmy się domagać wprowadzenia również takiej alternatywy, że zmiany w statucie mogłyby pójść w kierunku następującym: po pierwsze, przewodniczącego związku wybiera zjazd. Po drugie, zjazd określa klucz dla regionów, jeśli chodzi o reprezentację w KK. Skład KK jest zdecydowany przez regiony. Komisja Krajowa wybiera prezydium. I taką propozycję chcielibyśmy znaleźć na piśmie, wprowadzoną do materiałów i poddaną pod głosowanie [oklaski].

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Wszystkie te uwagi skrzętnie notowane są przez Komisję Statutową.

Proszę państwa, proszę pana Lecha Dymarskiego do głosu. Przygotowuje się Jerzy Koralewski, Wielkopolska Południowa.

LECH DYMARSKI

Proszę państwa, ja zajmę głos w punkcie 5 tej ankiety tylko dlatego, że tego, co chcę sformułować, tutaj nie ma. Otóż wydaje mi się, że spór nasz tutaj co do władz krajowych może dotyczyć po prostu nazwy. Ten spór może się do tego sprowadzić, to znaczy zamiast nazywać Komisja Krajowa i Sekretariat, można sformułować Rada Naczelna i Komisja Krajowa, zależnie od ordynacji do obydwu tych ciał. Otóż wydaje mi się, że nie należałoby wprowadzać terminu Rada Naczelna z tego względu, że społeczeństwo przyzwyczaiło się do tego jednego ciała, które obdarzyło autorytetem. W przypadku gdy będzie działać Rada Naczelna i Komisja Krajowa, kiedy jedno z tych ciał, np. Komisja Krajowa podejmie ważną decyzję, społeczeństwo może zapytać, co na to Rada Naczelna lub odwrotnie.

Dlatego wydaje mi się, że władze krajowe powinny wyglądać w ten sposób: Komisja Krajowa, żeby miała autorytet, czyli to najwyższe ciało, musi składać się przede wszystkim z szefów regionów. Zatem skład Komisji Krajowej byłby z klucza. Nie wybieralibyśmy go tutaj spośród delegatów. Należałoby przyjąć jakiś pułap, np. 90 tys., które ma jednego reprezentanta w Komisji Krajowej, i potem jakaś progresja. Ta Komisja Krajowa, w takim składzie oczywiście, nie może siedzieć w Gdańsku, nie może tam funkcjonować, zatem tu na zjeździe do składu Komisji Krajowej wybieramy kilka osób, zależnie od uznanych potrzeb – 5, 7, czy 11, którzy wchodzą w skład Komisji Krajowej, ale tworzą jej funkcyjną część. I ta część siedzi w Gdańsku. Siły w ten sposób roznoszą się dosyć dobrze. Mianowicie cała Komisja Krajowa spotyka się, dajmy na to, co miesiąc i oparta jest na autorytetach szefów regionów. Natomiast ta część funkcyjna, powiadam, będąca częścią Komisji Krajowej, ma duże możliwości, bo pracuje na co dzień. Mówię to z praktyki, jako członek ustępującej Komisji Krajowej, że ten, kto siedzi w Gdańsku i na co dzień wykonuje decyzje, ma bardzo ogromne możliwości, chociażby na podawanie informacji w jedną i w drugą stronę, ale z kolei ta część funkcyjna nie ma tego autorytetu, jaką mają przewodniczący regionów. Dalej doświadczenie pokazuje, że nie należy powoływać ciała, które nazywałoby się prezydium. Bo jeżeli to ma być rzeczywiście prezydium, musiałoby się składać z autorytetów, z szefów regionów o znanych nazwiskach. A ci ludzie wiadomo, że w Gdańsku siedzieć nie będą. Natomiast zauważyłem w praktyce taki mechanizm, że jeżeli funkcjonuje prezydium, to reszta Komisji Krajowej w pewnym czasie przestaje być temu prezydium potrzebna. Po prostu zawadza. Dlatego tej funkcyjnej części Komisji Krajowej nie nazywałbym prezydium, a należałoby do tego jakąś nazwę znaleźć dla tych ludzi. Niestety wszystkie są niepopularne, jak sekretarze, czy coś takiego. Dziękuję bardzo [oklaski].

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję.

O głos prosimy pana Jerzego Koralewskiego, Wielkopolska Południowa. Przygotowuje się pan Karol Modzelewski, Dolny Śląsk.

JERZY KORALEWSKI

Koleżanki i koledzy. Nasz region przedstawił w materiałach, które państwo macie w ręku, nasze widzenie spraw statutowych. Otóż ja może ustosunkuję się troszeczkę obszerniej w ramach tego czasu do tych naszych propozycji.

W pierwszym punkcie chcielibyśmy ujednolicenia wszystkich organizacji wyborczych. W jakim sensie? W tym sensie ich ram. My jako związek, dzięki takiemu liberalnemu stanowisku Komisji Krajowej, powiedzmy do marca zajmowaliśmy się właśnie tymi sprawami przez pół roku, zamiast sprawami merytorycznymi. To znaczy, jak się wybierać; ordynacje są bardzo karkołomne, różne. Uważam, że tu trzeba to ujednolicić. Natomiast same terminy, same ilości klucza można by było decydować w regionach.

Druga zasada, jaką widzimy, to wybieralność przedstawicieli do władz związkowych na wszystkich szczeblach, według proporcjonalności. No, nikt jeszcze nie wymyślił lepszej zasady demokratycznej, aczkolwiek ten demokratyzm do różnych nas prowadzi spraw, ale proporcjonalność jest podstawową sprawą.

I dalej, wybory przedstawicieli dokonywać należałoby bezpośrednio w najniższych jednostkach, o ile to jest możliwe. W naszej ordynacji np. regionalnej wybraliśmy członków zarządu regionalnego tam, gdzie tylko kworum na to pozwalało, a więc w organizacjach okręgowych, tzn. na poziomie dawnego powiatu. I nie wyobrażam sobie, żeby grono 300 osób, które po raz pierwszy się spotyka np. na zebraniu regionalnym, mogło wybrać właściwych ludzi. Jest to tylko kwestia popularności typu lingwistycznej, czy wyglądu, czy czegoś tam innego, czy wreszcie jakichś układów. Można znać tego człowieka niżej, w komisjach zakładowych czy w tworach, które różnie się nazywają – MKP i inne. Stąd taki nasz postulat.

Dalej jest niepowiedziane w statucie nic, co tu już poprzednicy mówili, o takich szczeblach, jak to niewygodnie tu nazywano, o tworach, które są między komisją zakładową a regionalną. Naszym zdaniem te organizacje istnieją, wyszły z potrzeby i nieumieszczanie ich w statucie prowadzi do różnych nieporozumień. Naszym zdaniem nie może to być oczywiście żaden szczebel władzy, ale też nie może to być powoływane przez komisję regionalną. Takie organizacje mogą powstawać tylko z woli organizacji zakładowych. Takie same zdanie mamy o innej formacji, jaką są makroregiony. Naszym zdaniem również makroregion nie może być żadną władzą.

Tak że strukturę widzimy jedynie taką: komisja zakładowa, potem – jeśli chodzi o strukturę władzy – komisja regionalna, i to, co tu ustalimy, a więc np. Rada Naczelna i Komisja Krajowa. Natomiast makroregiony i komisje porozumiewawcze powinny być na tej samej zasadzie traktowane, że są porozumieniem organizacji albo regionalnych, albo odpowiednio zakładowych.

Dalej, kwestia obszaru budzi wiele kontrowersji. Mamy regiony, które liczą milion czterysta, mamy takie po trzydzieści parę tysięcy. Tym niemniej, jeżeli uważamy, że tu trzeba coś uporządkować, to uważam, że początkowe opinie KKP, dające zupełną dowolność, doprowadziły do zajęcia się związku sporami terytorialnymi, które trwały prawie 5 czy 6 miesięcy. W tym czasie mogliśmy się zająć pożyteczniejszą pracą w związku. Tak że uważam, że przynajmniej ramowo trzeba ujednolicić teren działania regionu i jak praktyka uczy, w większości, oprócz trzech wielkich skupisk, a ta reszta, to jest cała Polska, tam powstały regiony w ramach struktur administracyjnych, wygodnych nam czy nie, ale to jest w tej chwili status quo. Uważam, że przeciwnicy takiej koncepcji, którzy mówią, że np. władza nas podzieli, bo się przeorganizuje, są w błędzie, gdyż związek nie musi być tak skostniałą strukturą, jak administracja i zanim reforma administracyjna, która może by nastąpiła, się skończy, my jesteśmy w stanie sami się zreorganizować. I nadążymy z tą reformą.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, ale czas mija.

JERZY KORALEWSKI

Bardzo istotna sprawa na końcu. Otóż nasz stosunek do Rady Naczelnej. I ja czytam tekst: „Popieramy propozycję powołania Rady Naczelnej, z tym że jej członkowie winni być wybierani przez walne zebranie delegatów regionów lub przez zarządy regionalne” – to do dyskusji zjazdu – „proporcjonalnie do ilości członków” oraz, i tu jest najistotniejszy, naszym zdaniem, punkt, że „członkowie rady nie mogą łączyć swej funkcji z funkcją etatową dowolnego szczebla”. Myślę tu o… właśnie to, co tu wypadło, że silna rada dlatego, że są w nim szefowie regionów. Moim zdaniem rozdział funkcji uchwałodawczej od wykonawczej jest podstawową cechą demokracji. To jest od czasów, bodajże greckich, było wiadomo. A my tu wszystko mieszamy. My wiemy, że w partii np. sekretarze wchodzili do KC i to nam się nie podobało – wojewódzcy. A my co robimy? Robimy dosłownie to samo. Druga rzecz, to rozszerzamy w ten sam sposób krąg działaczy, nie tych 38, prawda, pomazańców, ale iluś jeszcze wybranych. Dalej, uważam, że wybór spośród działaczy, nazwijmy to kadrowych, podnosi rangę tej Rady Naczelnej, gdyż, no, będą to rzeczywiście wybrani ludzie, a nie mianowani. I wreszcie…

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Przepraszam…

JERZY KORALEWSKI

Już kończę. Wyklucza to po prostu tworzenie etatowej elity działaczy, która, no, związkowi 10-milionowemu nie jest potrzebna. Nam jest potrzebny krąg duży działaczy zaangażowanych, reprezentatywnych. I jeszcze jeden problem. Nie wiem, jak się znalazły w projekcie statutu takie propozycje, że jeden delegat…

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD

Przepraszam, uwaga do stołu mikserskiego – proszę ten mikrofon utrzymywać w gorącej rezerwie cały czas.

JERZY KORALEWSKI

Nie rozumiem.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo. Czas minął, niestety.

Proszę państwa, zanim do głosu dojdzie pan Karol Modzelewski, jedna prośba do biorących udział w dyskusji, aby przynajmniej tezy swojego wystąpienia zgłaszali poprzez sekretariat prezydium do Komisji Statutowej.

O głos prosimy pana Karola Modzelewskiego, Dolny Śląsk. Przygotowuje się pan Aleksander Labuda, także Dolny Śląsk.

[PD 1kzd_1t_11b_19810907 – 22 minuty 20 sekund]

KAROL MODZELEWSKI

Proszę państwa, nasz związek powstał jako związek ogólnopolski w wyniku dyskusji o charakterze statutowym. W wyniku tej dyskusji my tu jesteśmy na zjeździe ogólnopolskim, w wyniku tej dyskusji my w ogóle jeszcze istniejemy, dlatego że wszyscy zdają sobie chyba sprawę, co by było, gdybyśmy byli trzydziestoma paroma czy czterdziestoma

paroma związkami regionalnymi – już by z nas nic nie było do tej pory i od tego, jak rozstrzygniemy teraz sprawy statutowe, zależy przyszłe życie naszego związku. To nie jest bagatelka i to nie jest sprawa, którą można rozstrzygnąć, odwołując się do doktryn prawnych, do Monteskiusza albo do systemu prezydenckiego i parlamentarnego w Stanach Zjednoczonych, ponieważ my nie jesteśmy Stanami Zjednoczonymi Ameryki Północnej, tylko jesteśmy ruchem społecznym i opierać się musimy w rozstrzygnięciach na doświadczeniu, któreśmy dotychczas zdobyli.

Proszę państwa, Region Dolny Śląsk jest przeciwny, delegacja regionu Dolny Śląsk, koncepcji Rady Naczelnej. Dlaczego? [oklaski] Dlatego, po pierwsze, że koncepcja ta wprowadza w związku niebezpieczną dwuwładzę. Dlatego, po drugie, że koncepcja ta odsuwa przedstawicielstwo związku od kształtowania jego polityki bieżącej. Natomiast my wiemy z doświadczenia, że ta sytuacja, w jakiej jesteśmy w stosunku do władz naszego kraju, jest sytuacją szybkiej wojny manewrowej. Po drugie dlatego, że przy oddzieleniu organu przedstawicielskiego szerokiego związku od jego ścisłego kierownictwa kompetencja najważniejsza w stosunkach z władzą państwową, i ona będzie najważniejsza, to znaczy kompetencja proklamowania i odwoływania strajku ponadregionalnego, strajku ogólnopolskiego jest niejasno przypisana. W gruncie rzeczy jest ona przypisana dwóm władzom konkurencyjnym, a zwłaszcza tej, to jest Radzie Naczelnej, która faktycznie polityką związku kierować nie będzie na bieżąco. I wreszcie dlatego, że w warunkach, gdy tak będzie, gdy będzie istniała ta Rada Naczelna, to w tej Radzie Naczelnej znajdą swoje miejsca dążenia do wzmocnienia rozbicia na regiony kosztem jednolitej organizacji władz naczelnych naszego związku. Dlatego uważam, że to jest sytuacja najgorsza z możliwych, która nas cofa przed 17 września [19]80 roku, która nam odbiera te elementy siły, jakie posiadamy, osłabia nasz związek w stosunkach z władzą państwową, pozornie wzmacnia, a faktycznie osłabia jego ścisłe kierownictwo, a to ścisłe kierownictwo musi być silne, i następnie wzmacnia tendencje do księstw dzielnicowych.

Takie tendencje przecież mogą być, odrodzić się, i to jest groźne. Jesteśmy za powołaniem Komisji Krajowej według systemu wyborczego zaproponowanego dla Rady Naczelnej. Jesteśmy, krótko mówiąc, za tą koncepcją, którą zgłaszał kolega Kropiwnicki w imieniu Regionu Łódzkiego. Całkowicie ją podzielamy [oklaski].

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Została minuta czasu.

KAROL MODZELEWSKI

Ponieważ zmieniać należy tylko to, co się nie sprawdziło, a nie sprawdziły się dotychczas dwie rzeczy. Jedną z tych rzeczy jest fakt, że Komisja Krajowa nie była ciałem wybranym proporcjonalnie do liczby członków związku w poszczególnych regionach. To się nie sprawdziło. Natomiast sprawdziło się to, że była reprezentacją regionów i musi być reprezentacją regionów, niech mi będzie wolno podkreślić, dlatego że nasz związek ma terytorialną strukturę i zachwianie równowagi między regionalną a krajową strukturą byłoby na niekorzyść związku.

Druga rzecz, która się nie sprawdziła, to był fakt, że związek nasz faktycznie nie posiadał ścisłego kierownictwa, dysponującego mandatem zaufania związkowego z wyboru, bo Komisja Krajowa była tylko takim zjazdem, a jej prezydium też w gruncie rzeczy było mniejszym zjazdem. W tej sytuacji, bieżącą politykę związku ktoś musiał robić, wobec tego musiała ona być robiona nieformalnie, co przy wszystkich kontrowersyjnych decyzjach – niech przypomnę choćby ten koniec marca – rodziło wiele zarzutów o to, że decyzje zapadły nieformalnie. Tylko że inaczej one w gruncie rzeczy zapadać nie mogły. I te dwie rzeczy trzeba zmienić. A więc musi być Komisja Krajowa reprezentatywna, wybierana w regionach, niech będzie nawet w tej normie 1 na 100 tys., bo wtedy te małe regiony też tam wejdą. A jednocześnie musi być Prezydium Komisji Krajowej, moim zdaniem, o następującym składzie: część, część – podkreślam – niebędącą przewodniczącymi regionów ma obowiązek stałego przebywania w Gdańsku i tylko pod tym warunkiem, że się na to zgodzą, mogą być wybierani. Muszą być oprócz tego w prezydium przewodniczący największych regionów, dlatego że inaczej to ciało nie będzie niczym rządziło. Bo proszę sobie wyobrażać, czym może rządzić w związku ciało, w którym nie ma przewodniczących Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, Dolnośląskiego, Mazowsza itd. No przecież to jest… znamy ten związek, to niemożliwe jest.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Czas minął.

KAROL MODZELEWSKI

Ale to są… Tak… To są sprawy do rozstrzygnięcia, moim zdaniem, przez Komisję Krajową i wybór prezydium powinien nastąpić przez Komisję Krajową, bo inaczej żadnego członka prezydium nie będzie można odwołać. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pan Aleksander Labuda, Dolny Śląsk. Przygotowuje się pan Jan Huszcza[8], Region Chełmski.

ALEKSANDER LABUDA

Tak, ja również chciałbym wystąpić jako rzecznik tej koncepcji, która została zaproponowana przez kolegę Kropiwnickiego i potem uzasadniona przez Karola Modzelewskiego. Do tego, co oni powiedzieli – bo nie chcę powtarzać argumentów już wypowiedzianych – chciałbym dorzucić argument tej natury, że my w związku na szczeblu krajowym powinniśmy mieć władzę silną poprzez kompetencje, w jakie te władze statut wyposaży. Ale ta władza powinna być władzą na każdym szczeblu związku kontrolowaną, i tę kontrolę możemy sobie zapewnić poprzez włączenie do statutu takich gwarancji, które pozwolą na odwołanie w każdym momencie tych przedstawicieli nas we władzach wykonawczych, którzy się nie sprawdzają. I ta koncepcja, którą prezentował właśnie kolega Kropiwnicki, to zapewnia. Regiony mogą wycofać przedstawicieli, którzy się nie sprawdzą w Komisji Krajowej, natomiast Komisja Krajowa ma w każdym momencie możliwość wycofania jednego ze swoich przedstawicieli w prezydium.

Wystąpienie swoje chciałbym zakończyć pewnym wnioskiem, chyba natury formalnej. Chodzi o to, że punkt 4, dotyczący struktury władz w tej wersji alternatywnych wyborów, jaka została zaproponowana przez Komisję Statutową, nie przewiduje tej właśnie możliwości. I wobec tego głosowanie na punkt 4 w obecnej wersji jest właściwie głosowaniem na alternatywy pozorne. I ten punkt trzeba zmienić i dopiero wtedy będziemy mogli głosować. Tak go zmienić, aby ta propozycja zgłoszona przez Łódź i poparta tutaj przez Region Dolnośląski jakoś została uwidoczniona. Wtedy będziemy stawali przed wyborem rzeczywistym, a nie pozornym. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. To była uwaga dla Komisji Statutowej. Komisja Statutowa przed przystąpieniem do głosowania swoich pytań prawdopodobnie zmieni, jest zobowiązana zmienić treść tego punktu, a przynajmniej przygotować alternatywne.

Proszę państwa, pan Jan Huszcza. Przygotowuje się pan Mirosław Krawczak, Zielona Góra.

[PD 1kzd_1t_11b_19810907 – 32 minuty 4 sekundy]

JAN HUSZCZA

Proszę państwa, na wstępie chciałbym przedstawić w formie takiej humorystycznej sposób, w jaki możemy się pozbyć wartościowych ludzi we władzach związku, mianowicie dopuszczanie poprawki do statutu, że do władz związku mogą być wybierane osoby posiadające czynne prawo wyborcze, a więc tylko delegaci, powoduje, że możemy wyeliminować pewnych wartościowych ludzi. Dlaczego? Wiemy, że nie zawsze nasze organizacje zakładowe są na tyle prężne, jednolite, zjednoczone, jednomyślne, że potrafią wybrać właściwych delegatów. A więc w przypadku jakichś rozgrywek ambicjonalnych, na tle ambicjonalnym, rozgrywek personalnych, osoba wartościowa może być wyeliminowana i po prostu niewybrana do władz związku.

Druga sprawa, którą chciałbym się zająć. Wielu członków naszego związku boli sprawa niejednolitości działania, braku dyscypliny w działaniu, a więc sytuacja, która ma miejsce, że apele KKP, czy też w nowej wersji Komisji Krajowej, sobie, a praktyka sobie. A więc regiony strajkują, KKP apeluje. A więc proponowałbym w nowej wersji statutu uwzględnienie sankcji dyscyplinarnych w stosunku do regionów, które na przykład nagminnie nie stosują się do apeli KKP. To samo dotyczyłoby również członków władz związku, bo wiemy, że w terenie ta praca niejednokrotnie kuleje, niekiedy członkowie władz związku na przykład nagminnie nie uczestniczą w zebraniach i powinna w tym wypadku istnieć odpowiednia szybkość działania dla usprawnienia pracy związku. Pozostawianie tej sprawy do zadecydowania walnemu zebraniu delegatów powoduje, że sprawa przeciąga się i nie zapewnia szybkości i skuteczności działania, co widzieliśmy często w praktyce i oczywiście związek na tym wiele cierpiał.

Tak samo sprawa bardzo taka konkretna, już z terenu, przekazywania składek przez komisje zakładowe. A więc wiąże się tu również konieczność wprowadzenia zdecydowanych jakichś poprawek na temat sankcji, bo zdarzają się przypadki, że niekiedy komisje zakładowe, które już istnieją od około roku, nie przekazały dotychczas składek i tej sprawy nie możemy wyegzekwować bez zdecydowanego postawienia jej w statucie.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Czas pół minuty jeszcze.

JAN HUSZCZA

Tak. Jeszcze mi chodzi o sprawę regionizacji. Oczywiście, regiony w granicach województw są jedyną alternatywą. Dlaczego? Dlatego że wszystkie sprawy załatwia się w granicach jednostek administracyjnych i oczywiście to jest normalne. Absurdem byłoby tworzenie jednostek, które są tylko symboliczne. Można dopuścić możliwość ich tworzenia, jeśli będzie taka konieczność, i postulowałbym też sprecyzowanie, zdefiniowanie wyraźne stanowiska odnośnie szczebla pośredniego między komisjami zakładowymi a szczeblem władz regionu. To jest bardzo istotne, ułatwia prace naszego związku. Dziękuję.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pan Mirosław Krawczak, po nim pan Janas z Komisji Statutowej – wyjaśnienie w sprawie pytania 4 i Komisja Uchwał i Wniosków w sprawie listu do papieża Jana Pawła II.

MIROSŁAW KRAWCZAK

Nazywam się Mirosław Krawczak, reprezentuję region Zielona Góra. Chciałem zabrać głos o rozszerzenie kompetencji komisji rewizyjnej. Chciałem państwu najpierw przedstawić wyniki pewnej kontroli. Pełniąc funkcję przewodniczącego regionalnej komisji rewizyjnej, przeprowadziłem kontrolę składu komisji zakładowych w naszym regionie. Na 700 komisji zakładowych do dnia dzisiejszego przeprowadziłem kontrolę w 440 komisjach zakładowych. W wyniku kontroli w skład 57 komisji zakładowych wchodzą osoby pełniące funkcje w organizacjach politycznych. I tutaj przytoczę kilka liczb. Jeżeli chodzi o P[olską] Z[jednoczoną] P[artię] R[obotniczą]: 15 jest członków podstawowych organizacji partyjnych, jeden sekretarz komitetu miejskiego-gminnego, 19 członków egzekutyw P[odstawowych] O[rganizacji] P[artyjnych], 5 członków egzekutyw komitetu gminnego, 2 członków egzekutyw komitetu miejskiego, jeden członek komisji rewizyjnej komitetu gminnego, jeden członek komisji kontroli partyjnej komitetu miejskiego-gminnego; Z[jednoczone] S[tronnictwo] L[udowe]: 3 sekretarzy, jeden prezes, jeden członek prezydium; S[tronnictwo] D[emokratyczne]: 2 sekretarzy, 3 przewodniczących; Z[wiązek] S[ocjalistycznej] M[łodzieży] P[olskiej]: 9 przewodniczących.

W obecnej sytuacji, kiedy komisja rewizyjna nie ma uprawnień do ingerencji w komisje zakładowe, w zasadzie nie ma możliwości zawieszenia czy przeprowadzenia wyborów uzupełniających, i w tej sytuacji w skład tych komisji wchodzą właśnie osoby pełniące funkcje w partiach politycznych, co jest niezgodne z paragrafem 9 punktem 6 naszego statutu. W związku z tym wnoszę o rozszerzenie kompetencji komisji rewizyjnej do kontroli i ingerencji w komisje zakładowe. To jest jedna sprawa.

Następna – chciałem poprzeć mojego przedmówcę w sprawie tej, że kandydatem do władz regionu może być tylko delegat. Uważam, że może zajść taki przypadek, że w zakładzie pracy, który może wybrać tylko na przykład jednego delegata, znajdą się trzej wybitni działacze związkowi i w ten sposób wybierając tylko jednego, zamykamy w ogóle drogę do władz tym dwóm pozostałym. W związku z tym uważam, że powinna być nieograniczona ilość kandydatów i kandydat do władz nie musi być delegatem. Dziękuję.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

O głos prosimy pana Janasa z Komisji Statutowej.

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD

Ja tylko króciutki komunikat, przepraszam. Zebranie rzeczników prasowych, ogłoszone w „Głosie Wolnym” na godzinę 11.00, zostało przełożone na termin późniejszy. O miejscu i czasie poinformujemy oddzielnym komunikatem. Dziękuję.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Pan Janas, proszę bardzo.

MAREK JANAS – członek Prezydium Komisji Statutowej

Prezydium Komisji Statutowej musi się wytłumaczyć ze słusznego zarzutu kolegi z Ziemi Łódzkiej. Otóż ja zaznaczyłem państwu, że w nocnych przepisywaniach nastąpiły pewne uchybienia. I ponieważ przypuszczaliśmy, że dyskusja będzie się odbywać według kolejnych pytań, na wstępie pytania 4 chciałem wyjaśnić tutaj, jaki błąd jest w tekście. Mianowicie przepisano wersję z biuletynu Komisji Zjazdowej, bez poprawek wynikających właśnie z wniosków, które napłynęły wczoraj i przedwczoraj. Poprawna wersja pytania 4 brzmi tak:

Czy należy wprowadzić zasadnicze zmiany w strukturach władz krajowych?

Pierwsze: „nie” – w nawiasie „(Prezydium wybierane przez Komisję Krajową, ale dopuszcza się wybór Komisji Krajowej według różnych wariantów)” – zamknąć nawias. Odpowiedź „nie” implikuje zachowanie aktualnego stanu, w którym prezydium wybierane jest nie bezpośrednio przez zjazd, ale przez Komisję Krajową, czy też podobną, podobną do obecnej Komisji Krajowej, przez podobne ciało.

Natomiast odpowiedź „tak”, w której były te dwa warianty, przewiduje to rozdzielenie władzy wykonawczej i uchwałodawczej, według tej wersji związków zawodowych dwudziestolecia międzywojennego. Dziękuję i przepraszam jeszcze raz.

Zaznaczam jeszcze, że ponadto w punkcie 7a w ogóle opuszczono odpowiedź drugą, co pozbawia sensu cały punkt. I tam powinien być punkt 2, który mówi: „tak”, kreska, „zawierać ordynację wyborczą jednolitą dla wszystkich ogniw związku”. Przepraszamy jeszcze raz.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wszystkie uzupełnienia zostały, mam nadzieję, włączone do tekstów posiadanych przez delegatów. Oddaję głos Komisji Uchwał i Wniosków w sprawie listu do papieża. Do dalszego ciągu dyskusji przygotowuje się pan Seweryn Jaworski z Mazowsza.

[PROPOZYCJE UCHWAŁ PRZYGOTOWANE PRZEZ KOMISJĘ

UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

[PD 1kzd_1t_11b_19810907 – 42 minuty 15 sekund]

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków uważa, że w trzecim dniu naszego zjazdu delegatów to jest najwyższa pora, żeby telegram do Ojca Świętego wysłać.

Druga sprawa, wpłynęło do nas kilkanaście różnych tekstów. Komisja wybrała część z jednego i z drugiego, przygotowała tekst jak gdyby własny, przy czym tekst ten został uzgodniony z przedstawicielem episkopatu, księdzem Tischnerem.

Proszę pana przewodniczącego o niedyskutowanie tekstu, dyskutowanie w formie głosowania. Ci, którzy uznają, że tekst jest właściwy, proszę o przegłosowanie, tak żebyśmy mogli dzisiaj ten telegram wysłać do Rzymu.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Proszę o tekst.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

„Ojcze Święty, delegaci na I Krajowy Zjazd Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« składają ci najgorętsze podziękowanie za wszystko, co uczyniłeś dobrego dla naszego narodu, zarówno wtedy, gdy byłeś jeszcze razem z nami jako biskup Krakowa, jak i wówczas, gdy zostałeś wybrany biskupem Rzymu i ojcem całej katolickiej wspólnoty na świecie.

Dziękujemy Ci także, Ojcze Święty, za to, że zawsze i wszędzie przypominasz światu, iż nadal czujesz się synem Polski, naszej wspólnej ojczyzny. Pragniemy, aby Solidarność była nie tylko nazwą naszego związku, lecz chcielibyśmy rzeczywistej solidarności pomiędzy wszystkimi ludźmi, pomiędzy wszystkimi narodami świata, solidarności zrealizowanej w myśl głoszonej przez Kościół i przez Ciebie, Ojcze, nauki o prawdzie, wolności, sprawiedliwości i miłości pomiędzy ludźmi wszystkich wyznań i przekonań. Cieszymy się z Twego, Ojcze Święty, szczęśliwego ocalenia i polecamy nasz kraj Twoim modlitwom. Wierzymy, że zobaczymy Cię, umiłowany Ojcze, w naszym i twoim kraju na uroczystościach 600-lecia Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej” [oklaski].

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zgodnie z prośbą przewodniczącego Komisji Uchwał i Wniosków, przystępujemy do głosowania zgody na ten tekst. Kto jest za wysłaniem tego tekstu, proszę o podniesienie mandatu do góry. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Trzy głosy wstrzymujące. Dziękuję bardzo. Tekst został uchwalony [oklaski].

O głos prosimy pana Seweryna Jaworskiego z Mazowsza. Przygotowuje się pan Bąk Henryk z regionu także Mazowsze.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI NAD ANKIETĄ PRZYGOTOWANĄ

PRZEZ KOMISJĘ STATUTOWĄ]

SEWERYN JAWORSKI

Dla sprawnego działania naszego związku, co jest do tej pory największą jego wadą, jest niezbędne, aby władze związkowe, te, które wybierzemy na zjeździe, wszystkie były wybierane przez delegatów tego zjazdu. Tak przewodniczący związku, jak prezydium Komisji Krajowej, jak również sama Komisja Krajowa powinny być wybrane przez zjazd. Jest niezbędne, żeby oni się czuli całkowicie pewni, żebyśmy wiedzieli, że obdarzając tych ludzi zaufaniem, dajemy im również pełną szansę działania. Jeżeli tego nie będzie, to nasz związek stale będzie jak to małe dziecko, raczkujący, a do tego dopuścić nie możemy. Jestem za pełną demokracją, ale przy podejmowaniu uchwał ona jest bardzo czasochłonna, ale również i dająca wielką szansę, że zrealizuje ona cele wszystkich ludzi pracy. Za to jeżeli chodzi o te władze, które zostaną wybrane, muszą one być sprawne i mieć pewność działania. I dlatego też uważam, że jest konieczne, żeby wszystkie zostały wybrane przez zjazd [oklaski].

Oprócz tego chciałem również podkreślić wagę sprawności działania wszystkich ogniw naszego związku. Dlatego też tam, gdzie istnieją wielkie regiony, sądzę, że należy dużą możliwość działania dać tym ogniwom pośrednim, które w tej chwili są ogniwami pozastatutowymi. Różnie się nazywają, w niektórych regionach nazywają się oddziałami, gdzie indziej znowuż delegaturami, ale niezależnie od tego są to autentyczne reprezentacje jednak poszczególnych tych mikroregionów, można by tak z grubsza nazwać, i dlatego powinny one posiadać możliwość reprezentowania tych ludzi na zasadach statutowych. I to zagadnienie należy również wprowadzić do statutu.

Poza tym uważam, że w dzisiejszej – nie będę tu długo przemawiał – w dzisiejszej tutaj wypowiedzi powinni mieć prawo na temat statutu zabrać głos również mecenas Chrzanowski i mecenas Olszewski, którzy byli głównymi ludźmi, którzy opracowali statut poprzedni. Dlatego też powinni mieć prawo zabrania głosu na temat zmian, jakie chcemy wprowadzić. Jeżeli nie jesteśmy za całkowitą zmianą statutu, a ja za taką całkowitą zmianą nie jestem, muszę powiedzieć to wyraźnie, gdyż statut ten w wielkiej mierze oddaje jednak ducha naszego związku, i dlatego też oni powinni mieć szansę tutaj zabrać głos i wypowiedzieć swoje zdanie. Dlatego też stawiam wniosek stąd formalny, aby tych ludzi dopuścić do zabrania głosu i poprosić nawet o to, by zabrali głos z tej trybuny i wypowiedzieli swoje zdanie na temat zmian [oklaski].

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, został z tej trybuny postawiony wniosek formalny, prezydium postanowiło, że po dyskusji zgłoszonej na piśmie rozpatrzymy wniosek formalny poprzez głosowanie. Do mikrofonu prosimy pana Henryka Bąka z Regionu Mazowsze.

Przygotowuje się pan Brodzki Jan.

HENRYK BĄK

Zabierając głos, chcę podkreślić, że będę mówił tylko w imieniu własnym, jako delegat, i od razu też powiem, że choć jesteśmy z tego samego regionu, co przed chwilą przemawiający kolega Jaworski, jednak w niektórych sprawach będę miał nieco odmienny pogląd. Chyba to nikogo nie powinno dziwić, ponieważ w naszym związku, a więc i w regionie zasady demokracji winny być przestrzegane.

Uważam, że celem statutu jest przede wszystkim stworzenie warunków sprzyjających zwartości związku i operatywności działania związku. Zwartość związku… jeden z podstawowych warunków, musi mieć zagwarantowany w postaci możliwości udziału w organach władzy i w podejmowaniu decyzji wszystkich regionów, i dużych, i małych. Ale nie jestem zwolennikiem całkowicie zasady proporcjonalności. Dlaczego? Otóż dlatego że zasada proporcjonalności przede wszystkim ma zastosowanie tam, gdzie są jakieś rywalizujące ze sobą grupy. Natomiast związek nasz na pewno nie zawiera rywalizujących ze sobą grup. I regiony mają przede wszystkim współdziałać harmonijnie i dlatego też przy zasadzie proporcjonalności wydaje mi się, że byłyby nieco pokrzywdzone słabsze regiony, liczebnie słabsze.

Dlatego też, wychodząc z tego założenia, uważam, że obojętnie, czy to będzie Komisja Porozumiewawcza, Komisja Krajowa czy Rada Naczelna, pełna zasada proporcjonalności nie powinna tam być zachowana. I dlatego też, nawiązując do propozycji zawartej w punkcie 4, uważam, że czy to będzie Komisja Porozumiewawcza, czy Rada Naczelna, czy Komisja Krajowa, tylko jedna druga członków Rady Naczelnej mogłaby być wybierana przez regiony, natomiast jedna druga przez Krajowy Zjazd Delegatów.

Teraz drugi problem: czy Rada Naczelna, Komisja Krajowa i prezydium. Sądzę, że tu nie wyklucza się operatywności działania. Wprawdzie Karol Modzelewski reprezentował inny pogląd, wydaje mi się, że właśnie w okresie między krajowym zjazdem delegatów celowym jest, by zaistniał jakiś organ reprezentacyjny, który miałby zastąpić nas jako krajowy zjazd delegatów w funkcji nadzoru i koordynowania, i kontroli Komisji Krajowej. Komisja Krajowa, dla operatywnego działania, sądzę, że powinna nie być zbyt liczebnym ciałem. Oczywiście codzienne kierowanie pracami związku wymaga z kolei powołania prezydium.

Tyle, jeśli chodzi o to, czy Rada Naczelna, czy Komisja Krajowa, czy Rada Naczelna i Komisja Krajowa, i Prezydium Komisji Krajowej.

Natomiast jeszcze chciałbym się ustosunkować do problemu zawartego w tezie szóstej – przewodniczącego związku kto ma wybierać. Wprawdzie kolega Jaworski tu w sposób przekonywujący mówił, że powinniśmy my, jako krajowy zjazd delegatów. Pozwolę sobie zaprezentować inny pogląd. Wychodzę z założenia, że najskuteczniejszą metodą sprawowania kontroli nad naszymi przedstawicielami jest możliwość szybkiego ich odwołania w wypadku, jeśli się zmęczą lub nie sprawdzą w działaniu. I my, wybierając przewodniczącego związku, sądzę, że praktycznie, jako krajowy zjazd delegatów nie zbieralibyśmy się, gdyby zaszła taka nieszczęsna konieczność odwołania tegoż przewodniczącego. Dlatego też proponuję i jestem zdania, że przewodniczącego naszego związku powinna wybierać Rada Naczelna na wspólnym posiedzeniu z Komisją Krajową.

I do ostatniego problemu, do komisji rewizyjnej – czy ma rozszerzyć kompetencje, czy nie. Sądzę, że nie. Otóż to byłoby chyba zbyt wiele, gdyby komisji rewizyjnej dać uprawnienia również kontroli zgodności naszych uchwał. Dziękuję.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, do mikrofonu prosimy pana Jana Brodzkiego. Zanim powiem, kto przygotowuje się do głosu w następnej kolejności, wpłynął wniosek formalny o przegłosowanie 15 minut przerwy.

Ponieważ taki wniosek wpłynął, kto jest za 15 minutami przerwy po wystąpieniu pana Brodzkiego Jana, proszę o podniesienie mandatów do góry. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny przerwie? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Jaki werdykt?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek przeszedł większością głosów.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Po wystąpieniu pana Jana Brodzkiego 15 minut przerwy. Pan Jan Brodzki z Płocka. Po przerwie przygotowuje się pan Blajerski.

[PD 1kzd_1t_11b_19810907 – 54 minuty 3 sekundy]

JAN BRODZKI

Chciałbym ustosunkować się w dwóch punktach do obydwu projektów, które zna większość delegatów, a mianowicie projektu Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych oraz projektu K[rajowej] K[omisji] W[yborczej]. Nie będę się powtarzał – koledzy w poprzednich wystąpieniach już mówili. W projekcie KKW podoba się przede wszystkim wzięcie w jeden rozdział całego problemu ordynacji wyborczej – to jest słuszne. Natomiast chciałbym się negatywnie ustosunkować do tego projektu w rozdziale czwartym, ponieważ preferuje on wyraźnie strukturę ogólnokrajową związku, opartą na makroregionach, bowiem przewiduje uczestnictwo w Komisji Krajowej tylko przewodniczących zarządów regionalnych liczących ponad 200 tys. członków, co może powodować w obecnej sytuacji perturbacje w funkcjonowaniu demokracji związkowej wewnątrz organizacji w skali kraju. Typowym regionem zostawionym samym sobie byłby na przykład nasz Region Ziemi Płockiej. Brak uczestnictwa przedstawiciela naszych władz regionalnych we władzach związkowych ogólnokrajowych uniemożliwiłby przenoszenie informacji oraz zabierałby możliwości wpływu decyzji naszych członków na politykę związku. Sądzę, że takich regionów jest więcej. Tego rodzaju rozwiązanie powinno obligatoryjnie podporządkować małe regiony większym, bądź ościenne łączyć – takiego jednak projektodawcy nie przewidują. Pozytywną stroną tego rozwiązania jest zmniejszenie liczebne organu władzy wykonawczej związku, jakim jest krajowa komisja, usprawniając organizację jej pracy. Korzyści te jednak, jak można bez trudu przewidzieć, rozmyłyby się wobec mankamentów wynikających z naturalnych przekłamań na wydłużonej drodze pośredniego uzyskiwania kontaktu z najwyższymi władzami związku, które dysponując szerokimi kompetencjami, mogłyby, ze względu na skład dający preferencje uczestnictwa większej ilości przedstawicieli zarządów wielkich regionów, wygrywać poprzez związek, jego siłę i autorytet własne regionalne interesy. To by było tyle na temat, i tutaj się naraziłem zapewne tym dużym regionom, ale jeżeli chcemy być w demokracji, to musimy.

I sprawa druga: obydwaj projektodawcy, a więc Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych oraz Krajowa Komisja Wyborcza w paragrafie 18 w punkcie 5 proponują – ja może odczytam brzmienie całe i potem powiem, co proponują oni wykreślić. Więc punkt 5 aktualnego statutu: „Zjazd podejmuje uchwały zwykłą większością oddanych głosów. Przy uchwałach o zmianie statutu i o likwidacji związku obowiązuje…” – i tutaj proponuje OPSZ skreślić i wstawić: „2/3 głosów uprawnionych do udziału w zjeździe delegatów”. Natomiast wykreślić całkowicie zdanie, i proszę teraz zwrócić uwagę na to zdanie, obydwaj projektodawcy to proponują zdanie wykreślić: „Uchwały te stają się prawomocne z chwilą ich zatwierdzenia przez co najmniej połowę zarządów regionalnych grupujących nie mniej niż połowę członków związku”. To znaczy, że zjazd jest władny rozwiązać związek, zmienić statut bez konsultacji, bez referendum, z 50 proc. członkami związku. Na takie punkty proponuję zwracać uwagę, ponieważ to może być właśnie później możliwość zaniknięcia demokracji w naszym związku. Dziękuję.

STANISŁAW SZYMKOWIAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. 15 minut i ani pół minuty dłużej przerwy.

[Przerwa]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_11b_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_12a_19810907]

[Brak fragmentu nagrania]

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

…[instru]ktorskich imienia Andrzeja Małkowskiego. Chodzi o sprawę harcerstwa. Tekst jest następujący:

Adres do nas – do I Krajowego Zjazdu Delegatów. „Porozumienie Kręgów Instruktorów imienia Andrzeja Małkowskiego przesyła I Krajowemu Zjazdowi Delegatów »Solidarność« serdeczne pozdrowienia i gorące życzenia owocnych obrad. Zrzeszając się w kręgach imienia Andrzeja Małkowskiego, bez oczekiwania na czyjekolwiek przyzwolenie, wzięliśmy na siebie obowiązek naprawy harcerstwa. Działania te stały się możliwe dzięki istnieniu autentycznej i niezależnej organizacji polskiego społeczeństwa – Solidarności. Jako zaszczytne wyróżnienie przyjęliśmy możliwość uczestniczenia w pracach zabezpieczających funkcjonowanie zjazdu. Nasza obecność na zjeździe ma symboliczne znaczenie – odnowa rodzącej się więzi pokoleń. Jest też wyrazem naszej ogromnej sympatii i jeszcze większych oczekiwań i nadziei. Czuwaj! Porozumienie Kręgów Instruktorskich im. Andrzeja Małkowskiego” [oklaski].

Ze strony prezydium chciałbym Kręgowi Instruktorskiemu imienia Andrzeja Małkowskiego założyć podziękowanie za sprawną obsługę naszego zjazdu [oklaski].

Przypominam delegatom w kuluarach, że już za chwilę zaczynamy obrady. Proszę teraz o uwagę – chciałbym przeczytać istotne oświadczenie rzecznika prasowego Związku „Solidarność” Regionu Pomorza Zachodniego: „W związku z oświadczeniem rządu na temat rzekomo obraźliwego wystąpienia przewodniczącego zarządu Regionu Pomorza Zachodniego »Solidarność« Mariana Jurczyka[9] nie zamierzamy wystąpić z kontroświadczeniem. Nasuwają się jednak refleksje natury ogólniejszej, dotyczące starych ciągotek u przedstawicieli władz. Strasznie obraźliwe są te nasze władze. Każda krytyka, mniejsza o to, jakim stylem została wyrażona, powoduje wstrząs. Jednocześnie z całego oświadczenia widać przekonanie, że rząd nadal nie może zrozumieć, że krytyka jego poczynań jest możliwa i zgodna z duchem partnerstwa. Przecież zasadą partnerstwa jest prawda o tym, z którym nawiązuje się nić porozumienia. Mamy więc wręcz obowiązek tej krytyki. Jesteśmy związkiem, który posiada uregulowane prawem istnienie, mamy więc w Polsce obywatelstwo. Każdy z członków związku, jak i każdy z obywateli naszego kraju ma prawo nawet bardzo ostro krytykować rząd, jego poczynania i na podstawie tego wnioskować o intencjach przedstawicieli władz.

Ma też prawo robić to związek jako całość i z prawa tego korzysta i będzie korzystał. Wydaje się, że najlepszą odpowiedzią na krytykę jest wyjaśnienie lub zmiana postępowania. Rząd, a w szczególności wicepremier Mieczysław Rakowski, wolał się obrazić, Cóż, dla społeczeństwa to też postawa do analizy i oceny”. Podpisane: „Przemysław Fenrych[10], rzecznik prasowy Regionu Pomorza Zachodniego”.

Proszę państwa, jeszcze pewne wnioski formalne możemy omówić. Jest wniosek formalny pana Michała Orlicza[11], Jelenia Góra, mandat 10/08: „Delegacja jeleniogórska składa formalny protest przeciwko rozbijaniu zjazdu przez organizatorów. Pomimo uchwalenia regulaminu nadal, nie zważając na uwagi delegatów, organizatorzy prowadzą działalność handlową. Wnosimy o odczytanie natychmiast”. Chciałem stwierdzić, że prezydium zjazdu wystąpiło do organizatorów o zaprzestanie działalności handlowej. Ponawiamy ten apel. Sądzę, że wniosek jest oczywisty i nie musimy go dyskutować.

Bardzo proszę. W sprawie tego wniosku? Proszę bardzo, region piąty. Proszę o nagłośnienie na region piąty.

MICHAŁ ORLICZ (?)

W tej chwili występuję nie w imieniu Jeleniej Góry, ile w imieniu przewodniczących grup regionalnych.

Otóż wczoraj na wieczornym posiedzeniu przewodniczących tych grup podjęliśmy pewne ustalenia do przekazania do prezydium. Do tej pory te ustalenia nie zostały przekazane przez prezydium zjazdowi. W tych naszych ustaleniach było również stwierdzone, że organizatorzy zjazdu handlują materiałami zjazdowymi sygnowanymi znakiem zjazdu, materiałami istotnymi dla delegatów. Apeluję do organizatorów o zaprzestanie handlowania materiałami zjazdowymi sygnowanymi znakiem zjazdu, takim jak na mandacie, i o dostarczenie tych materiałów delegatom. Dziękuję uprzejmie [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo panu.

Jeszcze jedno oświadczenie, wiążące się z poprzednim:

„Społeczny Komitet Budowy Pomników Ofiar Grudnia 1970 roku w Gdyni wyraża sprzeciw w związku z inicjatywą sprzedaży w kuluarach zjazdu materiałów tematycznie związanych z tragedią Grudnia 1970 roku na Wybrzeżu. Oświadczamy, że komitet nasz nie prowadzi tego rodzaju działalności ani też nikogo do tego nie upoważnił. Uważamy, że tragedia Grudnia wymaga właściwego upowszechnienia w postaci opracowania historycznego albumu, względnie utworu literackiego, jednak nie metodami kramikarskimi i po cenach nieuzasadnienie wysokich”.

Proszę państwa, prosimy o zajmowanie miejsc. Zaczynamy obrady. Jako pierwszy po przerwie… Przede wszystkim chciałem się przedstawić – Lesław Buczkowski, Region Gdańsk. Będę prowadził tę część obrad wraz z kolegami Krzysztofem Mikołajczykiem i Jerzym Buzkiem. Po przerwie będziemy kontynuowali dyskusję statutową. Jako pierwszy po przerwie zabierze głos pan Włodzimierz Blajerski z Lublina. Przygotowywać się będzie pan Biernat[12] – imię nieczytelne – region Dolny Śląsk.

Proszę o szybkie zajmowanie miejsc, umożliwiające panu Biernatowi przemawianie do sali już słuchającej.

WŁODZIMIERZ BLAJERSKI

Zamierzałem dzisiaj ustosunkować się do wielu rozwiązań proponowanych w statucie, jednakże ze względu na propozycję Komisji Statutowej uznałem za słuszne ustosunkowanie się wyłącznie do tego, co jest przedmiotem tej dyskusji. Uznałem, że jeszcze będę mógł później wypowiedzieć się o rozwiązaniach szczegółowych. W szczególności chciałbym jednak zwrócić uwagę i mówić o punkcie IV, zaproponowanych rozwiązaniach i moim stanowisku. Z uwagi na to, że tutaj, widzę, rozegra się podstawowy spór na temat proponowanych zmian w statucie. Podczas gdy jechałem tutaj, sądziłem, że dotyczyć on będzie przede wszystkim struktury organizacyjnej związku, trójszczeblowości, czy czterech szczebli organizacyjnych związku oraz struktury terytorialnej i ograniczenia funkcjonowania i kompetencji branżowych. Niemniej z uwagi na to, że spór przeradza się do koncepcji, czy minimalne zmiany w samej koncepcji Komisji Krajowej, czy zmiany szersze w Komisji Krajowej, co wcale nie oznacza zmiany radykalne czy maksymalne, czy przewrócenie statutu, bo dotyczy to tylko funkcjonowania określonego szczebla władz związku, chciałbym się przede wszystkim na wstępie ustosunkować do tego rozwiązania.

Z sympatią dotychczas przyjmowałem te głosy, które mówiły o koncepcji Rady Naczelnej i o tym, że dany delegat przyjmuje rozwiązanie zaproponowane poprzez wprowadzenie podziału władzy w związku w konstrukcji Rady Naczelnej. Dlaczego? Otóż, wbrew niektórym wyrażanym tutaj stanowiskom, Rada Naczelna nie ma za zadanie wyłączenie systemu przedstawicielskiego. Ja rozumiem, że mówiono, że to dlatego, że zjazd zostanie z tego wpływu na kształt Rady Naczelnej wyłączony, to dlatego nie będzie przedstawicielstwa. Otóż jest, proszę kolegów, akurat odwrotnie – to właśnie wprowadzenie jak gdyby miniparlamentu w postaci Rady Naczelnej i określenie jego wpływu poprzez wyposażenie w odpowiednie kompetencje wywierające swój wpływ i piętno na sposób i zarazem funkcjonowanie Komisji Krajowej może zabezpieczyć podstawowe interesy związane z funkcjonowaniem przedstawicielstwa. Ten argument nie jest jedynym. Można tutaj powiedzieć, że jeśli decydujemy się na system, że zjazd musi zrobić wszystko i zostaje tylko Krajowa Komisja, to ten zjazd musi dać tak szczegółowy program, żeby mógł rozliczyć tę Komisję Krajową. Zresztą o jakim rozliczeniu można by mówić było po dwóch latach dopiero? Właściwie zjazd sprowadzałby się do usankcjonowania de facto tego wszystkiego, do podjętych działań, które by zrealizowała Komisja Krajowa i nie miałby na to żadnego wpływu. Podczas gdy system proponowany z przyjęciem Rady Naczelnej prowadziłby do takiego rozwiązania, że można by generalne zalecenia dać jako zjazd, a system przedstawicielski realizowany poprzez Rady Naczelne, jako miniparlament, mógłby kształtować okresową koncepcyjną tę politykę i byłaby tu zapewniona również zasada niejakiej konsultacji, której przy systemie poprzednim nie może być żadnej mowy. System tamten, czyli tylko Komisja Krajowa, ewentualnie jej prezydium, jest to w istocie wyrażenie zasady centralizmu demokratycznego i to rozumianego, że poprzez to formowanie tej zasady dojdziemy do demokratyczności pełnej. Ponieważ teza ta jest stara, leninowska i partyjna, i mogłaby się spotkać z nieprzychylnym stosunkiem delegatów, powszechnym, zaproponowano nam tutaj przez delegatów dolnośląskich koncepcję, która w istocie rzeczy zmierza do przyjęcia tej samej struktury, jednakże w zawoalowanej formie ze względu na to, że delegaci mogliby nie pogodzić się z koncepcją całkowitego centralizmu. Jest to ta koncepcja, która proponuje te same zasady powoływania Komisji Krajowej mniej więcej jak Radę Naczelną, ale nie podzielenia funkcji władczych w związku. Koncepcja ta, proszę kolegów, prowadziłaby do takiego rozwiązania, że mielibyśmy w istocie rzeczy Komisję Krajową niczemu niepodporządkowaną, gdzie grupy nacisku, interesów – które to rozwiązanie, jego zaproponowanie, świadczy, że istnieją – prowadziłyby określoną grę prowadzącą do szukania wzajemnych układów jak najlepszego wykorzystywania własnych interesów grupowych.

To rozwiązanie ma również jeszcze inny wymiar. Rozwiązanie zaproponowane przez delegatów dolnośląskich i podbudowywanie go tezą, że w określonej sytuacji Polacy w ogóle nie mogą mieć demokracji, że jest to zagrożenie prawie że apokaliptyczne dla bytu narodowego, dla całego bezpieczeństwa naszego, to jest rozumowanie, które jest nam znane i które niektóre władze partyjne, państwowe nasze, chciałyby bardzo ładnie wprowadzić na teren działalności i funkcjonowania naszego związku. Dlatego też zdecydowanie przeciwstawiam się koncepcji zaprezentowanej w szczególności przez kolegę Modzelewskiego. Koncepcja ta, moim zdaniem, ma prowadzić do całkowitej centralizacji…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Czas!

WŁODZIMIERZ BLAJERSKI

…obezwładnienia demokratyzacji w życiu naszego związku i nic innego, jak w prostej rzeczy do powstania kryzysu strukturalnego w związku…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Czas upłynął!

WŁODZIMIERZ BLAJERSKI

…i uniewiarygodnienia w koncepcji tej, w ostatecznym rozwiązaniu, samych władz związku w stosunku do związku. Chciałbym również zapytać, czy taka teoria o zagrożeniu bytu narodowego, niebezpieczeństwa, jest rzeczywiście powszechna wśród organizacji zakładowych Dolnego Śląska?

Kończąc, chciałbym jeszcze prosić szanownych delegatów, żeby pozytywnie ustosunkowali się do wniosku Seweryna Jaworskiego z Mazowsza, dotyczącego, żeby twórcy, ci, którzy mieli wpływ na kształt statutu, mogli wypowiedzieć się o wszystkich rozwiązaniach i które zadecydowały o takiej, a nie innej formie oraz o wpływie i skutkach tych rozwiązań na nie tylko kształt, ale na samo funkcjonowanie władz w związku. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma pan Władysław Biernat, Dolny Śląsk. Przygotuje się pan Mirosław Krupiński z Regionu Warmińsko-Mazurskiego.

Przed wystąpieniem chciałem zwrócić uwagę na sprawę, którą zgłoszono nam we wniosku formalnym, że o ile delegat występujący w dyskusji statutowej nie zaznaczy inaczej, uważa się jego głos za jego wystąpienie indywidualne. Więc prośba do tych, którzy występują w imieniu regionu, ażeby rozpoczynając swoją wypowiedź, zwrócili na to uwagę.

Bardzo proszę pana Władysława Biernata.

[PD 1kzd_1t_12a_19810907 – 17 minut 9 sekund]

WŁADYSŁAW BIERNAT

Na wstępie zaznaczam, że jest to nie stanowisko delegacji Dolnego Śląska, natomiast jest to stanowisko moich wyborców, a stanowisko to jest takie, które w całej rozciągłości jest zbieżne z propozycją Łodzi popartej przez Dolny Śląsk. Czyli należy traktować sprawę w ten sposób, że stanowisko Łodzi jest stanowiskiem członków związku.

Proszę państwa, odnośnie struktury władz związku chodzi mi o to, przede wszystkim, że Komisja Krajowa, która, przypuszczam, jest w pojęciu wszystkich, a przypuszczam w pojęciu większości delegatów, powiedzmy, ciałem na czele związku najbardziej odpowiednim, powinna się składać z wybieranych poprzez regiony przedstawicieli, w odpowiedniej proporcji. Nie będę się wypowiadał na temat, jaka to ma być proporcja, niemniej jednak zjazd powinien to ustalić. Poza tym zjazd powinien przyjąć obowiązującą dla całego związku ordynację wyborczą, ramową oczywiście, nie szczegółową, w której byłoby zaznaczone, że wybór Prezydium Krajowej Komisji powinien następować na propozycję przewodniczącego związku. Myślę, że warto by tę sprawę rozpatrzyć.

Ponadto uważam, że zmiany w zakresie struktury związku powinny iść w kierunku zapełnienia luki między komisją zakładową a zarządem regionalnym. Chodzi mi o to przede wszystkim dlatego, żeby umożliwić realizację polityki związku w każdym jego miejscu, na każdym jego szczeblu. I wszyscy ci, którzy na co dzień obserwują życie w związku, muszą sobie zdawać sprawę z tego, że taka luka między komisją zakładową a zarządem regionalnym istnieje. W związku z tym musiałby powstać szczebel pośredni między właśnie tymi ogniwami związku. Nie wypowiadam się co do jego nazewnictwa, bo to nie jest takie aż bardzo istotne. Sygnalizuję tylko sprawę. Chodzi przede wszystkim o to, że sprawa ta występuje bardzo wyraźnie na terenach byłych powiatów, na terenach byłych powiatów, i moja propozycja jest taka, żeby te ogniwa pośrednie powstawały właśnie, obejmując teren byłego powiatu, z uwzględnieniem naturalnych układów ciążenia. Usprawiedliwiając niejako, motywując moją propozycję, chciałbym powiedzieć, jaką rolę widzę dla tych właśnie ogniw pośrednich. Między innymi działania związku idą w tym czasie, obecnie w kierunku, powiedzmy, samorządów na terenie zakładów pracy, a w najbliższej przyszłości powinny iść na rzecz zmian w strukturze i w działaniu samorządów terytorialnych. I w związku z tym widzę odpowiednie miejsce dla tych ogniw pośrednich w kierunku tych działań. To ja bym miał tyle. Dziękuje bardzo.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę pana Mirosława Krupińskiego, Region Warmińsko-Mazurski. Przygotowuje się pan Tadeusz Pławiński[13] z Gdańska.

MIROSŁAW KRUPIŃSKI

Jest to głos delegata, nie regionu.

Proszę państwa, po tylu wypowiedziach trudno być odkrywczym. Ja chciałem zwrócić uwagę tylko na kilka aspektów tego całego zagadnienia. Wydaje mi się, że jesteśmy na pograniczu brnięcia w dyskusję dotyczącą nazwy, ponieważ ze wszystkich dotychczasowych wypowiedzi i przekonań wynika, że wyłania[ją] nam się dwa ciała na szczeblu centralnym, które będą musiały istnieć. I niezależnie od tego, czy nazwiemy to prezydium, czy KKP, czy Radą Nadzorczą, czy KKP, będzie to musiało istnieć. I teraz tak – moim zdaniem coś, co byśmy chcieli nazywać KKP czy prezydium, musi być organem związkowym, którego działacze będą działali w imieniu całego związku i których największym błędem, jaki mogliby popełnić, byłoby działanie partykularne. I właściwie działalność partykularna w tym związku, w tej czapce, powinna być zarzutem uzasadniającym zmianę takiego działacza. A więc powinna być to grupa ludzi, którzy działaliby wyłącznie w imieniu związku i odrzucili wszelkie powiązania z regionami i pilnowanie interesów regionów w tym tworze. W związku z tym uważam, że nie powinna być to z góry ustalona reprezentacja, tylko powinni być to ludzie wybrani dla swoich walorów jako działacze, ponieważ taka grupa ludzi obdarzona szerokimi kompetencjami – bo o tym chciałem powiedzieć – tu wtrącę, że w tej chwili warunki doraźne zmuszają nas do tego, żeby te kompetencje rozszerzyć i żeby jednak tę demokratyzację życia związkowego na najbliższy czas, nie wiem czy na rok, czy na kadencję, czy na dwa, troszkę ograniczyć – taka grupa ludzi bez kontroli działać nic może. I w związku z tym, niezależnie od tego, czy ten twór większy byśmy nazwali KKP, czy też Radą Nadzorczą, taki twór istnieć musi i żeby tworzyć przeciwwagę dla tego niepartykularnego tworu, o jakim przedtem mówiłem, musi mieć ścisłe powiązanie z regionami. W związku z tym niewątpliwie musi to być reprezentacja wszystkich regionów.

Proszę państwa, w dokumentach, które mamy, znalazłem dwie rzeczy: materiały dotyczące liczebnej i terytorialnej struktury naszego związku. Padały głosy różne, propozycje różne na temat, jak rozdzielić miejsca w tym tworze, który chcemy stworzyć. Mnie się wydaje, że rzeczą podstawową powinno być to, aby były tam reprezentowane wszystkie regiony. Ja zgadzam się, że powinna być jakaś waga wynikająca z wielkości, ale śmiem twierdzić, że chyba nie będzie najlepszym rozwiązaniem stosowanie układów proporcjonalnych. Uważam, że podstawowym założeniem powinno być reprezentowanie wszystkich zaakceptowanych przez związek tworów, z tym że mogą zaistnieć takie sytuacje, gdzie związek będzie decydował w oparciu o konsultacje i liczebność nie będzie odgrywała żadnej roli, i taka, gdzie związek będzie musiał rozstrzygać rzeczy dotyczące szerokiego ogółu, i wtedy ta proporcja odgrywa rolę. I w takim przypadku proponowałbym, aby wprowadzić głosy ważone, czy, nazwijmy to, głosy elektorskie, i nie rozszerzając grona do stu czy więcej osób, rozszerzyć wagę głosów przedstawicieli większych regionów. Powiedzmy, jeżeli Rada Nadzorcza czy KKP, czy jak to nazwiemy, będzie głosowała na temat, który dotyczy szerokiego ogółu członków, to wtedy głos regionu milionowego, powiedzmy, będzie wart 10 razy więcej niż głos regionu stutysięcznego. Co unikniemy? Unikniemy przegadania, proszę państwa, które jako członek KKP dostrzegam, dostrzegam może w sposób zmniejszający się w tej chwili, ale stanowi ono główną wadę dużych tworów organizacyjnych. Wydaje mi się, że podstawową rolą tej Rady Nadzorczej czy tego KKP byłoby nie to, że ona musi mieć kompetencje szersze i wywierać szeroki nacisk na tę grupę wiodącą, tę grupę złożoną z działaczy, lecz to, że stanowi ona organ, który może przeprowadzić konsultacje w jedną i drugą stronę i przekazać zarówno to, co się dzieje w regionach, jak i to, co trzeba do regionów przekazać.

Cieszę się bardzo, że padł tu głos dotyczący statusu członków władz związkowych i sposobu postępowania z działaczami, którzy się nie sprawdzają. Uważam, że niezwykle ważne jest stworzenie takich reguł gry, które pozwolą na odwołanie działacza, który nie spełnia swoich zadań. Uważam, że nie powinniśmy doprowadzać do takiej sytuacji, jaka istnieje w ordynacji wyborczej do Sejmu, gdzie artykuł 82, mówiący o odwoływaniu posłów, jest szalenie nieprecyzyjny. Uważam, że w naszym statucie powinien się znaleźć punkt, który bardzo precyzyjnie i szczegółowo będzie określał warunki odwoływania działaczy w okresie między zjazdami, a więc w okresie kadencji.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Czas upłynął.

MIROSŁAW KRUPIŃSKI

Dziękuję – dokończę na następnym zjeździe.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Przepraszam za przerwanie.

Głos ma pan Tadeusz Pławiński z Gdańska. Przygotowuje się pan Krzysztof Szeglowski ze Słupska.

TADEUSZ PŁAWIŃSKI

Ja chciałbym omówić takie dwa punkty statutu, które tu nie są dyskutowane, a które u nas na zjeździe regionalnym wywołały sporo kontrowersji. To jest paragraf 9 punkt l, który mówi, że nie ogranicza się liczby kandydatów, i paragraf 23 punkt 1, który mówi, że wybór członków prezydium zarządu, z wyjątkiem przewodniczącego, że to należy do zakresu działania zarządu. Ja chciałbym podać, o co tu chodzi, bo do walnego zjazdu wydawało mi się, że to jest też jednoznaczne. Chodzi o to, że u nas w uchwale programowej walnego zjazdu delegatów znalazł się zapis, że prezydium zarządu jest wybierane przez zarząd z kandydatów zgłoszonych przez przewodniczącego. I chciałbym, żeby w tej kwestii zjazd zajął stanowisko i odpowiedział, jak to należy rozumieć te dwa punkty.

Bo według mnie nieograniczenie liczby kandydatów powoduje, że jest to zasada, która mówi, że wszyscy mają prawo zgłaszać kandydatów i lista jest nieograniczona. Jeżeli zgłasza kandydatów jedna osoba, to dla mnie lista jest zawsze ograniczona. I sama zasada, wybór członków prezydium przez zarząd również wydawała mi się, że tak powinna być rozumiana.

Następna sprawa, to, co chciałem omówić, to władze krajowe. Uważam, że powinna być zasada powoływania Komisji Krajowej proporcjonalnie do składu i liczebności regionów, z tym że powinna istnieć dalej decentralizacja władzy taka, jaka obowiązuje w tej chwili, czyli że regiony mają prawo poprawić ewentualne błędy wywołane przez Komisję Krajową. Uważam, że ścisła decentralizacja władzy w naszym systemie może doprowadzić do tego, że się możemy obudzić z bardzo niepopularnymi decyzjami. Już w tej chwili kwestia i pracy w osiem wolnych sobót, i inne kwestie wywołują dużo kontrowersji. Uważam również, że nie należy wybierać prezydium na zjeździe, bo powodowałoby to, że nie możemy ich odwołać między zjazdami i byłyby to osoby bardzo mocno postawione i skłonne do własnej polityki.

Tutaj chyba wiele kontrowersji budzi sprawa Rady Naczelnej i Komisji Krajowej. Uważam, że powinniśmy zostać przy koncepcji tylko Komisji Krajowej, z tym że ściśle określić kompetencje. To na przykładzie podam, jak można było sprawę rozwiązać w marcu. Według mnie w sobotę, kiedy było wiadomo, że następne rozmowy się rozpoczną w poniedziałek i że czasu będzie niewiele do terminu rozpoczęcia strajku, należało na niedzielę zwołać Komisję Krajową i podjąć decyzję już przez całą Komisję Krajową. Nie byłoby problemu wtedy, że postąpiono niezgodnie z kompetencjami.

Następna sprawa to jest kwestia łączenia stanowisk. Tutaj uważam, że członkowie prezydium i przewodniczący na poszczególnych szczeblach nie powinni łączyć tych stanowisk. Związane to jest w ogóle z pracą, jaka nas czeka, i z ogromem pracy, i na przykładzie i Stoczni Komuny, z której jestem, i zarządu regionu, gdzie wprawdzie nie jestem członkiem, ale systematycznie się wypytywałem, ile razy na przykład Lech Wałęsa był na zarządzie regionu. Stanowiska nie powinny być łączone, ponieważ faktycznie osoby te nie prowadzą działalności na stanowiskach niższych [oklaski].

Chciałbym jeszcze określić, bo tutaj wiele głosów mówiących, że przewodniczący to jest ten, który powinien tutaj całym związkiem rządzić i ten związek prowadzić. Uważam, że przewodniczący jest do tego, żeby koordynował działania wybranego prezydium czy Komisji Krajowej i prowadził tak prace, żeby ta komisja działała jak najbardziej efektywnie. Zawsze jego głos się będzie liczył najbardziej przy każdym głosowaniu, bo jest to osoba najbardziej zaufana, ale nie ma mieć prawa kompetencji jakichś specjalnych.

Jeszcze chciałbym w imieniu regionu przedstawić stanowisko regionu w sprawie Rady Naczelnej i Komisji Krajowej. Tutaj przeprowadziliśmy ankietę i z tej ankiety wynika, że 65 proc. jest przeciw Radzie Naczelnej, 25 proc. za, 10 proc. około jest, się mieści pośrodku, czyli ma różne zdanie na ten temat. Dziękuję bardzo [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Krzysztof Szeglowski. Przygotowuje się pan Stanisław Alot[14].

Zanim pan Szeglowski dojdzie do mównicy, chciałbym zwrócić się z apelem Komisji Statutowej oraz prezydium o niepowtarzanie tych samych tez, które zostały już zgłoszone. Jeżeli ktoś z mówców zgłoszonych do dyskusji doszedł do wniosku, że tezy, które miał zamiar przedstawić, już zostały powiedziane, prosimy o zawiadomienie sekretariatu o zrezygnowaniu z głosu.

Udzielam głosu panu Szeglowskiemu.

[PD 1kzd_1t_11a_19810907 – 32 minuty 18 sekund]

KRZYSZTOF SZEGLOWSKI

Proszę państwa, ja będę mówił w imieniu własnego regionu. Otóż sprawą chyba pierwszą i podstawową, nad którą powinniśmy się zastanowić, to jest sprawa tego typu, że jeszcze nie mieliśmy próby ognia, że tak powiem, aby statut mógł nasz się obronić i już próbujemy, przynajmniej tak wynika z tych wszystkich proponowanych zmian, przekopać go, dosłownie zrobić w nim rewolucję. Nie jesteśmy za tym, ażeby pozostał on w takim… [oklaski] Nie jesteśmy za tym, aby został on w takiej formie, jak jest – oczywiście niektóre zmiany, które nam podyktowało życie, należałoby do niego wprowadzić – ale powinno się je ograniczyć do minimum. Niech ten statut naprawdę ma szansę się obronić. Poza tym, proszę państwa, praca Komisji Statutowej – w której również do pewnego momentu byłem członkiem, a w tej chwili nie wiem, czy mogę się czuć jej członkiem – budzi szereg kontrowersji, nie tylko w naszym regionie, ale w wielu innych. Wyłoniono jedenastoosobowe prezydium, które pewne rzeczy załatwiło, i ta cała reszta Komisji Statutowej, która nie znalazła się w prezydium, o tych zmianach dowiedziała się tu razem z państwem na sali. Uważamy, że chyba nie tak powinno być, bo zjazd delegatów wybierał całą komisję i stąd kontrowersje tego typu, jakie miał tu pan Kropiwnicki. Nie wiem, czy to jest błąd w przepisywaniu, czy błąd w rozumowaniu, czy jakaś koncepcja. Po prostu to rzeczywiście było nie tak.

Jeżeli chodzi o strukturę związku, rzeczywiście nie można nic nowego wymyślić, ale chciałbym tylko powiedzieć krótko: struktura powinna zaczynać się od województwa, którego nie wolno dzielić i nie powinno być w nim żadnych enklaw. Skąd to się wzięło? [oklaski] Proszę państwa, jeżeli pamiętamy – przynajmniej ci, którzy tworzyli ten związek, którzy jeździli po tych zakładach przed wyborami i doprowadzali do wyborów – w dużej mierze obiecywaliśmy ludziom, że nie stworzymy nowego CRZZ-u, że władza będzie blisko tych ludzi, blisko komisji zakładowych, że będą czuli się związkowcami takimi, którzy mają pewien wpływ na działalność tego związku. Stąd nie możemy doprowadzić do centralizmu. Struktura wojewódzka – podstawa; może być utworzony makroregion, ale tylko na zasadzie dobrowolności, z tym że to już musi być ciało ponadregionalne. Poza tym rzeczywiście samo życie wskazuje, a powinniśmy iść w zgodzie z życiem, że potrzebny jest twór pomiędzy komisją zakładową a zarządem regionalnym. Choćby sprawa, która w wielu regionach szwankuje, to przepływ prawidłowy informacji w obie strony i prawidłowa konsultacja.

Sprawa chyba bardzo ważna – wybór władz naczelnych. Tu w pełni zgadzam się ze stanowiskiem kolegi Krupińskiego, że powinna być reprezentatywność tylko z regionów i różna wartość głosów. Po prostu ciało mniejsze jest bardziej operatywne.

Jesteśmy również za tym, ażeby funkcji nie łączyć. Dlatego uważamy, że przewodniczący nie może wchodzić z urzędu do władz naczelnych.

I sprawa chyba najistotniejsza, to postulat utworzenia takiej ordynacji wyborczej, która jedna byłaby dla komisji zakładowej, zarządu regionalnego i dla Komisji Krajowej czy Rady Naczelnej, jak będziemy ją nazywali. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Stanisław Alot z Rzeszowa. Przygotowuje się pan Forystek ze Śląska Opolskiego. Proszę o podejście do mikrofonu.

STANISŁAW ALOT

Chciałem przedstawić stanowisko delegatów Regionu Rzeszowskiego i w związku z tym chciałem rozpocząć od przekazania państwu naszego stanowiska w kwestii wybieranych organów władzy związku na szczeblu krajowym. Po prostu doszliśmy do przekonania, że najlepszym systemem czy formą sprawowania władzy związkowej będzie właśnie wybierana Komisja Krajowa w oparciu o zasadę proporcjonalności, ze stałą obecnością w Gdańsku członków. Przy czym w związku z tą koncepcją, która była tutaj już stosunkowo szczegółowo przedstawiana i prawdopodobnie jeszcze będzie uszczegółowiona, chciałem również dodać, że zasada proporcjonalności, a więc jeden kandydat do Komisji Krajowej na 100 tys. członków, przy zachowaniu tej reprezentatywności regionów, musiałaby doprowadzić do tego, że taka komisja byłaby stosunkowo bardzo licznym ciałem. W związku z tym należałoby również zwrócić uwagę – i tutaj moje stanowisko i moje słowa będą przeciwne do poglądu wyrażonego z tej trybuny przed niespełna minutą – że utrzymanie struktury w granicach województw tych 49 jest jedynym najlepszym wyjściem.

Wydaje mi się, że jeżeli ma zostać utrzymana zasada proporcjonalności, istniejące duże regiony, które w proporcji 1 do 100 tys. członków będą miały w Komisji Krajowej 9, 10 czy większą ilość członków, należałoby zastanowić się również nad tymi regionami mniejszymi. W związku z tym, w celu również wyrównania szans tych regionów o mniejszej liczebności członków, należałoby dążyć do tego, aby powstały struktury łączące te mniejsze organizacje regionalne, na podstawie być może tych 15 poprzednich województw, ponieważ te dwa miasta stołeczne wyłączam z rozumowania.

Jakie argumenty by popierały ten wniosek? Po pierwsze wzmocni się pozycję zarządu regionalnego względem władz administracyjnych, bo jeden przewodniczący regionu a trzech, czterech wojewodów. Druga sprawa – to nie jest oczywiście chyba naszym jedynym celem przyjmowanie do wiadomości tego jeszcze bardziej sztucznego podziału administracyjnego na 49, jak poprzednio niezbyt zgodnie z kryteriami historycznymi przeprowadzono podział na 17 województw. Chodzi również o przesłanki do innego podziału administracyjnego państwa. Chodziłoby… [oklaski] chodziłoby również… [oklaski] o wzmocnienie komisji zakładowych przedsiębiorstw budowlanych, transportowych i spółdzielczych, które do tej pory najczęściej rozsiane są na terenach obecnych 3, 4 czy nawet 5 ościennych województw, mając centrale gdzie indziej, co stwarza pewne określone trudności w komunikacji tych komisji ze swoim zarządem regionalnym, którego siedziba znajduje się w innym województwie.

O tym jeszcze chciałem wspomnieć, że poprawi to również kontrolę i stan zaopatrzenia żywności przez to, że uprzednie struktury w zasadzie – oczywiście poza Regionem Śląsko-Dąbrowskim, gdzie ze zrozumiałych względów nie było to dotrzymane – owe struktury zapewniały swego rodzaju samowystarczalność i łatwiejsza była kontrola również tej kwestii. Pozwoli również utworzyć znacznie sprawniejszy samorząd terytorialny, nie mówiąc o przemysłowym. Ponieważ samorząd terytorialny będzie tworzony na podstawie ogniw związkowych, właśnie o takich większych granicach, opierających się i wzmacnianych również przez historyczne tendencje do tworzenia właśnie takich dawnych ziem czy województw. Również chciałbym dodać, że w ramach poprzedniego podziału na te 15 istniały i pewna sieć komunikacyjna dostosowana do tego podziału, i pewna komplementarność przemysłowa, i to jest kolejnym argumentem za tym, o czym mówię.

W sprawie środków masowego przekazu również byłaby to szansa do stworzenia gazety, która by miała większy zasięg, albo chociaż porównywalny z dzisiejszymi zakresami partyjnych ogniw gazetowych, bo te gazety przeważnie ukazują się na terenie kilku województw. I nasza gazeta wydawana w jednym województwie będzie miała zawsze mniejszy zasięg niż taka gazeta partyjna.

W związku z tym, o czym powiedziałem, należałoby się również zastanowić i podjąć to albo w wersji rozwiązania statutowego, co byłoby najlepszym, sprawę tzw. oddziałów, które byłyby ogniwami pośrednimi między komisjami zakładowymi a zarządami regionalnymi, przy czym owe oddziały musiałyby mieć pewną formę autonomii względem zarządu regionalnego, a więc byłyby właśnie ogniwami dalszymi, wzmacniającymi również samorząd terytorialny. W tym momencie chcę wyrazić ubolewanie Komisji Zjazdowej, która dostarczone 1000 egzemplarzy naszego projektu zagubiła i nie rozprowadziła między zgromadzonych na sali delegatów.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Czas, proszę pana.

STANISŁAW ALOT

Już kończę! W związku z tym chciałem tylko wspomnieć, że władza krajowa wybrana w ten sposób, na podstawie mniejszej ilości większych, mniej różniących się od siebie liczebnością i terytorium regionów, byłaby władzą lepszą i musi być władzą silniejszą, bo czy tego chcemy, czy nie, jesteśmy w stanie wojny, a sprawa wojny wymaga pewnego ściślejszego i sprężystego kierowania. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Poproszono mnie wnioskiem formalnym o przypomnienie państwu, że mamy prawo przedłużyć czas powyżej 5 minut. To, że ja mówię „czas”, należy do moich obowiązków, natomiast jeżeli dyskutant ma zamiar kontynuować, proszę, ażeby zwrócił się do państwa, względnie do prezydium, o zezwolenie na przedłużenie. Jeżeli państwo uznają, że wypowiedź jest interesująca, wtedy głosowaniem, błyskawicznym głosowaniem, które jeżeli wykaże wyraźne poparcie dla przedłużenia, będzie wiążące dla prezydium w sensie przedłużenia czasu.

Bardzo proszę pana Jakuba Forystka ze Śląska Opolskiego. Przygotowuje się pan Andrzej Słowik z Ziemi Łódzkiej.

[PD 1kzd_1t_12a_19810907 – 43 minuty 26 sekund]

JAKUB FORYSTEK

Szanowni Delegaci, Przyjaciele, trzeba po prostu powiedzieć to, co nie było powiedziane z tej mównicy: Statut potwierdził się. Z małymi zmianami po prostu jest statutem dobrym. Formuła statutu, która była od 17 września, po prostu porwała nas wszystkich, porwała członków związku i pozwoliła nam w oparciu o niego zbudować dobrą organizację. Nie jestem wrogiem dalszej dyskusji, ale uważam, że każdy dalszy głos w dyskusji lub głosy dotychczasowe zmierzają do zachowania uprawnień członków, dalej – potwierdzenia formuły strukturalnej wykształconej w życiu związku i dąży do wprowadzania zasad prawdziwej demokracji.

Te wszystkie sprawy są zawarte w dotychczasowych formułach statutu. Dla mnie główną pozycją dyskutowaną jest to część dotycząca zmian we władzach naczelnych, sposobu wybierania, składu. Chciałbym tutaj, abyśmy przyjęli wypowiedź Karola Modzelewskiego za dostateczne wyjaśnienie pracy KKP, które jakoby dla mnie było potwierdzeniem dotychczasowej formuły KKP. Pozwólmy zatem działać władzom wybranym przez zjazd, a nie próbujmy przewracać statutu. W czasie kadencji wybranej przez zjazd Komisji Krajowej będziemy dalej mieli możność doskonalenia statutu.

Jeszcze jedna sprawa. Różnorodność ordynacji wyborczych w regionach była wyrazem przecież twórczej demokracji i zachowywała, co jest najważniejsze – ustalenia statutu. Dlatego proponuję konkretny wniosek o przegłosowanie. Będzie to wniosek kompromisu i wniosek uznania dotychczasowego życia związku. Czytam wniosek:

„Przyjmuje się statut w dotychczasowej formule z uwzględnieniem zmian:

a) zgłoszonych przez Region Łódzki,

b) z uznaniem wykształconych w terenie struktur,

c) przyjmuje się za najmniejszy obszar działania regionu obszar administracyjny województwa”. Dziękuję bardzo [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Pan Andrzej Słowik ma głos. Przygotowuje się pan Bolesław Kozłowski[15] z Ziemi Sandomierskiej.

ANDRZEJ SŁOWIK

Proszę państwa, ja w imieniu Regionu Łódzkiego chciałbym zwrócić uwagę i złożyć protest przeciwko sposobowi zinterpretowania naszej uwagi przez pana Janasa, który dołożył jedno zdanie do tej propozycji zawartej w materiałach, która nas nie satysfakcjonuje. Dlatego domagamy się wniesienia kontrpropozycji w następującym brzmieniu: „Przewodniczącego wybiera Zjazd Krajowy. Zjazd określa klucz reprezentacji regionów w Komisji Krajowej. Reprezentantów regionów do Komisji Krajowej wybiera region” oraz: „Komisja Krajowa wybiera prezydium”. I prosimy o umieszczenie w takim kształcie tej propozycji w materiałach.

Chciałbym zwrócić jeszcze uwagę na jeden problem niepodnoszony tutaj przy omawianiu statutu, a więc sprawę łączenia funkcji w naszym związku. Wiemy, że to zjawisko występuje, dlatego też proponuję, ażeby do materiałów dołączyć jeszcze jedno pytanie brzmiące: „Czy jesteś za łączeniem funkcji w związku?”. Można iść dalej, uszczegółowić, czy chodzić będzie o funkcję przewodniczącego regionu z funkcją członka Prezydium Komisji Krajowej, czy też przewodniczącego Komisji Krajowej, ale wydaje mi się, że ten problem musi również być poruszony w naszych tu obradach i znaleźć swój wynik w statucie w formie poprawki bądź też wyraźnego stwierdzenia, czy funkcje można, czy nie można ich łączyć. I to by było tyle, jeżeli chodzi o sprawy związane ze statutem. Bardzo dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ponieważ wypowiedź była adresowana bezpośrednio pod adresem Komisji Statutowej, proszę pana Janasa o replikę.

MAREK JANAS – członek Prezydium Komisji Statutowej

Proszę państwa, chciałem wyjaśnić, że propozycja Regionu Łódzkiego dotycząca władz naczelnych związku jest jedną z 15 propozycji zgłoszonych przez regiony. Gdybyśmy włączyli do zestawu pytań konkretną propozycję pełną, w której są także punkty, które się znajdują w innych wyszczególnionych pytaniach, jak na przykład sposób wyboru przewodniczącego, powinniśmy także włączyć do naszych pytań pozostałych 14 wcześniej złożonych propozycji regionów. Propozycja Regionu Łódzkiego nadeszła wczoraj późnym popołudniem. Rozumiem, podkreślałem w poprzedniej wypowiedzi, że w odpowiedzi w punkcie IV, w odpowiedzi 1, mieści się także propozycja Regionu Łódzkiego, jeśli chodzi o strukturę władzy naczelnej, to znaczy stosunek prezydium do KKP. Jeżeli nie satysfakcjonuje to kolegów, że jeżeli zostanie przegłosowany wariant 1, to obawiają się, że oznaczy to wyłączenie ich propozycji z konkursu, możemy oświadczyć w imieniu Komisji Statutowej, że rozumiemy w ten sposób naszą… W ten sposób przedstawiliśmy pytania, że jeżeli przechodzi wariant 1, propozycja łódzka, podobnie jak oświadczyłem to kolegom z Dolnego Śląska, czy podobnie jak propozycja dolnośląska zostaje zaakceptowana jako jedna z kilku propozycji tej grupy. Potem będzie trzeba poddać kiedyś pod dyskusję, czy pod głosowanie, który wariant wybrać, jeżeli regiony nie uzgodnią na przykład wspólnego. Liczymy na to, że w międzyczasie właśnie wykrystalizuje się taka wspólna propozycja. Dlatego właśnie proponowaliśmy tę dyskusję wstępną teraz i dopiero z tej koncepcji ogólnej, która się ostanie, wykrystalizuje się ostateczny projekt. Nie możemy po prostu zamieszczać tutaj w tej chwili całych integralnych projektów, bo w takim razie nie miałoby sensu w ogóle zadawanie tych pytań. Przystąpilibyśmy do głosowania kolejnych propozycji, których, jak zaznaczyłem, jest, jeśli chodzi o wszystkie punkty statutu, około trzystu.

Druga sprawa to pytanie szczegółowe dotyczące zasady łączenia funkcji. Komisja Zjazdowa w swojej ankiecie, tej wstępnej, takie pytanie także zadawała.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_12a_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_12b_19810907]

Jednak to pytanie należy do takich problemów, które potem Komisja Statutowa może bezpośrednio poddać pod głosowanie, pod głosowanie już na sali zjazdu. Natomiast tu chcieliśmy wypunktować takie problemy, bez rozwiązania których, bez ukierunkowania nie widzimy możliwości ruszenia ze względu na liczbę zgłoszonych propozycji. No choćby ta liczba około 15 propozycji dotyczących formy władzy naczelnej. I dlatego w tej chwili zredukowaliśmy tę liczbę pytań do tych dziewięciu, bo to każde… Jest cały szereg pytań jeszcze bardzo istotnych, które jednakże nie powodują od razu ukierunkowania pracy Komisji Statutowej. Po prostu my staraliśmy się… jest rozpaczliwa próba skodyfikowania dyskusji nad trzystoma, często wykluczającymi się, często nawzajem się przeplatającymi propozycjami. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, mamy wniosek formalny. Wniosek formalny został złożony z Regionu Dolny Śląsk przez pana Jerzego Pileckiego. Odczytuję:

„Wnoszę o zmianę procedury dyskusji nad statutem. Tryb obecny, który umożliwia poruszanie kilku tematów statutowych, powoduje rozmycie argumentacji…”.

Bardzo proszę o nieprzeszkadzanie w prowadzeniu obrad. Bardzo proszę o przeniesienie dyskusji w inne miejsce, to naprawdę nam przeszkadza.

Jeszcze raz czytam zdanie, które rozpocząłem:

„…powoduje rozmycie argumentacji i nie pozwala delegatom na wyrobienie określonego stanowiska w danej kwestii. Dlatego proponuję dyskusję nad kolejnymi problemami, uporządkowanymi według listy pytań przygotowanej przez Komisję Statutową. Dyskusja nad kolejnymi problemami winna każdorazowo kończyć się głosowaniem. Uświadamiam delegatom, że odrzucenie mojego wniosku przedłuży jałowy bieg naszych obrad, co nie pozostaje bez znaczenia, biorąc pod uwagę presję czasową, pod którą znajdujemy się”.

Jeżeli jest na sali pan Pilecki, bardzo bym prosił o potwierdzenie. Rozumiem, że ta zmiana będzie możliwa po przerwie, ponieważ wymagałaby przerobienia listy zgłoszeń, przeorganizowania. To znaczy każdy zgłaszający musiałby się zadeklarować, do jakiego punktu dyskusji się zgłasza. Natomiast do przerwy, która rozpocznie się o godzinie 13.00, musielibyśmy prowadzić w trybie normalnym. Czy tak?

Pan Pilecki? Bardzo proszę.

JERZY PILECKI

Więc uważam, że należy to zrobić jak najszybciej. W tej chwili to faktycznie jest 35 minut do przerwy, ale w miarę możliwości należy zacząć sprawę porządkować, bo naprawdę to jest już jałowa dyskusja w tej chwili.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Tak właśnie zrozumiałem. To znaczy, jeżeli wniosek przejdzie, zwrócę się do wszystkich zgłoszonych do dyskusji, ażeby według punktów swoje wystąpienie uporządkowali.

A więc czy mam powtórzyć wniosek formalny, czy państwo pamiętają? Nie widzę wniosku o powtórzenie. W związku z czym przypominam tylko, że chodzi nam o zmianę trybu dyskusji prowadzenia i przyporządkowania do punktów.

Kto jest za wnioskiem w sformułowaniu, które przeczytałem pana Jerzego Pileckiego z Dolnego Śląska? Dziękuję. Kto jest przeciwny wnioskowi pana Pileckiego?

Czy Komisja Skrutacyjna jest w stanie wydać [werdykt]? Wniosek przeszedł.

Zatem zwracam się do wszystkich zapisanych do dyskusji. Może odczytam nazwiska tych, których w tej chwili, to znaczy jeszcze przed przerwą, bodziemy mogli… jak dobrze pójdzie, to będzie jakichś sześciu do ośmiu dyskutantów. Wobec czego wszyscy panowie, którzy są zgłoszeni w komisji, w naszym sekretariacie do dyskusji, po przerwie proszeni są o zadeklarowanie, do którego punktu i według jakiej kolejności będą przemawiali.

Do przerwy kontynuujemy dyskusję według listy, którą mam w tej chwili w ręku.

Proszony jest pan Bolesław Kozłowski z Ziemi Sandomierskiej. Przygotowuje się pan Jan Filanowski[16] z Regionu Świętokrzyskiego.

BOLESŁAW KOZŁOWSKI

Proszę delegatów, sprawy w których chciałoby się zabrać głos co do statutu, jest bardzo wiele. I wiele z tych spraw chciałbym i ja poruszyć, ale ograniczę się do jednej, dotychczas niesygnalizowanej, a moim zdaniem bardzo ważnej i ogólnej. Pozwolę sobie mianowicie wygłosić oczywistą tezę, że najważniejszym jest zjazd delegatów, a nie spory o to, który organ jaką ma nosić nazwę czy też jakie mieć kompetencje. W związku z tym proponuję, by do statutu wprowadzić zapis, by w środku kadencji odbywać krótki zjazd, czy też walne zebranie delegatów, jak kto woli, który miałby charakter sprawozdawczo-programowy.

Spróbuję to uzasadnić następująco: delegaci zachowują przecież swoje mandaty na okres całej kadencji i należałoby to wykorzystać, a nie tylko przewidzieć ewentualność wykorzystania tego. Przewidziane są co prawda w statucie zjazdy nadzwyczajne, lecz zachodzi obawa, że albo nie zostaną one zwołane, bo zdaniem uprawnionych nie będzie zachodzić potrzeba tego, bądź będą zwoływane z byle powodu. Coroczny zjazd sprawozdawczo-programowy byłby, moim zdaniem, czynnikiem mobilizującym Komisję bądź Radę Naczelną – w zależności, jaka struktura się ukonstytuuje – i umożliwiałby modyfikację programu w tak zmiennych obecnie warunkach i przy takiej wielości pilnych spraw. Rozwiązanie takie zwiększałoby również zaangażowanie samych delegatów oraz sprzyjało systematyczności pracy związku. Wydaje mi się, że w przypadku przyjęcia tej propozycji traciłby na ostrości spór o Radę Naczelną, gdyż zawsze jednak najważniejszy byłby zjazd delegatów, zjazd odbywający się dość często. Osobiście opowiadam się za koncepcją Komisji Krajowej, a nie Rady Naczelnej, i to wybieranej w połowie przez zjazd, a w połowie przez regiony. Umożliwienie szeregowym delegatom normalnego, a nie tylko w nadzwyczajnych sytuacjach wpływu na władze wykonawcze związku w trakcie kadencji urealniałoby odpowiedzialność delegatów na zjazd krajowy przed ich wyborcami. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Jan Filanowski, Region Świętokrzyski. Przygotowuje się pan Krzysztof Rytwiński z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

JAN FILANOWSKI

Przepraszam państwa, chciałbym w tej chwili z głosu zrezygnować. Po przerwie w imieniu regionu chcielibyśmy sprecyzować swoje stanowisko na te poszczególne punkty. Tak że jeżeli by można było głos przełożyć na czas po przerwie…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę, oczywiście. Głos przekładamy.

Głos ma pan Krzysztof Rytwiński z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, przygotowuje się pan Jerzy Teluk[17] – nie znam regionu.

KRZYSZTOF RYTWIŃSKI

Proszę państwa, ja chciałem zabrać głos krótko na temat kompetencji komisji rewizyjnej. Uważam, że kompetencje komisji rewizyjnej powinny zostać rozszerzone. Czym to motywuję? Jak zauważyliśmy, w naszym kraju jest jakaś atrofia organizacyjna i to dotyczy wszystkich szczebli, zarówno państwowych, związkowych itd. Po prostu trzydzieści pięć lat i może nasze cechy narodowe spowodowały, że tak jest. Dotyczy to tak samo pracy w naszych komisjach zakładowych i w regionie. Uważam, że niezależny organ, jakim jest komisja rewizyjna, może wystąpić z urzędu w tych sprawach. Chodzi o kontrolę nad sprawami także organizacyjnymi i stopniem wykonywania podjętych uchwał przez zarząd. Dlaczego? Że jeżeli mówimy to, to nie znaczy, że nie mamy zaufania do ludzi, których wybraliśmy. Ale, proszę państwa, co innego, jeżeli mówimy jak kolega do kolegi: słuchaj, tu jakieś niedociągnięcie organizacyjne czy coś takiego, a co innego, jeżeli mówimy to z urzędu. Ktoś musi powiedzieć zarządowi, że sprawy organizacyjne, a nie tylko finansowe leżą. Bo to często nie wypływa ze złej woli zarządu, ale po prostu z tego, co nazywałem atrofią organizacyjną w tym kraju. Dlatego stanowczo uważam, że rozszerzone powinny być te kompetencje. Mówię to także jako członek komisji rewizyjnej, która pracowała w Jastrzębiu. Te sprawy zdały egzamin, to, co nam polecili delegaci, żeby to także rozszerzyć.

I jeszcze jedno zdanie chciałem powiedzieć, znowuż z punktu widzenia organizacyjnego, na temat statutowy. Uważam, że powinna być jedna Komisja Krajowa Koordynacyjna, absolutnie jedna. To ułatwi bardzo organizacyjnie, ona będzie miała nie podział na dwie sprawy, jakim jest Rada Naczelna itd. i w tym, że przewodniczący powinien być wybierany absolutnie przez zjazd, natomiast członkowie prezydium powinni być wybierani, dlatego żeby można ich było odwołać, przez tę Komisję Koordynacyjną. To znacznie organizacyjnie usprawni tę sprawę.

I trzecia sprawa – uważam, że w Komisji Koordynacyjnej Krajowej absolutnie muszą być reprezentowane nawet małe regiony, to znaczy muszą być przez swoich delegatów lub przewodniczących, a jeśli chodzi o głosowanie, to dany region powinien rozporządzać w zależności od wielkości odpowiednią ilością mandatów. Sądzę, że ta propozycja jest kompromisowa i może zadowolić i regiony małe, bo tam są bardzo wartościowi ludzi często, i także regiony duże, których że tak powiem potencjał głosowy jest ważny. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jako przerywnik – ciekawostka. Przewodniczący naszego związku Lech Wałęsa otrzymał teleks treści następującej: „Informuję uprzejmie, że prezes Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk wyda dziś zgodę na doraźne powiększenie nakładów numerów tygodnika »Solidarność«, które ukażą się w trakcie trwania obrad zjazdu do miliona egzemplarzy. Z poważaniem Jerzy Urban[18]” [oklaski].

Głos ma pan Jerzy Teluk. Przepraszam, ale sekretariat nie podał nam regionu, pan Teluk poda sam. Przygotowuje się pan Stanisław Krukowski z Regionu Mazowsze.

[PD 1kzd_1t_12b_19810907 – 13 minut]

JERZY TELUK

Region Ziemia Sieradzka.

Ponieważ już moi przedmówcy mało co wszystko powiedzieli na temat statutu, ja chciałbym tylko w imieniu regionu podkreślić taką sprawę, że związek nasz dąży do odrodzenia samorządności w zakładach pracy oraz w terenowych organach przedstawicielskich, a jednocześnie możemy zauważyć tendencję do tworzenia się molochów regionalnych, które są zaprzeczeniem samorządności i decentralizacji, o której tak głośno wszyscy od dłuższego czasu mówimy. Jednocześnie region nasz stoi na stanowisku, że w Radzie Naczelnej czy też w Krajowej Komisji Porozumiewawczej, w zależności od przyjętego wariantu, powinny być reprezentowane wszystkie regiony, z tym że ilość mandatów powinna być uzależniona od ilości członków w regionie. Jednocześnie jesteśmy za rozszerzeniem kompetencji dla komisji rewizyjnych na wszystkich szczeblach, z tym że uważam, że zakres tych kompetencji powinna ustalić Komisja Statutowa i podać nam pod głosowanie, jakie to ma być. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wpłynął wniosek formalny o zamknięcie liczby zgłoszeń do dyskusji. Wnioskuje pan Kloc[19] za akceptacją przewodniczącego delegacji, tylko nie mam danych, z jakiego regionu. Punkt 1 wniosku jest: zamknąć listę zgłoszeń do dyskusji, punkt 2: przeprowadzić głosowanie według opracowanej i poprawionej w punkcie 4a ankiety. Dalsze głosy tylko zgodnie z przyjętymi zasadami, w wyniku głosowania.

Czy jest na sali pan Kloc i mógłby potwierdzić, że rozumiem, że drugi punkt został już przez nas przegłosowany, to znaczy co do sposobu, natomiast rzecz jest w tym, czy wniosek należy traktować jako wniosek o zamknięcie tej listy, która została zgłoszona, czy też wniosek o to, ażeby listę, która jest no… znaczy inaczej nie potrafię tego interpretować, ponieważ w przeciwnym razie wniosek byłby niezasadny.

Pan Kloc… Czy jest pan Kloc na sali? Proszę może z mikrofonu na sali.

ROMAN KLOC

Uważam, że w tym wniosku najważniejsze jest, żeby dla ukierunkowania dyskusji przegłosować opracowaną, ale poprawioną w punkcie IV ankietę. W ten sposób unikniemy wypowiedzi na tematy, które i tak nie mają szans przebicia się przez delegatów. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, ale chodzi mi o to, czy pański wniosek jest wnioskiem o zamknięcie listy, czy też tylko zwrócenie uwagi na tę okoliczność, którą pan podał.

ROMAN KLOC

Wolałbym, żeby w tej chwili została przegłosowana ankieta. W ten sposób zostaną ustawione wszystkie następne głosy.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Obawiam się, że sprawa jest niejasna, proszę może w takim razie uściślić, bo my tu w prezydium mamy wątpliwości, a więc nie sądzę…

ROMAN KLOC

Są to, formalnie rzecz biorąc, dwa wnioski. Ważniejszy jest ten drugi, żeby przeprowadzić głosowanie tej opracowanej, dostarczonej nam ankiety. A dopiero po przegłosowaniu i wytyczeniu kierunków zmian poprowadzić dyskusję dalej.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

No przecież tośmy już uchwalili, prawda, że tak będziemy robili. Więc nie widzę tutaj elementu nowości w tym wniosku, tylko z wyjątkiem właśnie tego fragmentu, żeby zamknąć dyskusję.

ROMAN KLOC

Chodzi o to, żeby to głosowanie zrobić już, w tej chwili. To chyba już powiedziałem. Zamknąć dyskusję na tematy niezgodne z wynikiem tego głosowania.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dobrze, a więc czy mogę rozumieć to jako wniosek o zamknięcie dyskusji, o zamknięcie zapisywania do dyskusji? Informuję…

ROMAN KLOC

Tak, tak, to po pierwsze, a po drugie głosować jak najszybciej dostarczoną nam ankietę.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, jeszcze w sprawie tego wniosku.

LEONARD SZYMAŃSKI[20]

Leonard Szymański, numer mandatu 35037, Region Wielkopolska. Przypominam, że był wniosek formalny o dopuszczeniu twórców statutu do dyskusji. Nie wiem, czy zostało to w ogóle głosowane, czy nie. Ponadto chciałem poinformować, że wczoraj zgłosiłem za dziesięć dziesiąta wniosek formalny, który do dnia dzisiejszego nie był głosowany. Dziękuję uprzejmie.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

W tej sprawie przewodniczący zjazdu chce zabrać głos.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Więc, proszę państwa, jeżeli chodzi o sprawę ekspertów, to miała być zaraz ogłoszona właśnie, jak jest załatwiona. Ja odbyłem – zgodnie z regulaminem obrad, który przewiduje, że prezydium się kontaktuje z ekspertami, jest to uchwalone w regulaminie obrad – odbyłem rozmowę z panem Wiesławem Chrzanowskim, który jest przewodniczącym grupy ekspertów, którzy przybyli na zjazd. I pan Wiesław Chrzanowski zabierze głos w imieniu tej grupy ekspertów i zajmie stanowisko. Przy czym oczywiście to nastąpi jeszcze przed obiadem… jeżeli to wejdzie w kolejności, po prostu jest przewidziany do zabrania głosu. Pan Wiesław Chrzanowski wypowie się na temat roli ekspertów w ogóle przy opracowaniu statutu w najbliższym czasie.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę wnioskodawcę o powtórzenie swojego wniosku formalnego i poddamy go pod głosowanie. Pan Kloc jeszcze raz proszony o powtórzenie wniosku.

ROMAN KLOC

Proszę przegłosować zamknięcie dyskusji na tematy statutowe w tej chwili, a następnie przegłosować punkt po punkcie dostarczoną nam ankietę.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, w tej sprawie już żeśmy mówili, że nie możemy w tej chwili zamknąć, mamy do przerwy obiadowej jeszcze 20 minut. Wobec czego w tej chwili dezorganizacja dyskusji nic nie da.

Ale podajemy ten wniosek w tej redakcji pod głosowanie. Kto jest za wnioskiem pana Kloca? Kto jest przeciwko wnioskowi?

Czy Komisja Skrutacyjna może wydać optyczną ocenę?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Zdecydowaną większością głosów wniosek zostaje oddalony.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Głos ma pan Stanisław Krakowski z Regionu Mazowsze. Przygotowuje się Lech Wałęsa z Regionu Gdańskiego.

STANISŁAW KRUKOWSKI

Stanisław Krukowski moje nazwisko, przemawiam we własnym imieniu, nie w imieniu regionu. Chciałbym ustosunkować się do tych głosów, które proponowały, ażeby naczelna władza wykonawcza związku, Krajowa Komisja, była powoływana przez regiony. Uważam, że takie rozwiązanie jest niedopuszczalne. Uważam, że nie powinniśmy się rozejść na tym zjeździe, skończyć ten zjazd, nie wybierając tutaj najwyższej władzy wykonawczej związku [oklaski]. Chciałbym zwrócić uwagę, że przyjmując koncepcję zaproponowaną przez Łódź i Dolny Śląsk, doprowadzilibyśmy do tego, że walny zjazd delegatów wybierałby tylko przewodniczącego związku, jak również Komisję Rewizyjną. Prowadziłoby to do niesamowitego wzmocnienia, bez względu na kompetencje, rangi Komisji Rewizyjnej; chyba byłoby to przez nikogo niezamierzone. Uważam, że powinniśmy we właściwy sposób wypośrodkować między centralizacją w związku, centralizmem w związku a decentralizacją. Dlatego opowiadam się za koncepcją OPSZ. Ten element centralistyczny reprezentowany byłby wówczas przez wąską, liczącą około 15 osób Komisję Krajową, wybraną tutaj na zjeździe, a element federacyjny przez Radę Naczelną. Nazwa jest tutaj do dyskusji, to jest nieważne, ale organ, który dziś proponujemy nazwać Radą Naczelną, wybierany przez regiony proporcjonalnie do wielkości regionów. Ten organ powinien spełniać rolę minizjazdu i mieć w związku z tym również prawo, jeżeli dojdzie do jakiegoś rażącego naruszenia kompetencji funkcjonowania przez członka Komisji Krajowej, móc go zawiesić i z obowiązkiem wtedy zwołania nadzwyczajnego zjazdu. Myślę, że jest to rozwiązanie, powtarzam to jeszcze raz, najlepiej łączące federalizm naszego związku z konieczną centralizacją. W każdym razie to co najistotniejsze i dlatego chcę to jeszcze raz powtórzyć: uważam, że najwyższa władza wykonawcza związku musi być wybrana tutaj na zjeździe w całości [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma delegat Lech Wałęsa z Regionu Gdańsk.

[PD 1kzd_1t_12b_19810907 – 23 minuty 45 sekund]

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, nie muszę udowadniać, że nie jestem teoretykiem, ale jestem praktykiem. Jak było, tak było, ale ten związek się jakoś kręcił, oczywiście było wiele błędów, oczywiście tych błędów powinno teraz być mniej, chociaż one będą.

Dlatego też było trochę demokracji, ale było i trochę dyktatorstwa, bo proszę państwa, wybraliśmy nawet i Prezydium Krajowe, i sekretariat urzędujący, a jak się okazywało, to nie było ani wiceprzewodniczących, ani sekretariatu, więc z konieczności decyzje trzeba było niektóre podejmować. Może nie zawsze trafne, dlatego teraz, na tym zjeździe, musimy tak ustawić robotę, aby ona szła. Jednocześnie znów nie kierujemy się, jak mówiłem wcześniej, ambicjami i ograniczeniem niektórych struktur naszych. Bo, proszę państwa, przecież idziemy, wiemy, że na walkę, i ona się dopiero rozpoczęła, i teraz bez generała dywizji, na przykład z Mazowsza Bujaka, to możecie sobie powalczyć. I dlatego też, jeśli ktoś stawia problem, że łączenie stanowisk nie może być, to niech się zastanowi, jakby to wyglądała walka, gdyby nie było przewodniczących regionów w prezydium komisji. Oczywiście, pół roku by ona szła [oklaski]. Dlatego niezależnie od rozstrzygnięć finalnych, niezależnie, kto tu będzie przewodniczącym, dajcie mu, żeby on jakoś mógł sterować, a więc na pewno konieczne jest, aby struktury, które były, które się sprawdziły, zostały. I tak, jak było, tak było, Krajowa Komisja się sprawdzała. Oczywiście trzeba zrobić tak, żeby była ona autorytatywna, to znaczy, żeby nie było mały ośrodek piętnastu tysięcy i milion, żeby miał takie same zasady. Nie może tego być, a więc Komisja Krajowa na pewno tak, ale proporcjonalna do wielkości, na pewno.

Jednocześnie prezydium, które będzie sterowało w tym bojowym duchu walki, musi być znów reprezentatywne, znów w tym prezydium, stałym prezydium, muszą być ludzie, którzy będą wciąż siedzieli jako sekretarze, nie wiem, jak ich nazwiemy, wciąż orali i pracowali, jednocześnie reprezentacyjni, tacy jak Mazowsze, Śląsk i inne, którzy będą wykonywać to, co będzie podjęte, bo inaczej oczywiście trzy miesiące na nazwiskach byśmy pojechali, ale za trzy miesiące, za pół roku byśmy zrobili CRZZ i właśnie CRZZ przez to, że ograniczamy możliwości ludziom, którzy przewodniczą regionom, to by było właśnie CRZZ, gdyby nie było łączenia stanowisk. To nie jest łączenie stanowisk wygodne, napracować oczywiście napracują się jedni i drudzy, oczywiście wiemy, że ci przewodniczący z wielkich regionów nie będą mogli tu siedzieć, ale firmować i wykonywać to oni muszą, bo inaczej żadna decyzja podjęta za pół roku, może nie żadna, ale prawie większość, nie będzie akceptowana, realizowana przez te wielkie ośrodki. To będą miniksięstwa.

Dlatego ustawiajmy tak: Komisja Krajowa gdzieś maksymalnie do stu osób, proporcjonalna, ona będzie się spotykać teraz dość często, raz w miesiącu, może raz na dwa tygodnie. Jednocześnie ciało, które będzie sterowało wciąż tym związkiem, to znaczy prezydium, które będzie składało się z przewodniczących wielkich ośrodków, może 15, ale nie więcej jak 20. Oczywiście wciąż oni nie będą siedzieli, ci wielcy wodzowie, nie będą siedzieli, ale spotykać się będą raz w tygodniu, może dwa razy w tygodniu i będą firmować nazwiskami i gwarancją swoją, że w swoim regionie przeciągną te rzeczy, które wspólnie będą ustalone.

Jednocześnie potrzeba jest ludzi do pracowania, ale nie to, żeby oni sobie byli w Warszawie, na Śląsku itd. Tu na miejscu muszą mieć kompetencje, muszą być wybrani przez nas, ale też niewybrani, bo komara ze słoniem to nie ma co parować, bo on nie będzie ciągnął. Dlatego oni muszą być jednak proponowani, aby ci ludzie szli w jednym kierunku. Mogą mieć różne zdania, ale muszą maksymalnie iść w jednym kierunku. Dlatego, jeśli komuś zaufacie, do ciała roboczego musicie dać kompetencje, aby on sobie dobrał ludzi i mógł w nich jechać. Oczywiście, mogą być wymiany i powinny być wymiany, ale wymiany takie, żeby nie trzeba było zjazdu organizować, żeby można kogoś wymienić – z tych ludzi, którzy są do pracy, z tych ludzi, którzy się nie sprawdzą.

Dlatego też pod tym kątem patrzcie, nie pod kątem ambicji, że już chce wszystkie stanowiska sobie połączyć, bo chce wszystko w ręku trzymać. Nie! Idziemy na twardy bój i w tym boju muszą być generałowie dywizji z regionów wielkich i firmować to, i wykonywać polecenia, jakie tu będą zapadały [oklaski].

Reasumując, widzę około stu ludzi w Komisji Krajowej, proporcjonalnie do wielkości regionów, widzę 15 do 20 w prezydium, jednocześnie około 7 do 10 siedzących na stałe z mieszkaniami w Gdańsku. Inaczej ten związek dobrze kręcić się nie będzie. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma pan Lech Sobieszek z Gdańska. Przygotowuje się pan Daniel Filar z Wielkopolski Południowej.

[SPRAWA PREAMBUŁY STATUTU]

LECH SOBIESZEK

Proszę delegatów, nie wiem, moje zdanie na temat mojego imiennika jest odmienne. Przywódców mieliśmy dużo. My mamy związek zawodowy, moim zdaniem, i wybieramy po to ludzi – nie do rządzenia, tylko żeby nas reprezentowali, żeby reprezentowali takie zdanie, jakie my im po prostu powiemy, i żebyśmy mogli na bieżąco ich kontrolować [oklaski]. Co do liczby… Dyktatury proletariatu to mieliśmy dosyć trzydzieści kilka lat, ładnych chyba [oklaski]. Chciałbym po prostu zwrócić państwu uwagę. Nie będę się ustosunkowywał do tych punktów, które Komisja Statutowa przedstawiła, ponieważ moja propozycja nawet może nie zmiany, ale w pewnym sensie zmiany statutu dotyczy… nieobjęta jest tym materiałem. Chodzi mi o słynną preambułę. Myślę, że nie powinniśmy się wstydzić, że jesteśmy Polakami, a powinniśmy być dumni i nie możemy sobie pozwolić na to, i nie możemy udawać, że jesteśmy Polakami, musimy być Polakami. Nie możemy kierowniczej roli po prostu sobie wpisywać [oklaski]. Podpisałem porozumienie gdańskie i nie wstydzę się tego, ale przyszłem do stoczni jako robotnik z dobrą wiarą, z dobrą myślą, nie jako naukowiec i nie czytałem przed tym konstytucji, i nie wiedziałem, że tam jest kierownicza rola partii w budowie socjalizmu, a myśmy sobie napisali i w państwie. Nie wiem, myślę, że wszystko powinno być zweryfikowane, przemyślane i nie może to, po prostu, zostać w ten sposób.

Moja propozycja była taka, żeby wykreślić po prostu słowo „oraz” w części pierwszej punktu od 1 do 7 porozumienia gdańskiego zawartego przez Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z komisją, po prostu, rządową w Gdańsku [oklaski]. Wtedy były inne czasy, teraz są inne czasy, nie wiem, co by powiedzieli ci robotnicy, którzy zginęli w roku [19]70. Nie wiem, na to żeśmy się zgodzili świadomie, na podwyżki płac, podwyżki cen, przepraszam, za rzekome, za rzekome rekompensaty. To jest normalne oszustwo [oklaski]. Po co to wszystko było? Nie chciałbym swoim wystąpieniem państwa podgrzewać. Nie chciałbym też zrobić jakiejś taniej kariery, ale chciałbym, żeby po prostu, jeżeli miałbym zrobić karierę, to jako człowiek uczciwy, a nie po prostu chcący wygłosić hasło na temat, że precz z łapówkarstwem, a za to dać łapówkę, żeby mi to hasło puszczono. Nie! Chcę być po prostu uczciwym Polakiem. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy jest na sali kolega Paga, który mógłby nam udzielić wyjaśnień w sprawie uroczystości składania wieńców? Kolega Paga…

LESŁAW PAGA – członek Prezydium I KZD

Ja chciałem powiedzieć, że zgodnie z uchwałą, którą przyjęliśmy w dniu wczorajszym odnośnie złożenia wieńców przed pomnikami na Westerplatte, przed pomnikiem Stoczniowców w Gdańsku oraz przed pomnikiem w Gdyni, w dniu dzisiejszym o godz. 14.30 spod stołówki wyjadą trzy autokary, w których chcielibyśmy, aby wzięli udział również w tych delegacjach składających wieńce przedstawiciele poszczególnych regionów. W związku z czym prosiłbym przewodniczących regionalnych delegacji o uzgodnienie, kto z delegatów będzie brał udział w składaniu wieńców. I tak chciałem od razu poinformować, że autokar nr 30 pojedzie na Westerplatte, autokar nr 1 pojedzie do Gdańska pod Pomnik Stoczniowców, a autokar nr 6 pojedzie do Gdyni.

Równocześnie chciałem poinformować, że delegacja Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, również w tym samym czasie, będzie składała swój wieniec pod pomnikiem Westerplatte. Natomiast to, o czym powiedziałem, są to wieńce, które będą składane w imieniu zjazdu, oczywiście z udziałem członków naszego prezydium. Dziękuję.

[PD 1kzd_1t_12b_19810907 – 33 minuty 45 sekund]

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jeszcze jeden wniosek formalny o zamknięcie listy zgłoszeń zgłosił pan Kloc. Chodzi o zamknięcie listy zgłoszeń w tej chwili, w związku z czym nie wiem, czy możemy głosować ten wniosek przed podaniem liczebności i ilości zgłoszeń. W tej chwili sekretariat podał mi zgłoszenie do numeru 41, w tej chwili jesteśmy przy trzynastym, czyli osiemnaście i jeszcze trzy. Mamy w tej chwili 23 osoby zgłoszone do dyskusji. Ponieważ wniosek ma charakter wniosku formalnego i jest zaakceptowany przez przewodniczącego delegacji, chciałbym go postawić pod głosowanie, z tym że wszystkie te głosy, które zostały złożone w sekretariacie, będą, wszyscy ci panowie będą dopuszczeni do głosu, ale przypominam, według zmiennego sposobu dyskutowania.

Zatem jeszcze raz odczytuję wniosek formalny: „Zamknąć listę zgłoszeń do dyskusji”. Kto jest za wnioskiem o zamknięcie listy zgłoszeń do dyskusji statutowej? Dziękuję. Kto jest przeciwny zamknięciu listy zgłoszeń do dyskusji statutowej?

Czy Komisja Skrutacyjna jest w stanie wydać…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Tak, większością głosów wniosek przeszedł.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Daniel Filar, Region Wielkopolska Południowa, przygotowuje się pan Jan Rulewski[21], Bydgoszcz.

DANIEL FILAR

Daniel Filar, Wielkopolska Południowa. Koleżanki i koledzy, występuję w imieniu własnym, z tym że uwagi, które mi się nasunęły, to na tle dotychczasowej dyskusji i w toku wymiany poglądów między kolegami z regionu. Chciałbym powiedzieć, że cały ruch, który powstał oddolnie i powszechnie, na tym właśnie polegała siła naszego ruchu. I wydaje mi się, że najistotniejszą sprawą jest zachowanie tego, to znaczy dążenie do tego, ażeby każdy członek był czynny, a czynny będzie wtedy, jeśli będzie miał realny wpływ na działalność związku. I tutaj struktura i sposób wyboru władz będzie miał istotny wpływ na tę sprawę. Równocześnie wiemy, że struktura władz mocno scentralizowana nie sprzyja temu i zresztą mamy tego smutne przykłady z dotychczasowej działalności na różnych polach działania. Dlatego wydaje mi się, że najistotniejszą sprawą, z czego wywodzi się zresztą jedność Solidarności, to polega na tym, o czym mówił ks. Tischner, mianowicie na solidarności sumień, a nie ślepym wykonywaniu odgórnych nakazów. My mamy służyć, a nie rządzić. Z tego proszę wyciągnąć wnioski, jeśli dalej będziemy na te tematy mówili. Dziękuję. Ja tylko tyle [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zanim udzielę głosu panu Rulewskiemu, chciałbym przegłosować sprawę następującą, związaną z wnioskiem formalnym pana Ignacego Czeżyka[22] z Rejonu Środkowo-Wschodniego. To się wiąże ze sprawą, którą przewodniczący zjazdu przedstawił poprzednio, mianowicie że wniosek brzmi następująco: „Przed przerwą powinni przedstawić stanowisko twórcy statutu. Bez ich zdania przemyślenia delegatów będą mniej skuteczne”. W związku z tym stawiam pod głosowanie, czy dopuszczamy do dyskusji pana Wiesława Chrzanowskiego, przewodniczącego grupy ekspertów zaproszonych na zjazd. Powtarzam: do dyskusji zgłosił się pan Wiesław Chrzanowski, przewodniczący grupy ekspertów zaproszonych na zjazd, i dopuszczenie go do dyskusji wymaga zgody zebranych.

Stawiam wniosek pod głosowanie: Kto jest za dopuszczeniem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw dopuszczeniu? Dziękuję bardzo. Niewątpliwie…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych

Zdecydowana większość głosów.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zatem po panu Janie Rulewskim z Bydgoszczy zabierze głos Wiesław Chrzanowski, przewodniczący grupy ekspertów.

[PD 1kzd_1t_12b_19810907 – 40 minut 36 sekund]

JAN RULEWSKI

Proszę koleżeństwa, miałem dwie zmiany. Jedna typu gumka, to ubiegł mnie kolega Sobieszek, jest to sprawa ewidentna, i jedna typu piórko. Uważam, że dyskusja na temat statutu jest trochę zdezaktualizowana wobec czekającej nas reformy gospodarczej, którą inicjuje związek, wobec konieczności wprowadzenia samorządów. Proszę zauważyć, że oś naszego statutu, jego szpica skierowana jest przeciwko dyrekcji, przeciwko administracji państwowej. W warunkach wprowadzenia naszego samorządu ulega ta oś zmianie. Na pewno stroną dla nas będzie samorząd. Na pewno staną prości ludzie w konfliktowych sytuacjach wobec rozterki: czy poprzeć związek, czy poprzeć samorząd, bo to będą ludzie z tej samej fabryki. Dlatego uważam za niezbędne, może nie na tym zjeździe, ale już rozpoczęcie prac nad przebudową statutu zaadaptowanego do warunków reformy gospodarczej, do warunków istnienia samorządu. Chodzi tam o określenie takich spraw, jak podległość, względnie wzajemna zależność między związkiem a samorządem i jego organami, dalej – zachowanie i dyscyplina członka związku, będącego jednocześnie lub działającego w ramach samorządu i jednocześnie związku. Dalej, po wyrzuceniu, po wygumkowaniu przez Sobieszka, kolegę Leszka, tego sławetnego załącznika – który zresztą nam podpowiedział nawet sąd, że nie należało go umieszczać, którego partia się wstydzi, ona wręcz namawia, żebyśmy go wykreślili, bo ona nie chce przewodzić takiemu związkowi – uważam za niezbędne w naszych warunkach określenie zachowania się członków partii będących członkami naszej organizacji związkowej w sytuacjach konfliktowych [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Bardzo proszę pana Wiesława Chrzanowskiego.

WIESŁAW CHRZANOWSKI

Chciałem najprzód podziękować państwu za dopuszczenie mnie do głosu. Co prawda eksperci nie zwracali się o możność wypowiedzenia się, ale o ile taki wniosek został postawiony, to chcemy wyraźnie sprecyzować, jakie zdaniem naszym w obecnej fazie rozwoju związku, jaka jest rola ekspertów, ze szczególnym uwzględnieniem punktu dyskutowanego w tej chwili, a mianowicie spraw statutowych.

Proszę państwa, rok temu, już przeszło rok temu, jeszcze przed zakończeniem strajku gdańskiego, najprzód w Warszawie z kolegą Janem Olszewskim i mecenasem Siła-Nowickim[23] przygotowaliśmy pierwszą wersję statutu, a później kończyliśmy to razem, jeszcze w trakcie trwania strajku z prof. Andrzejem Stelmachowskim. Później przygotowywaliśmy tę wersję statutu, która została uchwalona i do dziś stanowi podstawę działalności związku.

Ale sytuacja rok temu była inna. Nie było jeszcze możliwości wyłonienia szerokiej reprezentacji rzesz członkowskich. Powstawało to, zanim powstał związek, właściwie w momencie jego organizowania. I dlatego wtedy nasza rola, tak jak ją rozumieliśmy, też była trochę odmienna. Zresztą sami jesteśmy oczywiście też członkami tego związku. Wtedy staraliśmy się pewne koncepcje przedstawić, ale też nie jakieś oderwane, tylko z ówczesnych doświadczeń, przede wszystkim doświadczeń ówczesnych strajków na Wybrzeżu. Dlatego powstała ta koncepcja organizacji, gdzie podstawą jest zasada terytorialna, a nie branżowo-zawodowa, bo takie było życie, taki był stosunek określonych sił do władz terenowych czy centralnych. Czyli nasz związek kształtował się niezależnie od tego, kto tutaj formułował te sprawy, w oparciu o pewne życiowe potrzeby.

Dzisiaj, proszę państwa, po roku, sytuacja jest inna. Jesteśmy na I Krajowym Zjeździe Delegatów i rzeczą rozstrzygnięcia, jaka ma być nowa koncepcja, nowa konstrukcja statutu, to jest kompetencja tego zjazdu. Natomiast o ile chodzi o ekspertów, bo przecież to jest, statut jest również kwestią, sprawą, no pewnego… Samo sformułowanie pewnych również elementów wiadomości fachowych. To naszą drogą jest pokazanie, przedstawienie w ramach koncepcji, jakie są prezentowane w związku, możliwych rozwiązań o charakterze technicznym, sformułowań, sprawdzenie, żeby to było spójne, żeby mogło funkcjonować sprawnie, naturalnie w drodze określonych propozycji, które rozstrzyga naprzód Komisja Statutowa, później zjazd. I dlatego ja tutaj nie będę się wypowiadał za żadną z prezentowanych koncepcji. Najwyżej z naszej strony mogą państwo oczekiwać – gdyby taka potrzeba zachodziła – to odpowiedzi na pytania, które by wyjaśniły, o co chodzi w tej czy innej koncepcji przedstawianej. Możemy wyrazić tylko ogólne zdanie, że, proszę państwa, statut powinien zakreślać najogólniejsze ramy organizacyjne działania związku. Bo może istnieć organizacja z kiepskim statutem, bardzo dobrze funkcjonująca, a może istnieć z doskonałym statutem – fatalnie funkcjonująca [oklaski]. Bo to jest, proszę państwa, sprawa ludzi na co dzień. Chodzi o to, że muszą być określone podstawowe elementy, podstawowe koncepcje, naturalnie podział funkcji. Natomiast życie, to przecież na co dzień się nie patrzy, to jest sprawa określonego autorytetu, jaki poszczególne władze związku, poszczególni reprezentanci, przedstawiciele, potrafią sobie wyrobić. I to nie jest sprawa, że rodzą się wodzowie. Demokracja, proszę państwa, to nie ma być system, który jest niesprawny, to ma być właśnie ten system, który jest sprawny dlatego, że ci, którzy podejmują pewne decyzje, są obdarzeni zaufaniem, są wybrani, a nie powołani w jakimś innym nieznanym trybie.

I dlatego pierwsza sprawa, proszę państwa [oklaski], to uważamy, że nie należy dążyć do jakiejś takiej doskonałości w sensie szczegółowego, drobiazgowego zapisania. W wielkiej, masowej organizacji będzie to doprowadzało do tego, że później będą wciąż pretensje formalne; zresztą wiemy, że w naszym kraju są bardzo drobiazgowe przepisy w każdej dziedzinie, a równocześnie te przepisy są powszechnie nierespektowane i łamane. I dlatego, proszę państwa, to jest pierwsza sprawa.

Druga sprawa, to jest myśmy wytypowali te zagadnienia, bo moim zdaniem należy się ograniczyć do tego, co jest istotne z punktu widzenia funkcjonowania związku, a nie do deklaracji.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_12b_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_13a_19810907]

Statut to nie jest deklaracja ideowa, programowa. Ta sprawa będzie przedmiotem drugiej części zjazdu. To jest struktura władz przede wszystkim, i dlatego należy się ograniczyć do tego, co nie ma tylko charakteru słownego, ale co będzie miało rzeczywisty wpływ. I takie problemy widzieliśmy trzy: to jest struktura władz ogólnokrajowych, i to jest zagadnienie, które, o ile władze mają być wybrane według nowego systemu, musi być na tej pierwszej sesji naszego zjazdu krajowego rozstrzygnięta. Ponieważ statut, jak wiemy, wchodzi w życie, zmiany statutu dopiero przez zatwierdzenie tego uchwalonego tekstu przez co najmniej połowę regionów reprezentujących co najmniej połowę członków. Muszą być spełnione te dwa kryteria. I dlatego, gdyby były trudności z uchwaleniem, to w każdym razie ta część powinna być uchwalona w tej fazie. Bo o ile chodzi o pozostałe rzeczy, to nawet mogą być i później, bo można zmienić postanowienia, prawda nie jednorazowo, ale to tylko gdyby nie było to w pełni możliwe.

Druga sprawa, proszę państwa, znów życiowa – ja nie mówię o tym, jak ją rozwiązać – to jest sprawa tego czwartego, dodatkowego szczebla między komisją zakładową, tą podstawową jednostką, między organizacją zakładową a organizacją regionalną. Te szczeble pozastatutowo wytworzyły się w szeregu regionach, z tym że ich kompetencje, charakter itd. jest zróżnicowany. Ale wydaje się, że tutaj też nie należy dążyć do pewnych doktrynerskich rozwiązań, bo zróżnicowany jest również charakter regionów i dlatego nie ma przeszkód, żeby statut ujął to w sposób tak elastyczny, żeby, powiedzmy, na przykład walne zebranie delegatów regionu mogło o tym rozstrzygać, stosownie do potrzeb danego terenu. Nie potrzeba tego drobiazgowo regulować w statucie [oklaski].

I wreszcie, proszę państwa, trzeci, trzeci blok zagadnień, który niezależnie, w jaki sposób państwo dojdą do przekonania, że należy załatwić, to jednak problem istnieje i dlatego naszym obowiązkiem jest ten problem zakomunikować, zwrócić na niego uwagę. To jest, proszę państwa, problem sekcji zawodowych, sekcji regionalnych. Dlaczego? Dlatego że, co prawda, proszę państwa, rok temu inne były problemy i dlatego znając tę sprawę, że tak ona wygląda, nie dlatego że baliśmy się, żeby nie porównywać nas do CRZZ. Proszę państwa, w CRZZ też byli wszyscy przewodniczący związków poszczególnych, i to nic nie dało, bo to kwestia, jacy byli przewodniczący. To jest podstawowa rzecz, proszę państwa. Natomiast jest inna sprawa, że w tej chwili istnieje w szeregu zawodach tworzenie tych sekcji i wobec tego, że w statucie nie jest nic napisane, ani w jedną, ani w drugą stronę, to jedni chcą tworzyć jak gdyby związek w związku – z głosowaniem, ze zjazdem itd., itd., inni mają znów inne koncepcje, a w zasadzie, jak ze strony Komisji Krajowej jest taka czy inna opinia, to oni mówią: no przecież statut niczego nie przesądza, nie zabrania, może być tak i inaczej. I dlatego wydaje się, że statut też nie szczegółowo – bo też charakter tych sekcji, dążenia, są bardzo różne – ale powinien najogólniej sprawę tak ująć, że z jednej strony, o ile jest dążenie oddolne, to nasz związek ma ten charakter, że nie hamuje, nie przeciwstawia się, ale z drugiej strony trzeba to tak ująć, żeby równocześnie te dążenia nie groziły jedności i spoistości całego związku. Są problemy branżowe, ale one są inne niż ogólne problemy świata pracy i problemy społeczne u nas. I to powinno znaleźć, znów, w moim przekonaniu, w naszym

przekonaniu, w sposób jak najbardziej ogólny, żeby nie tworzyć rzeczy, które się dopiero tworzą w rzeczywistości. Nie zamykać je w sztywne jakieś, proszę państwa, ramy. Proszę państwa, to byłyby takie najogólniejsze uwagi o problemach, a nie o rozwiązaniach.

Proszę państwa, o ile chodzi o ten projekt Rady Naczelnej i Komisji Krajowej wybieranej przez zjazd, to nie jest… przez OPSZ zgłoszony, to nie jest kwestia, proszę państwa, nie zamierzam zabierać głosu za czy przeciw, tylko chciałem powiedzieć, że to jest wzór, jaki istniał w Polsce w związkach zawodowych i w stronnictwach politycznych, P[olskiej] P[artii] S[ocjalistycznej], Stronnictwie Ludowym itd. w okresie przedwojennym i istnieje w szeregu innych krajach. Ale z drugiej strony trzeba oczywiście pamiętać, że w statucie nie chodzi o doktrynalne rozwiązania, tylko tak, jak powiedział pan przewodniczący, to ma służyć konkretnym potrzebom życia w danym określonym momencie. Może za dwa lata, przy następnym zjeździe będzie znów ten problem wyglądał w inny sposób. My wiemy, powiedzmy to tak jasno, prosto i brutalnie, że ktoś, zastanawiając się nad tymi sprawami, nie zastanawia się nad konstrukcjami prawnymi, tylko patrzy, jak w takim czy innym systemie ma szansę, że te władze personalnie i tak dalej będą wyglądały tak, jak on by tego pragnął, zresztą z najlepszymi życzeniami dla związku jako całego.

Co więcej, proszę państwa, czy trzeba wszystko przesądzać? Przecież pewne rzeczy można przesądzić nie w statucie, a poza statutem. Na przykład ci, którzy uważają, że przewodniczący nie powinni być gdzieś tam wybierani, to jak przyjdzie co do czego, to mogą na nich nie głosować, a to nie znaczy, że koniecznie trzeba to w statucie z góry napisać. To jest sprawa, która może być i tak, i inaczej rozwiązana, jeszcze rozstrzygnięcie statutowe nie przesądza sprawy, jak to będzie konkretnie wyglądało.

Więc, proszę państwa, kończąc, chciałem powiedzieć jedno, że my jesteśmy gotowi do jednego. Gdyby były pytania dotyczące konkretnych, takich czy innych rozwiązań jednej, drugiej czy trzeciej koncepcji, gdyby były sprawy, jak przy ogólnych zasadach, bo, proszę państwa, trudno sobie wyobrazić, żeby sprawy redakcyjne, sprawy jakichś tam ścisłych ustaleń, żeby mógł w tym zakresie zjazd decydować o sprawach redakcyjnych – zjazd musi zdecydować o sprawach koncepcji i konstrukcji. Zjazd wybrał po to Komisję Statutową, że ma do niej zaufanie, że ona nada temu określoną formę, a później zjazd z kolei w głosowaniu tę sprawę zatwierdzi, i o ile uzna, że przekład tego na język już sformułowań konkretnych nie odpowiadał intencjom – bo oczywiście formułując, można coś, nawet bez złej woli, przekręcić – to bądź uchwali, bądź zażąda wprowadzenia odpowiednich poprawek. A my w tej komisji możemy służyć tylko i wyłącznie pomocą w samym formułowaniu takich czy innych przepisów, postanowień statutu. Dziękuję państwu za uwagę [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję również.

Jednocześnie przepraszam zjazd za niedopełnienie swojego regulaminowego obowiązku przerywania po skończeniu czasu, co w tym przypadku wydawało mi się dopuszczalne.

Następny wniosek formalny pana Krzysztofa Łypacewicza[24] z Regionu Mazowsze brzmi następująco: „Wnoszę o przegłosowanie dopuszczenia do głosu również drugiego autora statutu w osobie mecenasa Jana Olszewskiego. Uwaga, jest to zgodne ze zgłoszonym wcześniej wnioskiem formalnym przez Seweryna Jaworskiego”.

Oczywiście, że jest zgodne. Prezydium nie poddawało pod głosowanie owego wniosku w tym brzmieniu, dlatego że byliśmy przekonani, że pan Chrzanowski występuje – zresztą wynikało to ze zgłoszenia – w imieniu całego zespołu ekspertów. Jeżeli pan mecenas Jan Olszewski ma zamiar wziąć głos w dyskusji…

Czy jest pan mecenas Olszewski? Czy pan mecenas ma zamiar zabrać głos w dyskusji? Rezygnuje, zatem rozumiem… Dziękuję bardzo.

Zatem rozumiem, że wypowiedź pana Chrzanowskiego była w imieniu całego zespołu i wniosek jest nierzeczowy i jako taki zostaje oddalony bez głosowania.

Proszę państwa, przerwę chcielibyśmy zrobić już teraz, o godz. 13.30. Przed przerwą chcieliśmy jeszcze przegłosować propozycję prezydium dalszego kontynuowania naszych obrad. Mianowicie chcielibyśmy po obiedzie kontynuować dyskusję ogólną na temat statutu, przy czym przypominam o uchwale, która zobowiązuje osoby, które zgłosiły się do dyskusji na temat statutu, o zgłoszenia się do sekretariatu prezydium celem uściślenia tematu wypowiedzi. Najlepiej to zrobić jeszcze przed przerwą, najpóźniej po przerwie.

Podam listę dyskutantów, którzy po przerwie jeszcze będą występowali, którzy jeszcze są zapisani do dyskusji. Proszę uprzejmie o nieopuszczanie sali, bo jeszcze Komisja Uchwał i Wniosków zechce nam przedstawić projekty uchwał, to znaczy projekt telegramu, który powinniśmy wysłać od razu, i projekt uchwały, który musimy przemyśleć, a więc przed przerwą będzie jeszcze podane.

W tej chwili czytam tylko listę! Pan Krzysztof Görlich z Regionu Małopolska, pan Czesław Jezierski[25] – Dolny Śląsk, pan Paweł Szałaj z Rzeszowa, pan Andrzej Sokołowski – Region Środkowo-Wschodni, pan Kazimierz Ziobro z Regionu Rzeszowa, pan Janusz Kornalewski z Torunia, pan Bernard Bujwicki[26] z Białegostoku, pan Krzysztof Jagielski – Pomorze Zachodnie, pan Wincenty Kazańczuk[27] z Regionu Mazowsze, bardzo przepraszam za zniekształcenie nazwiska, Krzysztof Rajpert[28] – Region

Śląsko-Dąbrowski, pan Krzysztof Jagielski – Pomorze Zachodnie, pan Mieczysław Lach[29] – Piotrków Trybunalski, pan Antoni Kopaczewski z Rzeszowa.

Według danych, które ma prezydium, jest to kompletna lista dyskutantów, którzy będą dyskutowali po obiedzie. Ponieważ głosowanie będzie prowadzone równolegle z dyskusją w myśl podjętej uchwały, po głosowaniu proponujemy obrady w grupach tematycznych zgodnie z programem, zgodnie z projektem. Prosimy przewodniczącego Komisji Programowej, ażeby stwierdził, czy jest to możliwe.

Pan Milewski.

Proszę głos na dwójkę.

[PD 1kzd_1t_13a_19810907 – 13 minut 16 sekund]

JERZY MILEWSKI – sekretarz Komisji Programowej

Prosiliśmy prezydium zjazdu, żeby tę informację wyświetlić na tablicy. Chodzi o podanie numerów sal i tematów, gdzie zebrani mają pójść i te grupy tematyczne utworzyć. Natomiast wniosek Komisji Programowej był, żeby grupy tematyczne mogły się zebrać zaraz po przerwie obiadowej, w ciągu godziny. Prezydium zawiadomiło mnie, że to będzie możliwe przed kolacją lub po kolacji. Więc proszę podjąć dyskusję w sposób właściwy i tę informację wiążącą wyświetlić na tablicy. Organizatorzy są przygotowani, żeby to przeprowadzić i my także. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Dyskusję, rozumiem, staramy się prowadzić zawsze w sposób właściwy, nie tylko w tym przypadku. Jeśli idzie o numery, zostaną one wyświetlone po obiedzie, natomiast zmiana, którą proponujemy, to znaczy rozpoczęcie dyskusji w sekcjach po przerwie wynika stąd, że Komisja Statutowa musi już mieć podstawę do działania – w przeciwnym razie traciłaby czas w tym czasie, kiedy obradowałyby sekcje. Stąd nasza propozycja, a pytanie do pana Milewskiego było, czy się zgadza z tą propozycją.

Rozumiem, że się zgadza. Tak? Proszę o skinienie głową. Uzgodnione jest z panem? Tak? Dziękuję bardzo.

Czy w sprawie w ten sposób pomyślanego porządku ktoś jeszcze chciałby zabrać głos?

Bardzo proszę, pan Kuszłeyko.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Ja wniosłem wniosek formalny. Nie wiem, czy dotarł do was.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam, nie rozumiem.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Wniosek na takiej dużej kartce – powinien dotrzeć do was.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Pana wniosek? Formalny?

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Tak, tak.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Nie wpłynął, proszę pana. W sekretariacie widocznie ugrzązł.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Został nadany mniej więcej 15–20 minut temu.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę uprzejmie powiedzieć, czego tyczył wniosek.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Chodziło o przeprowadzenie głosowania dla ukierunkowania, dalszego ukierunkowania dyskusji. On musi tam gdzieś być – może panowie poszukają.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Ale proszę lepiej powtórzyć, to będzie prędzej niż szukanie.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

No nie, to może wobec tego po przerwie zrobimy, dlatego że to było uszeregowane w jakiś sposób.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za współpracę.

Stawiam zatem pod głosowanie akceptację porządku proponowanego przez prezydium. Przypominam: dyskusja wraz z głosowaniem według punktów proponowanych przez Komisję Statutową, następnie obrady w grupach tematycznych i obrady Komisji Statutowej.

Kto z państwa jest za propozycją prezydium? Oczywiście prezydium też jest za swoją. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Jeden przeciw. Zatem wniosek mogę uważać, że przeszedł. Dziękuję bardzo.

Jeszcze Komisja Uchwał i Wniosków ma głos. Bardzo proszę Komisję Uchwał i Wniosków.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Mamy jeden telegram oraz trzy projekty uchwał. Telegram do organizacji związku zawodowego górników CSRS przy Kopalni „Pluto”, Czechosłowacja.

„Jesteśmy wstrząśnięci wiadomością o katastrofie w kopalni węgla Pluto. Rodzinom i przyjaciołom tragicznie zmarłych górników przesyłamy wyrazy głębokiego i serdecznego współczucia. Gdańsk dnia 7 września”.

Proszę o przegłosowanie treści telegramu [gwar]. No, wiadomo, że delegaci I Krajowego Zjazdu NSZZ „Solidarność”…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o zaakceptowanie treści teleksu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Nie widzę [oklaski]. Treść uważamy za przyjętą.

Bardzo proszę o kontynuowanie.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Projekt uchwały I Krajowego Zjazdu Delegatów – chodzi o szkolnictwo wyższe. „Delegaci na I Krajowy Zjazd Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« popierają stanowisko środowisk akademickich, zgodnie z którym warunkiem dobrego funkcjonowania szkół wyższych i rozwoju nauki w Polsce jest pełna realizacja w przygotowywanej ustawie o szkolnictwie wyższym zasady samorządności szkół. Zasadzie tej powinny być podporządkowane wszystkie rozwiązania szczegółowe ustawy. I Krajowy Zjazd Delegatów zobowiązuje władze związku do zdecydowanych działań na rzecz przyjęcia ustawy o szkolnictwie wyższym w postaci akceptowanej przez społeczność akademicką, nauczycieli i studentów”. Proszę o przegłosowanie tej uchwały.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za przyjęciem tego tekstu? Dziękuję. Kto jest przeciw?

Przepraszam bardzo, najmocniej przepraszam za uchybienie formalne, ponieważ nie dostrzegłem, że przed głosowaniem należało udzielić głosu panu z regionu trzynastego, który chciał się ustosunkować do sprawy.

Proszę bardzo. Region trzynasty.

CZESŁAW JEZIERSKI

Moje nazwisko Jezierski Czesław, Dolny Śląsk. Ja chciałem się zwrócić do prezydium, że właśnie przed chwilą był wniosek o nadaniu telegramu, też nie zadano pytania, czy taka treść odpowiada, a wniosek dziś rano złożyłem, żeby prezydium nie głosowało na wszystkie uchwały i wnioski tak lub nie, tylko pytało się, czy są jakieś zastrzeżenia, i żeby dało czas na wniesienie ewentualnie poprawek. Uważam, że ten telegram do górników jest mdły i nie powinien być taki, powinien być zupełnie inny. I teraz znowu od razu głosuje się uchwałę, a powinien być czas na to, żeby wnieść ewentualne poprawki i uzupełnienia, i dopiero później ją głosować. Wniosek mój, jeżeli mogę, chcę teraz zgłosić. Bo on nie został dziś odczytany.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za uwagę. Uwaga była bardzo słuszna. Zatem zapytuję pana, jakie uwagi merytoryczne ma pan do uchwały, która jest w tej chwili? Czy ma pan w ogóle?

CZESŁAW JEZIERSKI

Pan mnie nie zrozumiał. Ja mam uwagę natury formalnej.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Uwaga pańska natury formalnej została przeze mnie już przyjęta jako oczywista.

CZESŁAW JEZIERSKI

Nie w całości, dlatego proszę pana, że przeczytana uchwała, następnie powinien być czas dla wszystkich, którzy tam chcą zgłosić swoje poprawki – a nie trzymać wszystkich delegatów w tej chwili – i później po raz drugi odczytana z poprawkami i głosowanie dopiero. Tak powinno być ze wszystkimi uchwałami.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Rozumiem, że wniosek jest o odroczenie głosowania, zresztą wczoraj na ten temat też mówiliśmy, zalecaliśmy, o ile dobrze pamiętam, Komisji Uchwał i Wniosków, ażeby teksty projektów uchwał publikowała i dawała delegatom przed przystąpieniem do głosowania. To jest chyba słuszne i chyba jest w duchu bardzo wniosku formalnego, który usłyszeliśmy. Jeżeli teleks i tę uchwałę chciałem poddać pod głosowanie, no to w tej chwili, prawda, możemy na ten temat zmienić podejście, to znaczy chciałbym prosić, ażeby Komisja Uchwał i Wniosków jedynie zapoznała z tekstami, natomiast w przypadku, jeżeli są wątpliwości do tego, nie będziemy w tej chwili głosowali. Ci z państwa, którzy mają uwagi i zastrzeżenia, powinni zgłosić się do Komisji Uchwał i Wniosków.

Czy pański wniosek jest w charakterze bardziej ogólnym?

MAREK WACH[30]

Marek Wach, Region Śląsko-Dąbrowski. Ja byłem autorem tego wniosku w imieniu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego – tekst zupełnie zmieniony. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W świetle tej uwagi sprawa nam się staje oczywista, że to, cośmy mieli, było tylko zaznajomieniem nas z tekstem, natomiast wszyscy z państwa, którzy mają uwagi do tej uchwały, proszeni są o skontaktowanie się z komisją.

Czy Komisja Uchwał i Wniosków ma jeszcze jakieś teksty, z którymi chce nas zapoznać?

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Tak.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Przypominając o tym, że preferujemy sposób załatwiania sprawy, ażeby projekt uchwały był opublikowany, dostarczony delegatom i dopiero po pewnym czasie poddawany pod dyskusję.

Bardzo proszę.

[PRZEDSTAWIENIE DWÓCH PROJEKTÓW UCHWAŁY

W SPRAWIE SAMORZĄDU I DYSKUSJA NAD NIMI]

[PD 1kzd_1t_13a_19810907 – 12 minut 7 sekund]

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Chciałem skupić uwagę państwa na sprawie uchwały na temat samorządu pracowniczego, tej, która już wczoraj była czytana. Otóż chcemy zaproponować następujące postępowanie: w chwili obecnej chciałbym przeczytać dwa alternatywne teksty – jeśli będzie możliwe, to tekst przez państwa zaakceptowany będzie następnie wydrukowany, dostarczony państwu do dalszych poprawek. Pozwoli to na znaczne przyspieszenie podjęcia uchwały w tak ważnej dla związku sprawie. Otóż najpierw przeczytam tekst, który jest pewną wersją wczoraj czytanego, który uległ modyfikacji, oraz drugą wersję, jaką przedstawili nam panowie Bugaj[31], Gil, Lis i Palka. Czytam pierwszy tekst projektu uchwały:

„Delegaci na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« stwierdzają, że wniesione przez rząd do Sejmu projekty ustaw o samorządzie pracowniczym i przedsiębiorstwie państwowym utrwalają zależność przedsiębiorstw od tzw. organów założycielskich, czyli urzędów podobnych do dotychczasowych zjednoczeń i ministerstw branżowych. Szczególnie rządowy projekt powoływania i odwoływania lub opiniowania dyrektorów przedsiębiorstw przez tzw. organa założycielskie zakłada istnienie organów administracyjnych nadrzędnych nad przedsiębiorstwami, zaś dając samorządom jedynie uprawnienie, sprowadza je do roli bezwolnych KSR-ów. Projekty rządowe są sprzeczne z zasadami samodzielności i samorządności przedsiębiorstw, mającymi być fundamentem zreformowanej gospodarki.

Delegaci oświadczają, że pod pozorem obrony własności ogólnospołecznej władze bronią egoistycznych interesów aparatu partyjno-administracyjnego. Podjęta ostatnio obrona tzw. nomenklatury jest próbą utrzymania tego systemu doboru kadr, w którym mianowani według kryteriów politycznych kierownicy gospodarki doprowadzili ją do obecnej katastrofy. Delegaci uznają sprawę wprowadzenia rzeczywistego samorządu pracowniczego za podstawowy postulat społeczny, zobowiązują Prezydium KKP do niezwłocznego zorganizowania, zaś zarządy regionów do sprawnego przeprowadzenia w zakładach pracy ogólnopolskiego referendum, stwierdzającego, jakie uprawnienia powinny mieć autentyczne samorządy pracownicze.

Delegaci na I Krajowy Zjazd »Solidarności« oświadczają, że związek będzie nieustępliwie walczył o taki samorząd, jaki zostanie określony w ogólnokrajowym referendum. Delegaci oczekują, że Sejm, podejmując ustawę o samorządzie pracowniczym, uszanuje wyrażoną w referendum wolę narodu i wykorzysta tym samym historyczną szansę na bezkonfliktowe przeprowadzenie reformy gospodarczej. Tylko taka ustawa może pomóc w wyprowadzeniu kraju z kryzysu. Tylko taką ustawę jako związek poprzemy”.

Oraz projekt drugi:

„Delegaci na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« wzywają członków związku i wszystkich pracowników do obrony samorządu pracowniczego. Władze, przerażone perspektywą rozwoju i utrwalania się samorządu, próbują zdusić go w zarodku, pozbawiając zarządzania przedsiębiorstwami, a szczególnie prawa powoływania i odwoływania dyrektorów. Dzieje się to pod pozorami ochrony własności ogólnospołecznej państwa, a w rzeczywistości w imię egoistycznych interesów biurokratycznego aparatu partyjno-państwowego.

Oficjalna propaganda utrzymuje, że projekt rządowy jest ze zrozumieniem przyjmowany przez większość społeczeństwa. W tej sytuacji zjazd, działając zgodnie z punktem 1 art. 8 Konstytucji PRL, która stwierdza: »Prawa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej są wyrazem interesów i woli ludu pracującego«, zwraca się do Sejmu PRL o podjęcie decyzji o jak najszybszym przeprowadzeniu ogólnonarodowego referendum w sprawie kompetencji samorządów. Referendum powinno być przeprowadzone przed uchwaleniem ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie przez Sejm PRL. W ustalaniu pytań i przeprowadzeniu referendum muszą brać udział związki zawodowe.

Zjazd postanawia równocześnie, że w przypadku odmowy przeprowadzenia referendum przez organa państwowe, związek przeprowadzi referendum wśród załóg własnymi siłami.

Delegaci na I Zjazd wyrażają nadzieję, że posłowie uszanują wolę załóg i podejmą decyzję w pełni uwzględniającą ich aspiracje. Dlatego delegaci na I Zjazd zwracają się do Sejmu PRL, aby nie uchwalał ustaw w brzmieniu, które narzucić próbuje rząd. Przyczyniłyby się one bowiem do utrwalenia biurokratycznej struktury władzy w przedsiębiorstwach. W ten sposób Sejm zaprzepaściłby historyczną szansę przeprowadzenia demokratycznej reformy, a społeczeństwo stanęłoby przed problemem podjęcia samodzielnych działań.

Delegaci na zjazd oświadczają, że związek nie zaprzestanie walki o demokratyczny samorząd, jak również bezwzględnie bronić będzie swoich członków przed poniesieniem kosztów wynikających z reformy niezaakceptowanej przez społeczeństwo. Walkę tę prowadzić będziemy przy pomocy wszelkich dostępnych środków.

Z całym naciskiem podkreślamy, że w przypadku uchwalenia ustawy o samorządzie w kształcie odbiegającym od woli załóg, związek będzie zmuszony podjąć bojkot ustawy”.

Tak przedstawiają się dwa zgłoszone projekty. Jeśli jest to możliwe, chcielibyśmy dokonać wyboru, który z nich może być przesłany do dalszej pracy i będzie dostarczony. Bardzo proszę o rozpoczęcie dyskusji i wypowiedzi w tej kwestii.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, przepraszam, kto jest wnioskodawcą?

Pan z regionu jedenastego, proszę bardzo o zabranie głosu.

GRZEGORZ PALKA

Grzegorz Palka z Ziemi Łódzkiej. Ponieważ byłem wnioskodawcą pierwszego projektu, chciałbym sprostować to, co pan powiedział, mianowicie intencje pierwszego projektu nie są zgodne z tym tekstem, który pan najpierw przedstawił. Dokonując kompilacji tych wszystkich uwag, zostały zagubione dwie podstawowe intencje pierwszego tekstu, który państwo słyszeli. A więc po pierwsze, w naszym rozumieniu referendum miało być demonstracją woli załóg wobec władzy. Natomiast w tym pierwszym tekście jest ono zapytaniem o kształt samorządu. Jest to cofnięcie się, w gruncie rzeczy, i zaprzeczenie działaniom, jakie robił związek do tej pory. Bo my tę wolę załóg znamy i my nie potrzebujemy przeprowadzać referendum, żeby ją poznać, tylko po to, żeby ją zademonstrować wobec władzy. To jest jedno.

Sprawa druga bardzo podstawowa, mianowicie: my akceptując praworządność, musimy natychmiast uruchomić mechanizm, który nas będzie bronił przed stanowieniem prawa skierowanego przeciwko związkowi, bo władza nas będzie wtedy niszczyć przy użyciu prawa. I tutaj po raz pierwszy w tym dokumencie uruchamiamy ten mechanizm. To znaczy żądamy referendum, a jeśli nie, to nie akceptujemy prawa. Otóż w pierwszym dokumencie nie ma wyraźnie powiedziane, że związek zbojkotuje uchwałę, co jest oczywiście niezbędnym elementem tego mechanizmu zabezpieczenia zwalczania związku przy pomocy prawa. Dlatego uważam, że to jest nieporozumienie, to znaczy przedstawienie, że ten pierwszy tekst kontynuuje intencje tekstu pierwotnie zgłoszonego.

Poza tym chciałbym dodać, że ten drugi tekst przedstawiony, jakkolwiek zawiera nową ideę, tzn. żeby najpierw zażądać referendum ogólnonarodowego, lepiej te intencje pierwotnego tekstu kontynuuje i dlatego pod tym drugim tekstem jestem podpisany. Tak że to odwrotna kolejność. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ponieważ widać, że sprawa jest niedopracowana, że jeszcze mamy cały szereg dyskutantów, a w tej chwili dyskusji już prowadzić nie możemy, ponieważ musimy rozpocząć przerwę, chciałem najserdeczniej zjazd przeprosić. Prezydium zgłosiło ten punkt w przekonaniu, że Komisja [Uchwał i] Wniosków jedynie zapozna nas z treściami nowych uchwał, natomiast głosowanie i dyskutowanie tej uchwały w tej chwili jest niemożliwe. W związku z czym zgłaszam się z serdeczną prośbą do wszystkich dyskutantów o skontaktowanie się z komisją wnioskową, uzgodnienie odpowiednich tekstów, natomiast komisję wnioskową zobowiązuję do wydrukowania tekstów i dostarczenie delegatom. Czy ten sposób załatwienia sprawy jest do załatwienia? Prosiłbym tylko ograniczać się do spraw formalnych i w tej chwili nie dyskutować merytorycznie, bo naprawdę musimy już zaczynać przerwę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Czy mógłbym prosić o głos jeszcze?

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę, ale jedynie odnośnie trybu załatwienia tej sprawy.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Cały czas rozmawialiśmy o trybie załatwienia. W tej sytuacji rozumiem, że celowym będzie wydrukowanie i przedstawienie delegatom. Ja proszę o taką decyzję zjazdu, czy obu tekstów, skoro nie możemy w tej chwili wybrać jednego z nich. O taką decyzję proszę.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuje bardzo. Jeszcze rozumiem pan Kuszłeyko i pan autor. Proszę mieć na uwadze, że dyskutujemy tylko sprawy formalne. Proszę już nie przytaczać argumentów merytorycznych.

Dziewiątka proszę. Głos na dziewiątkę.

[PD 1kzd_1t_13a_19810907 – 32 minuty 56 sekund]

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Uważam, że przed przygotowaniem projektu uchwały należy najpierw przegłosować zasadnicze kwestie, przede wszystkim, czy zjazd decyduje się na przeprowadzenie referendum. Po drugie, jeśli tak – to czy to referendum ma być przekazane najpierw do Sejmu, do decyzji Sejmu, czy też sami je podejmujemy. W zależności od tego uchwała będzie mogła być w odpowiednim kierunku zredagowana.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, rejon piąty. Rejon piąty, głos na piątkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 5

O, dziękuję bardzo. Chciałbym tylko zaapelować zarówno do uczestników zjazdu, jak i do komisji wnioskowej oraz do prezydium o to, żeby sprawa tych uchwał została rozstrzygnięta dziś lub najpóźniej jutro, ponieważ 17 września upływa termin rozpatrywania tej sprawy w Sejmie. Jeżeli przełożymy to na drugą turę naszego zjazdu, wówczas oddamy sprawę walkowerem. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Jedenastka.

GRZEGORZ PALKA

W sprawie procedury. Ten tekst pierwotny był dwa dni uzgadniany ze wszystkimi zainteresowanymi. I teraz jeden dzień był na zgłoszenie wszelkich uwag. Dlatego stanowczo wnoszę o wydrukowanie obu tekstów i głosowanie tego po przerwie, bo to musi być dokument i to będzie jeden z podstawowych dokumentów pierwszej części zjazdu, na który wszyscy czekają.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. To jest dokładnie to, co proponuje prezydium.

Trójka.

JAN BRODZKI

Ja mam wniosek formalny. Jan Brodzki, Region Ziemi Płockiej. Po pierwsze, nie rozumiem, dlaczego mam przyjąć do wiadomości, że zespół pracował dwa dni. To musi być uchwała doskonała, a po raz drugi ona wraca i jest niedoskonała. W związku z tym ja proponuję, żeby tę uchwałę w ogóle oddalić do momentu opracowania przez zespół tematyczny drugi, który ma również w swoim podzespole samorządy, tematu uchwały i dopiero, jeżeli ma to być przyjęte jako całego zjazdu sprawa. Co z tego, że tam ileś osób opracowało tę uchwałę, która jest w tej chwili niedoskonała. Będziemy wracali do niej kilkakrotnie…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam, że przerwę, ale czy pan wziął pod uwagę argumentację czasową, która już się…

JAN BRODZKI

Wziąłem i na przykład jutro mogą być wyniki tego zespołu już, jeżeli dzisiaj ma ten zespół zacząć pracować.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Region szósty. Proszę przejść do spraw formalnych, sprawa merytorycznie będzie jeszcze na pewno dyskutowana.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 6

Dwa teksty były dyskutowane – ten, który został odczytany wcześniej…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam, co pan nam proponuje, bo…

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 6

Proponuję wydrukowanie obu tekstów, tak jak to zrobiło prezydium, a następnie zreferowanie wtedy, kiedy sala dostanie oba teksty, w imieniu zespołów, które dwa teksty przygotowały, istoty sedna sprawy. Wydaje mi się, że w oparciu jedynie o suche materiały nie można zrozumieć różnicy między tymi tekstami.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, tak właśnie zrobimy.

Region dziewiąty.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 9

Mam tylko jedną krótką sprawę. Nie wzięliśmy pod uwagę w tym drugim projekcie jednej, podstawowej rzeczy. Chodzi po prostu o to, że nie zostało tam umieszczone, że referendum w przypadku, gdy będzie organizowane przez rząd, ma…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, przepraszam, nie prowadzimy teraz dyskusji merytorycznej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 9

Ale to jest istotna sprawa bardzo…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

No oczywiście, to jest bardzo istotne i proszę się zgłosić w tym celu do Komisji Uchwał i Wniosków, która na pana czeka.

Pan Kuszłeyko po raz drugi.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Tak, chodzi o tryb. Otóż pan przed chwilą powiedział, że najpierw wydrukujemy. Ja ponawiam wniosek formalny, który jest sprzeczny z tym, a mianowicie, żeby przed wydrukowaniem rozstrzygnąć podstawowe kwestie: czy robimy referendum w ogóle. To jest sprawa podniesienia rąk, a jeśli tak, to czy najpierw Sejm, czy też sami.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, propozycja prezydium jest – ponieważ widać jeszcze dalszych dyskutantów – ażeby dyskusję na temat tej uchwały przenieść na po obiedzie, ponieważ naprawdę musimy już iść na obiad. Przed obiadem jedynie komunikaty formalne. Mianowicie prośba: ponieważ w trakcie przerwy będą na sali rozkładane materiały zjazdowe dla delegatów, prosimy wszystkich delegatów o opuszczenie sali. Rozpoczęcie obrad po przerwie nastąpi o godzinie 16.00. Obrady będą obradami w tej sali plenarnymi, a więc prosimy o to, żeby wszyscy się w tej sali zjawili. Jeszcze jeden komunikat.

JERZY BUZEK – członek Prezydium I KZD

Proszę państwa, jest jeszcze informacja w sprawie, w której zwraca się wielu delegatów, mianowicie chodzi o informacje przekazywane przez rzecznika prasowego naszego zjazdu. Po godzinie 16.00 rzecznik prasowy przekaże nam serwis informacyjny.

Następny komunikat: spotkanie przewodniczących regionalnych grup delegatów odbędzie się w przerwie obiadowej, natychmiast teraz, po ogłoszeniu przerwy, w sali nr 153 Wydziału Matematyczno-Fizycznego Uniwersytetu Gdańskiego.

I jeszcze jedna prośba: obiad będziemy jedli w następującej kolejności: sektor 1 do 4 – natychmiast, sektor 5 do 9 – o godzinie 14.00, sektor 10 do 14 – o godzinie 14.30, i wreszcie sektory 14 do 18 – o godzinie 15.00.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Prosimy kolegę Józefa Lisieckiego o zgłoszenie się do prezydium, do koleżanki Borowskiej.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Wczoraj znaleziono magnetofon – jest do odebrania w Komisji Uchwał i Wniosków.

[Przerwa]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Prosimy bardzo o nieprzeprowadzanie wywiadów w tej chwili na Sali. Rozpoczynamy nasze obrady. Region środkowy, prosimy uprzejmie. Prosimy o siadanie na miejsca. Musimy wprowadzić pewne reguły gry. Było powiedziane, że przerwa trwa do godziny 16.00 i prosimy o ścisłe przestrzeganie terminów. Nie mamy szans przeciągać zjazdu na bałaganiarstwo. Proszę państwa, niech będą stratni ci, co są niepunktualni.

Może nadam jeden komunikat, który jest bardzo optymistyczny: w czasie przerwy obiadowej rozmawialiśmy z kolegą redaktorem Mazowieckim[32] z „Tygodnika Solidarność”, który przyjął następujące zobowiązanie, że redakcja „Tygodnika Solidarność” zobowiązuje się, według listy dostarczonej przez organizatorów zjazdu, na okres czasu trwania ważności naszego mandatu, tj. do następnego naszego walnego zjazdu, przesyłać pod adresy „Tygodnik Solidarność”. Dziękujemy bardzo [oklaski].

Chciałbym także zwrócić uwagę kolegów, że… Bardzo proszę, w tych pierwszych rzędach państwo dyskutujecie, tu jest strasznie akustyczne sprzężenie, nie można prowadzić obrad.

Proszę państwa, to są już obrady, w tej chwili trudno tutaj prowadzić jest. Otóż druga wiadomość: materiały, które były dotychczas na waszych miejscach, są bardzo ważnymi materiałami. Wśród nich jest także zawarte sprawozdanie Krajowej Komisji Wyborczej. Prosimy bardzo o pilnowanie tych materiałów, na każdym krześle były wyłożone, żeby dotarły do delegatów, a nie do postronnych osób. Tak to się teraz zdarza, są zażalenia, że nie wszystkie krzesła są obłożone materiałami, które są przeznaczone dla delegatów. Od następnej tury nie będą już rozkładane, niestety, materiały, a będą to odbierały pojedyncze osoby w imieniu regionów. Po prostu organizatorzy nie są w stanie wykładać podwójnej ilości materiałów.

I jeszcze sprawa natury może następującej: sesję popołudniową – dlatego ja prezentuję, ponieważ już dotychczas prowadziłem – będzie prowadził kolega Benedykt Nowak z Elbląga. Będziemy mu towarzyszyć razem z kolegą Lesławem Pagą z Lublina. Moje nazwisko Antoni Fijałkowski z Mazowsza.

Dziękujemy bardzo. Prosimy bardzo o szybkie i ciche zajmowanie już miejsc, ponieważ będą trwały obrady merytoryczne. Dziękujemy bardzo.

[PD 1kzd_1t_13a_19810907 – 43 minuty 29 sekund]

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Proszę państwa, witam serdecznie w popołudniowej sesji. W popołudniowej sesji zadaniem naszym będzie załatwić kilka spraw. W związku z tym apeluję, jako że po raz pierwszy przyszło mi prowadzić, będę się starał pełną samodyscyplinę wprowadzić w stosunku do siebie; będę także prosił o nią wszystkich delegatów.

Będziemy mieli mianowicie takie rzeczy do załatwienia: jest sprawa przedpołudniowa, przed obiadem niezałatwiona do końca, dotycząca projektu uchwały w sprawie samorządów. W związku z tym będzie przedstawiony komunikat Komisji Uchwał i Wniosków w tej sprawie.

Następną sprawą, którą musimy tutaj dzisiaj jeszcze załatwić, to są sprawy dyskusji nad zmianami do statutu. Zaproponujemy państwu pewien tok postępowania, by udało nam się doprowadzić to w miarę do końca, jeszcze przed kolacją.

Następna sprawa to będzie sprawa ogłoszenia komunikatu w sprawie dyskusji w grupach problemowych. I tutaj w tej sprawie udzielimy głosu przewodniczącemu Komisji Problemowej, który komunikat ten omówi i nada do wszystkich zainteresowanych. W związku z tym, ja miałbym prośbę do kolegi Sienkiewicza z Komisji Uchwał i Wniosków, żeby przedstawił to.

Bardzo proszę, kolega Sienkiewicz albo ktoś w jego imieniu, proszę. Z tym, że ja miałbym prośbę do kolegi, żeby tutaj zajął miejsce, bo tak żeśmy się umówili przedtem.

[KOMUNIKAT KOMISJI UCHWAŁ I WNIOSKÓW W SPRAWIE UCHWAŁY O SAMORZĄDZIE – DYSKUSJA]

TADEUSZ DIEM – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Jest to komunikat Komisji Uchwał i Wniosków w sprawie uchwały o samorządzie, którą dyskutowaliśmy przedtem. Komisja proponuje następujący tryb pracy nad uchwałą. Po pierwsze, zebranie uwag, poprawek, uzupełnień i nowych propozycji w formie pisemnych wniosków kierowanych do komisji dziś, do godz. 18.00, w ciągu dwóch godzin. Po drugie, w wyniku tej pracy komisja wraz z autorami projektów przygotuje tezy uchwały, które zostaną przedstawione zjazdowi w dniu dzisiejszym. Będą to cztery krótkie cele i tezy określające całość uchwały. Projekt uchwały przygotowany w ciągu nocy w oparciu o uchwalone tezy zostanie przedstawiony w powielonej formie w dniu jutrzejszym, w godzinach rannych.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy są jakieś uwagi do tego projektu uchwały? Przepraszam, nie uchwały, a po prostu wniosku.

Proszę, tam kolega wnioskodawca, proszę…

Ja bym prosił o włączenie obsługę nagłośnienia.

GRZEGORZ PALKA

Bardzo proszę o uwzględnienie innego sposobu, mianowicie wydrukowanie dwóch projektów, które były czytane i poddanie ich pod głosowanie dzisiaj.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Ja rozumiem.

Proszę, kolega Sienkiewicz jeszcze…

Prosiłbym o włączenie nagłośnienia.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Trójka…

TADEUSZ DIEM – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Moje nazwisko jest Tadeusz Diem, dla sprostowania. Próbowaliśmy tak zrobić, żeby w ciągu przerwy obiadowej państwo otrzymaliście dwa czytane teksty w formie drukowanej. Niemniej organizatorzy nam tego nie zapewnili, twierdząc, że będzie to możliwe dopiero jutro rano. Stąd przyjęty i zaproponowany przez nas tryb.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Czy są inne uwagi? Nie widzę.

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

W związku z tym uważam, że powinniśmy się ze sprawą wstrzymać do jutra.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Przepraszam, jeszcze raz powtórzę. Jest sprawa, że osoby, które przed przerwą chciały zabrać w tej materii głos, żeby w tej chwili podeszły do Komisji Uchwał i Wniosków i to trwać może do godziny 18.00. Dają swoje sugestie, dają swoje tezy i my będziemy prosić Komisję Uchwał i Wniosków, by o godz. 18.00 przedstawiła tezy, które zostaną przez państwa zatwierdzone, jakie mają być zawarte w tym dokumencie. Następnie przez noc, że tak powiem, zostaną te tezy ubrane w formę, powielone i państwo dostaną gotowy projekt uchwały na rano. Następnie każdy będzie mógł jeszcze wnieść poprawki merytoryczne w sensie stylu do tego projektu uchwały i później poddane to będzie pod głosowanie ogólne – po południu jutrzejszego dnia. Tak chcemy przyjąć. Czy do tej…

Proszę, wnioskodawca.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_13a_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_13b_19810907]

GRZEGORZ PALKA

Chciałem zwrócić uwagę, że to dokładnie już raz zostało zrobione, cała ta procedura. Można ją powtórzyć jeszcze raz oczywiście i potem jeszcze nieskończoną ilość razy. Bardzo proszę o alternatywne przegłosowanie mojego wniosku.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Proszę w takim razie o jeszcze raz powtórzenie wniosku. Będą w takim razie głosowane oba wnioski. Ten, który został tutaj przed chwilą przeze mnie zreferowany, i proszę wnioskodawcę o powtórzenie swojego wniosku.

GRZEGORZ PALKA

Mój wniosek jest taki, żeby to wydrukować i dostarczyć delegatom, a jeśli to jest niemożliwe, to powoli i dokładnie odczytać, po czym głosować na te dwie wersje, które zostały przedstawione w wyniku czterodniowej pracy wszystkich zainteresowanych.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Chciałbym zwrócić uwagę, że w przerwie były głosy, przed przerwą i w przerwie, były bezwzględnie głosy, że ten materiał, tak ważny, że prawie jest jednym z punktów programu naszego działania, musi być dopracowany szczególnie dobrze. Więc materiały w tej chwili nie są możliwe do powielenia, dlatego to zostawiamy na noc. Rano, sądzę, że jutro sprawa i tak będzie musiała być zakończona. Proszę koledzy inni… Proszę o nagłośnienie.

KRZYSZTOF TUROWSKI

Panie przewodniczący, proszę nie komentować wniosku, proszę go przegłosować!

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Więc są dwa wnioski.

GŁOS NIEROZPOZNANY

No to chciałem [to] samo powtórzyć. Proszę głosować. Delegaci sami zadecydują!

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Bardzo proszę. Kto jest za wnioskiem zgłoszonym przez Komisję Uchwał i Wniosków?

Powtarzam jeszcze raz, że do 18.00 wszyscy zainteresowani, włącznie z wnioskodawcą, robią szkielet tez do tej uchwały. Na noc będzie to ubrane w tekst i rano, po prostu każdy z delegatów dostanie pełny tekst. Do popołudnia będzie można zgłaszać uwagi do tekstu, a po południu przegłosowanie.

Kto jest za takim wnioskiem? Dziękuję. Kto jest za wnioskiem wnioskodawcy? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów przeszedł wniosek Komisji Uchwał.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jest propozycja do Komisji Uchwał i Wniosków, następująca: z organizatorami w tej chwili załatwić jakieś lokum, żeby osoby, które chciałyby wnieść, tak jak żeśmy mówili, uwagi i poprawki, mogły osobno tę sprawę sobie opracowywać. Tutaj jest to niemożliwe. Dziękuję bardzo. W tej chwili oddam na chwilę głos Komisji Mandatowej.

Proszę bardzo koleżankę Nowakowską. Proszę koleżankę Nowakowską.

[PROTOKÓŁ NR 3 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Protokół nr 3 Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«. Komisja po sprawdzeniu listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów przedstawionej przez Krajową Komisję Wyborczą stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach I Krajowego Zjazdu Delegatów jest 896 delegatów. W dniu 7 września 1981 roku na sesji porannej obecnych było 832 delegatów, co stanowi 92,9 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenie obecności dokonano na podstawie list obecności delegatów. Gdańsk, dn. 7 września [19]81. Za Komisję podpisała Danuta Nowakowska”.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Prosi o głos przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD

Proszę państwa, jeszcze chciałem przypomnieć, że zgodnie z ustaleniami, które zostały przyjęte przez zjazd, w tej chwili odbędzie się tzw. pierwsze czytanie projektów uchwał. Czyli te uchwały, których projekty zostaną w tej chwili przeczytane przez kolegę przewodniczącego Komisji Uchwał i Wniosków, są do wiadomości nas, jako delegatów i osoby, które będą chciały nanieść poprawki bez dyskusji plenarnej, w tej chwili będą mogły to uczynić w Komisji Uchwał i Wniosków. Proszę bardzo.

[PROPOZYCJE UCHWAŁ

PRZEDSTAWIONE PRZEZ KOMISJĘ UCHWAŁ I WNIOSKÓW,

W TYM SPRAWA 13. ZESPOŁU KOMISJI PROGRAMOWEJ]

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

„Widząc palącą potrzebę określenia pełnego i precyzyjnego stanowiska związku wobec masowych środków komunikowania społecznego, I Zjazd Delegatów NZSS »Solidarność« postanawia nadać problematyce masowej komunikacji społecznej szczególną rangę w dyskusji programowej i w związku z tym powołać w sekcji 3 osobny zespół programowy „Związek a środki społecznej komunikacji”, który do II tury zjazdu przygotowałby rzetelny materiał do dyskusji”. To jest projekt pierwszy.

Projekt drugi: „Zobowiązujemy krajowe władze związku, które zostaną wybrane na obecnym zjeździe, do podjęcia starań o podpisanie umów o współpracy ze Związkiem Literatów Polskich, ze Stowarzyszeniem Filmowców Polskich i ze Stowarzyszeniem Polskich Artystów Plastyków”.

Trzeci projekt: „Uchwała o powołaniu Międzyregionalnego Funduszu Inwalidzkiego.

Pragnąc przyjść z jak najszybszą pomocą inwalidom oraz chorym niemającym do tej pory możliwości korzystania z nowoczesnego sprzętu inwalidzkiego, rehabilitacyjnego i szpitalnego, I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« uchwala powołanie Międzyregionalnego Funduszu Inwalidzkiego. Głównym zadaniem funduszu, tworzonego z jednorazowych kwot założycielskich oraz ze stałych dotacji regionów, będzie finansowanie produkcji wyżej wymienionego sprzętu oraz prac badawczych i projektowych w tej dziedzinie. Krajowe władze wykonawcze związku opracowują i zatwierdzają statut i regulamin działania funduszu, uwzględniając wytyczne, stanowiące załącznik do niniejszej uchwały”.

Czwarta propozycja: „Zjazd zobowiązuje Komisję Krajową: 1) do powołania stałej sekcji ds. rodziny i jej zagrożeń, a w tym alkoholizmu, nikotynizmu i narkomanii; 2) do zwołania w terminie trzech miesięcy od zakończenia zjazdu krajowej konferencji poświęconej wymienionym wyżej zagrożeniom z udziałem przedstawicieli zainteresowanych organizacji społecznych, instytucji i władz państwowych, episkopatu, Solidarności Rolników Indywidualnych i Rzemieślników oraz branżowych i autonomicznych związków zawodowych; 3) do opracowania i przedstawienia na tej konferencji: a) projektu szczegółowego programu i metod skutecznego działania, b) projektu odezwy do wszystkich Polaków o czynny udział w tej dziedzinie”.

Mam jeszcze gotową uchwałę – to są cztery propozycje – w sprawie szkolnictwa wyższego. Pierwsze czytanie było, nie było żadnych zastrzeżeń, więc proponowałbym odczytać i przystąpić do głosowania. Czy można?

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Proszę.

Chwileczkę, czy do tego są jakieś…

Proszę, głos.

RYSZARD BUGAJ

Ryszard Bugaj, Region Mazowsze. Proszę kolegów, ja rozumiem, że uchwały, które czytał kolega Matuszyk, są ważne, ale wydaje mi się, że priorytety nie tak wyglądają. Naprawdę te sprawy możemy rozważyć pod koniec zjazdu, jeżeli są to w ogóle sprawy, którymi zjazd musi się zajmować. Mnie się wydaje, że są to sprawy, którymi mogą się zająć po prostu statutowe władze związku po wyborach [oklaski].

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, ja rozumiem, że przedstawiamy je państwu. Na rano będą jako materiały w formie projektów uchwał. Jeżeli ktoś do nich naniesie po prostu jakieś uwagi, pod koniec dnia jutrzejszego jest punkt „wolne wnioski”, gdzie zostaną przedstawione do uchwały. Czy to może zadowolić delegatów?

Proszę tam, kolega chce zabrać głos.

KRZYSZTOF TUROWSKI

W sprawie uchwały pierwszej. Proponuję, aby była ona przegłosowana – jest to tylko wniosek formalny o utworzenie nowego zespołu – aby była przegłosowana natychmiast.

W sesji wieczornej mają obradować zespoły. Od tego, czy będzie ten zespół, czy nie, zależeć będzie, w jakim zespole będziemy pracowali.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję. Rozumiem, że należy jeszcze raz przegłosować tę uchwałę. Przeczytać. Proszę.

[PD 1kzd_1t_13b_19810907 – 10 minut 30 sekund]

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

„Widząc palącą potrzebę określenia pełnego i precyzyjnego stanowiska związku wobec masowych środków komunikowania społecznego, I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« postanawia nadać problematyce masowej komunikacji społecznej szczególną rangę w dyskusji programowej i w związku z tym powołać w sekcji 3 osobny zespół programowy »Związek a środki społecznej komunikacji«, który do II tury zjazdu przygotowałby rzetelny materiał do dyskusji”.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę, piątka.

ANDRZEJ KRAJEWSKI[33]

Andrzej Krajewski, Mazowsze. Zwracam uwagę, że myśmy dotychczas nie przegłosowali podziału nas na te zespoły. To jest tylko propozycja. W związku z tym, wydaje mi się, że głosowanie uchwały, którą przed chwilą przeczytał kolega Matuszyk, jest przedwczesne. Powinniśmy przegłosować w ogóle podział tych zespołów, do tego było sporo zastrzeżeń.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, słuszna uwaga.

Proszę o włączenie dwójki.

JERZY MILEWSKI – sekretarz Komisji Programowej

Jerzy Milewski, Gdańsk. Jako sekretarz Komisji Programowej chciałbym powiedzieć, że uznaliśmy wczoraj, Komisja Programowa, że tworzenie więcej niż 12 zespołów organizacyjnie jest niepotrzebne, dlatego że wszystkie sprawy tematyczne mogą się mieścić w którymkolwiek z tych zespołów. Nie znaczy to, że się ogranicza jakikolwiek temat. Środki masowego przekazu nadają się doskonale do zespołu 4, może tam pójść 20 ludzi, którzy opracowują 500-stronicowy dokument. Nie trzeba tworzyć więcej różnych grup, bo to nam utrudni tylko stronę techniczną i organizacyjną, natomiast merytorycznie nic nie wniesie. Chciałbym później komunikat wyjaśniający to ogłoszenie przedstawić [ogłoszenie wyświetlane na tablicy świetlnej]. Dziękuję.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Tak, później na pewno będzie udzielony głos. Ja rozumiem, że pan jest wnioskodawcą. Proszę o włączenie jedenastki.

MAREK MARKIEWICZ

Tak, jestem jednym z dwóch wnioskodawców tej uchwały i chciałbym zwrócić uwagę państwa, że w dotychczasowym układzie zespołów sprawy radia i telewizji rozpatrywane mogą być przez już trzy zespoły. Mianowicie przez zespół ds. informacji, praworządności i stosunku Solidarności do organów władzy. W tym układzie nieliczna grupa dziennikarzy, którzy są delegatami na zjeździe, zostałaby rozproszona pomiędzy te trzy zespoły. Sprawy radia i telewizji są tak ważne, że powinien powstać zespół, grupa ludzi, w którym spotkaliby się i specjaliści znający dobrze problematykę środków masowego przekazu, i ludzie, którzy są tym zainteresowani. Jest to temat na pracę dla jednego zespołu na dwa tygodnie. Uważamy, że w dyskusji programowej sprawy środków masowego przekazu muszą być w pełny sposób określone. Do tej pory my mamy tylko program negatywny. My nie mamy pełnej orientacji i określonej taktyki na teraz i perspektywicznej walki o środki masowego przekazu na najbliższy okres, chociażby do przyszłego zjazdu. Uważamy, że zjazd jak do tej pory nie docenia jeszcze środków masowego przekazu, a bez dostępu do nich cała reforma, cała walka o samorząd może być nieskuteczna. Stąd nasz wniosek [oklaski].

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Mamy propozycję, by kwestia ta w tej chwili została odsunięta, przynajmniej w tej chwili w dyskusji, gdyż w porządku ona nie była. Odsyłamy w takim razie to Komisji Uchwał i Wniosków i osoby zainteresowane do skonsultowania tego tutaj, gdyż chcemy realizować dalszy porządek dzisiejszego spotkania. Do tej sprawy na pewno będziemy mieli okazję wrócić i na razie dziękujemy.

Czy pan chce jeszcze…

Proszę, piętnastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Ja chciałem tylko przypomnieć, że w biuletynie nr 3, na stronie 72 – III Sekcja ds. Życia Publicznego, zespoły tematyczne, dziewiątka: „Prawa obywatelskie i praworządność”, punkt c jest…

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Przepraszam pana…

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Już kończę.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Środki masowego przekazu, dostęp związku do radia i telewizji, zapewnienie różnorodności poglądów w środkach społecznego przekazu oraz kontroli społecznej nad nimi. Mnie się wydaje, że to się tu zupełnie dobrze mieści. Dziękuję.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI NAD STATUTEM]

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jest także organizacyjny wniosek i prośba prezydium, by osoby, które zgłaszają wnioski formalne, osobiście je przynosiły do sekretariatu zjazdu prezydium celem wstępnej już weryfikacji tematu, który miałby stanąć, a ponadto chyba już uzgodniony w ten sposób, że wnioskodawcy będą stawiali wniosek, który zostanie przyjęty pod głosowanie.

W związku z tym przechodzimy do następnego punktu, mianowicie sprawa dyskusji nad zmianami do statutu. Proszę państwa, mamy tutaj 18 osób zapisanych do dyskusji w sprawie statutu. Prezydium zwraca się z prośbą…

Przepraszam, nie zauważyłem, że kolega stoi. W tej kwestii, czy jeszcze w poprzedniej? Ja bardzo prosiłbym, żeby może kolega tu przyszedł, do sekretariatu. Chcielibyśmy kontynuować obrady. Proszę… Jest uparty. Proszę bardzo o włączenie nagłośnienia na jedenastkę.

KRZYSZTOF TUROWSKI

Podobnie uparty jak pan, panie przewodniczący, niestety. Myśmy już wielokrotnie dyskutowali z komisją wnioskową, dyskutowaliśmy to nie tylko we własnym gronie, ale także w poszczególnych regionach. Ten wniosek ma poparcie Regionu Mazowsze, Bydgoskiego i Łodzi. To nie jest wniosek jednoosobowy. Poza tym, jeśli wyniknęła kwestia, że cały układ zespołów nie był głosowany, wobec tego prosimy o niewprowadzanie nowego zespołu, ale wprowadzenie nowego zespołu do projektu podziału na zespoły. Jeszcze raz stawiamy wniosek o przegłosowanie tego wniosku. Jest to sprawa pilna, ponieważ wieczorem będzie podział na zespoły.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Przed wieczorem, zupełnie przed, przed rozpoczęciem się tak zwanej przerwy kolacyjnej, będzie podział na zespoły. I ta sprawa powinna być wtenczas załatwiona. Bardzo proszę.

Jak mówiłem, przepraszam, bo odszedłem od tematu, mamy 18 osób zapisanych do dyskusji w sprawie statutu. Apelujemy do osób, które są zapisane do dyskusji…

Czy to jeszcze do poprzedniej sprawy? Ja mam tutaj wnioskowanie, żebym do tego nie wracał, ja bardzo proszę osoby zainteresowane o przejście tutaj do Komisji Uchwał i Wniosków, co inne osoby już to uczyniły. Chciałbym zaznaczyć, że sprawa ta nie była w porządku dziennym.

Apelujemy do osób zapisanych do dyskusji, by zabierając głos w dyskusji, zwróciły uwagę na elementy dotyczące przedstawionych państwu dziewięciu punktów, nad którymi trwa dyskusja. W związku z tym, pierwszą osobą, która zabierze głos w tej sprawie, jest Maciej Jankowski[34] z Mazowsza.

Proszę bardzo.

Do dyskusji przygotowuje się Janusz Kornalewski z Torunia, jeśli dobrze przeczytałem nazwisko.

MACIEJ JANKOWSKI

Proszę państwa, ta sprawa, którą chcę przedstawić, nie jest zawarta w tych propozycjach Komisji Statutowej, ale uważam, że jest bardzo ważna. To jest sprawa kadencyjności i pełnienia funkcji etatowych w związku. Sprawa ta jest przede wszystkim bardzo ważna dla robotników i nie tylko w naszym kraju, ale i za granicami naszego kraju. Jestem za silną władzą związkową, ale przeciwko powstaniu zawodu działacza Solidarności. Dlatego uważam, że sprawa kadencyjności powinna być postawiona jasno. Proponuję, że przy zachowaniu dwu następujących po sobie kolejno kadencji na jednym stanowisku, tak jak to jest w statucie u nas, dalsza praca na stanowisku etatowym powinna być możliwa tylko w przypadku przejścia na szczebel wyższy. Jeżeli ktoś nie zostanie wybrany, musi wrócić na okres przynajmniej jednej kadencji do pracy zawodowej. Ja uważam, że jest to jednym z gwarantów zachowania demokracji naszego związku [oklaski].

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę o zabranie głosu Zbigniewa Iwanowa z Torunia. Bardzo proszę.

ZBIGNIEW IWANÓW

Proszę państwa, ja mówię z upoważnienia delegatów Regionu Toruńskiego, w imieniu pana Janusza Kornalewskiego, który był uprzednio zgłoszony. I chciałbym tutaj dorzucić garść argumentów do propozycji przedstawionej przez pana Lecha Kaczyńskiego. Ponieważ ten projekt uważamy za stworzenie w związku systemu gwarancji, których nam obecnie brakuje. Istota sporu nie leży tutaj w nazwie: „Komisja Krajowa” czy „Rada Naczelna”, lecz w sposobie wyborów i rozdziale kompetencji. Będę więc używał na początku nazw „Komisja Krajowa” i „Prezydium Komisji Krajowej”. Delegaci Regionu Toruńskiego stoją na gruncie pełnego rozdziału władzy wykonawczej od władzy uchwałodawczej i kontrolnej. Wiąże się to z koncepcją, że Prezydium Komisji Krajowej powinien wybierać zjazd, natomiast Komisję Krajową należy wybierać z regionów. I tutaj albo na listy cząstkowe, albo przez zarządy regionalne, albo przez walne zebrania delegatów regionu. Oczywiście przy zachowaniu przybliżonej zasady proporcjonalności, tzn. jednego członka Komisji Krajowej z każdego regionu i dodatkowego jednego na każde pełne 100 lub pełne 200 tys. Ciało wykonawcze, którym byłoby prezydium, zostałoby wybrane przez zjazd przy zachowaniu zasady niełączenia funkcji w prezydium i w samej komisji. Tutaj, ze względu na brzmienie tych nazw, bardziej praktyczne byłoby więc używanie nazw zamiast „Prezydium Komisji Krajowej” – „Komisja Krajowa”, i zamiast „Komisji Krajowej” – „Rada Naczelna”, tak jak jest to sformułowane w projekcie, ponieważ nazwa „Prezydium Komisji Krajowej” sugerowałaby, że wybiera się ją z grona Komisji Krajowej, co jest sprzeczne z naszymi intencjami.

Podstawowym argumentem przemawiającym za tym wnioskiem są doświadczenia wielu regionów, które świadczą o tym, że prezydium zarządu wyłaniane ze składu zarządu może praktycznie przeforsować na plenarnych posiedzeniach zarządu każde posunięcie i każdą uchwałę, odpowiednio prezentując jej projekt.

Rada Naczelna w naszym związku stanowiłaby zawór bezpieczeństwa, uzyskując w okresie międzyzjazdowym część kompetencji zjazdu, szczególnie w możliwości zawieszania lub odwoływania na określonych warunkach członka Komisji Krajowej i powierzania jego funkcji komuś ze swego grona.

Naturalną konsekwencją tego podziału byłby wówczas zakaz pełnienia funkcji na różnych szczeblach w organach wykonawczych związku, co jest bardzo korzystne ze względów praktycznych, ponieważ funkcja przewodniczącego zarządu regionalnego absorbuje chyba zbyt wiele czasu, aby móc jeszcze sobie pozwolić na aktywną pracę w Prezydium Komisji Krajowej. Natomiast wpływ na kształt polityki związku przewodniczący zarządu regionalnego uzyskiwałby poprzez pracę w Radzie Naczelnej. Zapobiegłoby to przekazywaniu nadmiernych uprawnień w ręce etatowego, niewybieralnego aparatu związkowego oraz operatywnej części prezydium pracującej tu, na miejscu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Chciałbym przypomnieć pewne rzeczy, które ustaliliśmy przed południem. Po pierwsze, zwracamy uwagę, że wiele argumentów dotyczących statutu już się powtarza. Apelujemy do osób, które są zapisane do dyskusji, o wycofanie swoich głosów, jeżeli mają podobne bądź identyczne argumenty. W tej chwili zależy nam bardzo na czasie. Prosimy o zabieranie głosu tylko przez te osoby, które mają do wniesienia coś nowego. To jest pierwsza sprawa.

A druga sprawa: przypominamy, że został zgłoszony projekt ankietowy Komisji Statutowej i każdy z mówców miał ustosunkowywać się w sposób sformalizowany bardziej, odnosząc swoją wypowiedź do odpowiednich punktów ankiety. Zwracamy na to usilnie uwagę. Dziękujemy bardzo za wycofywane głosy, które proszę składać, wycofanie głosów w sekretariacie tutaj prezydium.

Proszę bardzo, następna osoba.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Głos wycofał już pan Antoni Kopaczewski z Regionu Rzeszowskiego. O zabranie głosu poprosimy Krzysztofa Görlicha z Regionu Małopolska. Do dyskusji przygotowuje się Czesław Jezierski, Dolny Śląsk.

[PD 1kzd_1t_13b_19810907 – 26 minut 41 sekund]

KRZYSZTOF GÖRLICH

Więc zaprezentuję tu stanowisko Regionu Małopolska w kwestiach punktu ankiety, w odniesieniu do zasad regionalizacji oraz do struktury władzy, a więc ewentualnego czwartego szczebla władzy.

Stanowisko nasze jest takie, że w wyniku naturalnego rozwoju wydarzeń ukształtowały się bardzo zróżnicowane pod względem wielkości regiony. Próba przekształcenia ich w drodze uchwały zjazdu lub innej decyzji centralnej spowoduje spore konflikty wewnętrzne. Tymczasem nic nie stoi na przeszkodzie, aby działały regiony różnej wielkości, pod warunkiem że nie nastąpi rozdrabnianie regionów istniejących, a poza tym regiony nieliczne będą miały ograniczoną reprezentację w Radzie Naczelnej, co spowoduje mechanizm autentycznego i spontanicznego łączenia się regionów.

Można to zrealizować, ustalając w statucie, że reprezentacja regionów w Radzie Naczelnej – ewentualnie w Komisji Krajowej, gdyby któryś z tych wariantów przeszedł – będzie przysługiwała tylko regionom o liczebności ograniczonej dolną granicą np. 100 tys. członków. Ponadto winno być utrudnione dzielenie regionów i tworzenie nowych.

Sprzeciwiamy się zasadzie, że granice regionu winny zgadzać się z granicami administracyjnymi. Granice regionów nie muszą się ściśle pokrywać z tymi granicami. Pod warunkiem spójności geograficznej zasadniczym i decydującym organizmem i szczeblem związkowym jest organizacja zakładowa, która powinna mieć pełne prawo decydowania o przynależności do regionu, z zachowaniem generalnej zasady spójności terytorialnej.

Chcieliśmy tutaj przestrzec – gdyż punkt ten niewątpliwie zawiera ten problem – przed naturalnym zagarnianiem kompetencji niższych szczebli władzy przez szczeble wyższe. Miałoby to ewentualnie miejsce, gdybyśmy ograniczali kompetencje walnych zebrań delegatów regionów w kwestii ustalania struktury tychże regionów, jak również organizacji zakładowych w kwestii przynależności do tych regionów. Zasada oddolnego delegowania władzy byłaby sprzeczna z podejmowaniem jakichkolwiek decyzji w tej sprawie przez krajowy zjazd.

Dalej, w odniesieniu do punktu dotyczącego dodatkowego, czwartego, szczebla władzy stoimy na stanowisku, iż biorąc pod uwagę zasadę samorządności regionów, a także różną ich specyfikę, nie należy przesądzać jednolicie ich struktury. Zdaniem W[alnego] Z[jazdu] D[elegatów] Małopolski okręgi proponowane przez K[rajową] K[omisję] W[yborczą] będą źródłem biurokracji i zbędnym szczeblem władzy. Jeżeli jednak niektóre regiony zjednoczyły się dzięki uznaniu idei okręgów, to jedynym rozwiązaniem jest przyjęcie zasady, że walne zebranie delegatów regionu określa strukturę regionu i może zobowiązać zarząd do przekazania niektórych kompetencji władzom okręgowym.

Jeżeli chodzi o strukturę władz centralnych związku, nasz zespół delegatów w chwili obecnej stoi na stanowisku, iż nie należy dzielić władzy wykonawczej od władzy uchwałodawczej, jednocześnie stoi na mocnym stanowisku, iż w władzach centralnych związku silnie muszą być zaznaczone preferencje regionalne. W związku z tym wybór władz centralnych związku należy powiązać z prawyborami w regionach, to jest z możliwością określenia preferencji wyborczych danego regionu, gdyż one tylko zapewniają statutową zasadę oddolnego delegowania władzy w naszym związku. Dziękuję.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W międzyczasie wycofał się z dyskusji pan Bujwicki z Białegostoku. Prezydium mu serdecznie dziękuje. Głos zabierze Czesław Jezierski, Region Dolny Śląsk. Do dyskusji przygotuje się Paweł Szałaj, Rzeszów.

CZESŁAW JEZIERSKI

Chciałbym przede wszystkim zwrócić uwagę delegatów i prezydium, że wcześniej był przegłosowany wniosek formalny, że będziemy mówić na poszczególne punkty i je przegłosowywać. Ja już jestem przy czwartym punkcie naszej ankiety. W związku z tym może wcześniej należałoby przegłosować te trzy pierwsze punkty ankiety, żebym ja teraz zabierał głos. Ja oczywiście mogę zabrać głos, ale to jest zaburzenie toku [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Kolego, została pewna chyba niezrozumiała sprawa. Nie był wniosek formalny, że już głosujemy na temat ankiety, natomiast że wypowiedzi wszystkich dyskutantów są uszeregowane według punktów ankiety, a to jest pewna różnica, Takiego wniosku formalnego nie było – to miały być wypowiedzi uszeregowane według punktów ankiety. Natomiast jeśli powstanie wniosek formalny, żeby już głosować ankietę, to możemy taki wniosek przeprowadzać, ale takiego wniosku do tej pory nie było.

CZESŁAW JEZIERSKI

Wobec tego przepraszam. To wielu delegatów zrozumiało opacznie, bo nie tylko ja, okazuje się. Wobec tego przechodzę do meritum sprawy.

Proszę państwa, oczywiście nie jest ważne nazewnictwo, czy Rada Naczelna, czy Komisja Krajowa, ale nie jest również to bez znaczenia i już ktoś wcześniej proponował…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Jest uwaga do kolegi, żeby odniósł to do odpowiednich punktów, zgodnie ze swoim wnioskiem przed chwilą.

CZESŁAW JEZIERSKI

Tak jest, punkt 4, jak już powiedziałem. Oczywiście wykroczę poza to, ponieważ jest wypowiedź również poza ankietą.

Proszę państwa, chodzi jednak o to, aby pozostały nazwy, które żeśmy przyjęli ze względu na to, że do tego przyzwyczaili się nasi członkowie, którzy już od roku tę nazwę używali. Popierając stanowisko o pozostawieniu nazwy „Komisja Krajowa” i jej prezydium, chciałbym jednocześnie opowiedzieć się za następującą zasadą statutową powoływania władz związku przez nasz zjazd. Po pierwsze: Komisja Krajowa wybierana proporcjonalnie z poszczególnych regionów w ilości jeden członek komisji na 100 tys. członków związku, podobnie jak w projekcie o wyborach Rady Naczelnej, z tym że każdy mały region ma prawo do minimum jednego członka i wszyscy z możliwością odwołania członka przez regionalne zebranie delegatów – nie przez zarząd regionu, jak padła wcześniej propozycja.

Oczywiście, czy ma nasz zjazd wybierać całą Komisję Krajową, czy tylko 50 proc., czy w ogóle nic, a natomiast zebrania delegatów regionów miałyby to zrobić – to powinna wyjaśnić ordynacja wyborcza i powinno to być wtórne, a nie dyskutowane dzisiaj.

Następnie, po drugie, wybór przewodniczącego związku powinien odbywać się przez zjazd delegatów, nasz tutaj. Podkreślam, nie tylko przewodniczącego Komisji Krajowej, ale przewodniczącego związku, który byłby jednocześnie przewodniczącym Komisji Krajowej.

I po trzecie, wybór prezydium dokonywany byłby przez Komisję Krajową i odwoływanie również członków tego prezydium przez Komisję Krajową.

I proszę państwa, rzecz, która umyka chyba uwadze – jestem przeciwny udzielaniu kompetencji przysługujących zjazdowi jakiemukolwiek małemu parlamentowi wybranemu na tym zjeździe i dlatego jestem za wniesieniem do statutu następującego zapisu: „Mandat delegata jest ważny na całą dwuletnią kadencję władz związku”. I wówczas uniknęlibyśmy takich sytuacji, gdzie nagle trzeba zwołać nadzwyczajny zjazd i co – wybory ponownie delegatów? Z tym że jest w statucie taki zapis, że na wniosek jednej trzeciej regionalnych zarządów musi być taki zjazd zwołany do trzech miesięcy. Mnie się wydaje, że znowu nie w gestii zarządów, a w gestii zespołów delegatów regionalnych byłoby zwołanie takiego zjazdu, i oczywiście, jak powiedziałem, też można utrzymać tą jedną trzecią tych zespołów regionalnych delegatów. To wszystko. Dziękuję.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu… Kolega Paweł Szałaj teraz zabierze głos z Rzeszowa. Przygotuje się do dyskusji Andrzej Sokołowski, Region Środkowo-Wschodni.

PAWEŁ SZAŁAJ

Region Rzeszów pragnie państwu pod rozwagę przedstawić propozycję zmian do statutu w dość kontrowersyjnej sprawie. Być może to, co będziemy państwu przedstawiali, zbulwersuje nieco państwa, gdyż pozornie wydać by się mogło, że będzie to ingerencja w samorządność komisji zakładowych. Chciałbym się na początku zastrzec, że nie takie były intencje autorów tej propozycji. Będzie to niejako środek do uporządkowania niedobrych rzeczy, jakie dzieją się w komisjach zakładowych. Nie muszę państwa przekonywać, że nasz ruch nie powstał ani w KKP, ani w zarządach regionalnych, ale powstał w komisjach zakładowych, w zakładach, i tam biło i bije nadal nasze serce. Więc jest to podstawa naszego związku. Solidarność jest dzisiaj niekwestionowaną siłą i baczmy, proszę państwa, żeby nie okazał się to kolos na glinianych nogach, bo jak tak dalej będziemy pracować w komisjach zakładowych, to takie nogi temu kolosowi urosną.

Więc jakie mamy zarzuty do prac komisji zakładowych. Może w kilku punktach państwu je przedstawię. A więc zdarza się, i to dość nagminnie, że niektóre komisje zakładowe opanowane są przez administrację zakładów. Zdarza się dość często, że działalność tych komisji sprowadza się nieomal do zera. Są niekiedy nawet kupione przez dyrektorów. Tu, proszę państwa, musimy oczyścić sobie przedpole. Musimy tym komisjom zakładowym nadać odpowiednią rangę. Jak to zrobić? Według nas nie ma innego wyjścia – po prostu należy zarząd regionu wyposażyć w kompetencje do rozwiązania komisji zakładowej włącznie. I to jest to, co może państwa zbulwersować.

Chcieliśmy wnieść poprawkę w paragrafie 23 ustęp 1 punkt 7 w następującym brzmieniu: „Okresowa ocena pracy komisji zakładowych i podejmowanie uchwał w przedmiocie rozwiązywania komisji zakładowych”, zaś w paragrafie 24 dodać punkt 4 w następującym brzmieniu: „Bieżąca kontrola pracy komisji zakładowych pod kątem realizacji uchwał walnego zjazdu, KKP oraz postanowień statutu. Sposób wykorzystania ustaleń kontroli i wyciągania konsekwencji z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości w działaniu komisji zakładowych określi szczegółowy regulamin”.

Podajemy również alternatywnie drugą wersję rozwiązania. Prosimy, aby delegaci wzięli to pod rozwagę, gdyż sprawę można załatwić w ten sposób, że na wniosek poszczególnych członków związku w ogniwie zakładowym, zarząd zwołuje walne zebranie danego szczebla i walne zebranie odwołuje komisję zakładową.

Na podstawie wniosków oraz zgromadzonych przez dział rzeszowski interwencji i materiałów obciążających, prezydium zarządu regionalnego może podjąć decyzję o zawieszeniu członków komisji zakładowych lub całej komisji zakładowej w wykonywanych czynnościach. Od decyzji prezydium przysługiwałoby odwołanie do zarządu regionu w terminie czternastodniowym. Zarząd regionu po rozpatrzeniu spraw może uchylić decyzję prezydium bądź ją utrzymać w mocy, co jest równoznaczne z rozwiązaniem komisji zakładowej.

I już na zakończenie, proszę państwa, chciałbym podkreślić, że byłby to konieczny półśrodek w tej sytuacji ciężkiej do rozwiązania, trudnych problemów w komisjach zakładowych. Dziękuję bardzo.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wpłynął w międzyczasie wniosek formalny. Poproszę kolegę o przedstawienie go.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Proszę kolegów, w tej chwili na liście dyskutantów jest jeszcze… Koleżanki i koledzy, przepraszam bardzo, jest jeszcze 13 osób zapisanych. Natomiast wpłynął wniosek formalny o zakończenie dalszej dyskusji. Ja bym to inaczej sformułował. Ten wniosek formalny mógł być tylko apelem do nich o wycofanie się z dyskusji. Jeżeli myśmy zamknęli listę dyskutantów już, to może być to tylko apel do nich, żeby się wycofali z dyskusji. Dziękuję bardzo.

Zespół trzynasty, proszę bardzo. Trzynastka. Czy to jest kolega zgłaszający wniosek formalny?

STANISŁAW KRUKOWSKI (?)

Ja chciałbym skorzystać z prawa repliki do poprzedniego głosu, króciutko. Proszę państwa…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Przepraszam bardzo, nie istnieje prawo repliki, bo myśmy przyjęli, że istnieje wniosek formalny, ale ten wniosek formalny, według dobrych obyczajów zebrania, z chwilą zamknięcia już listy dyskutantów istnieje w postaci innej – apelu o wycofanie głosu z dyskusji.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Proszę, kolega tu chciał zabrać głos. Proszę jedynkę.

KRZYSZTOF JAGIELSKI

Dziękuję bardzo, rezygnuję z dyskusji, ale zastrzegam sobie prawo oddania mojego głosu do protokołu.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękujemy serdecznie, tylko jeszcze nazwisko.

KRZYSZTOF JAGIELSKI

Krzysztof Jagielski, Region Pomorze Zachodnie, 02007.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję serdecznie [oklaski]. Proszę o zabranie głosu Andrzeja Sokołowskiego, Region Środkowo-Wschodni. Do głosu przygotuje się Kazimierz Ziobro z Rzeszowa.

[PD 1kzd_1t_13b_19810907 – 42 minuty 14 sekund]

ANDRZEJ SOKOŁOWSKI

Proszę państwa, chcę zabrać głos na temat, który nie jest poruszany w ankiecie, ale który wcześniej poruszył docent Chrzanowski – temat sekcji branżowych. Uważam, że jest to sprawa bardzo ważna i dość istotna, dlatego też powinna mieć swój zapis w statucie. Wiemy, ostatnio rozwój sekcji branżowych nastąpił bardzo mocny. W naszym związku jest bardzo dużo tych sekcji, które zawarły w ostatnim okresie ogromną ilość porozumień, podpisały różnego rodzaju masę umów, które to umowy i porozumienia spowodowały całą lawinę nieporozumień na tle poszczególnych sekcji branżowych. Działalność tych sekcji poszła w tym kierunku, że poszczególne komisje koordynacyjne zaczęły sobie, jakby to powiedzieć, uzurpować prawo do wyłącznego decydowania na temat poczynań, działalności tych sekcji. Związek jako całość nie ma specjalnego wpływu na te poczynania. Przeglądając ostatnie wydarzenia, możemy dojść do wniosku, że taki stan rzeczy będzie się w dalszym ciągu utrzymywał, jeżeli nie zrobimy jakiegoś zapisu w statucie. Otóż ostatnie sprawy ze strajkami portowców, górników były to sprawy, nie podważając tych słuszności, o które były protesty, ale były to sprawy postawione w ten sposób, że najpierw

zapowiadało się różnego rodzaju strajki przez komisje koordynacyjne poszczególnych sekcji branżowych i KKP stawała pod dylematem, który stawiał je jednoznacznie: albo uznać strajk, albo postawić pozostałych związkowców w wielkiej kropce, uznając, że jest to niewłaściwe, co oczywiście władze bardzo skrzętnie by wykorzystały.

Dlatego też uważam, że powinien być zapis w statucie ograniczający możliwość takiej działalności sekcji branżowych. Powinien być zapis w zasadzie skonsultowany z naszymi ekspertami, ponieważ jest to bardzo istotna sprawa i w związku z tym nie będę, przypuśćmy, formułował konkretnego zapisu, dlatego że jest to sprawa prawna i wymaga dość dużej konsultacji. Niemniej jednak uważam, że sens zapisu powinien iść w kierunku takim, że sekcje branżowe powinny mieć tylko zapisane, że mogą opiniować poszczególne sprawy, natomiast prowadzenie jakichkolwiek rozmów z rządem powinno być koordynowane całkowicie przez Krajową Komisję Porozumiewawczą. Ale nie na tej zasadzie, jak dotychczas, że dawało się kawałek papieru upoważniający poszczególnych ludzi do rozmów z rządem, a same rozmowy z rządem przy sekcjach powinny być prowadzone i ustalenia, jakie zostały zawarte wspólnie w sekcjach branżowych, powinny być skonsultowane przez ekspertów Krajowej Komisji Porozumiewawczej, ewentualnie pod nadzorem członków Krajowej Komisji Porozumiewawczej i dopiero później podpisane.

Ja zasygnalizowałem w zasadzie tylko sprawę sekcji branżowych, ponieważ nie ma tego w tych materiałach, które dotychczas myśmy otrzymali. Dlatego też uważam, że szersze omówienie tych spraw nastąpi w Komisji Statutowej, która rozważy sprawę, i uważam, że zwróci się do ekspertów naszych o jakieś skonkretyzowanie omówionego tematu. Dziękuję bardzo.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękujemy bardzo koledze.

Jeszcze raz apelujemy: szereg argumentów był już wykorzystanych przez wielu mówców. Chodzi nam o popchnięcie pracy realnej Komisji Statutowej. Są zamknięte listy dyskutantów i prosimy nie komentować, jak ma działać Komisja Statutowa. Prosimy wymienić punkty ankiety, ustosunkować się do kolejnych punktów ankiety, uzasadniając to, i koniec. Prosimy ten tryb wypowiedzi, i bardzo skrótowej. To może wnieść nam coś nowego. Apelujemy bardzo do kolegów zabierających głos: sala was ocenia.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze Kazimierz Ziobro z Rzeszowa. Do głosu przygotuje się kolega Waszka z Regionu Świętokrzyskiego.

KAZIMIERZ ZIOBRO

Proszę państwa, więc wyjaśniam, dlaczego zabieram głos. Otóż pochodzę nie z dużego regionu, ale w tej chwili średniego, a poza tym oddział, którego jestem reprezentantem, Regionu Rzeszów, był do niedawna MKZ-em Jarosław. I nie chodzi tylko o nasze sprawy lokalne. Myślę, że nie jest to jedyny ościenny region, który ma podobne problemy. Otóż zgadzamy się z tym, że ośrodki te, wiodące, mają pełne prawo do decydowania o programie, o konkretnym działaniu związku. Niemniej jednak chcemy my wszyscy, niezależnie, gdzieśmy się urodzili, gdzie działamy, być traktowani w miarę równorzędnie, ponieważ demokracja nie obowiązuje tylko w życiu społeczno-politycznym, ale również ona powinna obowiązywać w związkach zawodowych „Solidarność”.

I tak wielu tutaj przyjechało z terenu, mając nadzieję, że krajowy zjazd jeżeli już nie w statucie rozwiąże sprawy sporne, jeżeli chodzi o regionalizację, to przynajmniej zjazd jako najwyższa władza w sposób obiektywny ustosunkuje się do tych spornych kwestii w terenie. Mało, wielu przedstawicieli stwierdziło, że od decyzji zjazdu uzależnia, czy będzie przynależeć do tego czy do innego regionu. Stąd też nie możemy tego faktu tutaj przemilczeć. Biorąc te sprawy pod uwagę, Zarząd Regionu Rzeszów wypracował coś pośredniego, coś, co stwarza możliwość przyłączenia się pomniejszych regionów w Polsce, przy zachowaniu pewnej, określonej autonomii. I chciałem po prostu państwa zapoznać, ponieważ ten materiał miał być dostarczony i został dostarczony, niemniej jednak delegaci go nie otrzymali.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Ja chciałbym zwrócić, że to nie jest na temat, o który prosiliśmy – taka uwaga.

KAZIMIERZ ZIOBRO

Więc w tej chwili na temat oddziału – a chyba to jest sprawa statutu. Już. Struktura organizacyjna NSZZ „Solidarność” Regionu Rzeszowskiego. Po prostu koncepcje. Tworzy się przedstawicielstwa zarządu regionu w terenie, zwane oddziałami zarządu regionu.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_13b_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_14a_19810907]

Oddziały powstałe na bazie MKZ-ów zachowują swą historyczną nazwę, tj. oddziałowa międzyzakładowa komisja zakładowa regionu (tu wymienia się miejscowość). 2) proponuje się w regionie powołanie oddziałów powstałych na bazie MKZ-ów oraz w ośrodkach przemysłowych zrzeszających nie mniej niż 20 tys. członków, o ile członkowie komisji zakładowej uznają to za zasadne, np. oddział (tu wymieniamy). W ośrodkach zrzeszających poniżej 20 tys. członków, jeżeli zachodzi potrzeba, proponuje zatrudnić się pracowników terenowych podlegających zarządowi regionu lub oddziału w celu koordynowania przy pomocy pracy komisji zakładowych, zgodnie z zaleceniem regionu. Oddział sam określa swą organizację wewnętrzną i podział pracy, zgodnie ze statutem związku, główne ramy organizacyjne…

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Chcielibyśmy podziękować…

KAZIMIERZ ZIOBRO

…powinny być zbieżne. Więc może zrezygnuję, ponieważ chyba tym molochom chyba nie bardzo leży na sercu. Więc zrezygnuję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Kolego, bardzo przepraszam, jest pewne nieporozumienie. Wszystkim to leży na sercu, ale musimy wartko wędrować z naszym programem. Nie była to w pełni tematyczna wypowiedź, i to dało takie skutki.

KAZIMIERZ ZIOBRO

Więc stwierdzę jednoznacznie, że jesteśmy za powołaniem oddziału i prawie ścisłym określeniem, co należy do kompetencji tegoż oddziału i to zażegna, mam nadzieję, konflikty regionalne, jakie w tej chwili istnieją. I to musimy rozwiązać.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Tak, dziękuję.

KAZIMIERZ ZIOBRO

Oprócz tego mam jeszcze jeden króciutki wniosek. Sprawa kandydowania kierowników do władz. Uważam, że kierownik to też człowiek i jeżeli był założycielem związku, jeżeli on się sprawdził, to on może nie kandydować do władz zakładowych, ale pozazakładowych, to jest do władz regionalnych czy oddziałowych, powinien – jeżeli po prostu wyborcy uznają za stosowne – powinien móc kandydować. Dziękuję bardzo.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu kolegę Waszkę z Regionu Świętokrzyskiego. Do głosu przygotuje się Maciej Jankowski z Mazowsza.

ZYGMUNT WASZKA

Proszę państwa, w sposób syntetyczny będę chciał przedstawić stanowisko regionu w kwestii zmian statutowych. Uważamy, że granice regionu muszą uwzględniać naturalną dążność ludzi do ośrodków, które wynikają z uwarunkowań historycznych, geograficznych, gospodarczych. I dlatego w jednym regionie mogą być miejscowości, które są z różnych województw, jako że obecny podział jest niefunkcjonalny. Uważamy, że statut nie może określać szczegółów regionalizacji, a jedynie ogólne kryteria. I tak, pierwsze kryterium: obszar minimum wielkości województwa, drugie kryterium: nie może mieć charakteru wyspowego region.

Odnośnie punktu 3: jesteśmy przeciwni czterostopniowej strukturze władzy związku, natomiast zależnie od potrzeb regionu mogą być tworzone terenowe zespoły pomocnicze zarządów regionów z określonymi kompetencjami, np. w Regionie Świętokrzyskim funkcjonują delegatury, których przedstawiciele są członkami zarządu regionu.

Odnośnie punktu 4 uważamy, proszę państwa, że w obecnej sytuacji koniecznym jest, ażebyśmy mieli władze operatywne w pełnym tego słowa znaczeniu. Dlatego proponujemy, aby przewodniczący wybierany był przez zjazd. Komisja Krajowa składała się z przewodniczących regionów i członków wybranych przez zjazd spośród kandydatów zgłoszonych przez regiony, proporcjonalnie do ilości członków. I punkt c: prezydium wybierane jest przez Komisję Krajową. Dziękuję bardzo.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W związku z tym, że pan Maciej Jankowski nie wystąpi, proszę o zabranie głosu Krzysztofa Jagielskiego.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Skreślony. Kazańczuk.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Aha. W takim razie Wincenty Kazańczuk z Mazowsza.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Przygotowuje się kolega Krzysztof Rajpert, Śląsk Opolski.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Proszę państwa, po pierwsze, jeżeli chodzi o punkt 1 zmiany w statucie, uważam, że w obecnej chwili nasz zjazd został zwołany po to, żeby wybrać władze krajowe. W związku z tym, tylko w tym sensie powinna skoncentrować się nasza dyskusja, jak określić w statucie władze krajowe, żeby to umożliwiało nam wybór w przyszłej sesji naszego zjazdu. Natomiast sprawy szczegółowe proponuję, żeby zespół ekspertów opracował tzw. wykładnie statutu, dlatego że z praktyki wiem, że zarówno w komisjach zakładowych, jak i w regionach istnieją ciągle kontrowersje na temat wykładni tegoż statutu. Często na ten temat są kłótnie. Taka wykładnia przedyskutowana pozwoli właśnie te szczegółowe sprawy załatwić w ten sposób. Nie będziemy tutaj jako zjazd cały nad tym dyskutować.

Drugą sprawę, regionalizacji, proponuję przekazać przyszłym władzom wykonawczym, właśnie ewentualnie władzy w sensie tej Rady Naczelnej, jako organowi federacyjnemu międzyregionalnemu. Jeżeli tu wprowadzimy dyskusję w tej chwili na temat regionalizacji, to znając problemy, jakie miała Krajowa Komisja Wyborcza, jak i też poszczególne regiony z tym, nasz zjazd musiałby trwać co najmniej kilka tygodni, żeby te kwestie rozwiązać.

Jeżeli chodzi o szczebel pośredni, uważam, że w statucie powinna istnieć możliwość utworzenia takiego szczebla pośredniego, natomiast nie może to być obligatoryjne. Regiony wtedy, mając taką możliwość, powołają określone kompetencje tych szczebli pośrednich i przystosują je odpowiednio do własnych potrzeb związanych z własnym regionem.

Teraz sprawa najbardziej tutaj kontrowersyjna, to jest struktura władz krajowych. Ja myślę, że dzisiaj nie jest ważna nazwa tej władzy, tylko powinniśmy wybierać między koncepcjami, dwoma. Z jednej strony, jak to już niejednokrotnie dyskutanci podkreślali, jest potrzeba istnienia władzy centralnej z uwagi na to, iż swoją walkę prowadzimy z systemem totalitarnym, centralistycznym, i wtedy wydaje się być potrzebnym ciało szybkie, operatywne, mające duże kompetencje, które raz dwa by mogło odpowiadać na różne, że tak powiem, ataki ze strony tej władzy centralnej. Natomiast, z drugiej strony, jednak nie ulega wątpliwości, że wszelka władza centralna zabija aktywność członkowską. A niestety związek nasz będzie silny nie dzięki władzy centralnej, a tylko dzięki aktywności swoich członków, właśnie w komisjach zakładowych; w aktywności członków leży siła tego związku. Dlatego też, jeżeli utworzymy taką Komisję Krajową kilkunastoosobową, wybieraną przez ten zjazd, wraz z jej przewodniczącym, jako tę władzę centralną, to przeciwwagą i w pewnym stopniu kompromisem między centralizacją a demokratyzacją będzie powołanie tzw. Rady Naczelnej. Rada Naczelna będzie właśnie tym ciałem federacyjnym, w którym będą się stykały interesy wszystkich regionów. Mianowicie będą tam wchodzili wszyscy przewodniczący regionów, jak i też dalsi członkowie w ilości jeden na 100 tys. delegatów, jak to jest w propozycjach. Wtedy właśnie konflikty między władzą uchwałodawczą a ustawodawczą [wykonawczą?] pozwolą na wcześniejsze ujawnienie tychże konfliktów i ich rozwiązywanie. Ja uważam, że nie powinniśmy się bać konfliktów między władzą uchwałodawczą a wykonawczą, gdyż właśnie nieujawnienie konfliktów, jak odtąd możemy obserwować, prowadzi do załatwienia ich w sposób kuluarowy, często właśnie poprzez różnego rodzaju układy. Konflikty trzeba ujawniać, a nie je chować.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Jeszcze chwileczkę.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo prosimy o krótkie precyzowanie według punktów. Fakt nie takiego sposobu przedstawiania budzi burzę! Był ustalony tryb. To nie jest zgodne z regulaminem, co kolega robi.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Zgodnie z regulaminem jadę punkt po punkcie! Jeżeli chodzi natomiast jeszcze o poparcie tej Rady Naczelnej, uważam, że ciało wykonawcze, jakim były na ogół prezydia, nie mają czasu na tzw. dyskusje strategiczne. Właśnie tych dyskusji strategicznych jest brak w naszym związku. I właśnie Rada Naczelna miałaby czas na właśnie tego typu dyskusje strategiczne, które pozwolą ukierunkować działalność przyszłej Komisji Krajowej.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękujemy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękujemy także trzem kolegom, którzy wycofali się z dyskusji. Apelujemy do dalszych, już kilka nazwisk tylko zostało [oklaski].

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady:

Słownie: cztery. W związku z tym, proszę o zabranie głosu kol. Andrzeja Sobieraja[35], a do głosu przygotuje się Bronisław Lachowicz[36] z Leszna.

[PD 1kzd_1t_14a_19810907 – 10 minut 51 sekund]

ANDRZEJ SOBIERAJ

Sobieraj, Ziemia Radomska. Mówię w imieniu delegatów na zjazd krajowy. Sprawa regionów, proszę państwa: terytorialnie region winien być nie mniejszy jak województwo, regiony dobrowolnie mogą zrzeszać się w makroregiony, ale na zasadach tylko federacji. Organizacja związkowa znajdująca się na terenie województwa należy do regionu tego województwa, bez względu na inną przynależność administracyjną. Proszę państwa, to jest bardzo ważne! Dlaczego? Dlatego że na terenie jednego województwa, jeżeli są miasta należące do drugiego regionu, organizują strajk i inne akcje bez skonsultowania się z regionem znajdującym się na tym terenie.

Sekcje branżowe. Generalnie szkodzą jedności związku. Ich działalność winna być jednoznacznie określona w statucie. To jest bardzo ważna sprawa.

Władze związku, koncepcja przedstawiona przez Kropiwnickiego z Łodzi, poparta Karola Modzelewskiego. Dziękuję. Przedstawiam pozostałe do Komisji Statutowej.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę o zabranie głosu Krzysztofa Rajperta z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Przygotowuje się Bronisław Lachowicz z Leszna.

KRZYSZTOF RAJPERT

Proszę państwa, zwracam się z uprzejmą prośbą do delegatów o przyjęcie następującego wniosku pod rozwagę. Statut precyzuje, że kadencja do władz związku trwa dwa lata. Wyrażam pogląd, że celowe byłoby przedłużenie kadencji na okres trzyletni. Uważam, że dwuletnia kadencja powoduje i stwarza możliwości, i niebezpieczeństwa, że zajmujemy się od wyborów do wyborów. Jeżeli mamy się zajmować wyborami, to powinniśmy się zająć przygotowaniem wyborów i mechanizmów wyborczych do wyborów do rad narodowych oraz do Sejmu, które zbiegną się ewentualnie z naszymi przyszłymi wyborami. Ta motywacja, uważam, że jest wystarczająca, ażebyśmy mogli przedłużyć kadencję do trzech lat. Jednocześnie wybranie organów rzeczywiście przedstawicielskich w Polsce winno leżeć wszystkim związkowcom na sercu. Równocześnie, wówczas wnioskowałbym o przedłużenie mandatów delegatów na okres trzyletni, jak również popieram głos kolegi Kozłowskiego z Ziemi Sandomierskiej, który wnioskował

o coroczne zorganizowanie walnego zebrania delegatów w celu złożenia sprawozdań z Komisji Krajowej.

Równocześnie jestem zobligowany, jako przedstawiciel Komisji Rewizyjnej Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, do poparcia wszystkich tu wypowiedzi, które padły za rozszerzeniem kompetencji komisji rewizyjnej. Dziękuję.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Proszę o zabranie głosu Bolesława Lachowicza z Leszna. Do głosu przygotuje się Lech Biegalski[37] z Pojezierza. W związku z tym, że pan Biegalski rezygnuje z głosu, do głosu przygotuje się Eugeniusz Szumiejko[38] z Dolnego Śląska, ostatni dyskutant. Także zrezygnował, dziękuję.

BRONISŁAW LACHOWICZ

Chciałem tutaj na wstępie tylko jedną sprawę poruszyć, mianowicie że do statutu nie wprowadzono w ogóle punktu dotyczącego trybu powoływania Krajowej Komisji Wyborczej. Oczywiście taka Krajowa Komisja Wyborcza miałaby za zadanie opracowywanie jednolitej ordynacji wyborczej. Wiemy, że przy obecnych wyborach tych ordynacji wyborczych było tyle, że w zasadzie tryb przeprowadzenia wyborów był bardzo różnorodny w różnych regionach. Aby ujednolicić, uważamy, że taki punkt powinien znaleźć się w statucie odnośnie powoływania właśnie tej Krajowej Komisji Wyborczej, która by opracowała ordynację wyborczą. Dziękuję.

[KONIEC DYSKUSJI NAD ANKIETĄ PRZYGOTOWANĄ

PRZEZ KOMISJĘ STATUTOWĄ,

AUTOPOPRAWKI KOMISJI, GŁOSOWANIE]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękujemy bardzo koledze. Był to ostatni dyskutant w sprawach statutu. Proszę państwa, dziękujemy za wszystkie nowo wniesione elementy.

Proszę państwa, proponujemy następujący model działania teraz dotyczący spraw ankiety. Prosimy Komisję Statutową o wolne odczytanie wszystkich naniesionych przez nich poprawek do tej ankiety, te poprawki, które szybko były przeczytane przez Komisję Statutową. Prosimy o zanotowanie sobie poprawek i następnie, jeżeli to wyczerpie problem, to sprawa będzie głosowania wariantów, natomiast jeżeli nie wyczerpie, no to wniesiemy kolejne poprawki z sali.

Prosimy o autopoprawki Komisji Statutowej. Prosimy bardzo. Prosimy o nietracenie czasu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, będę czytał po kolei wszystkie pytania, dość wolno.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo przepraszam, skład wszystkich pytań wszyscy mają na kartkach. Prosimy jedynie o wniesienie wolne poprawek do tych pytań. Całego tekstu w tej chwili nie ma co czytać – będziemy czytać to przed głosowaniem bezpośrednio.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozumiem zgoda, więc zasadnicza poprawka, właściwie jedna, która dotyczy najbardziej newralgicznego problemu, zostaje naniesiona w punkcie cztery rzymskie. Żeby uwzględnić wszystkie wspólne mianowniki dla propozycji, które napłynęły od państwa, zdecydowaliśmy się…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo proszę, proszę o niekomentowanie poprawek na razie, a odczytanie celem zapisania. Bardzo proszę o ścisłe wypełnianie tego. To chodzi o podyktowanie poprawek, tak powiedziałbym.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Wydaje mi się, że pewien komentarz króciutki jest jednak niezbędny.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo proszę, później możemy omawiać. Gdy będą wątpliwości, pozostawmy to delegatom. Proszę o odczytanie…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Czytam: „Czy zachodzi konieczność rozdzielenia funkcji wykonawczych od uchwałodawczych na szczeblu władz krajowych?”. 1) tak, 2) nie.

Teraz 4a [gwar]: „Czy zachodzi konieczność rozdzielenia funkcji wykonawczych od uchwałodawczych na szczeblu władz krajowych?”. Powtórzę raz jeszcze: „Czy zachodzi konieczność rozdzielenia funkcji wykonawczych od uchwałodawczych na szczeblu władz krajowych?”. Odpowiedź 1) tak, 2) nie.

I teraz, jeżeli „nie”, to 4a: „Funkcje wykonawcze i uchwałodawcze powinny być łączone w jednym organie, tak jak to określa aktualny statut (czyli w Komisji Krajowej), przy czym prezydium tej komisji powinno być wyłaniane z jej grona”.

4b. Państwo będą uprzejmi przepisać cały tekst od „funkcje wykonawcze” aż do „czyli w Komisji Krajowej” w nawiasie, i potem dodać: „z tym że Prezydium Komisji Krajowej powinno być wybierane przez zjazd”. Powtarzam raz jeszcze: wariant 4b różni się tym od wariantu 4a, że państwo przepisują tekst w wariancie 4a zawarty, od „funkcje wykonawcze i uchwałodawcze” aż do tego, co jest w nawiasie „czyli w Komisji Krajowej” i dalej dopisują: „z tym że Prezydium Komisji Krajowej powinno być wybierane przez zjazd”. Czy zostałem dobrze zrozumiany?

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Czy to już koniec?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Słyszę tutaj, słyszę tutaj, kolega mi podpowiada, że nie ma 4b. Więc jest 4b! To jest nasza autopoprawka.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Czy to, co przedstawił kolega, jest zrozumiałe dla delegatów? Tam widzę, że są pytania. Proszę o uruchomienie mikrofonu w sektorze piątym.

STANISŁAW KRUKOWSKI (?)

Chciałem zapytać, czy pozostaje pytanie, które było, a które brzmi: Czy należy przeprowadzić zmiany w centralnych władzach związku? Tak. Nie. Myślę, że to pytanie powinno pozostać, chodzi o to bowiem, że delegaci mogą opowiedzieć się za koncepcją, jaka jest w tej chwili w statucie, tzn. Komisja Krajowa wybierana w połowie przez zjazd, a w połowie złożona z przewodniczących regionów. Tego w tej chwili w tej ankiecie nie ma, po tych zmianach, jak również w tej ankiecie nie ma pytania o to, w jaki sposób…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Przepraszam kolego, ale myśmy w tej chwili zadali pytanie: czy jest zrozumiała poprawka i wyłącznie było takie pytanie. Czy kolega ma ją jeszcze raz przedstawić? Przejdziemy wszystkie punkty i będziemy ewentualnie dopiero uzupełniali tę ankietę. A to nie jest jeszcze w tym miejscu. Przepraszam bardzo.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Jeszcze raz powtarzam pytanie: Czy to jest zrozumiałe dla wszystkich koleżanek i kolegów delegatów? Rozumiem, że w sektorze 10 zgłasza się kolega. Proszę o uruchomienie mikrofonu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 10

Ja proszę o sprecyzowanie, jak rozumieć określenie, że prezydium tej Komisji powinno być wyłonione z ich grona? Wyłonione przez kogo – przez samą komisję, czy przez zjazd? Dziękuję.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Proszę o udzielenie odpowiedzi.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Oczywiście w tym przypadku przez komisję.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Przez komisję. Rozumiem, że kolega uzyskał odpowiedź. Czy są jeszcze jakieś pytania lub wątpliwości? W sektorze 5 kolega ma pytanie.

Proszę. Proszę o uruchomienie mikrofonu.

[PD 1kzd_1t_14a_19810907 – 25 minut 32 sekundy]

PAWEŁ NIEZGODZKI[39]

Paweł Niezgodzki, Mazowsze. Chciałbym się dowiedzieć, czy te pytania precyzujące rozdzielanie kompetencji władz ustawodawczych i wykonawczych, w ramach tych wprowadzanych poprawek, znajdą się przed, czy po pytaniu generalnym, według mnie: czy należy wprowadzić zmiany we władzach krajowych.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Prosiłbym o powtórzenie pytania, ponieważ był szum na sali i nie zrozumiałem go dokładnie.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Ja proszę o spokój na sali!!

PAWEŁ NIEZGODZKI

Kolega nam dyktował poprawki do pytań sporządzonych przez Komisję Statutową. Moje pytanie brzmi: Czy poprawka dotycząca szczegółowych pytań na temat rozdzielenia kompetencji i określenia kompetencji ciał ustawodawczych i wykonawczych będzie wprowadzona przed pytaniem 4: czy należy wprowadzić zmiany we władzach krajowych?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

W tej chwili kompetencji ścisłych nie określamy, są to szczegóły. Na razie chodzi nam o przegłosowanie pewnego problemu: czy jest konieczne to rozdzielenie? Jeśli zgodzimy się, że konieczne, prawda, to wtedy dopiero możemy mówić o szczegółowych kompetencjach.

PAWEŁ NIEZGODZKI

Dobrze, właśnie mnie dokładnie chodzi o to, że według mnie bardziej generalnym pytaniem jest: czy należy wprowadzać zmiany we władzach krajowych? I teraz, w zależności od odpowiedzi na to pytanie, określanie odpowiedzi na dalsze pytania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Więc w poprawce nie ma tego pytania: Czy należy wprowadzać zmiany we władzach krajowych? Zdecydowaliśmy, ponieważ…

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Jasne. Dobrze, kolego. Już kolega udzielał odpowiedzi. Nie przedłużaj czasu.

Kolega ma jeszcze jedno zapytanie do tego tekstu, rozumiem. Proszę o uruchomienie mikrofonu w sektorze 7.

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Kosmowski, Podbeskidzie. Chciałbym zapytać wnioskodawcę, czy nie przewidzieliście w 4 punkcie trzeciej alternatywy, tzn. aby w myśl sugerowania przez Leszka Wałęsę prezydium wybierała Komisja Krajowa na wniosek przewodniczącego związku?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

To nie wchodzi do statutu, to może być wewnętrzna uchwała zjazdu lub tryb proponowania kandydatów przez pana Wałęsę, jeśli pan Wałęsa zostanie przewodniczącym.

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Ja uważam, że powinna być trzecia alternatywa w tym punkcie, że prezydium wybiera Komisja Krajowa na wniosek przewodniczącego związku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Rozumiem, że żąda pan, aby uchwalić tę zasadę jako poprawkę do statutu?

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Oczywiście.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Uwzględniamy tę możliwość.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Czy będą jeszcze jakieś zapytania? Czy są jeszcze jakieś poprawki?

Kolega w sektorze szóstym. Tylko proszę konkretną poprawkę. Proszę uruchomić mikrofon.

HENRYK WUJEC

Jest podane, są pytania podane: jak będzie wyłaniane prezydium, natomiast nie ma pytania, jak będzie wyłaniana Komisja Krajowa. Trzeba warianty wprowadzić, jak będzie wyłaniana Komisja Krajowa. Czy jak dotychczas? Czy przez regiony? Czy tutaj na zebraniu delegatów? Trzy możliwości.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Więc, proszę państwa, chciałbym być dobrze zrozumiany. W odpowiedzi 4a jest wyraźnie powiedziane, że stosują się do tego, regulują ten problem ściśle przez bieżące zasady określone aktualnie w statucie, czyli pozostaje to bez zmian, prawda? Natomiast w drugim przypadku taka możliwość może wchodzić w grę, jeśliby przegłosowano tę drugą możliwość.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Dziękuję.

Czy będą jeszcze jakieś poprawki? Pytanie, tak? W sektorze piątym.

Czy kolega w sektorze dziewiątym też pytanie?

To proszę w sektorze piątym.

JERZY ZIELEŃSKI

Zieleński, Mazowsze. Nie widzę tutaj wariantu z Radą Naczelną i piętnastoosobową Komisją Krajową. Czy to zostało usunięte, czy pozostało w starym brzmieniu? Bo na razie są różne warianty Komisji Krajowej i prezydium, a tego trzeciego nie widzę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie, to ja wyjaśnię. Proszę państwa, ten wariant oczywiście jest, on się mieści w odpowiedzi „tak” na pytanie: Czy zachodzi konieczność rozdzielania funkcji wykonawczych od uchwałodawczych na szczeblu władz krajowych? Jeżeli ktoś na to pytanie odpowie „tak”, to rozumiem, że optuje za Radą Naczelną, bo propozycja O[środka] P[rac] S[połeczno-]Z[awodowych] z Warszawy właśnie w tym kierunku zmierza – rozdzielenia tych funkcji. Także w odpowiedzi „tak” zawiera się również ta propozycja, która została opracowana przez O[środek] P[rac] S[połeczno-]Z[awodowych] w Warszawie.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

I to jest ostatnie pytanie.

Proszę bardzo, kolega z sektora dziewiątego.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Mnie się wydaje, że to jest troszeczkę zagmatwane. Zagmatwany jest układ tych pytań. Wydaje mi się, iż należałoby postawić pytania absolutnie kluczowe. Pierwsze pytanie dobre: Czy należy rozdzielić organy uchwałodawcze od wykonawczych? Druga sprawa, należy postawić sposób wyboru organu uchwałodawczego…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo kolegę przepraszam. Mieliśmy tylko odpowiedzieć, czy to, co kolega zaprezentował do tej pory, było zrozumiałe. Nie pytaliśmy się o własne koncepcje ankiety – to będzie za chwilę. Otóż pytamy się Komisję Statutową, czy ma do podyktowania jakiekolwiek inne jeszcze poprawki do własnej, pierwszej propozycji. Tylko to, wyłącznie. Prosimy o podanie kolejnych poprawek.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Czy kolega ma jeszcze jakieś poprawki z Komisji Statutowej?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Wydaje mi się, że zachodzi jeszcze konieczność uwzględnienia tych propozycji, które zmierzają w kierunku ścisłego sprecyzowania pytań o tryb, sposób wyboru tego ciała uchwałodawczego, czyli Komisji Krajowej w aktualnie przyjętej konwencji terminologicznej. W pięć minut zrobimy i przedstawimy.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Nie, ja nie rozumiem, ale mnie interesuje, czy do tego tekstu, który zaproponowała Komisja Statutowa, są jeszcze zaproponowane przez was jakieś uzupełnienia. Są czy nie ma?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

My nie mamy na razie takich…

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Rozumiem, nie ma. Czy będą z sali jakieś uzupełnienia, ale propozycje konkretnych zapisów? Rozumiem, że są zgłoszenia w kolejności: sektor jedenasty, piąty, dziewiąty.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

I prosimy bardzo Komisję Statutową o notowanie tych zapisów, tak żeby można było zaraz wprowadzić na gorąco później poprawki. Krótkie uzasadnienie zapisu.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Proszę bardzo, sektor jedenasty.

JERZY KROPIWNICKI

Ja mam na razie prośbę. Ponieważ pomimo tego, że rzecz została dyktowana, to w dalszym ciągu mam pewne wątpliwości. Chciałbym, żeby zostały przeczytane nie tylko poprawki, ale cały punkt 4 po uwzględnieniu poprawek.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Rozumiem, przyjmuję. Bardzo proszę o przeczytanie całego punktu 4 po uwzględnieniu poprawek. Państwo uważacie, kolega czyta cały punkt 4 po uwzględnieniu poprawek.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, za chwilę przygotujemy w całości punkt 4 i przedstawimy. Czy zgoda?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo przepraszamy, Komisja Statutowa prosi kolegę do siebie i chce opracowywać dalej na bieżąco poprawki zgłaszane z sali. Prosimy bardzo.

JAN KOZIATEK (?) – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Bardzo bym prosił prezydium o przedstawianie kolejno 1, 2 i 3 punkt, a w tym czasie dopracujemy punkt 4.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Dziękujemy, przyjmujemy tę propozycję, która usprawni nasze działanie.

Proszę bardzo, może kolega będzie odczytywał punkt 1. Prosimy kolegę z Komisji Statutowej o odczytanie punktu 1.

[PD 1kzd_1t_14a_19810907 – 34 minuty 31 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, przystępujemy do przegłosowania trzech pierwszych pytań. Natomiast pytanie 4 z uwagi na kontrowersje przygotujemy w tych wszystkich wariantach, żeby było po prostu czytelne. Proszę państwa, pytanie 1 brzmi, przeczytam, chociaż państwo macie zapisane:

„Czy zachodzi konieczność całościowej zmiany statutu? Nie, należy dokonać wyłącznie koniecznych poprawek i uzupełnień, powierzając dokładne przygotowanie ulepszeń statutowych specjalnej komisji przygotowującej propozycje dla następnego zjazdu”.

Druga wersja: tak.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ja rozumiem, panie przewodniczący, że mam prowadzić dalej czy pan…

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Nie, nie, nie. Ja będę prowadził, pan tylko czyta.

Chwileczkę, ja bym tylko jeszcze prosił, żeby w tej chwili koleżanki i koledzy delegaci z kuluarów powrócili na salę obrad. Przychodzimy do określenia kierunków pracy dla Komisji Statutowej. Są to bardzo ważne sprawy. I chciałbym, żeby wszyscy byli na sali w tej chwili. I proszę o pełną ciszę na sali, bardzo proszę. Zaprzestajemy wszelkiego chodzenia. I proszę pilnować, żeby nie było przemarszów wzdłuż sali. Rozumiem, że do tego punktu nie ma zastrzeżeń i jest on zrozumiały. Są zastrzeżenia?

JAN HUSZCZA

Jan Huszcza, Region Chełmski, mandat 05001. Mam pytanie do punktu 1 odnośnie sformułowania „specjalnej komisji przygotowującej propozycje dla następnego zjazdu”. Co to znaczy? Czy dotyczy II tury obecnego zjazdu, czy też za dwa lata?

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Proszę o odpowiedź.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

W tym pierwszym punkcie są zawarte tylko… Przewidujemy taką sytuację, że być może nie zdążymy opracować tego całościowego statutu w tej turze. Natomiast pytanie jest takie: Czy jest potrzebna całościowa zmiana statutu, czy też częściowa? Państwo po prostu wypowiedzą się, w jakim kierunku to idzie.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Przepraszam, czy kolegę z sektora jedenastego satysfakcjonuje ta odpowiedź czy nie? Widzę, że tak, ponieważ… Nie!?

JAN HUSZCZA

To nie jest odpowiedź na moje pytanie. Chodziło mi o to, czy pytanie dotyczy II tury obecnego zjazdu, czy też następnego zjazdu, który odbędzie się za dwa lata.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Według porządku przyjętego mamy przegłosować statut w I turze i ten statut powinien być po prostu przygotowany, przegłosowany. I wersja zostanie przygotowana do głosowania robocza dzisiaj w nocy na jutro rano.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Ale ja przepraszam, bo ja w tym momencie rozumiem intencje kolegi z Chełma, a nie rozumiem odpowiedzi tutaj kolegi. Pytanie brzmi w sposób następujący: Czy Statut ma być zmieniony na I zjeździe rozumiem, czy na II zjeździe?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Jesteśmy na I zjeździe.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

To ja wiem, że jesteśmy na pierwszym, kolego. Ja naprawdę wiem, gdzie jesteśmy! [oklaski] Proszę o odpowiedź, czy na pierwszym, czy na drugim, w tym sformułowaniu pytania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nam w komisji wydawało się, że pytanie to jest zupełnie jasne. Przygotowało to B[iuro] I[nformacji] P[rasowej] „S[olidarność]” i myśmy przepisali w takiej formie, i ża…

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Ja dziękuję, ja wiem, że komisji się mogło wydawać. Proszę o spokój.

Ja bym może prosił o zmianę referenta z Komisji Statutowej [oklaski]. Bardzo proszę przedstawiciela Komisji Statutowej, który… Chwileczkę, ja widzę… Czy Komisja Statutowa będzie pełniła swoje obowiązki?

Proszę państwa, my w tej chwili, po naradzie tutaj z kolegami, mamy następującą propozycję – ponieważ ja doszedłem, chciałem przedstawić państwu taką wspólną naszą propozycję jako trójki prowadzącej. Ponieważ Komisja Statutowa nie jest w tej chwili przygotowana do przedstawienia nam tego, co jest tak ważne dla naszego związku. W związku z czym proponuję, abyśmy: po pierwsze, w tej chwili załatwili jeszcze dwa wnioski formalne, które czekają na przegłosowanie, to jest pierwsza sprawa. Po drugie, udali się na kolację i po tym powrócili jeszcze na salę obrad, aby załatwić sprawy określenia spraw związanych ze statutem. I ten czas, mam nadzieję, że pozwoli kolegom na uregulowanie, bo inaczej nie jesteśmy w stanie wybrnąć z tego impasu. Czy można przyjąć tę propozycję i koledzy się na nią zgadzają? Ja rozumiem, że są inne propozycje. Kolega w sektorze jedenastym zgłasza inną propozycję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 11

Chcę odpowiedzieć na pytanie, które zostało przed chwilą zadane, ponieważ pracowałem w Komisji Zjazdowej i znam intencje tego pytania nr 1. Na tym zjeździe pierwszym, według intencji autorów tego pytania, mamy dokonać wyłącznie koniecznych poprawek i te przygotowuje Komisja Statutowa na jutro. Natomiast ta komisja w przedłużonym czasie pracy ma przygotować konkretne, szczegółowe propozycje poprawek i uzupełnień do statutu na drugi zjazd. Należy rozróżnić…

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Przepraszam, ja dziękuję koledze, tylko możemy spotkać się z takimi samymi problemami ze strony Komisji Statutowej przy następnych punktach. W związku z czym myśmy przedstawili propozycję jako prezydium koleżankom i kolegom delegatom, że w tej chwili załatwiamy dwie sprawy formalne, zjadamy szybko kolację i wracamy tutaj na salę obrad, żeby załatwić sprawy statutu. To jest nasza propozycja w intencji zrozumiałej.

Kto jest za tak postawionym wnioskiem, proszę o podniesienie mandatu do góry. Proszę państwa, z Komisją Programową możemy rozpocząć pracę jutro. To przecież jest zrozumiałe, że musimy najpierw uregulować sprawy w statucie. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów… Nie? Nie! Musimy liczyć.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Przepraszam państwa, w takim razie jeszcze raz. Kto jest za wnioskiem zgłoszonym w tej chwili przez osoby prowadzące nasze spotkanie, aby przełożyły tę sprawę na po kolacji, proszę o podniesienie mandatu do góry. Dobrze, ja widziałem wniosek formalny, ale jak się ogłasza głosowanie, to nie można wtedy zgłaszać innych wniosków. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Przepraszam, proszę chwileczkę poczekać osoby przeciwne. Ja naprawdę widzę, że sektor trzynasty cały się zgłasza do głosu – za chwileczkę was dopuścimy. Przepraszam, proszę chwileczkę poczekać. Dobrze, przepraszam w takim razie liczących. Jeszcze raz proszę: kto jest za wnioskiem, ponieważ nie zostały do końca policzone głosy, proszę o podniesienie mandatu do góry.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 46, sektor drugi – 21, sektor trzeci – 14, sektor czwarty – 22, sektor piąty – 23, sektor szósty – 18, sektor siódmy – 6, sektor ósmy – 42, sektor dziewiąty – 29, sektor dziesiąty – 17, sektor jedenasty – 12 głosów, dwunasty sektor – 5, trzynasty – nie widzę – 2 głosy, czternasty – 4, piętnasty – 10, szesnasty – 20, siedemnasty – 0, osiemnasty – 5.

Komisja Statutowa nie głosowała jeszcze? Komisja Statutowa nie głosowała.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Kto jest przeciwny temu wnioskowi?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 6 głosów, sektor drugi – 8, trzeci – 17, czwarty – 9 głosów, piąty – 15, szósty – 10, siódmy – 28, ósmy – 7, dziewiąty – 5, dziesiąty – 10, jedenasty – 18, dwunasty – 29, trzynasty – nie widzę – 53, czternasty – 16, piętnasty – 6, szesnasty – 10, siedemnasty – 14, osiemnasty – 4.

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Kto wstrzymał się od głosu?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Osiemnasty sektor ile było? 4 czy 14? 14!?

LESŁAW PAGA (?) – współprowadzący obrady

Już, chwileczkę, czy można poczekać chwileczkę, aż ogłosimy wyniki? Czy można prosić Komisję Skrutacyjną o zgłoszenie wyników tego głosowania? Proszę o komunikat, przekazanie komunikatu, proszę o spokój.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, chciałem zakomunikować kilka rzeczy. Otóż pierwsza sprawa wiąże się z dostawami materiałów dla uczestników. Mianowicie szereg delegatów poprzez przewodniczących zespołów regionalnych wnioskowało, aby delegaci mieli rzeczywiście zapewnione pierwszeństwo w otrzymywaniu wszystkich materiałów. Wniosek ten został załatwiony w ten sposób, że dzisiaj rozmawialiśmy z organizatorami i Biuro Prasowe zapewniło, że wszystkie materiały sygnowane zjazdem będą rozdawane na krzesła, rozdawane – jest około 1200 egzemplarzy materiałów tu na tej sali. Więc praktycznie powinno zostać, jeżeli delegaci biorą tylko po jednym egzemplarzu, jeżeli nie biorą egzemplarzy stąd osoby niebędące delegowane.

Druga sprawa dotyczy otrzymywania przez zespoły regionalne informacji, które BIPS wysyła w teren, tzn. jako serwis teleksowy. W związku z powyższym, chciałem powiedzieć, że od wczoraj wieczór już wdrożono to postępowanie bez naszego wniosku, w tym sensie, że koledzy otrzymują praktycznie dwa do trzy razy dziennie lub częściej następujące informacje: serwis informacyjny BIPS, który zawiera relacje ze zjazdu, jest to trzy do czterech wydań dziennie. Jest pewien poślizg, no bo trzeba je rozdać na te krzesła, ale otrzymujecie, koledzy. Następnie: raz do dwa razy dziennie wychodzi serwis informacyjny Mazowsza, który zawiera wybór teleksów z kraju. Czyli to jest ta informacja, co się dzieje w kraju, o którą również państwo prosiliście. Wreszcie wszelkie materiały przekazane przez sekretariat zjazdu są również rozdawane kolegom. Czyli te dokumenty, które my przekażemy jako uchwały czy poszczególne komisje przekażą. Ponadto wychodzi gazeta zjazdowa „Głos Wolny” na krzesło. Rozmawiałem z panem Onyszkiewiczem na temat informowania zjazdu o przebiegu konferencji prasowych.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_14a_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_14b_19810907]

A więc rzecznik stwierdził, że złożenie rzetelnej informacji na temat przebiegu konferencji prasowych jest niezwykle trudne, gdyż to się odbywa bardzo szybko. A więc w związku z powyższym, przebieg konferencji nie będzie przekazywany zjazdowi, gdyż byłoby to bardzo czasochłonne. To jest postulat, którego rzecznik stwierdził, że nie jest w stanie sensownie spełnić, tzn. relacjonować tutaj konferencji prasowej, która idzie na zewnątrz. Bo jest kilkadziesiąt do stu pytań, na które udziela odpowiedzi, no i jest nie do pomyślenia, żeby to wszystko zrelacjonować w sposób kompletny. A streścić też się nie bardzo da, bo są rozstrzelone te pytania bardzo.

Następnie jest druga sprawa, polegająca na tym, że koledzy wnioskowaliście, aby wnioski formalne były omawiane – te, które zostają odrzucone. A więc postanowiliśmy ten wniosek uwzględnić w następujący sposób: otóż wnioskodawcy wniosku formalnego proszeni są o podchodzenie do sekretariatu zjazdu i tam zgłoszenie wniosku. Przy nich sekretariat będzie podejmował decyzje, czy wniosek jest formalny, czy nie jest formalny. Jeżeli ktoś uzna tę decyzję sam, to wniosek nie będzie już omawiany. Jeżeli wnioskujący tej decyzji nie uzna, wtedy te wnioski formalne, tak jak proponowali przewodniczący zespołów regionalnych, będą pod koniec sesji omawiane i dlaczego je oddalono jako niemające charakteru formalnego. Oczywiście wnioski uznane przez sekretariat będą odsyłane do prezydium. Przypominam tylko, że muszą być po pierwsze na piśmie, po drugie powinny być parafowane przez przewodniczącego zespołu regionalnego.

Tak, to jest wszystko, proszę państwa, z komunikatów organizacyjnych. Mam jeszcze komunikat o innym charakterze, mianowicie przyszedł teleks, telegram do nas, do zjazdu, od zaproszonego gościa, pana Jakuba Święcickiego[40], który był zaproszony przez zjazd, przez Zarząd Regionu Wielkopolskiego i konsulat polski w Sztokholmie odmówił mu wydania wizy, po konsultacji z władzami w Warszawie. Pan Jakub Święcicki powiadamia o tym zjazd: „Zwracam się o interwencję u odpowiednich władz w sprawie zmiany tej decyzji”. W tej sprawie prezydium zjazdu wydało oświadczenie na wniosek delegacji Wielkopolski, że

„Prezydium I Walnego Zjazdu Delegatów »Solidarność« protestuje przeciw decyzji władz PRL odmawiających naszemu gościowi Jakubowi Święcickiemu prawa wjazdu do kraju. Jakub Święcicki jest jednym z tych ludzi, którzy znalazłszy się na emigracji, służą dobrze naszej ojczyźnie, wspierając przez wiele lat środowiska niezależne w kraju, a od roku oddając swe siły i możliwości naszemu związkowi. Prezydium zjazdu żąda zmiany decyzji władz i umożliwienia Jakubowi Święcickiemu przyjazdu na drugą część naszych obrad”. Otrzymują MSZ, MSW i minister ds. związków zawodowych Ciosek.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękujemy koledze, zaczynają być protesty. Proszę państwa, prosimy Komisję Skrutacyjną o przedstawienie wyników głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

W wyniku jawnego głosowania za wnioskiem, aby głosowanie odbyło się po kolacji, było 296 delegatów, przeciw temu wnioskowi było 275. W związku z tym wniosek większością głosów przeszedł.

[GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE LICZBY ZESPOŁÓW PROBLEMOWYCH

KOMISJI PROGRAMOWEJ, SPRAWA 13. ZESPOŁU]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękujemy bardzo.

Proszę państwa, równocześnie to jest zbieżne z opinią przewodniczącego Komisji Statutowej. Otóż pierwsza sprawa: mamy tutaj następujące sprawy jeszcze. Istnieją sprawy poszczególnych zespołów problemowych. Te sprawy wybuchały nam wielokrotnie wcześniej. Była zgłoszona lista 12 zespołów problemowych. Czy ktoś ma uzupełnienie lub propozycję zmian do zgłoszonej listy zespołów problemowych?

Proszę bardzo, sektor jedenasty.

KRZYSZTOF TUROWSKI

Panie przewodniczący, czy zechciałby pan spojrzeć na kartkę, którą ma pan przed sobą?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dobrze. Ja mam tutaj wniosek następujący. Projekt uchwały I Zjazdu Delegatów:

„Widząc palącą potrzebę określenia pełnego i precyzyjnego stanowiska związku wobec masowych środków komunikowania społecznego, I Zjazd NSZZ »Solidarność« postanawia nadać problematyce masowej komunikacji społecznej szczególną rangę w dyskusji programowej i w związku z tym powołać w sekcji trzeciej osobny zespół programowy »Związek a środki masowej komunikacji«, który do II tury zjazdu przygotowałby rzetelny materiał do dyskusji”.

Kto jest za tym uzupełnieniem? Proszę państwa, była wielokrotna dyskusja. Jest to wniosek formalny. Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Jaki jest wynik głosowania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek przeszedł zdecydowaną większością głosów [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękuję uprzejmie.

A zatem nie mamy w tej chwili 12 a 13 zespołów. Tak, rozumiem… Proszę państwa, przypominam, że każda osoba może zgłosić się do pracy w zespołach, w związku z tym to nie jest jakkolwiek sprawa kontrowersyjna. Chwileczkę, mamy kolejny wniosek.

Proszę bardzo. Sektor piąty.

STANISŁAW KRUKOWSKI

Proszę państwa, zajęty byłem tutaj uzgadnianiem z Komisją Statutową i przeoczyłem. Podjęliśmy przed chwilą uchwałę o podjęciu 13 zespołu. Pytaliśmy przedtem, kolega Krajewski pytał, kto powołał 12 zespołów. W jaki sposób zjazd może uchwalać poprawki do czegoś, co nie zostało uchwalone?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo kolego przepraszam. Były po prostu pytania o poprawki wniesione, był zgłoszony wniosek formalny, który przeszedł większością głosów. Jest pytanie o dalsze poprawki, a następnie, jeżeli będą poprawki, wyczerpiemy poprawki, przegłosujemy pełną listę zespołów. Nie widzę żadnego potknięcia na razie.

Proszę, kolega Bugaj – czy ma jakieś poprawki do proponowanych zespołów? Została wniesiona jedna poprawka dotychczas: dołączenie tego zespołu 13. Proszę bardzo.

RYSZARD BUGAJ

Mam poprawkę. Proponuję po prostu zintegrowanie trzech zespołów w jeden, to znaczy zespołu 5, 6 i 7. Wszystkie te zespoły mają się zajmować sprawami gospodarczymi, moim zdaniem, absolutnie ściśle ze sobą związanymi.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo proszę, może po kolei, dlatego że to jest po prostu… Zwracam uwagę, że myśmy mieli pewne zespoły problemowe grupujące szereg zespołów, prawda, i tutaj kolega proponuje połączenie jeszcze raz. Prosiłbym o precyzyjne odczytanie tytułów tych zespołów.

RYSZARD BUGAJ

Więc 5 zespół to jest: „Program stabilizacji i polityki gospodarczej oraz reformy gospodarczej i samorządu pracowniczego”, zespól 6 to jest: „Rynek, ceny i koszty utrzymania” i to z planem stabilizacyjnym wiąże się to całkowicie, bezpośrednio, moim zdaniem. I zespól 7 to jest sprawa pracy i zatrudnienia, płac, ochrony i prawa pracy. To oczywiście nie jest już tak bezsporne, jak wydaje mi się, zintegrowanie 5 i 6. Ale sądzę, że z korzyścią będzie przyjęcie wszystkich tych trzech razem.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, w tej sprawie…

Proszę bardzo, sektor pierwszy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 1

Proszę państwa, żeby uratować sytuację – bo obawiam się, że wybuchnie zupełnie niepotrzebna dyskusja – chciałem prosić docenta Milewskiego, który się już zgłaszał do głosu, żeby zażegnał. Wszelkie komisje są sprawą nieformalną, dzisiaj na zebraniu wieczorem my sobie to wszystko przetasujemy, zgodnie z narzucającą się logiką. Nie jest to żaden twór formalny. Proszę zażegnać tę niepotrzebną dyskusję i w ogóle niepotrzebnie nie marnować czasu. Również zwracam się do dr. Bugaja, który w dobrej intencji wniósł, no wydaje mi się, przedwczesną uwagę. To są sprawy, które będą na komisji i szkoda na to czasu tutaj, w głównym…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękujemy bardzo za bardzo konstruktywny wniosek [oklaski].

Proszę państwa, nie ma więcej czego głosować w tym rozumieniu, że zgodnie z tą tematyką będzie przyjęty podział w ramach zespołów tych problemowych.

Czy problematykę dodatkową, związaną z zespołami problemowymi, mógłby wyjaśnić kolega Milewski? Proszę bardzo. Dwójka, proszę bardzo. Dwójka.

JERZY MILEWSKI

Proszę państwa, Komisja Programowa postanowiła, że nie jest władna decydować dokładnie i szczegółowo, czym tych 12 zespołów ma się zajmować i zebranie tych zespołów, pierwsze zebranie ma na celu ukonstytuowanie ich, które miałoby polegać na, po pierwsze, wybraniu dwóch przedstawicieli, którzy wejdą w skład Komisji Programowej, na określeniu trybu, harmonogramu swoich prac oraz zakresu tematycznego, który chcą objąć, i na podzieleniu się na pięć lub piętnaście różnych grup tematycznych, w zależności od tego, czy Komisja zgromadzi dwieście osób czy pięć osób, powiedzmy, oraz na określeniu sposobu komunikowania się, powiedzmy, z grupą redakcyjną Komisji Programowej i z sekretariatem. Nie czuliśmy się kompetentni określać, czym się poszczególne zespoły mają zajmować. Sądziliśmy, że tematyka hasłowo tam wyszczególniona, choć pomieszana między poszczególnymi zespołami, jednak znajdzie wyraz gdzieś w jakimś zespole. Jeżeli nie znajdzie wyrazu, to wtedy będziemy apelować, żeby któryś z zespołów tę tematykę podjął.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

JERZY MILEWSKI

Proszę państwa, ponieważ jestem przy głosie, chciałbym jeszcze poprosić o to, żeby – bo nie mam innego sposobu komunikowania się – Komisja Programowa jeszcze nie istnieje i nie może przyjmować do siebie uchwał zjazdu, bo nie ma czym tych uchwał realizować. Organizatorzy dali nam 12 sal, podzieliliśmy się na 12 grupek, żeby zainicjować zebrania konstytucyjne tych zespołów. Jeżeli jakaś grupa delegatów chce stworzyć dodatkowe zespoły, muszą to robić chyba poza naszymi tutaj możliwościami organizacyjnymi albo bezpośrednio z sekretariatem zjazdu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo przepraszam, ja bym takiego wniosku…

JERZY MILEWSKI

Bardzo bym prosił wysłuchać mnie. Mianowicie jeśli dojdzie dzisiaj do zebrania zespołów programowych, to poszczególni koledzy proszeni są przez organizatorów o opiekę nad kluczami do sal i zostałem zobowiązany do odczytania 12 nazwisk kolegów, członków Komisji Programowej, którzy będą te klucze organizowali.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Bardzo przepraszam, ale czy można by przekazywania kluczy i odpowiedzialności nie robić publicznie, tylko…

JERZY MILEWSKI

Jeśli tego nie zrobimy tutaj, obawiam się, że sale nie zostaną otwarte i nie będzie autobusów i tak dalej, proszę państwa. To są sprawy drobne, ale życiowe.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – współprowadzący obrady

Dobrze. Prosimy o wyświetlenie na tablicy sal, numerów właściwych.

W tej chwili, proszę państwa, jest według naszego grafiku kuchennego, tak nazwijmy go, ostatni termin pójścia na kolację. Od godziny 18.00 to już jest kres górny. Wydawanie kolacji jest do godziny 19.30.

Mam pytanie: czy bezpośrednio po kolacji, tzn. od godziny 19.30, zjawiamy się tutaj na sali i podejmujemy dalszą część dyskusji dotyczącej statutu? Kto jest za takim rozwiązaniem? [gwar] Tak. Dziękuję bardzo.

Przepraszam bardzo, ja już tutaj troszeczkę…

Proszę bardzo, kolega Onyszkiewicz jeszcze tuż przed wyjściem na kolację miał jakiś komunikat. Kolega Onyszkiewicz.

Bardzo proszę.

[PD 1kzd_1t_14b_19810907 – 14 minut 14 sekund]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, ja rozumiem, że był wniosek, żebym powiedział parę słów na temat tego, co się dzieje w kraju i w ogóle jak jest przyjmowany nasz zjazd. W związku z tym ja rozumiem, że jak ktoś chce posłuchać, to niech posłucha, a jak nie, to nie. Otóż sytuacja jest taka, że z początku, tzn. w sobotę i w niedzielę, środki masowego przekazu trochę inaczej przyjmowały nasz zjazd, mianowicie była taka dość ostra reakcja na niewpuszczenie telewizji i na nasze stanowisko w tej sprawie. Poza tym też publikowano rozmaite wywiady z rozmaitymi ludźmi, ale niemniej jednak było to wszystko dosyć w sumie nie takie bardzo napastliwe, aczkolwiek główny ton nadawały, jak już mówiłem, komentarze spowodowane tym niewpuszczeniem telewizji.

Jeśli natomiast chodzi o dzień dzisiejszy, to te komentarze trochę złagodniały w tonie, jest właściwie dość spokojnie, informacje są obszerne i dość rzeczowe.

Ja bym tutaj tylko chciał powiedzieć o jednym takim elemencie, który się pojawił w takim artykule w „Trybunie Ludu”, mianowicie taki element, właściwie element nadziei, że w tym zjeździe przeważy zdrowy robotniczy element, który wybierze odpowiednie osoby, prawda? [oklaski, śmiech] No, więc to tyle.

Natomiast jeśli chodzi o poprzednie informacje, to oczywiście przodował w nich „Żołnierz Wolności”, który traktował nasz zjazd z wrodzoną sobie kurtuazją, między innymi zamieścił taki dowcip, nazwijmy to, rysunkowy, na trzeciej chyba stronie, który przedstawił peron Dworca Gdańskiego, Lecha Wałęsę witającego delegatów na zjazd, bo tam był taki odpowiedni napis, a z pociągu wysiadali ludzie z rozmaitymi plakatami: K[omitet] O[brony] R[obotników], K[onfederacja] P[olski] N[iepodległej], Ekspert KOR-u i tak dalej [oklaski]. To proszę państwa tyle. Poza tym chciałbym powiedzieć, że trochę eksploatowane jest oświadczenie rozmaitych władz związkowych z rozmaitych krajów nam sąsiednich, że nie dostali zaproszeń. Po prostu do dnia dzisiejszego, a w NRD, że dostali je bardzo późno. To właściwie tyle.

Jeśli chodzi natomiast o taką krótką sondę, która została zrobiona, jak ludzie reagują na fakt niedopuszczenia telewizji, ona zostało zrobiona w jednym z zakładów wrocławskich, ta próbka wynosiła 1100 osób i 98,2 proc. aprobuje naszą decyzję [oklaski].

Jeśli natomiast chodzi o odgłosy prasy zagranicznej, to tych odgłosów jeszcze niestety nie mamy, bo dzisiaj jest poniedziałek i wszystkie serwisy informacyjne z tego typu wiadomościami przychodzą dopiero w tej chwili, tak że ja państwu to jutro rano. To tyle, dziękuję bardzo.

BENEDYKT NOWAK – prowadzący obrady

Dziękuję. Przerwę ogłaszamy do godziny 20.00. Do 20.00.

[Przerwa]

[KONFERENCJA PRASOWA RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Od lewej jest sekretarz Krajowej Komisji Wyborczej, pan Krzysztof Seniuta[41], kolega jest przedstawicielem Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, który zgłosił dzisiaj pewne propozycje i pewien dokument. Jeżeli ktoś będzie chciał zasięgnąć informacji na ten temat, to jest on tutaj dostępny. Andrzej Celiński, sekretarz Krajowej Komisji Porozumiewawczej, tu jest znany wszystkim przewodniczący naszych obrad i kolega Marian Jurczyk za Szczecina, i rzecznik prasowy Bydgoszczy. To na wypadek, gdybyście państwo mieli jakieś pytania dotyczące spraw, które się tam dzieją.

Ja może pokrótce przypomnę, co się dzisiaj działo, mianowicie w dniu dzisiejszym zasadniczym przedmiotem dyskusji były sprawy statutowe. Jak państwo wiecie, ja już zresztą o tym mówiłem, nasz statut powstawał dość pospiesznie, w gorących dniach wrześniowych i jest rzeczą zrozumiałą, że po rocznych doświadczeniach statut ten jest bardzo często przedmiotem krytyki. Punktem wyjścia w ogóle do budowania w ogóle propozycji nowego statutu są doświadczenia, które zresztą wynikają, może nie tyle z tego, że związek funkcjonował zgodnie ze statutem, dlatego że jego naczelny organ, tzn. Krajowa Komisja Porozumiewawcza funkcjonowała na zasadzie ciała tymczasowego o zupełnie innym kształcie, niż to przewidywał statut. Statut, ten, który ciągle jeszcze jest obowiązującym, przewiduje bowiem, że w skład Krajowej Komisji Porozumiewawczej wchodzą przedstawiciele wszystkich regionów, i to jest pierwsza część, pierwsze 50 procent składu Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Druga połowa składa się z osób wybranych już bezpośrednio przez zjazd delegatów. Ponieważ zjazdu delegatów nie było, Krajowa Komisja Porozumiewawcza funkcjonowała na zasadzie ciała tymczasowego, które składało się z przedstawicieli regionów, po jednym przedstawicielu z każdego regionu, a więc było to grono, które w tym sensie nie odzwierciedlało siły poszczególnych regionów, że były sytuacje takie, jak np. to, że Mazowsze, które było najsilniejszym i najliczniejszym regionem, miało około miliona członków i miało jednego przedstawiciela w Krajowej Komisji Porozumiewawczej, a były też regiony, które miały po dwadzieścia kilka tysięcy i miały też jednego przedstawiciela. Potem, w wyniku poszczególnych kooptacji, troszeczkę to się zmieniło, ale nieznacznie, i stan ten utrzymał się do dnia dzisiejszego. Niemniej jednak, ponieważ osoby te nie pochodziły z wyboru, praktycznie rzecz biorąc, tylko były delegatami poszczególnych regionów do tej Krajowej Komisji Porozumiewawczej, to nadawało temu ciału zupełnie inny charakter.

Podobnie zresztą rzecz się miała z prezydium, które zresztą bardzo długo nie było powoływane, zostało powołane później, i to w sposób zresztą dosyć nieśmiały. Było to ciało takie doraźne, potem jego kadencja została przedłużona. W każdym razie funkcjonowanie naczelnych organów związku było, od dłuższego czasu, przedmiotem sporej krytyki. Po prostu chodziło o to, że nie było możliwości szybkiego podejmowania decyzji, i tak jak tutaj zresztą to w dyskusji parokrotnie podnoszono. Ponieważ ta maszyna była dosyć nieruchawa, to w rezultacie decyzje musiały być podejmowane w sposób, który czasami budził rozmaite zastrzeżenia. I w związku z tym dyskusja się koncentrowała, jak wszyscy zresztą państwo się orientujecie, przede wszystkim na tym zasadniczym problemie, mianowicie jak mają wyglądać władze naczelne związku. I tutaj zarysowało się parę propozycji. Jedna propozycja jest taka, przedstawiana zresztą już dawniej, żeby władze związku wyglądały w sposób następujący: mianowicie żeby dokonać rozdziału władz wykonawczych, które chciano nazwać Komisją Krajową, od takiego miniparlamentu, który funkcjonowałby w okresach pomiędzy zjazdami, który miałby charakter takiej rady związku. I nawet była propozycja też taka, żeby po prostu statutowo rozdzielić te dwa grona, a więc żeby ktoś, kto jest członkiem Komisji Krajowej, nie mógł być także członkiem tej rady związku. A więc byłoby to takie rozdzielenie w duchu monteskiuszowskim, prawda, organu wykonawczego, czyli Komisji Krajowej od organu w pewnym sensie ustawodawczego, a więc rady związku. W skład tej rady, propozycja była taka, żeby wchodzili przedstawiciele poszczególnych regionów, ludzie wybrani przez delegatów na walny zjazd z poszczególnych regionów, a więc żeby skład tej rady był odzwierciedleniem, po prostu, podziału związku na poszczególne regiony, podziału ilościowego.

Były też jednak inne propozycje, a w szczególności warto zwrócić uwagę na propozycję zgłoszoną przez kilka regionów, przede wszystkim przez Region Łódzki, która to propozycja w pewnym sensie nawiązuje do koncepcji Komisji Krajowej i jej prezydium, z tym tylko, że w skład tej Komisji Krajowej wchodziłyby osoby wybrane przez walny zjazd, też proporcjonalnie w zależności od ilości członków w poszczególnym regionie.

No i wreszcie oczywiście inna możliwość, mianowicie taka – wybierana jest Krajowa Komisja i jej prezydium mniej więcej tak, jak to jest w statucie. Tu są też możliwe rozmaite warianty, no i tutaj rozkłada się to wszystko na dwie możliwości: albo prezydium jest wybierane osobno przez zjazd bezpośrednio i Komisja Krajowa też bezpośrednio, albo też Komisję Krajową wybiera zjazd, a prezydium wyłaniane jest z kręgu Komisji Krajowej.

Tak, z grubsza rzecz biorąc, można by te wszystkie koncepcje dzielić na dwie kategorie. Mianowicie oczywiście cała debata ma na celu zapewnienie maksymalnej demokracji w związku, tylko że na demokrację można patrzeć z dwóch punktów widzenia, a mianowicie można przede wszystkim patrzeć na system z punktu widzenia tego, jak się powołuje przedstawicieli, a drugi punkt widzenia to jest punkt taki: trzeba patrzeć, jak się odwołuje przedstawicieli. Łatwość powoływania przedstawicieli, tzn. szerokie grono, które powołuje przedstawicieli, sprawia, że odwoływać jest tych przedstawicieli trudniej. Natomiast jeśli grono jakieś mniejsze wybiera przedstawicieli, to wtedy odwołanie ich jest łatwiejsze. Innymi słowy mówiąc, wybór np. Prezydium Komisji Krajowej przez walny zjazd daje walnemu zjazdowi olbrzymie możliwości decydowania w tej mierze, ale wtedy ci ludzie uzyskują bardzo mocny mandat i odwołanie ich jest bardzo trudne. A więc powtarzam, cała dyskusja to jest właściwie, na dobrą sprawę, dyskusja między tymi dwoma koncepcjami – czy demokracja ta bardziej jest w dobrym systemie powoływania, czy też w dobrym systemie odwoływania.

Nie jest to oczywiście jedyna kontrowersja. Jest jeszcze cały szereg innych kontrowersji, w szczególności chciałbym tutaj powiedzieć o dyskutowanej także i tutaj dość często sprawie tzw. regionalizacji. Ja państwu przypomnę, dla wielu rzecz oczywistą, że regiony powstały dość spontanicznie, bardzo często w niewiedzy co do istnienia już innych regionów w pobliżu. Sytuacja w związku z tym była taka, że czasami powstawały regiony w sąsiednich niemalże miastach, później te regiony bardzo często się jednoczyły, powstawały regiony większe, niemniej jednak ten proces ujednolicania, czy też łączenia się regionów, się nie zakończył; są jeszcze spore opory. Efekty są takie, że są regiony bardzo duże, jak np. Śląsk z prawie półtora miliona członkami i taki mały region, jak Ziemia Tarnobrzeska z 23 tys. członków. Jest także tendencja, żeby wprowadzić tutaj pewne ujednolicenie tego – to oczywiście musi być jakoś statutowo rozwiązane, stąd tego typu problemy.

No i wreszcie, jeśli chodzi o sprawę Komisji Rewizyjnej, to też ja tutaj takich parę punktów podnoszę, to też jest dyskutowana sprawa, czy Komisja Rewizyjna powinna ograniczyć swoje działanie wyłącznie do kontrolowania spraw finansowych, czy też powinna po prostu też czuwać nad przestrzeganiem przez Komisję Krajową, czy też przez Prezydium Komisji Krajowej ustaleń walnego zjazdu i zgodności działań organu wykonawczego ze statutem. Zalety tego rozwiązania są oczywiste, to rozwiązanie ma też oczywiście pewne oczywiście wady i zachodzi obawa podnoszona w paru głosach, że taka Komisja Rewizyjna stałaby się jeszcze inną władzą związku, że właściwie Komisja Krajowa powinna być odpowiedzialna przed zjazdem, przed wyborcami, a nie przed jakimś innym ciałem, które tę komisję wybrało. Tak z grubsza rzecz biorąc, zarysowują się główne kontrowersje, jeśli chodzi o sprawy statutowe.

Tych rozmaitych rozwiązań, jak państwo zresztą pewnie się przekonali, jest bardzo dużo, i w związku z tym zaproponowano po prostu przegłosowanie pewnych wytycznych do dalszych propozycji i temu służy taka ankieta, którą w końcu ustalono, która zawiera poszczególne… Jeszcze tam są pewne kontrowersje co do tych punktów, ale przegłosowanie poszczególnych wariantów, alternatyw w tej ankiecie zawartych, da wytyczne już do zaproponowania konkretniejszych rozwiązań, i to właśnie ma nastąpić, znaczy ustalenie tych wariantów, ma nastąpić po kolacji, a dalsze prace oczywiście w dalszej części zjazdu.

To tyle, jeśli chodzi o to, co się działo na zjeździe, co jest takim krótkim podsumowaniem zjazdu. Ja chciałbym tylko powiedzieć jeszcze, że poza zjazdem, jeśli chodzi o pewne wydarzenia, to ja bym chciał państwa zapoznać z oświadczeniem dziennikarzy pracujących w RTV obecnych na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność”. Oświadczenie to brzmi, jak następuje:

„W niedzielnym wydaniu Dziennika Telewizyjnego redaktor Eugeniusz Guz[42] wygłosił komentarz, w którym stwierdził m.in., że nieudzielenie zgody na akredytację ekipie radiowo-telewizyjnej jest działaniem wymierzonym przeciwko dziennikarzom. Jednoznacznie stwierdzamy, że decyzja zjazdu była konsekwencją słusznych działań NSZZ »Solidarność« na rzecz dostępu do radia i telewizji, a także jednoznacznym wyrażeniem opinii wobec praktyk manipulacyjnych Dziennika Telewizyjnego. Na zjeździe przebywa znaczna grupa dziennikarzy zatrudnionych w Komitecie ds. Radia i Telewizji, w charakterze delegatów, osób zatrudnionych przy obsłudze zjazdu, a także ludzi spełniających swój zawodowy obowiązek. Oświadczamy, że zasady akredytacji na zjeździe są… [gwar – dotyczy odłączenia zasilania elektrycznego].

[Koniec nagrania konferencji prasowej]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_14b_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_15a_19810907]

[Brak fragmentu nagrania]

[AS s. 305:

„Wieczorne posiedzenie krajowego zjazdu rozpoczyna się odczytaniem listy osób i instytucji, które nadesłały telegramy z życzeniami dla zjazdu. Odbywa się głosowanie nad wnioskiem formalnym, aby obrady zjazdu toczyły się w godz. 9.00–13.00 i 15.00–19.00, a ich przedłużenie wymagało za każdym razem zgody delegatów. Zebrani wniosek odrzucają”.]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Odczytam rezygnację złożoną przez pana Stachowicza Stanisława z Regionu Rzeszowskiego. Treść rezygnacji, jak następuje: „Składam rezygnację z pracy w Komisji Statutowej ze względu na: po pierwsze, nieprzestrzeganie przez prowadzących zjazd ustaleń dotyczących zasady prowadzenia dyskusji i głosowania nad zmianami w statucie. Ustalenia te były przyjęte w programie dnia przez zjazd. I po drugie, osobistego preferowania własnych koncepcji przez pana Romanowskiego, wiceprzewodniczącego Komisji Statutowej, w swoim wystąpieniu, a nie zasad proponowanych przez komisję i przyjętych przez zjazd”. Podpisał kolega Stachowicz Stanisław z Regionu Rzeszów, jak czytałem na wstępie.

Jest wniosek formalny. Jestem zobligowany do przedstawienia go zjazdowi. Zgłoszony przez kolegę Jordana[43]. Treść jego jest następująca:

„Wniosek formalny o przegłosowanie wniosku formalnego złożonego w dniu wczorajszym, to jest szóstego, o godzinie 9.50, dotyczący godzin obrad”. Przypominam: 9.00 do 13.00, 15.00 do 19.00. Każdego dnia można przeprowadzić głosowania na temat przedłużenia obrad o określony czas.

Proszę państwa, dotąd mniej więcej staramy się to stosować, ale ponieważ jest to wniosek formalny, proszę o przegłosowanie jego treści głównie dotyczącej godziny obrad. Przypominam, wniosek mówi o godzinach obrad 9.00 do 13.00 i 15.00 do 19.00. Czy są w tym względzie uwagi? Uwag nie widzę.

Bardzo proszę, kto jest za przyjęciem takich godzin obrad zjazdu, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny wnioskowi? Dziękuję.

Czy Komisja Skrutacyjna może podać werdykt?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek został oddalony.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Jeszcze zanim przystąpimy do zasadniczej części obrad pilny komunikat:

„W związku z rozpowszechnianymi na sali obrad plakatami delegacja… plotkami! – przepraszam, niewyraźne odręczne pismo – delegacja Regionu Małopolska informuje,

że wczoraj, to jest siódmego, delegacja krakowska zaprosiła pana Jacka Kuronia[44] na dyskusję o sytuacji w kraju. Dyskusja odbyła się zgodnie z planem. Przewodniczący zespołu delegatów Regionu Małopolska Bogusław Sonik”.

Proszę państwa, propozycja do przegłosowania. Propozycja – nie wniosek. Prezydium proponuje państwu wysłanie następującego teleksu do Komisji Zakładowej Zakładu Przemysłu Bawełnianego „Frotex” w Prudniku. Teleks ma zawierać pozdrowienia od delegatów i podziękowanie za otrzymane ręczniki. Ładne były dosyć, trzeba przyznać.

Kto jest za wystosowaniem takiego teleksu, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Teleks zostanie wysłany. Ręczniki otrzymacie państwo na pewno wszyscy.

Proszę państwa, w materiałach państwa, które otrzymaliście w poprzedniej części obrad, znalazła się informacja i sprawozdanie Krajowej Komisji Wyborczej. W związku z tym proszę przedstawiciela Krajowej Komisji Wyborczej o odczytanie uchwały w sprawie ważności zjazdu. Bardzo proszę.

[PRZYJĘCIE SPRAWOZDANIA KRAJOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ]

ANDRZEJ CIERNIEWSKI (?) – członek Prezydium Krajowej Komisji Wyborczej

Proszę państwa, tę formalność musi zjazd dopełnić. Jak kolega prowadzący obrady powiedział, w materiałach państwo macie sprawozdanie Krajowej Komisji Wyborczej. Na podstawie przedstawionego na piśmie państwu sprawozdania Krajowa Komisja Wyborcza wnosi o uznanie ważności wyborów i pochodzących z nich mandatów oraz o rozwiązanie Krajowej Komisji Wyborczej, która w tym momencie kończy swoją rolę.

Proszę przewodniczącego obrad o przegłosowanie tego wniosku – ma on po prostu ważność taką jak uchwała zjazdu, bo tak ten wniosek musi być sformułowany. Proszę o przegłosowanie.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy są uwagi do treści wniosku odczytanego przez przedstawiciela Krajowej Komisji Wyborczej? Nie widzę uwag. Jest uwaga.

Proszę o mikrofon w sektorze jedenastym.

GRZEGORZ PALKA

Z jakim dniem proponuje się rozwiązanie komisji?

ANDRZEJ CIERNIEWSKI (?) – członek Prezydium Krajowej Komisji Wyborczej

Zgodnie z regulaminem dotychczas stosowanym na wszystkich walnych zebraniach delegatów w regionach, model wypracowany dla Komisji Wyborczej dotyczy pierwszego lub drugiego dnia obrad, w momencie, kiedy sprawozdanie przez państwa zostaje przyjęte, czyli z dniem dzisiejszym. Nie pozbawia to i po prostu musimy dokończyć dokumentację, ale to już są sprawy formalnoprawne, poza tą uchwałą, i nie jest to najistotniejsze, przynajmniej w obecnej chwili.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy jeszcze są pytania?

Proszę bardzo, ponownie sektor jedenasty.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 11

Czy niemożliwe byłoby przesunięcie tego głosowania nad uchwałą rozwiązującą Krajową Komisję Wyborczą na dzień jutrzejszy, z tego względu, że niespodziewane było głosowanie i nieprzygotowani się czujemy?

ANDRZEJ CIERNIEWSKI (?)– członek Prezydium Krajowej Komisji Wyborczej

Przepraszam bardzo kolego, z całym szacunkiem dla pana, ale o tym, że wybory trwają w kraju, to już wiemy od dawna, a sprawozdanie państwo mieliście przedłożone od samego rana. Jest to ważny materiał, nie jest to czcza formalność, ale proponuję nie odkładać tego. Jest to bardzo ważny moment. Załatwmy to, jedziemy dalej, i wtedy po prostu nie ma problemów proceduralnych, a tak to się zagadamy, – tam jest wszystko napisane.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 11

Z materiałami jesteśmy zapoznani, nieprzygotowani byliśmy na wnoszenie zastrzeżeń.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę nie polemizować. Zadał kolega pytanie, uzyskał odpowiedź.

Proszę, czy jeszcze ktoś ma jeszcze pytania? Nie widzę. Widzę.

W sektorze trzecim proszę o włączenie mikrofonu.

BOGDAN HEŁKA[45]

Popieram przedmówcę, Bogdan Hełka, Śląsk Opolski. Te materiały powinny być nam dostarczone w pierwszym dniu zjazdu, trzeba to przeczytać i jeżeli będzie dzisiaj głosowanie, głosuję przeciw.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę sektor 13.

KAZIMIERZ HELLEBRANDT

Kazimierz Helebrandt, Region Dolny Śląsk. Proszę państwa, stawiam wniosek formalny o poddanie tego projektu uchwały przyjęcia tego protokołu Krajowej Komisji Wyborczej pod głosowanie. Jeżeli nie uzyska on większości, to wtedy będziemy się zastanawiać, co dalej. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Nie widzę więcej.

Poddaję wniosek odczytany przez przedstawiciela Krajowej Komisji Wyborczej pod głosowanie. Kto jest z państwa za przyjęciem wniosku, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów wniosek został przyjęty [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję uprzejmie.

Głos ma w dalszym ciągu przedstawiciel Krajowej Komisji Wyborczej.

ANDRZEJ CIERNIEWSKI (?) – członek Prezydium Krajowej Komisji Wyborczej

Chciałbym jeszcze w dwóch zdaniach, proszę państwa, w imieniu Prezydium Krajowej Komisji do spraw Wyborów, która była wybrana przez Krajową Komisję Porozumiewawczą. Jestem zobowiązany do podziękowania kolegom we wszystkich regionalnych komisjach wyborczych, którzy napracowali się i po prostu cały ten materiał, dokumentację, całą tę akcję wyborczą naszego związku, tę pierwszą akcję wyborczą, w sposób na tyle, na ile potrafiliśmy dobry, z zaangażowaniem wykonali. I po prostu należą im się słowa podziękowania, wszystkim, którzy poświęcili czas, trud przez ostatnie dwa, trzy miesiące. Dziękuję bardzo [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Ja w imieniu Prezydium I Krajowego Walnego Zjazdu Delegatów także składam serdeczne podziękowanie Krajowej Komisji Wyborczej za całą działalność, za trud i za wyniki w końcu nienajgorsze. Bardzo dziękuję [oklaski].

Obecnie zabierze głos przedstawiciel Komisji Programowej, sekretarz tej komisji, kolega Jerzy Milewski.

[PREZENTACJA PROPONOWANEGO TRYBU PRACY

KOMISJI PROGRAMOWEJ]

JERZY MILEWSKI – sekretarz Komisji Programowej

Proszę państwa, w związku z bardzo licznymi pytaniami dotyczącymi pracy Komisji Programowej, pragnę odpowiedzieć na te pytania i nieco bardziej omówić tryb i sposób pracy tej komisji, żeby uniknąć różnych wniosków i dyskusji, które merytorycznie nie są zasadne.

Po pierwsze, kto stanowi zespoły robocze? Otóż my sobie wyobrażamy, że zespoły robocze będę stanowili wszyscy, względnie większość delegatów na zjazd krajowy, w tym sensie, że państwo podzielicie się bez reszty albo z resztą na 12 względnie już w tej chwili na 13 grup, udacie się w odpowiednim czasie do tych sal, które były już wyświetlane [na tablicy świetlnej] i w ten sposób te zespoły się ukonstytuują. Pierwotne zgłoszenia zarządów regionalnych potraktowała Komisja Programowa jako orientacyjne i uznała, że po prostu delegaci tutaj obecni, swoją obecnością na pierwszym zebraniu każdego z tych zespołów te zespoły ukonstytuują i skład osobowy tych zespołów, oni właśnie będą stanowić. A więc zapraszamy wszystkich, którzy chcą cokolwiek do programu wnieść, żeby się w tym czasie pojawili.

I drugie pytanie: w jakim czasie? Otóż prezydium zjazdu uważa za stosowne wyznaczyć nam termin zebrania tych zespołów roboczych, w momencie, kiedy będzie luka w dyskusji nad statutem. Kiedy Komisja Statutowa będzie się musiała udać na swoje własne, długotrwałe obrady i delegaci będą mogli powstać i przejść do innych budynków koło stołówki i te zespoły robocze tworzyć. No a nasza sugestia jest, żeby ten moment był jednak poprzedzony pewną ogólną dyskusją programową, bo także wpływają wnioski, że nie można się rozchodzić na zespoły robocze, dopóki najważniejsze sprawy na tej sali nie zostały powiedziane.

Teraz regulaminowo: w regulaminie przyjętym tutaj przez głosowanie, dwa dni temu, ustaliliśmy że zespołów będzie 12, dzisiaj powstał zespół trzynasty. A więc mamy liczbę 13, przy czym Komisja Programowa nie uważa, żeby tematyka tych zespołów była już zdecydowana i zafiksowana. Uważamy, że wręcz przeciwnie – gdy te zespoły się zbiorą, one same ustalą zakres spraw, które obejmą swoją działalnością. W zależności od tego, czy dany zespół będzie liczył np. 5 osób czy też 150, to te zespoły się będzie albo łączyć albo dzielić i ich końcowa liczba wyniknie, wyniknie z dyskusji prowadzonej na samych tych zespołach, a nie tutaj na tak ogromnej sali, na której jednak nie wszyscy sprawą programu są osobiście zainteresowani.

W związku z tym prosilibyśmy o cierpliwe oczekiwanie, kiedy prezydium nam czas udania się do tych wyznaczonych sal wyznaczy i żebyśmy nie wszczynali dyskusji na temat, jaki zespół połączyć, a jaki podzielić i czy tworzyć nowe czy też nie. Zostawmy to delegatom, którzy tam się udadzą i będą w mniejszych grupach i spokojniej nad tym radzić, oraz apel naszej komisji, która jeszcze nie jest w pełnym składzie, żebyście państwo zaufali temu ciału, które został tutaj wczoraj wybrane.

Chcę przypomnieć, że Komisja Programowa jeszcze nie funkcjonuje, dlatego że nie mogła się ukonstytuować, bo zgodnie z regulaminem przyjętym tutaj, tę komisję będzie stanowiła część wyłoniona tutaj wczoraj oraz druga część, w której będą przedstawiciele poszczególnych zespołów. Tych przedstawicieli jeszcze nie ma, bo nie ma zespołów, a więc nie da się ukonstytuować komisji do końca oraz wybrać jej prezydium, czy też grupy redakcyjnej i uruchomić całej pracy. Do tej pory tylko ja tutaj jestem jakimś takim funkcjonariuszem tej komisji, ale kompetencji nie mam żadnych i żadnych decyzji podejmować nie mogę na temat dzielenia zespołów czy też ich łączenia itd.

Zespół trzynasty prosimy uprzejmie ze względów organizacyjnych, żeby się udał do tej samej sali do której pójdzie zespół trzeci, dlatego że my nie możemy zapewnić organizacyjnej opieki nad znalezieniem sali, nad wyłonieniem osób z Komisji Programowej, którzy by tam poszli. Natomiast w trakcie obrad tego zespołu trzeciego można go przecież podzielić na więcej niż dwie grupy, jeżeli zebranych będzie dostatecznie dużo i jeżeli uznają, że tematyka jest tak dalece rozłączna, że musi być podzielona na odrębne zespoły.

Zespoły mają na pierwszym zebraniu: 1) wybrać swoich przedstawicieli, 2) określić tryb i harmonogram swojej pracy, [3] oraz określić w jaki sposób będzie się można z nimi kontaktować.

Wyobrażam sobie, że zespół mały będzie miał siedzibę w jakimś określonym regionie, natomiast zespół duży, kilkusetosobowy będzie miał wiele siedzib, z którymi się trzeba będzie kontaktować i materiały powstające na bieżąco, powiedzmy, dobierać do dalszego opracowania.

Tematem pracy nad programem będą, zarówno poszczególne działki tematyczne w tych zespołach, jak i wizja całego programu. Otóż wyobrażam sobie, że każdy z tych zespołów i każdy delegat tu obecny na sali może taką wizję programu napisać i ją przedstawić Komisji Programowej i wtedy należy takie zgłoszenie kierować na moje ręce.

Proszę państwa, widzę podnoszące się mandaty, wydaje mi się, że sprawa jest jasna. Dziękuję Bardzo.

[CIĄG DALSZY GŁOSOWANIA DOTYCZĄCEGO ANKIETY

KOMISJI STATUTOWEJ]

[PD 1kzd_1t_15a_19810907 15 minut 17 sekund]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę przewodniczącego Komisji Statutowej kolegę Koziatka o zabranie głosu.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Komisji Statutowej

Referującym poprawki będzie Stanisław Krukowski z Regionu Mazowsze.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Statutową, żeby wydelegowała ze swojego grona dwie osoby, tu w pobliże nas, po to, żeby rozstrzygać jakieś kwestie interpretacyjne. Bardzo proszę dwie osoby.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Czy można już?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Bardzo proszę.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, wobec licznych kontrowersji co do tekstu pytań, które zostały ostatnio państwu przedstawione, Komisja Statutowa zebrała się w swoim pełnym składzie, jeszcze raz przeanalizowała te pytania, opracowała nową wersję pytań i chciałbym w tej chwili tę nową wersję państwu zaprezentować. Niestety, z uwagi na bardzo niewielką ilość czasu, będę po prostu zmuszony to państwu podyktować, no bo nie mieliśmy możliwości tego wydrukować. Będę czytał bardzo powoli, sporo jest jednak niezmienione, więc myślę, że to nie powinno nastręczać zbyt wielkich trudności.

Pytanie 1: „Czy zachodzi konieczność całościowej zmiany statutu?”.

Pierwsza odpowiedź: „Nie, należy dokonać wyłącznie koniecznych poprawek i uzupełnień”.

Odpowiedź druga: „tak”.

Powtórzę. Pytanie 1: „Czy zachodzi konieczność całościowej zmiany statutu?”. Odpowiedź pierwsza: „Nie, należy dokonać wyłącznie koniecznych poprawek i uzupełnień”. Odpowiedź druga: „tak”.

Czy od razu będziemy głosować?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Tak, zaraz będziemy poddawali pod głosowanie.

Proszę jeszcze raz stół mikserski o utrzymywanie mojego mikrofonu w pogotowiu.

Czy wszyscy delegaci zrozumieli treść pytania? Jedynka.

Proszę, sektor pierwszy ma głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Mandatowej

Komisja Mandatowa prosi o przeliczenie sali, czy jest wymagające kworum. Jest to bardzo ważna sprawa.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, jeszcze co do formy głosowania, jeśli można. Jest to głosowanie sondażowe, w związku z tym obowiązuje obecnie zwykła większość, nie jest to jeszcze bowiem definitywna zmiana statutu, dlatego nie obowiązuje tutaj większość bezwzględna, ale przy głosowaniach sondażowych zwykła większość głosów. Chodzi o orientację dla Komisji Statutowej.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Myślę, że ta odpowiedź znakomicie wyjaśnia nam zagadnienie. Czy są jeszcze jakieś inne pytania jeszcze? w sektorze piątym już od pewnego czasu widzę mandat w górze.

Proszę, kolega z sektora piątego.

Rezygnuje. Proszę mikrofon na sektor trzeci.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 3

Jedno z pytań jest: czy całkowitej zmianie może statut ulec? Obawiam się, że może to stworzyć precedens do odebrania nam rejestracji.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę pani, czy pani ma pytanie konkretne, czy też chce pani powiedzieć, że nie zrozumiała pani pytania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 3

Mam pytanie: Czy w związku z tym może grozić odebranie rejestracji związku, jeśli statut ulegnie całkowitej zmianie?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o odpowiedź.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Zgodnie z projektem ustawy, w tej chwili ustawowego rozwiązania w tej kwestii nie ma. Natomiast projekt ustawy o związkach zawodowych przewiduje, że zmiany w statucie podlegają ponownej rejestracji, ale jest to projekt ciągle ustawy, powtarzam. Rozwiązania ustawowego w tej kwestii nie ma.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Więcej zgłaszających się nie widzę, wobec tego przegłosujemy. Kto jest za odpowiedzią „nie” z rozwinięciem, proszę o podniesienie mandatu do góry. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Przepraszam, nie ma potrzeby głosować przeciwnie, ponieważ Komisja Skrutacyjna będzie musiała określać, czy więcej mandatów było za odpowiedzią „tak”, czy za „nie”. W takim razie, kto z państwa jest za odpowiedzią „tak”, proszę o podniesienie mandatów w górę. Jeden mandat, dwa mandaty, trzy. Odpowiedź jest jednoznaczna.

Proszę jednak o werdykt Komisji Skrutacyjnej [oklaski].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość głosów powiedziała „tak”, to znaczy „nie” [śmiech, oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o ponowny jednoznaczny werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Na pytanie 1 zdecydowana większość powiedziała „nie”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Przystępujemy do czytania punktu 2. Proszę o przeczytanie.

[PD 1kzd_1t_15a_19810907 – 23 minuty 27 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Punkt 2: „Czy statut powinien uwzględniać szczegółowe zasady regionalizacji?”. Pierwsza odpowiedź: „nie”, druga odpowiedź: „tak”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy wszyscy rozumieją, o co w pytaniu chodzi? Czy jest zrozumiały sens pytania?

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Czy powtórzyć?… Czy statut…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękujemy, nie trzeba powtarzać, nie widzę pytających.

Pytanie poddaję pod głosowanie jak poprzednio. Kto jest za odpowiedzią pierwszą, która mówi „nie”, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest za odpowiedzią drugą – „tak”? Dziękuję bardzo.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc zdecydowana większość głosujących odpowiedziała się za „nie”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Przystępujemy do punktu 3. Proszę o przeczytanie.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

„Czy należy w statucie wprowadzić szczebel pośredni pomiędzy organizacją zakładową a regionalną?”. Pierwsza odpowiedź: „tak”, druga odpowiedź: „nie”.

Proszę państwa, chcę zwrócić uwagę tutaj na dwie sprawy, jeśli można. Otóż czy to należy wprowadzić do statutu, bo stan pewien faktyczny istnieje. I druga sprawa: w tym pytaniu nie rozstrzygamy, czy ma być to odpowiedź tego rodzaju, że będą to tylko ogólne zasady, zostawiające regionom swobodę szczegółowych ustaleń, czy też ma być to sprawa rozstrzygnięta szczegółowo w statucie. Tej kwestii w tym pytaniu nie ma!

A więc powtarzam pytanie: „Czy należy w statucie wprowadzić szczebel pośredni pomiędzy organizacją zakładową a regionalną?”. Pierwsza odpowiedź: „tak”, druga odpowiedź: „nie”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Bardzo proszę o uwagi do tego punktu i pytania. Sektor czternasty, proszę.

KRZYSZTOF GÖRLICH

Görlich, Małopolska. Jest też istotne to, czy te regiony, które uznają, że stworzone przez nich okręgi zostaną w pracy Komisji Statutowej zaakceptowane, czy one będą teraz głosowały? Jest to sondaż, owszem, ale odpowiedź na to pytanie ludzi, którzy są związani z istniejącymi już okręgami, prawda, jest uzależniona od tego, czy przewidujecie państwo jakieś dalsze pytania odnoszące się do tego, czy ta kwestia w ogóle będzie w statucie. Do tego po prostu, co pan wcześniej powiedział, prawda, czy przewidujecie sondażowe pytania i w tej kwestii?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Zaraz się do tego ustosunkuje przedstawiciel Komisji Statutowej.

Ja bardzo proszę o jasne, krótkie, zwięzłe stawianie kwestii.

Proszę o odpowiedź.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, Komisja Statutowa uchwaliła nie stawiać w tej sprawie dalszych pytań. Powtarzam jednak, że chodzi tu tylko o odpowiedź na pytanie, czy w statucie ma być cokolwiek! Nie rozstrzygamy, czy dużo, czy dokładnie, czy jedno zdanie, czy ma być wprowadzony ten szczebel pośredni. Ogólne pytanie, bardzo ogólne sformułowanie.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę na sektor dziewiąty uruchomić mikrofon.

WITOLD ZALEWSKI

29097, Region Śląsko-Dąbrowski, Witold Zalewski. Ja chciałbym o sprecyzowanie, co rozumie Komisja Statutowa przez sformułowanie „szczebel pośredni”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o odpowiedź.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Szczebel, który istnieje pomiędzy komisją zakładową a władzami regionalnymi. A więc na przykład podregiony, jak to jest w niektórych regionach, czy oddziały, jak to jest w innych regionach, już w praktyce istnieje.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wszystkich tych delegatów, którzy mają uwagi lub pytania, proszę o podchodzenie do mikrofonów. Ja wtedy mam przegląd sytuacji. Proszę sektor jedenasty, mikrofon. Sektor jedenasty, proszę o uruchomienie mikrofonu.

JAN HUSZCZA

Jan Huszcza, Region Chełmski, mandat 05001. Ponieważ w propozycji sformułowania głosowania padło sformułowanie „szczegółowe”, a sprawa jest bardzo istotna, prosiłbym jeszcze raz przedstawiciela Komisji Statutowej o wyjaśnienie tej sprawy, bo to jest bardzo istotna sprawa – delegaci nie wiedzą, głosując, o co chodzi. Czy rzeczywiście o szczegółowe zmiany w statucie na ten temat, szczebla pośredniego, czy też tylko o jakieś ogólne sformułowanie o istnieniu takiego szczebla, o zdefiniowanie…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy może przedstawiciel Komisji Statutowej odpowiedzieć?

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Ja już odpowiadałem na to pytanie. Tutaj w pytaniu, powtarzam w pytaniu – a chciałbym podkreślić, że pytania są tak sformułowane, żeby ułatwić dalszą pracę Komisji Statutowej. Nas w tej chwili interesuje, czy państwo jesteście za wprowadzeniem tego do statutu, czy nie. Natomiast nie rozstrzygamy w tej chwili – to nie znaczy, że w dalszej pracy nie rozstrzygniemy – czy sprawa ma być ujęta w ten sposób, że dokładnie dla całego kraju jednolicie tę sprawę ujmujemy, czy też wprowadzamy do statutu dosłownie jedno zdanie o treści takiej, że wprowadza się szczebel pośredni, a szczegóły pozostawia się w tej kwestii regionom. Tego w tym pytaniu po prostu nie ma, tego nie rozstrzygamy w tej chwili.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Sektor dziewiąty, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 9

Chciałbym powiedzieć, że odpowiedź przedstawiciela referującego, przedstawiciela Komisji Statutowej jest troszkę nieprecyzyjna. Ja też brałem udział w tej komisji, chodziło nam o to, aby usankcjonować formalnie istnienie komisji koordynacyjnych, nie regionów, czy nie podregionów, czy nie jakichś oddziałów, tylko Komisji Koordynacyjnych, które mają na celu tylko i wyłącznie koordynowanie działań komisji statutowej w danej miejscowości [delegaci podnoszą mandaty].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Sala się domaga przerwania wypowiedzi. Proszę się rozejrzeć.

Zmuszony jestem wstrzymać dyskusję na ten temat i udzielić głosu panu profesorowi Stelmachowskiemu, który może nam wyjaśni szerzej to zagadnienie.

Bardzo proszę, panie profesorze. Proszę o drugi mikrofon w prezydium.

[PD 1kzd_1t_15a_19810907 – 31 minut 6 sekund]

ANDRZEJ STELMACHOWSKI

Chodzi na razie o przesądzenie zasady, z tym że właściwie przekraczam w tej chwili swoje uprawnienie, jeśli mam powiedzieć, jaka była dyskusja w komisji. Mianowicie raczej byliśmy za tym, żeby te sprawy zostawić regionom do ustalenia wedle ich potrzeb, tak jak były głosy w dyskusji [oklaski]. Ale na to trzeba przesądzić decyzję co do zasady, czy w ogóle mają być oddziały, delegatury czy inne rzeczy.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wniosek poddaję pod głosowanie. Czy należy w statucie wprowadzić szczebel pośredni pomiędzy organizacją zakładową a regionalną? Kto jest za odpowiedzią „tak”, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest za odpowiedzią „nie”, proszę o podniesienie mandatów.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Niestety musimy liczyć głosy.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Zarządzam ponowne głosowanie. Kto jest za odpowiedzią „tak”, proszę o podniesienie mandatu. Proszę policzyć głosy. Dziękuję, można opuścić mandaty. Kto jest za odpowiedzią „nie”, proszę o podniesienie mandatu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Chwileczkę, chwileczkę, musimy policzyć. Musimy zsumować.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Aha, przepraszam, proszę o podanie na tablicach wyników głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor nr jeden – 37 głosów, sektor nr dwa – 11, sektor nr trzy – 21, sektor nr cztery – 46, sektor nr pięć – 35 głosów, sektor szósty – 28 głosów, sektor siódmy – 17 głosów, sektor ósmy – 28 głosów, sektor dziewiąty – 26 głosów, sektor dziesiąty – 27 głosów, sektor jedenasty – 24 głosy, sektor dwunasty – 32 głosy, sektor trzynasty – 50 głosów, sektor czternasty – 20 – ile to jest, nie widzę, sektor czternasty – 23, sektor piętnasty – 27 głosów, sektor szesnasty – 34, sektor siedemnasty – 1 głos, sektor osiemnasty – 3 głosy. Można przystąpić do dalszej tury głosowania.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ja mam tylko jedną uwagę formalną. Otóż po zarządzeniu głosowania nie udzielamy już nikomu głosu. Proszę wykazywać się refleksem.

Kto jest z państwa za odpowiedzią „nie”, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę o zsumowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor nr jeden – nie ma, sektor nr dwa – 25 głosów, sektor nr jeden – 28, sektor nr trzy – 15, nr czwarty – 12, sektor piąty – 6, sektor szósty – 6, sektor siódmy – 25, sektor ósmy – 13, sektor dziewiąty – 13, sektor dziesiąty – 9 głosów, sektor jedenasty – 9 głosów, sektor dwunasty – 18 głosów, sektor trzynasty – 5 głosów, sektor czternasty – 3 głosy, sektor piętnasty – 5 głosów, szesnasty – 1 głos, siedemnasty – 9 głosów, osiemnasty – 17 głosów.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma kolega Helebrandt. Proszę o mikrofon na sektor trzynasty.

KAZIMIERZ HELEBRANDT

Proszę państwa, bardzo przepraszam, ja w sprawie formalnej zabieram głos, ponieważ ta technika głosowania w głosowaniu sondażowym pochłania nam ogromną ilość czasu. Cała ta sonda ma na celu uzyskanie opinii przez Komisję Statutową, jak dalej pracować nad statutem. W związku z tym proponuję, aby wstrzymać się od liczenia głosów w przypadku, kiedy werdykt jest niejasny. Oznacza to po prostu, że nad tym punktem należy dalej pracować [oklaski]. I musi on uwzględnić życzenia obu stron, zarówno głosujących „tak”, jak i „nie” [oklaski]. W związku z tym wnioskuję, aby w dalszych głosowaniach sondażowych, kiedy istnieje wątpliwość, dopuszczać głosy z sali wyłącznie proponujące nowe sformułowanie, natomiast nie prowadzić dalej dyskusji ani nie prowadzić liczenia głosów. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Sala już zrozumiała, my także. Wniosek jest w naszym przekonaniu słuszny i odtąd myślę, że pójdzie sprawniej. Sektor czternasty ma głos.

JERZY LASOCKI

Lasocki, Małopolska, członek komisji. Proszę państwa, nie można nie liczyć, bo nie odpowiedzenie „tak” albo „nie”, no to co, w środek należy pracować? Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Kolega Helebrandt wyjaśnił, że należy opracować obydwa warianty lub po prostu odpowiedzi z sali lub podpowiedzi powinny iść w kierunku modyfikacji któregoś z wniosków. Ja, żeby uniknąć nieporozumień, poddaję kolejny wniosek pod głosowanie. Czy mamy liczyć głosy?

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Ja mogę w imieniu Komisji Statutowej prosić?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Chwileczkę, skończę.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Bo to jest ważne dla Komisji Statutowej. Bo w końcu to są głosowania, które nam mają pomóc. Dlatego proszę o głos.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Bardzo proszę.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, wyniki obecnego głosowania są następujące: 470 do 219. Taki wynik jest ważny dla komisji. Ja bym jednak prosił w takiej sytuacji, jeżeli jest wątpliwość, o liczenie głosów, bo to jest wyraźna jednak większość, i to jest odpowiedź [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wobec niejednoznaczności w tej kwestii poddaję pod głosowanie wniosek, czy będziemy liczyć głosy czy nie. Kto jest za liczeniem głosów, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest za nieliczeniem głosów? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za liczeniem głosów [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę jeszcze w odniesieniu do punktu 3 o oficjalny werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc odnośnie wyniku głosowania na pytanie 3: „Czy należy w statucie wprowadzić szczebel pośredni pomiędzy organizacją zakładową a regionalną?”, 470 delegatów odpowiedziało „tak”, 219 – „nie” [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Przystępujemy do punktu 4. Proszę o odczytanie treści punktu 4.

[PD 1kzd_1t_15a_19810907 – 42 minuty]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Punkt 4. Przeczytam dwa pytania mieszczące się w tym punkcie. Jest to konieczne, proszę państwa, dla zrozumienia całości. Czwarte. „Czy należy wprowadzić zmiany w strukturze władz krajowych?”. Pierwsza odpowiedź: „nie”, druga odpowiedź: „tak”. Powtórzę jeszcze raz. „Czy należy wprowadzić zmiany w strukturze władz krajowych?”. Pierwsza odpowiedź: „nie”, druga odpowiedź: „tak”.

Pragnę tutaj wyjaśnić, że chodzi oczywiście o zmiany w stosunku do stanu, jaki jest zapisany w statucie. Bo nasza praktyka obecna jest nieco inna. A więc chodzi o to, czy w dalszym ciągu mamy utrzymać system, w którym Krajowa Komisja jest w połowie powoływana przez zjazd, a drugą jej połowę stanowią przewodniczący zarządów regionów. To jest jedna sprawa.

Druga sprawa: prezydium jest wybierane przez Komisję Krajową, jak również przewodniczący jest wybierany przez Komisję Krajową. Jeżeli w tych kwestiach, w którejkolwiek z tych kwestii państwo jesteście za zmianą, należy odpowiedzieć na to pytanie „tak”.

I następne pytanie: 4a. „Jeżeli jesteście za zmianami, to czy należy oddzielić władzę uchwałodawczą od wykonawczej?” – koncepcja Rady Naczelnej.

Proszę państwa, w tej chwili ekspert, prof. Stelmachowski, zwrócił mi uwagę na pomyłkę, jaką w tej chwili popełniłem. Otóż to, co mówiłem na temat tych zasad statutowych, jakie obowiązują dotychczas, trzeba z tego wyłączyć sprawę wyboru przewodniczącego, a to dlatego, że jest dalsze pytanie, szóste, które właśnie precyzuje tę sprawę: „Czy przewodniczący Krajowej Komisji powinien być wybierany bezpośrednio przez zjazd?”. Jest to przedmiotem oddzielnego pytania.

A więc, żeby nie było nieporozumień, pozwólcie państwo, że jeszcze raz powtórzę. Na pytanie: „Czy należy wprowadzić zmiany w strukturze władz krajowych”, „nie” odpowiadają te osoby, które uważają, że Komisja Krajowa powinna być wybierana w połowie przez zjazd, a w połowie powinni wchodzić przewodniczący regionów i że prezydium tej komisji, z wyjątkiem przewodniczącego, powinno być wybierane przez Komisję Krajową. Ci z państwa, którzy są za taką koncepcją, głosują za utrzymaniem stanu istniejącego.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy są pytania? Sektor drugi.

LECH SOBIESZEK

Sobieszek, Gdańsk. Proszę państwa, ja bym może wyodrębnił to. Zgadzałbym się z poglądem, że połowa Komisji Krajowej mają to być przewodniczący regionów, a połowę komisji wybierzemy tutaj. Ale mogę się z tym nie zgadzać, żebyśmy my jako całość wybierali z tamtych ludzi prezydium. Moim zdaniem możemy wyłączyć sprawę, czy prezydium ma być wyłaniane tylko przez tamtych ludzi, czy przez całość jeszcze dodatkowo.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

My tego nie rozstrzygamy w tych pytaniach, proszę pana.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę państwa, pytania mają dotyczyć wyłącznie tego, co odczyta referent. Proszę nie zabierać głosu w dyskusji na temat zawartości merytorycznej pytania, tylko proszę pytać, jeśli coś jest niejasne.

Proszę, sektor dziewiąty.

ANDRZEJ KOWALSKI[46]

Andrzej Kowalski, Region Śląsko-Dąbrowski. Co prawda nie mam wątpliwości co do samego pytania, ale uważam, że referent nie powinien przedstawiać wersji, ewentualnie tłumaczyć i przedstawiać niektórych wersji, które były w dyskusji programowej. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

W dalszym ciągu proszę…

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Czy można odpowiedzieć?

Proszę państwa, ponieważ stan faktyczny, jaki istnieje obecnie, jest nieco inny od tego, jaki jest w statucie, bo połowa komisji nie mogła być wybrana przez zjazd, bo go do tej pory nie było, pozwoliłem sobie przypomnieć, jak jest w statucie, a pytanie dotyczy: czy chcecie zmiany, czy chcecie tak, jak było w statucie [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor czternasty proszę.

JERZY LASOCKI

Lasocki, Małopolska, członek komisji. Proszę państwa, należy bardzo głośno powiedzieć, że w przypadku „tak”, że należy wprowadzić – to jest generalna sprawa, o której żeśmy tutaj dyskutowali – oddzielić władzę wykonawczą od władzy ustawodawczej, czy nie oddzielać. A szczegóły, które powiedział referent, no to można rozmaicie ocenić. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Czy można jednak, bo to jest bardzo ważne.

Pozwolę sobie jednak jeszcze wyjaśnić. Proszę państwa, osoby odpowiadające na pytanie 4 „tak” nie przesądzają swojego stosunku do kwestii rozdzielenia władzy uchwałodawczej od wykonawczej.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Sektor jedenasty, proszę.

JERZY KROPIWNICKI

Proszę państwa, mam wrażenie, że znaleźliśmy się podobnie wczesnym rankiem, pomimo całej dyskusji, która toczyła się przez cały dzień. Ja pozwoliłem sobie złożyć w tej kwestii wniosek do Komisji Statutowej, taki, który uwzględniał wszystkie prezentowane tutaj stanowiska. Widzę, że z tego wniosku po głosowaniu nie zostało ani śladu. Proponuję, żeby Komisja Statutowa sformułowała ten wniosek we właściwej formie… [w tym momencie delegaci podnoszą mandaty].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Kolego, proszę spojrzeć na salę, jest to głos w dyskusji. Proszę zadawać tylko i wyłącznie pytania na temat zawartości punktu, który dyskutujemy.

Głos ma sektor drugi.

ANDRZEJ KOZICKI[47]

Andrzej Kozicki, Region Gdański. Mam pytanie do Komisji Statutowej. Kolega przedstawił jednocześnie dwa pytania, stwierdzając, że w tym drugim pytaniu [jest mowa] o podziale funkcji wykonawczej od ustawodawczej i nazywając jednocześnie. Ja bym nie przesądzał nazw w tej chwili. W tym drugim pytaniu prosiłbym jednak, bo jest to sprawa decydująca, jeszcze o wypowiedź eksperta Olszewskiego.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Dziękuję.

Proszę państwa, osoba, która będzie głosowała za koncepcją, powiedzmy dla wersji roboczej, Rady Naczelnej. To nie jest przesądzenie nazwy. Nazywamy tak roboczo tę koncepcję, to jest nazwa robocza.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor piętnasty, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Więc chodzi mi o taką sprawę, żeby nie wyprzedzać poprzedniego pytania następnym i po prostu zarządzić głosowanie takiej treści: czy należy przeprowadzić zmiany we władzach krajowych i koniec. Delegatami jesteśmy, wiemy, co jest w statucie, i wiemy, co mamy zmienić. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Tak brzmi pierwsze pytanie.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Jeszcze proszę na sektor jedenasty mikrofon. Kolega nie dokończył swojej wypowiedzi, ja przerwałem, być może jakaś treść jest niezrozumiała. Proszę.

JERZY KROPIWNICKI

Co do pierwszego się zgadzam, natomiast przy każdym następnym będę zadawał panu pytanie, jak mam głosować, ponieważ moja koncepcja jest wam znana. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o zabranie głosu pana profesora Olszowskiego, ponieważ taki wniosek padł z sali. Olszewskiego! Już schodzi. Proszę powściągnąć niecierpliwość. Posłuchamy tej wypowiedzi, będą panowie mieli głos.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_15a_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_15b_19810907]

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

[Podchodząc do mikrofonu] No, nie zmieszczę się tak! [Do mikrofonu] Ja proponuję, żeby przegłosować wreszcie to pierwsze pytanie, no! Po co mamy dalej ciągnąć, jak w szachach [oklaski]. Głosujmy to pierwsze pytanie.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dobrze, w takim razie doświadczenie pana Olszewskiego wykorzystamy jeszcze tutaj zapewne, bo ten punkt się jeszcze rozwinie, a tymczasem poddaję pod głosowanie wniosek, czy należy wprowadzić zmiany w strukturze władz krajowych.

Kto z delegatów jest za odpowiedzią „nie”, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję, można opuścić. Kto jest za odpowiedzią „tak”, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się za „tak”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Wobec tego przystąpimy do czytania kolejnych wariantów w podpunkcie „tak” a i b.

Proszę bardzo.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Jeśli „tak”, to właśnie nastąpiło, a więc czytam pytanie już bez tego warunku: „Czy należy oddzielić władzę uchwałodawczą od wykonawczej?”. Koncepcja Rady Naczelnej. Nazwa jest tutaj robocza, powtarzam.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Przepraszam. Zanim do tego zagadnienia delegaci się…

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Pierwsza odpowiedź: „tak”, druga odpowiedź: „nie”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę przedstawiciela Komisji Mandatowej [Statutowej], żeby mi nie przerywał w przyszłości, jak zaczynam jakąś kwestię, bardzo proszę.

Ponieważ padł wniosek o to, żeby zabrał głos w tej kwestii ekspert Olszewski, wnioskodawca domaga się, żeby już teraz zabrał głos. Ja mam pytanie do sali, czy w tej chwili już ma zabrać głos kolega Olszewski? Jeśli tak sądzicie, proszę o podniesienie mandatów do góry. Dziękuję. Ci delegaci, którzy uważają, że w późniejszej części wykorzystamy doświadczenie Olszewskiego, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Tym razem była to wskazówka dla mnie, ale wobec tego poproszę jeszcze o podniesienie mandatów – kto wstrzymał się od głosowania? Dziękuję.

Jednak proszę o pomoc Komisję Skrutacyjną, lepsze oko jednak.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za zabraniem głosu [podniesione głosy, krzyki, gwizdy na sali].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę powściągnąć emocje, jeszcze będziemy mieli bardzo wiele punktów emocjonujących.

Bardzo proszę mecenasa Olszewskiego o zabranie głosu [gwar na sali].

JAN OLSZEWSKI

Ja rozumiem zniecierpliwienie niektórych z państwa tą przedłużającą się dyskusją proceduralną. Ja postaram się w związku z tym mówić bardzo krótko i trzymać się bardzo ściśle tematu, który ma być za chwilę przedmiotem głosowania. Chciałem tylko tym z kolegów, którzy się tak bardzo niecierpliwią, przypomnieć, że w tym momencie głosujemy nad jednym z najbardziej zasadniczych problemów w statucie, który określi funkcjonowanie władz związku. Problem rozdzielenia władzy wykonawczej i uchwałodawczej, który – muszę się tutaj przyznać, ja częściowo ten problem zawiniłem, bo byłem współautorem projektu OPSZ-owskiego, który tę propozycję wprowadził – wynikał z pewnej próby nawiązania do tradycji polskiego ruchu zawodowego, tradycji utrwalonej w tym ruchu, która w nim przetrwała do czasów bezpośrednio powojennych [gwar na sali]. Ja nie będę mówił o historii, tylko chcę wspomnieć, że w tej chwili mamy do czynienia z sytuacją, w której odpowiedź „tak” przesądzi o dwóch sprawach: po pierwsze, o tym, kto będzie wybierał wykonawcze władze związku – czy mianowicie wyboru tego dokona ten zjazd, delegaci zebrani tu, na tej sali, czy też zjazd przekaże w tym zakresie swoje kompetencje innemu ciału, które będzie wybierane albo przez regiony, albo tylko częściowo na zjeździe; i po drugie, przesądzi również o tym, nada również kształt personalny temu składowi organu wykonawczego.

Zarysowały się tutaj w dyskusji dwie koncepcje: jedna to ta, którą sformułował OPSZ, druga, którą dzisiaj wyartykułował tutaj chyba najbardziej obszernie i najbardziej wyraźnie kolega Modzelewski. Koncepcja kolegi Modzelewskiego opiera się na jednym założeniu, któremu nie można odmówić słuszności – ona opiera się na założeniu, że związek musi dysponować bardzo silną władzą centralną, silną władzą wykonawczą, gdyż przyjdzie nam działać w warunkach być może zbliżonych do konfrontacji; i nad tym argumentem nie wolno nam przechodzić do porządku dziennego. Ja myślę, że argumentacja kolegi Karola Modzelewskiego, który koncepcji OPSZ przeciwstawia silną władzę związkową, oparta jest na pewnym charakterystycznym nieporozumieniu. Mianowicie zakłada się, że władza scentralizowana jest władzą silną [okrzyki, oklaski mające na celu przerwanie głosu]. Proszę państwa, ja bardzo proszę, żebyśmy już, ponieważ i tak jest mało czasu, żebyśmy już nie tracili go na oklaski. Natomiast… [oklaski mające na celu przerwanie głosu].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o spokój, proszę o spokój.

JAN OLSZEWSKI

Proszę państwa, koncepcja władzy wykonawczej, która jest wybierana bezpośrednio przez ten zjazd, nie jest koncepcją władzy słabej, ponieważ jej siła będzie płynęła z mandatu, który ona uzyska od najwyższej władzy związkowej – to jest pierwsza przesłanka jej siły. I przesłanka druga – proszę państwa, żeby władze mogły funkcjonować należycie, muszą być ściśle określone jej kompetencje. Otóż przy formule… [oklaski mające na celu przerwanie głosu, delegaci podnoszą mandaty].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę o ciszę, proszę o ciszę. Bardzo przepraszam eksperta na chwilę. Otóż te podniesione mandaty świadczą o tym, że w pewnym momencie się zapominamy. Przypomnijmy sobie elementarną zasadę demokracji, która mówi, że wolę większości należy szanować. Eksperta poprosiliśmy do głosu w wyniku głosowania i jest to wola większości, więc mandatów w górze ja nie zauważam [oklaski].

Proszę eksperta o kontynuowanie.

JAN OLSZEWSKI

Proszę państwa, ścisłe określenie kompetencji jest warunkiem każdego sprawnie działającego mechanizmu władz i w tym zakresie staraliśmy się, aby koncepcja OPSZ odpowiadała tym warunkom.

Koncepcja przeciwna, koncepcja jednolitego ciała może być również w tym zakresie odpowiednio uregulowana. Ja tylko zwracam uwagę, że my tu, w tym momencie… Ta koncepcja budzi takie emocje na sali już w tej chwili, kiedy w zasadzie o jej kompetencjach w ogóle nie mówimy; mówimy tylko o formie, a przecież kompetencje to są sprawy najważniejsze. Dlatego ja bym państwa prosił, żeby nie dać ponosić się emocjom, a patrzeć rzeczowo na wady i zalety obydwu tych koncepcji. Podkreślam raz jeszcze: i w jednej, i w drugiej koncepcji można mówić o władzy silnej. Boję się – to jest moje zdanie, podkreślam, moje osobiste zdanie – że o władzy sprawnej można mówić tylko w jednej koncepcji, tej koncepcji OPSZ, dlatego że w tej koncepcji rozporządzamy już ściśle opisanymi w projekcie statutu kompetencjami.

I, proszę państwa, może jeszcze jedna rzecz, może jeszcze jedna rzecz. Nie bez znaczenia jest fakt, że ta grupa ludzi, która stanie na czele związku, na którą spadnie najwyższa odpowiedzialność, że ta grupa będzie za sobą czuła mandat stu ludzi, którzy udzielają tego mandatu za wypowiedzeniem, za możliwością bardzo łatwego, zwykłą większością odwołania, tak jak w wypadku zwykłego wyboru prezydium krajowej rady, czy też będą mieli poczucie, że reprezentują siłę związku; to nie znaczy: nieodpowiedzialność, to znaczy: poczucie własnej siły.

Proszę państwa, rozumiem, że może wywoływać to zastrzeżenia, że w tej koncepcji będzie to ciało, które może się oderwać od struktur związku, od mas związkowych. Otóż myślę, że w statucie powinny być, mogą – przewidzieliśmy to zresztą w statucie OPSZ – wprowadzone mechanizmy zabezpieczające, które pozwolą radzie związku – przy nazwie się nie upieram, ona może nosić nazwę Komisji Krajowej lub Rady Krajowej, bo do tej nazwy się już przyzwyczailiśmy, ona ma już w związku pewną tradycję – otóż to ciało może i powinno w moim przekonaniu rozporządzać odpowiednim mechanizmem kontroli [oklaski], w szczególności mechanizmem umożliwiającym, w określonych sytuacjach oczywiście, zawieszenie członków Komisji Krajowej, organu wykonawczego, podkreślam, odrywam się tu od nazw. Nie jest także przesądzony, generalnie, skład tego ciała wykonawczego. Ja tutaj muszę powiedzieć, muszę się zastrzec, że jako ekspert byłbym przeciwko wprowadzeniu zakazów łączenia funkcji [oklaski]. Myślę, że to powinno się zostawić rozsądkowi samych delegatów [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, czy pan Olszewski mógłby skrócić jakoś swoją wypowiedź? [delegaci bez przerwy klaszczą] Bardzo proszę o skrócenie.

JAN OLSZEWSKI

Proszę pa… [oklaski]. Proszę państwa, wobec tego ja już kończę. Gdyby były jakieś uwagi, jestem skłonny na nie odpowiedzieć. W tym momencie, dziękuję państwu [delegaci „wyklaskują” eksperta].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Bardzo dziękujemy.

W dwóch sektorach mamy jeszcze delegatów do głosu.

Proszę, w sektorze trzynastym delegat ma głos.

[PD 1kzd_1t_15b_19810907 – 14 minut 43 sekundy]

KAROL MODZELEWSKI

Proszę państwa, o wiele krócej. Chciałem powiedzieć – Karol Modzelewski, Region Dolny Śląsk – chciałem powiedzieć, że niepotrzebnie się żeśmy tak niecierpliwili, ponieważ Jankowi Olszewskiemu przysługuje, moim zdaniem, gdyśmy mu to udzielili, prawo do wygłaszania przemówienia agitacyjnego za jedną z koncepcji, a nie prawo do wygłaszania ekspertyzy objaśniającej nam, za czym głosowalibyśmy w obu przypadkach, i sądzę, że z tego prawa on mógł skorzystać.

Natomiast przeciwko jednemu chciałbym przestrzec, przeciwko temu, aby brać pod uwagę streszczenia czy też przedstawienia mojego wystąpienia. Kto z państwa chciał, to go wysłuchał, a ja bardzo proszę, żeby z tego, co ja mówiłem, brać pod uwagę to, co ja nie mówiłem, a nie to, co pod moim nazwiskiem przedstawił Janek Olszewski. Dziękuję bardzo [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Sektor piętnasty z kolei, piętnasty sektor ma głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Proszę państwa, ja mam taką prośbę: ekspertów mamy od tego, ażeby nam przedstawili jasną, czystą i obiektywną ekspertyzę i nie zgadzam się z Karolem, że ma prawo bronić którejś z koncepcji, bo to już w pewnym sensie tutaj oddziałuje na wszystkich delegatów. Eksperci muszą być w pełni obiektywni i nie mówić tego, co sami myślą sobie, prywatnie. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Sektor czternasty, proszę.

JERZY ŻURAWIECKI[48]

Jerzy Żurawiecki, Region Koniński. Ja chciałem powiedzieć, że kolega przewodniczący opacznie zrozumiał poprzednie głosowanie na temat, czy profesor Olszewski ma powiedzieć coś czy nie, bo nie było takiego głosowania i opacznie zostało przez kolegę zrozumiane, bo w ten sposób mandaty kiwane oznaczały, że skorzystamy w późniejszej porze z porady profesora. Natomiast, jeżeli chodzi o zjazd, 18 minut profesor zajął nam na to, żeby przegłosować tylko sondaż. To nie była dyskusja nad przyjęciem w formie uchwały; to miał być sondaż, prawda? Więc eksperci niech pomagają Komisji Statutowej, a nie dokształcają delegatów. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor szósty, proszę.

JAN RULEWSKI

Proszę koleżeństwa, polemiki wychodzą z tego, że to pytanie jest źle sformułowane, jest przykre dla całego zjazdu, bo ono sugeruje, że są konieczne władze dwie, a teraz zjazd się nie chce bądź chce zgodzić. To jest absurdalne postawienie tematu. Uważam, że może być jedynie władza jedna, natomiast aparat wykonawczy może być jako wprowadzający decyzje. Natomiast nie można stawiać tej sprawy wobec delegatów, czy istnieje potrzeba dwóch władz. Jeżeli istnieje taka potrzeba, to zawsze delegaci to zatwierdzą, ale nie będą wybierali [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

MIECZYSŁAW WILK[49]

Czy można?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Sektor dziewiąty jeszcze, proszę bardzo.

MIECZYSŁAW WILK

Mój mandat 2/9093, Region Śląsko-Dąbrowski, Mieczysław Wilk. Mówimy tu cały czas o silnej władzy. Istotnie ta władza silna jest nam potrzebna. Ale czy czasem nie jesteśmy oderwani od załóg, od tych „dołów”? Ja od roku czasem pracuję z załogą, współpracuję z tą załogą i wiem, że wszystkie polecenia odgórne nie będą chętnie wykonywane „na dole”. Dlatego proszę się zastanowić nad tym…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Przepraszam, przepraszam, proszę zwęzić swoją wypowiedź do zagadnień, które podnosimy.

MIECZYSŁAW WILK

No więc…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

To nie jest głos merytoryczny w tym temacie.

MIECZYSŁAW WILK

To ja dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

Sektor piętnasty, proszę.

STEFAN KOREJWO[50]

Mandat 30002, Region Słupski, Stefan Korejwo. Mam krótkie pytanko, które określę mianem „refleksja”. Po wystąpieniu mecenasa Olszewskiego dziwi mnie jedno, że sam przyznał, iż uczestniczył w opracowaniu, które przedstawił nam zjazd i pod egidą OPSZ, a teraz nagle wolta w kierunku niejako zawoalowania i wycofania się z tej pracy swojej. Dziwi mnie to i w tym kontekście nie rozumiem profesora Olszewskiego.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Głos zabierze przedstawiciel Komisji Skrutacyjnej.

Proszę bardzo.

RYSZARD KOTARSKI

Proszę państwa, mój mandat jest 0007, Region Gorzów Wielkopolski, nazwisko Kotarski Ryszard. Jestem zwykłym robolem, ale bardzo się dziwię, że nami, robotnikami, teraz się manipuluje. Bardzo się dziwię, że do zjazdu nie przygotowano i nie ustosunkowano się, jakiegoś wspólnego stanowiska nie wyciągnięto. Ja w tej chwili nie wiem, za kim mam głosować – czy za grupą pana Modzelewskiego, czy pana profesora? Kto tutaj był… Robotnicy stworzyli związek i proponuję, żeby robotnicy odsunęli ekspertów, którzy nie potrafią się dogadać [oklaski], a jeżeli nie, to robotnicy sami sobie poradzą, bez ekspertów. Dziękuję serdecznie [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor jedenasty.

ROMAN CICHULSKI

Cichulski, Region Rzeszów, 27021. W sprawie formalnej: wnoszę wniosek o zmianę przewodniczącego obrad [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę powtórzyć wniosek, bo akurat rozmawiałem z …[śmiechy na sali]. Bardzo proszę, rzeczywiście byłem zajęty rozmową, tutaj zagadano mnie. Proszę bardzo.

ROMAN CICHULSKI

Właśnie ten fakt jeszcze bardziej przesądza mój wniosek. Wnoszę o zmianę przewodniczącego obrad [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Wniosek jest formalny i dobry jak każdy inny. Zresztą wszyscy jesteśmy ludźmi i możemy się męczyć.

Bardzo proszę o przegłosowanie wniosku. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? [gwar na sali].

Żeby nie utrudniać prowadzenia dalszej części zjazdu [oklaski], nasza ekipa wymieni się na drugą. Bardzo proszę kolegów z drugiej ekipy… Aha, tylko prowadzącego, tak? Bardzo proszę… [gwar na sali].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD

Było przegłosowane. Komisja Skrutacyjna musi się wypowiedzieć.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dobrze.

Wobec tego, proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc większość delegatów wypowiedziała się za tym, aby nie zmieniać przewodniczącego [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę, z Komisji Mandatowej przedstawiciel zabierze głos. Statutowej, przepraszam.

STANISŁAW KRUKOWSKI

Ja zgłaszam się w tej chwili do głosu nie jako przedstawiciel Komisji Statutowej, ale jako głos z sali. Chciałbym powiedzieć tylko dwa słowa w odpowiedzi panu. Chciałbym przypomnieć wszystkim, że nasz związek powstając, założył sobie jako cel walkę o pluralizm poglądów między innymi i nie każda różnica poglądów to jest manipulowanie [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor dziewiąty.

ANDRZEJ CIERNIEWSKI

Andrzej Cierniewski, Region Śląsko-Dąbrowski. Proszę państwa, w sprawie merytorycznej: każda władza związku i każdy wybrany działacz do najwyższych władz związku, moim zdaniem, powinien być wybrany na tej sali. To jest jedyne rozsądne rozwiązanie, które od początku w tym związku widziałem. A odnośnie porządkowych spraw, uważam, że uleganie emocjom i wzajemne drażnienie się to jest nic innego, jak po prostu niepoważne traktowanie się nawzajem. Proszę o bardziej spokojne, kolegów proszę, o bardziej spokojne zachowanie [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Coraz więcej mamy dyskutantów, coraz więcej i obawiam się, że ta dyskusja się nieco przedłuży. Głos ma przedstawiciel, delegat z sektora pierwszego.

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 1

Panie przewodniczący, przyznać się do błędu później – lepiej niż wcale. Moim zdaniem, wszelkie sformułowania dotyczące punktu 4 w pierwotnej czy w obecnej redakcji są dla znacznej części delegatów mało czytelne. Po prostu trzeba wyłożyć kawę na ławę. Tak ja odczuwam i przypuszczam, że większość delegatów chciałaby mieć rozeznanie, który z poszczególnych wariantów, które z poszczególnych personalnych koncepcji reprezentuje. Chcielibyśmy po prostu wiedzieć, jak będzie wyglądała struktura władzy po zadeklarowaniu się w jednym czy w drugim kierunku. Wnosiłbym – ponieważ sprawa jest wyjątkowo istotna dla naszego zjazdu – o taką redakcję, która by zrezygnowała ze sformułowań górnolotnych, stylistycznie doskonałych, bardzo inteligentnie i logicznie sformułowanych, ale po prostu niekomunikatywnych, nieczytelnych [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor drugi.

TADEUSZ SYRYJCZYK

Tadeusz Syryjczyk, Małopolska. Proszę państwa, ja chciałem zabrać głos w dyskusji na ten temat i między innymi w jakiejś mierze zasugerować nie rozwiązanie, ale właśnie kierunek myślenia w tej sprawie.

Proszę państwa, sytuacja jest tego typu, że w materiałach, które państwo otrzymaliście wszyscy, koncepcja podziału na Radę Naczelną i Komisję Krajową jest w zasadzie wyłożona, toteż nie podnosiłbym aspektu manipulacji tak silnie, jak to w tej chwili jest czynione. W moim odczuciu każdy od około dwóch czy trzech tygodni miał szansę doczytać te sprawy i w ramach regionu przedyskutować. Dlatego też nie chciałbym tego powiedzieć zbyt ostro, ale w momencie, kiedy ktoś tu wstaje i mówi, że manipulują, to nie tyle obraża tego, który manipuluje, ale także tych, którzy teoretycznie mają być manipulowani [oklaski]. Bo albo zakładamy, że jako zjazd jesteśmy świadomą grupą związkowców, którzy przychodzą na niego przygotowani i w momencie, kiedy głosują, to zastanawiają się w swoim gronie, jak głosować i jak działać, albo zakładamy, że rzeczywiście kolejność wystąpień, aparycja występującego i inne elementy są zdolne zmienić naszą zbiorową wolę.

To jest taka uwaga natury formalnej i bardzo gorąco bym prosił – w swoim własnym, prywatnym imieniu – o jej pamiętanie. Jeżeli chodzi o koncepcje władz – przechodząc do meritum – to zwracam państwu uwagę na jedno, że z jednej strony występuje szereg wniosków, żeby zjazdy silnie kontrolowały władze wykonawcze, ale państwo pamiętajcie, ile…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, zaczynamy wchodzić w zagadnienia merytoryczne. To jest głos w dyskusji, kolego.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Wiem, przepraszam.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Tak, dziękuję.

Sektor dziesiąty, proszę… Zrezygnował, doskonale.

Sektor piętnasty.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Koleżanki i koledzy, ekspert zabrał nam 18 minut czasu. Myśmy zmarnowali 25 albo pół godziny. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Mamy jeszcze trzy głosy w dyskusji.

Proszę sektor jedenasty [w tle głosy rozmowy]. Przepraszam, przepraszam na chwilę, wniosek formalny z sektora dziewiątego.

Proszę.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Tak, prosiłbym bardzo, ażeby pan przewodniczący wrócił do normalnego toku obrad, takiego, jakiśmy sobie założyli. Mieliśmy się tylko spytać, czy pytania, które tutaj były przedstawione, są jasne, i głosować; i proszę uprzejmie to zrobić. Mamy proste pytanie w końcu, proszę przegłosować [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ja sądzę, że tego wniosku formalnego nie musimy głosować. Wobec faktu, że dyskusja zmierza w kierunku zbaczającym z toru, który sobie wyznaczyliśmy, bardzo proszę… Jednak mam podpowiedzi, żeby przegłosować ten wniosek. To znaczy wniosek jest taki: kto jest za tym, żeby wrócić do odczytania poszczególnych punktów i głosowania nad nimi po krótkich dyskusjach? [gwar na sali] Dobrze.

Kto jest za przegłosowaniem tego punktu z pominięciem dalszej części dyskusji, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo.

Proszę o przeczytanie punktów.

Przepraszam, koledzy.

[PD 1kzd_1t_15b_19810907 – 29 minut 50 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

„Czy należy oddzielić władzę uchwałodawczą od wykonawczej?” W tej chwili przewodniczący komisji, jako rozwinięcie tego punktu, podał mi wersję, która to precyzuje dokładniej. Pierwsza: kto jest za Radą Naczelną plus Komisja Krajowa. Druga wersja: kto jest za jednolitą Komisją Krajową z wybieranym prezydium. To jest to samo, proszę państwa, tylko…[gwar na sali].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę referenta o dokładne odczytywanie zapisu, jaki z poprawkami mamy wszyscy przed sobą.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Punkt 4. Proszę państwa, jeżeli ta wersja druga bardziej państwu odpowiada [podniesione głosy na sali]. Kto jest…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę…

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

…za Radą Naczelną plus Komisja Krajowa? Proponuję głosować: „tak”, „nie”, bo jak „nie”, to będzie wiadomo, że jest ta druga wersja.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Przepraszam, wnioski pod głosowania będę ja stawiał. Prelegenta proszę o przeczytanie dokładnie zapisu, to znaczy, przystępujemy do punktu 4a i 4b. Proszę o odczytanie.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Kto jest za Radą Naczelną plus…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Przepraszam, proszę o odczytanie; wnioski stawia prowadzący tę sesję. Przepraszam na chwilę, ze stanowiska szóstego jest pytanie.

Proszę.

ŁUKASZ ABGAROWICZ[51]

Abgarowicz, Region Mazowsze. Mam pytanie: jeżeli rozdzielimy władzę wykonawczą od uchwałodawczej, gdzie będzie miejsce przewodniczącego i jaka będzie jego rola? Przewodniczącego związku.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Jest przewodniczącym Komisji Krajowej, organu wykonawczego.

ŁUKASZ ABGAROWICZ

Więc czy jest przewodniczącym władzy wykonawczej, czy przewodniczącym związku wtedy? [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, koncepcja OPSZ nie przewiduje istnienia przewodniczącego, stałego przewodniczącego Rady Naczelnej – to jest chyba odpowiedź. Nie przewiduje przewodniczącego Rady Naczelnej [gwar na sali]. Jest przewodniczącym…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Sektor trzynasty z pytaniem.

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Proszę państwa, mam propozycję: ponieważ Komisja Statutowa od kilku godzin nie potrafi przedstawić klarownego rozbicia punktu 4, proponuję, aby przewodniczący przegłosował punkty od 5 do 9. W międzyczasie Komisja Statutowa przygotuje wersję zrozumiałą i klarowną dla delegatów [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy są uwagi do postawionego wniosku?

Proszę, sektor czternasty.

JERZY LASOCKI

Lasocki, Małopolska, członek Komisji Statutowej. Proszę państwa, no, trudno powiedzieć – jest źle odczytany zapis. No, może ja w tej chwili dezawuuję sprawę, bo my się w tej chwili zapętlamy między Komisją Krajową a Radą. Pytanie miało zapis: czy oddzielić władzę ustawodawczą od władzy wykonawczej? A czy to będzie rada, czy nie rada – to jest inna sprawa. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Czy można?

Proszę państwa, przepraszam, w trakcie referowania otrzymałem od przewodniczącego Komisji Statutowej kartkę z tą drugą wersją. Przepraszam państwa, że ją odczytałem. Uważam, że powinniśmy poddać pod głosowanie wersję, którą tutaj kilkakrotnie czytałem, którą Komisja Statutowa uchwaliła – to należy poddać, w moim przekonaniu, pod głosowanie: czy należy oddzielić władzę wykonawczą od uchwałodawczej? Przepraszam za zamieszanie, jakie zrobiłem poprzez dostarczenie mi tej kartki.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Tak [w tle odgłosy rozmowy]. Kwestia jest taka: czy oddzielić władzę ustawodawczą od wykonawczej? Kto z państwa jest za odpowiedzią „tak”, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest za odpowiedzią „nie”, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję bardzo [oklaski, okrzyki].

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za „nie” [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę referenta o dalsze punkty.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Czytam punkt 5.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o spokój na sali. Rozumiem, że ten punkt 4 wzbudził wiele emocji, bo też był bardzo kontrowersyjny i bardzo trudny, kluczowy w końcu dla tej sprawy, ale proszę już o spokój. Musimy to szybko zrealizować, to, co mamy dzisiaj, do ośmiu punktów.

Proszę.

[PD 1kzd_1t_15b_19810907 – 35 minut 40 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

„Czy istnieje konieczność powołania w statucie sądu związkowego?”. Pierwsza odpowiedź: „nie”, druga: „tak”. Powtórzę raz jeszcze…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Za chwileczkę, po powtórzeniu będzie wniosek.

Proszę powtórzyć.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

„Czy istnieje konieczność powołania w statucie sądu związkowego?”. Pierwsza odpowiedź: „nie”, druga: „tak” [w tle odgłosy rozmowy].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy są uwagi do tego punktu? Sektor szósty pierwszy się zgłosił.

Proszę.

RYSZARD HELAK[52]

Ryszard Helak, mandat 04010, Bydgoszcz. Wniosek mój formalny dotyczy tego, żeby stawiać pytania zawsze w tej samej kolejności: „tak”, „nie”, a nie tak, jak sobie życzy ewentualnie autor. Raz „nie”, raz „tak”, kolejność jest tu dowolna, tutaj…

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Zastanawialiśmy się nad tym w Komisji Statutowej i przeważył pogląd utrzymania wersji, jaka była prezentowana przed południem. Uważaliśmy, że zmiana doprowadzi do większego zamieszania. Takie zdanie przeważyło w komisji.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę piątkę, piąty sektor.

MACIEJ SEWERYŃSKI

Maciej Seweryński, Region Mazowsze. Mam pytanie: czy pańskie pytanie dotyczy sądu statutowego, czy sądu koleżeńskiego? Są dwa różne rodzaje sądów, które można powołać.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

I jednego, i drugiego [gwar na sali]. Proszę państwa, wyjaśniam szczegółowiej – jeżeli ktoś z państwa jest za sądami koleżeńskimi, głosuje „tak”, i kto jest za sądem statutowym, głosuje „tak”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Nie rozstrzygamy w tym pytaniu tej kwestii.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę sektor drugi.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Ja chciałem zauważyć z wielkim niepokojem, że Komisja Statutowa, wybrana na zjeździe przez delegatów, ciągle w argumentacjach powołuje się na gotowe, przedzjazdowe opracowania, w pewnym momencie przyznając nawet, że pomyłka w zapisie wynika po prostu z błędnego przepisania teleksu. Chciałem zgłosić tę wątpliwość, nazywając rzecz po prostu po imieniu.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, to nie dotyczy zagadnienia, które zostało odczytane.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Po prostu… To jest bardzo ważna sprawa, to jest sprawa wiarygodności kompetencji tej komisji.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Siódemkę proszę. Siódmy sektor.

ANDRZEJ KRALCZYŃSKI[53]

Andrzej Kralczyński, Region Podbeskidzie. Ja mam pytanie do kolegi prowadzącego: o jakie sądy chodzi i w jakich konfliktach mają orzekać? Czy przykładowo w konfliktach między komisją zakładową a regionem, czy między regionem a Komisją Krajową? Proszę o wyjaśnienie tej kwestii, o co tutaj chodzi i jakie to mają być sądy.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o od…

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, mnie się wydaje, że państwo w części zapominacie o tym, o co tutaj chodzi. Chodziło o pomoc Komisji Statutowej; jest cały pakiet różnych koncepcji sądów związkowych. Chodzi o to, czy którąkolwiek z tych koncepcji przyjąć, i po to stawiamy to pytanie.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor dziewiąty, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 9

Proszę państwa, chodzi o wprowadzenie instytucji sądu koleżeńskiego w naszym związku, który po prostu czuwałby nad przestrzeganiem praworządności w związku, a szczegółowe określenie kompetencji będzie przedstawione alternatywnie w tym zapisie, który opracujemy.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o zadawanie pytań dotyczących sformułowanego pytania przez referenta.

Piąty sektor, proszę.

MAREK JANAS – członek Prezydium Komisji Statutowej

Janas, Mazowsze. Jestem zobowiązany wyjaśnić zastrzeżenie w stosunku do Komisji Statutowej, która cytowała materiały opracowane przez Komisję Zjazdową, więc komisję powołaną przez zarządy oficjalnie, celem przygotowania materiałów na zjazd [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor piętnasty, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 15

Ja chciałbym prosić kolegów delegatów, którzy się spytają, jaki to ma być sąd, żeby sobie nie kpili z tych, którzy są na sali i słuchają. Na ten temat do południa było kilka głosów, co najmniej trzy, i w tej chwili zadawanie komisji pytania, jaki to ma sąd, co on ma robić, jest po prostu sobie kpieniem ze mnie. Siedzimy tu, słuchamy i jeszcze raz się pytamy. Pytania, które nie dotyczą sprawy. Głosujemy w tej chwili, czy ma być czy nie, a jaki ma być – to będziemy głosowali jutro, pojutrze [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ja mam pytanie do wszystkich delegatów: czy ktoś nie rozumie pytania? [gwar na sali]. Wszyscy rozumieją. Bardzo dobrze. W takim razie czy będziemy dalej na ten temat zabierali głos? Bo w gruncie rzeczy zaczynamy dyskusję nie o kwestii, która jest podniesiona w pytaniu, ale zaczynamy wnikać znacznie, znacznie głębiej. Będziemy jeszcze zabierali głos, tak? Są jeszcze dwa głosy.

Proszę, sektor siódmy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 7

Ja mam jeszcze króciutkie pytanie: wiadomo, że chcemy rozszerzyć kompetencje komisji rewizyjnych. Może kolega zechce mi odpowiedzieć, jaka będzie relacja między komisjami rewizyjnymi a tymi sądami koleżeńskimi?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor drugi z wnioskiem formalnym.

Proszę bardzo.

ANDRZEJ KOZICKI

Bardzo proszę o przegłosowanie [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Bardzo mi pan pomógł, dziękuję. Ja jako prowadzący nie mogę takiego wniosku przedłożyć.

To znaczy powtórzmy pytanie jeszcze: kto z państwa jest za przegłosowaniem tego pytania o sądach? Proszę o mandaty. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo.

Przystępujemy do głosowania. Pytanie brzmi: „Czy istnieje konieczność powołania sądu związkowego?”. Kto z państwa na to pytanie odpowiada „tak”, proszę o uniesienie mandatu.

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_15b_19810907]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_16a_19810907]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się za powołaniem w statucie sądu związkowego.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o odczytanie punktu 6.

[Głosowanie 6 pytania ankiety]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Punkt 6: „Czy przewodniczący Krajowej Komisji powinien być wybierany bezpośrednio przez zjazd?”. Pierwsza odpowiedź: „tak”, druga odpowiedź: „nie”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Wszyscy rozumieją z państwa pytanie, tak? Doskonale.

Przystępujemy do głosowania. Kto z państwa jest za odpowiedzią „tak” na to pytanie, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest za odpowiedzią „nie”, proszę o uniesienie mandatów. Dziękuję.

Proszę o oficjalny werdykt w tej sprawie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za tym, aby zjazd wybierał przewodniczącego [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o odczytanie punktu 7.

[PD 1kzd_1t_16a_19810907 – 1 minuta 31 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Punkt 7: „Czy kandydatami do władz krajowych powinni być tylko delegaci na zjazd?”. Pierwsze: „tak”, drugie: „nie”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy wszyscy rozumieją pytanie? Proszę o przegłosowanie.

Kto jest za odpowiedzią „tak”, proszę o uniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest za odpowiedzią „nie”, proszę o uniesienie mandatów. Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za tym, że „tak”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Przystępujemy do punktu 8.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Punkt 8.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Ja od razu zastrzegam, że będziemy w dalszym ciągu głosowali od „tak” do „nie”, tak że będzie tu zmieniony porządek odpowiedzi.

Proszę o odczytanie punktu 8.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

„Czy statut powinien szerzej regulować sprawy wyborcze?”. „Tak”, „nie”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy wszyscy z państwa zrozumieli pytanie? Tak.

Przystępujemy do głosowania. Kto jest za odpowiedzią „tak”? Dziękuję. Kto jest za odpowiedzią „nie”? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Musimy liczyć głosy.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Zarządzam ponowne głosowanie. Kto jest za odpowiedzią „tak”, proszę o podniesienie mandatów do góry.

Sektorowych proszę o szybkie policzenie. Dziękuję.

Proszę o podanie wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor nr dwa – 23 głosy, sektor nr… Prosimy o spokój.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o spokój na sali, bardzo proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor nr dwa – 23 głosy, sektor nr trzy – 20, sektor nr cztery – 41, sektor nr pięć – 33, sektor nr sześć 22, sektor siedem – 17 głosów, sektor ósmy – 24 głosy, sektor dziewiąty – 30 głosów, sektor dziesiąty – 23, sektor jedenasty – 15, sektor dwunasty – 23, sektor trzynasty – 32, sektor czternasty – 20, sektor piętnasty – 23, sektor szesnasty – 24, sektor siedemnasty – 11, sektor osiemnasty – 13, sektor pierwszy – 37 głosów.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest za odpowiedzią „nie”, proszę o uniesienie mandatów. Dziękuję.

Proszę o zliczenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor drugi – 12 głosów, 12!, sektor pierwszy – 24, sektor trzeci – 16, sektor czwarty – 14, sektor piąty – 14, sektor szósty – 10, sektor siódmy – 21, sektor ósmy – 14, sektor dziewiąty – 6, sektor dziesiąty – 13, sektor jedenasty – 19, sektor dwunasty – 23, sektor trzynasty – 24, sektor czternasty – 4, sektor piętnasty – 8, sektor szesnasty – 7, sektor siedemnasty – 4 i sektor osiemnasty – 4 głosy.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę referenta o dalsze odczytanie punktów.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Punkt…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy już są wyniki głosowania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak, już podaję wynik. Za tym, czy statut powinien regulować sprawy wyborcze, wypowiedziało się 431 delegatów, przeciwnych było 237. Wynik brzmi „tak”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o dalszy punkt.

[PD 1kzd_1t_16a_19810907 – 81 minut 3 sekundy]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Pytanie 9, ostatnie: „Czy konieczne jest rozszerzenie kompetencji komisji rewizyjnych? Podkreślam: liczba mnoga, a więc na wszystkich szczeblach. Zwracam uwagę, państwo jesteście, sądzę, zmęczeni, wszyscy jesteśmy, dlatego zwracam uwagę na liczbę mnogą. Pierwsze: „tak”, drugie: „nie”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy wszyscy z państwa zrozumieli pytanie? Dziękuję.

Kto jest za odpowiedzią „tak”, proszę o uniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest z odpowiedzią „nie”, proszę o uniesienie mandatu.

Proszę o werdykt Komisji Skrutacyjnej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Musimy liczyć głosy.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Zarządzam ponowne głosowanie. Kto jest za odpowiedzią „tak”, proszę o podniesienie mandatów.

Proszę o spokój na sali.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, jest taki dobry obyczaj parlamentarny, że w czasie głosowań się nie zabiera głosu i panuje cisza. Bardzo bym prosił. Tego nie ma w regulaminie, ale…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zsumowanie wyników. Proszę o podanie wyników przez sektory. Sektor pierwszy, pospieszajcie tam trochę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 43 głosy, sektor drugi – 30, sektor czwarty – 40… 31, przepraszam, sektor piąty – 14, sektor szósty – 14, sektor siódmy – 22, sektor ósmy – 27, sektor trzeci – 33, sektor dziewiąty – 12, sektor dziesiąty – 26, sektor jedenasty – 14, sektor dwunasty – 8, sektor trzynasty – 54, sektor czternasty – 17, sektor piętnasty – 10, sektor szesnasty – 31, sektor siedemnasty – 13, sektor osiemnasty – 14.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor dziewiąty, proszę; ile było? Sektor dziewiąty.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziewiąty, proszę powtórzyć.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

11? 12! Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę referenta o kontynuowanie może.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Już to było ostatnie pytanie, tak…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę przegłosować jeszcze, kto jest przeciw; kto jest za „nie”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

A, przepraszam bardzo, rzeczywiście. Zechciejcie mi darować, już jestem zmęczony, powinienem się zmienić.

Kto z państwa jest za odpowiedzią „nie”, proszę o uniesienie mandatów.

Proszę policzyć szybko.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, jeszcze raz apeluję: w czasie głosowania jest bardzo dobry zwyczaj, że powinna panować absolutna cisza – ani się głosu nie zabiera, ani się nie prowadzi prywatnych rozmów. Bardzo o to apeluję do państwa jeszcze raz. Jesteśmy zmęczeni, rozumiem to wszystko, ale to musimy zacząć przestrzegać, jeżeli chcemy jaki taki porządek mieć, żeby to wyglądało w sposób przyzwoity po prostu.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę państwa, dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor nr jeden – 19, sektor nr dwa – 9, sektor trzeci – 7, sektor czwarty – 19, sektor piąty – 27, sektor szósty – 14, sektor siódmy – 15, sektor ósmy – 13, sektor dziewiąty – 20, sektor dziesiąty – 10, sektor jedenasty – 22, sektor dwunasty – 32, sektor trzynasty – 17, sektor czternasty – 8, sektor piętnasty – 15 głosów, sektor szesnasty – 4, sektor siedemnasty – 1, sektor osiemnasty – 1 głos.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Mamy dla państwa krótki komunikat.

Proszę bardzo.

JERZY BUZEK – członek Prezydium I KZD

Proszę państwa, komunikat pochodzi od Komisji Programowej:

Zebranie zespołów tematycznych odbędzie się jutro o godz. 9.00, w salach, które zostały państwu wyświetlone wcześniej; o godz. 9.00, w aulach Uniwersytetu Gdańskiego, obok stołówki, po drugiej stronie szyn tramwajowych. Wobec tego o godz. 9.00 spotykamy się w zespołach, a obrady plenarne zaczynamy na tej sali o godz. 10.30, o godz. 10.30.

Jeszcze komunikat dla zespołu trzynastego – zespól ten zbierze się najpierw w sali nr 49 Wydziału Humanistycznego, tam, gdzie zespół trzeci, a następnie przejdzie do załatwianej obecnie, osobnej sali. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy Komisja Skrutacyjna już ma wyniki?

[PD 1kzd_1t_16a_19810907 – 16 minut 7 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc na pytanie 9, czy konieczne jest rozwinięcie kompetencji komisji rewizyjnych, 419 delegatów wypowiedziało się za „tak”, 253 za „nie”. Przechodzi „tak” [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Z sektora drugiego wniosek formalny.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

To, co tak zostało tutaj delikatnie określone komunikatem, jest de facto zmianą porządku dziennego, dlatego że w porządku naszego zjazdu dyskusja programowa i dyskusja nad sprawozdaniem była przed obradami zespołów problemowych – to jest raz.

A po drugie, chciałbym tutaj, jako jeden z członków komisji, stwierdzić, że taką decyzję powołało prezydium chyba tej komisji, ponieważ nie cała komisja, a nie wiem o takim prezydium, tak że prosiłbym bardzo o sprecyzowanie, skąd jest ta informacja.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Mam kilka wniosków formalnych, które postaram się państwu odczytać, ale najpierw podziękuję za uwagi odnośnie prowadzenia zjazdu – znakomicie się przydadzą w następnej części zjazdu, w drugiej sesji po prostu.

Wniosek formalny, który wpłynął od kolegi Śliwińskiego z Wielkopolski. Odczytam: „Wnoszę, aby prezydium zjazdu dopuściło do odczytania projektu uchwał lub wnioski i zgłoszenia przez poszczególne regiony, aby uchwały te nie leżały na stole prezydialnym tak długo, aż stracą aktualność. W szczególności żądam odczytania projektu zgłaszanego przez Region Dolny Śląsk. Nie należy blokować bieżących spraw, które można załatwić od ręki”.

I jeszcze: „Dlaczego wnioski Regionu Wielkopolska są pomijane przez prezydium zjazdu? Sprawa poparcia dla Stefana Bratkowskiego oraz wzmocnienie Komisji Uchwał i Wniosków”.

Nic mi nie wiadomo o tym, żeby były te wnioski tutaj blokowane. Jeśli tak się stało, spróbujemy wyjaśnić to w sekretariacie.

„Zwracamy się także do sekretariatu, żeby udostępnił wnioski, o które tutaj chodzi – o odczytanie projektu zgłoszonego przez Region Dolny Śląsk”.

Jeszcze jeden wniosek formalny w sprawie prowadzenia obrad. Rozumiem, że przełożymy go na jutro, ponieważ jest drugi kontrwniosek, formalny także, który wnosi o zakończenie obrad w dniu dzisiejszym o godz. 22.00. Mamy już za minutę godz. 22.00. Uzasadnienie także przeczytam: „Znaczna część delegatów jest już zmęczona i prowadzenie wszystkich głosowań przy takim stanie rzeczy może doprowadzić do wypaczeń, których będziemy się wstydzić dnia następnego”.

Uważam, że ten wniosek jestem zobligowany poddać pod głosowanie, dotyczący zakończenia obrad. Kto z delegatek i delegatów jest za tym, żeby zakończyć dzisiaj obrady o godz. 22.00, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny z delegatów? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisji Skrutacyjnej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość głosów jest za tym, aby obrady o 22.00 zakończyć.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

W związku z tym głos oddaję naszemu prezesowi.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, dziękuję za wytrwanie. Proszę o powstanie. Jeszcze, przepraszam bardzo, jeszcze jest krótki komunikat Komisji Statutowej, bardzo przepraszam.

Proszę.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Po zakończeniu bardzo proszę Komisję Statutową o zebranie się tutaj, po lewej stronie stołu prezydialnego. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Komisja Mandatowo-Wyborcza w całości zbiera się tutaj na dole posesji [w tle odgłosy rozmowy].

Proszę państwa, jest jeszcze komunikat informacyjny z Bydgoszczy – może jutro rano go odczytamy, będzie w głosie po prostu. Czy czytać? [gwar na sali]. Dobrze.

„W związku z dużym zainteresowaniem delegatów i gości krajowego zjazdu rozwojem wydarzeń w Bydgoszczy, informujemy, że sytuacja została opanowana. Dzięki ogromnym wysiłkom i postawie członków zarządu regionu zażegnano groźbę wybuchu kolejnego konfliktu. Dużą pomocą służył przybyły w trybie pilnym do Bydgoszczy biskup Jan Michalski, który swoim autorytetem i zdecydowaną postawą wzmagał wysiłki bydgoskich działaczy związkowych. Mieszkańcy Bydgoszczy, jeszcze do niedawna tłumnie zgromadzeni pod miejscowym więzieniem, co groziło poważnym konfliktem z organami bezpieczeństwa, skutkiem wystąpienia biskupa Jana Michalskiego[54] i wiceprzewodniczącego Jana Perejczuka[55], rozeszli się. Obecnie do gromadzących się tłumów przed budynkiem zarządu regionu przemawiają wiceprzewodniczący zarządu: Jan Terejczuk i biskup Jan Michalski. Oficjalny komunikat, po otrzymaniu z Bydgoszczy, przekażemy delegatom. Delegaci Regionu Bydgoszcz”.

Proszę państwa, na tym zamykamy dzisiejsze obrady, zgodnie z państwa decyzją. Sztandar MKS Gdańsk wyprowadzić. [Intonuje]: „Jeszcze Polska…”.

[Delegaci odśpiewują hymn narodowy]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję. Jeszcze krótki komunikat, i dobranoc państwu.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Komisję Uchwał i Wniosków proszę, żeby się zgłosiła przy stoliku przy naszej prawej stronie. Powtarzam: Komisja Uchwał i Wniosków zgłosi się po naszej prawej stronie, przy stoliku.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_16a_19810907]

KONIEC TRZECIEGO DNIA OBRAD I TURY I KZD – 7 WRZEŚNIA 1981 R.

[1] Jerzy Zieleński (1928 –1981) – dziennikarz, 1972–1981 redaktor miesięcznika „Problemy”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, doradca MKZ Region Mazowsze, w 1981 r. organizator zespołu redakcyjnego i redaktor naczelny „Tygodnika Mazowsze”, popełnił samobójstwo na wiadomość o wprowadzeniu stanu wojennego.

[2] Stanisław Osiniak (ur. 1934) – inżynier elektryk, wykładowca na Politechnice Lubelskiej, przewodniczący Oddziałowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i Komisji Oddziałowej na Politechnice Lubelskiej.

[3] Waldemar Jan Wesołowski (ur. 1947) – technik elektronik, pracownik Zakładów Wytwórczych Magnetofonów „Unitra” w Lubartowie, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Unitrze w Lubartowie, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do RFN.

[4] Walerian Domański (ur. 1943) – 1973–1980 kierownik działu kontroli i laboratorium fabryki domów Świdnickiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Ogólnego, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w ŚPBO, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w ŚPBO, w 1981 r. członek Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Dzierżoniowie, członek ZR Dolny Śląsk, w 1986 r. wyemigrował do USA.

[5] William Childs Westmoreland (1914–2005) – 1968–1972 szef Połączonych Sztabów Sił Zbrojnych USA.

[6] Jerzy Janusz Kropiwnicki (ur. 1945) – od 1968 r. asystent na Wydziale Socjologiczno-Ekonomicznym Uniwersytetu Łódzkiego, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel struktur „Solidarności” na UŁ, przewodniczący Tymczasowego Zarządu Uczelnianego, od 1980 r. członek Prezydium MKZ Ziemi Łódzkiej, od 1981 r. członek KK, wiceprzewodniczący ZR Ziemia Łódzka.

[7] Lech Dymarski (ur. 1949) – filolog, scenarzysta, w sierpniu 1980 r. organizował zbiórkę pieniędzy dla strajkujących stoczniowców oraz podpisów pod listem otwartym intelektualistów poznańskich z poparciem dla stoczniowców, członek

Prezydium, rzecznik prasowy MKZ w Poznaniu, członek KKP, w 1981 r. członek Prezydium ZR Wielkopolska, KK i Krajowego Komitetu Strajkowego, 1981–1982 internowany.

[8] Jan Huszcza (ur. 1943) – fizyk, starszy inspektor w Inspektoracie PZU w Krasnymstawie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ tamże, 1980–1981 przewodniczący MKZ Ziemi Krasnostawskiej, w 1981 r. członek Prezydium ZR Chełmskiego, 1981–1982 internowany.

[9] Marian Jurczyk (ur. 1935) – od 1954 r. pracownik Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w stoczni, od 1980 r. przewodniczący MKR NSZZ „Solidarność”, a w 1981 r. przewodniczący ZR Regionu Pomorze Zachodnie, członek KKP i KK,1981–1982 internowany.

[10] Przemysław Tadeusz Fenrych (ur. 1951) – 1979–1983 – starszy bibliotekarz w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku solidarnościowego w WiMBP w Szczecinie, w 1980 r. wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w WiMBP, wiceprzewodniczący, a następnie przewodniczący KZ, 1980–1981 przewodniczący Ogólnopolskiej Międzybibliotecznej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek Prezydium ZR Regionu Pomorze Zachodnie, 1981–1982 internowany.

[11] Michał Albin Orlicz (ur. 1950) – od 1979 r. elektronik w Jeleniogórskich Zakładach Farmaceutycznych „Polfa” (później Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne Jelfa SA) w Jeleniej Górze, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w Polfie, w 1981 r. wiceprzewodniczący KZ tamże, od 1980 r. pracownik etatowy

MKZ Jelenia Góra, w 1981 r. wiceprzewodniczący Prezydium ZR Jelenia Góra odpowiedzialny za informację i propagandę związkową, 1981–1982 internowany.

[12] Władysław Franciszek Biernat (ur. 1949) – technik mechanik, pracownik Państwowego Ośrodka Maszynowego w Miliczu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w POM w Miliczu, przewodniczący Oddziału Terenowego w Miliczu, wiceprzewodniczący KZ w POM w Miliczu, od 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[13] Tadeusz Mieczysław Pławiński (ur. 1951) – 1979–1982 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni, członek KS, szef informacji, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Stoczni im. Komuny Paryskiej i przewodniczący KZ, w 1984 r. wyemigrował do Kanady.

[14] Stanisław Alot (ur. 1950) – polonista, 1976–1981 nauczyciel w Zespole Szkół Mechanicznych w Rzeszowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w ZSM w Rzeszowie, przewodniczący Sekcji Regionalnej Oświaty i Wychowania „Solidarności”, od 1981 r. wydawca pisma „Kaganek”; członek Prezydium Sekcji Krajowej OiW, członek prezydium i sekretarz MKR NSZZ „Solidarność” w Rzeszowie, 1981–1982 internowany.

[15] Bolesław Jakub Kozłowski (ur. 1947) – energetyk, prawnik, pracownik Kopalni Siarki „Siarkopol” w Grzybowie, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie przewodniczący KZ w Siarkopolu w Grzybowie, w 1981 r. członek ZR Ziemia Sandomierska, wiceprzewodniczący Komisji Koordynacyjnej Przemysłu Siarkowego, 1981–1982 internowany.

[16] Jan Alojzy Filanowski (ur. 1952) – technolog spożywczy, pracownik WSS „Społem” w Kielcach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ tamże, członek Prezydium ZR Świętokrzyskiego, przewodniczący Komisji Socjalno-Bytowej, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do Francji.

[17] Jerzy Taras Teluk (ur. 1941) – inżynier elektryk w Zakładach Urządzeń Galwanicznych i Lakierniczych „Techma ZUGIL” w Wieluniu, członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” tamże, w 1981 r. przewodniczący ZR Ziemia Sieradzka, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[18] Jerzy Urban (ur. 1933) – do 1981 r. dziennikarz „Polityki”, 1981–1989 rzecznik prasowy rządu.

[19] Roman Kloc (ur. 1940) – 1964–1983 straszy specjalista we Wrocławskich Zakładach Elektronicznych „Mera-Elwro”, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Merze-Elwro, członek KS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie wiceprzewodniczący KZ w Merze-Elwro; w 1981 r. członek ZR Dolny Śląsk, sekretarz Prezydium ZR, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Wyborczej, 1981–1982 internowany.

[20] Leonard Józef Szymański (ur. 1939) – 1963–1992 pracownik (konstruktor, starszy konstruktor, projektant, starszy projektant) w Wielkopolskiej Fabryce Urządzeń Mechanicznych „Wiepofama” (następnie Fabryka Obrabiarek Specjalnych „Ponar-Wiepofama”) w Poznaniu, od 1980 r. wiceprzewodniczący Prezydium zakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Wiepofamie, w 1981 r. przewodniczący KZ tamże, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Wielkopolska (odpowiedzialny za sprawy gospodarcze), w 1981 r. wiceprzewodniczący Społecznego Komitetu Obchodów Czerwca 1956, 1981–1984 członek Prymasowskiej Rady Społecznej.

[21] Jan Rulewski (ur. 1944) – 1974–1980 specjalista konstruktor w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym „Rometu” w Bydgoszczy, we wrześniu 1980 r. przewodniczący MKS w Bydgoszczy, od 1980 r. przewodniczący MKZ NSZZ „Solidarność” Bydgoszcz, 1980–1981 członek KKP (od 1981 r. Tymczasowego Prezydium KKP), w 1981 r. przewodniczący ZR Bydgoszcz, od 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[22] Ignacy Tadeusz Czeżyk (ur. 1944) – 1968–2005 nauczyciel w LO im. ks. Adama Jerzego Czartoryskiego w Puławach, od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel koła „S” w I LO, od 1980 r. przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Kultury Rejonu Puławskiego, członek Sekcji Krajowej Oświaty i Wychowania, 1981–1982 internowany.

[23] Władysław Siła-Nowicki (1913–1994) – od 1959 r. adwokat, 1981–1985 członek Naczelnej Rady Adwokackiej, w sierpniu 1980 r. w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, w 1980 r. współautor statutu NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, 1980–1981 ekspert KKP/KK.

[24] Krzysztof Roman Łypacewicz (ur. 1931) – 1958–1989 główny projektant w Centralnym Ośrodku Badawczo-Projektowym Konstrukcji Metalowych „Mostostal” w Warszawie, 1980–1990 członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego w Mostostalu, współtwórca struktur Solidarności w warszawskich biurach projektowych, w 1981 r. członek Prezydium ZR Mazowsze, 1981 r. i 1982 r. (ponownie) internowany.

[25] Czesław Florian Jezierski (ur. 1939) – 1965–1980 nauczyciel w Medycznym Studium Zawodowym we Wrocławiu, 1980–1995 adiunkt na AWF we Wrocławiu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego przy Okręgowym Kolejowym Szpitalu Kolejowym we Wrocławiu, następnie przewodniczący KZ, od 1980 r. członek Zarządu Sekcji Dolnośląskiej Służby Zdrowia „Solidarności”, 1981–1982 internowany.

[26] Bernard Bujwicki (ur. 1946) – 1970–1981 pracownik Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę „Wodrol” w Białymstoku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. przewodniczący KZ w Wodrolu, wiceprzewodniczący MKZ w Białymstoku, (przewodniczący Sekcji Interwencji), w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Białystok, 1981–1982 internowany.

[27] Wincenty Kazańczuk (ur. 1950) – inżynier elektryk, pracownik Zakładów Wytwórczych Aparatury Wysokiego Napięcia „ZWAR” w Warszawie-Międzylesiu, wiceprzewodniczący, następnie przewodniczący KZ w ZWAR-ze w Międzylesiu, członek Zarządu MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[28] Krzysztof Roman Rajpert (ur. 1933) – 1978–1982 lekarz w przychodni ginekologiczno-położniczej w Gliwicach, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” tamże, od 1980 r. członek władz regionalnej sekcji Sekretariatu Ochrony Zdrowia, w 1981 r. członek Prezydium Zarządu Sekcji Pracowników Służby Zdrowia w Katowicach, wiceprzewodniczący Komisji Rewizyjnej MKR Jastrzębie.

[29] Mieczysław Lach (ur. 1949) – technik budownictwa wodno-melioracyjnego, pracownik Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego w Opocznie, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w PBR w Opocznie, w 1981 r. przewodniczący ZR Piotrków Trybunalski, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[30] Marek Wach (ur. 1952) – 1977–1982 brygadzista w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Tychach, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku okupacyjnego w FSM, członek KS, w1980 r. wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w FSM, w 1980 r. oddelegowany do pracy związkowej w MKZ Tychy, wiceprzewodniczący MKZ, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Śląsko-Dąbrowskiego ds. informacji, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[31] Ryszard Bugaj (ur. 1944) – ekonomista, pracownik Instytutu Planowania w Warszawie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 członek ZR Mazowsze, 1980–1981 doradca KKP i KK, w 1981 r. zastępca kierownika Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP/KK, w 1981 r. internowany.

[32] Tadeusz Mazowiecki (ur. 1927) – 1958–1981 redaktor naczelny miesięcznika „Więź”, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komisji Ekspertów MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, 1980–1981 doradca KKP NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. redaktor naczelny „Tygodnika Solidarność”, 1981 r. doradca KK, 1981–1982 internowany.

[33] Andrzej Jan Krajewski (ur. 1949) – 1978–1980 kierownik działu w tygodniku „Razem”, 1980–1981 kierownik działu w „Przeglądzie Technicznym”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komisji Rewizyjnej Koła Wydawców Sigma, 1980–1981 członek MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[34] Maciej Jankowski (ur. 1948) – spawacz, pracownik Uniwersytetu Warszawskiego, w 1981 r. członek komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, 1981–1982 internowany.

[35] Andrzej Sobieraj (ur. 1946) – technik mechanik,1969–1983 pracownik Radomskiej Fabryki Wyrobów Emaliowanych (od 1972 Zakład Sprzętu Grzejnego), od 1980 r. przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Założycielskiej NSZZ „Solidarność” Ziemia Radomska, członek KKP, przewodniczący KZ w ZPS, w 1981 r. przewodniczący ZR Ziemia Radomska, w 1981 r. członek KK, 1980–1983 członek KPN, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do Australii.

[36] Bronisław Lachowicz (ur. 1936) – nauczyciel historii w Liceum Ogólnokształcącym w Rawiczu, przewodniczący Koła NSZZ „Solidarność” przy LO w Rawiczu, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Leszno, przewodniczący Komisji Koordynacyjnej Ziemia Rawicka, w 1981 r. internowany.

[37] Lech Antoni Biegalski (ur. 1950) – nauczyciel, p.o. dyrektor Międzyszkolnej Bazy Sportów Wodnych w Giżycku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ nauczycieli w Giżycku, od 1981 r. przewodniczący ZR Pojezierze, członek KK i Krajowego Biura Interwencji, w 1984 r. wyemigrował do Kanady.

[38] Eugeniusz Szumiejko (ur. 1946) – 1980–1981 informatyk w Zakładzie Techniki Biurowej „Biurotechnika” we Wrocławiu, w 1980 r. współtwórca struktur „Solidarności” i przewodniczący KZ w Biurotechnice we Wrocławiu, w 1981 r. sekretarz Prezydium ZR Dolny Śląsk, członek Prezydium KK.

[39] Paweł Niezgodzki (ur. 1951) – inżynier mechanik, starszy asystent w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN, 1980–1981 członek Prezydium Regionalnej Komisji Porozumiewawczej PAN, zastępca sekretarza Zarządu Głównego NSZZ „Solidarność” Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty, członek Zarządu MKZ Mazowsze (rzecznik prasowy), w 1981 r. kierownik Biura Informacyjnego ZR Mazowsze.

[40] Jakub Święcicki (ur. 1949) – filolog, od 1972 r. w Szwecji, 1980–1981 przedstawiciel NSZZ „Solidarność” w Międzynarodowej Konferencji Związków Zawodowych w Brukseli..

[41] Krzysztof Seniuta (właściwie: Aleksander Eugeniusz, 1930–1998) – prawnik, 1980–1981 doradca MKZ NSZZ „Solidarność” we Wrocławiu, w 1981 r. doradca ZR Dolny Śląsk, wykładowca Wszechnicy Związkowej we Wrocławiu, sekretarz Krajowej Komisji Wyborczej, członek Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy MKZ we Wrocławiu/ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany, od 1983 r. na emigracji w Belgii.

[42] Eugeniusz Guz – redaktor Dziennika Telewizyjnego.

[43] Jerzy Marian Jordan (ur. 1932) – inżynier budownictwa, pracownik Przedsiębiorstwa „Agromet-Projekt” w Poznaniu, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w Agromecie-Projekcie w Poznaniu, członek ZR Wielkopolska.

[44] Jacek Kuroń (1934–2004) – od 1980 r. doradca MKZ NSZZ „Solidarność” Gdańsk, a następnie KKP i KK, w1981 r. członek Rady Programowo-Konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych NSZZ „Solidarność”, współzałożyciel Klubów Samorządnej Rzeczpospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”, 1981–1982 internowany.

[45] Bogdan Jan Hełka (ur. 1946) – inżynier mechanik, 1974–1983 pracownik Biura Projektów Przemysłu Cementowego i Wapienniczego Oddział w Opolu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w BPPCIW w Opolu.

[46] Andrzej Kowalski (ur. 1953) – inżynier elektryk, pracownik Kopalni Węgla Kamiennego „Marcel” w Wodzisławiu Śląskim, przewodniczący Komisji Oddziałowej NSZZ „Solidarność” i szef informacji w KWK „Marcel”.

[47] Andrzej Wojciech Kozicki (ur. 1945) – 1969–2005 pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni (kolejno konstruktor, kierownik zespołu, specjalista st. projektant, dyr. zaopatrzenia, projektant), w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w stoczni, członek KS, delegat do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie KZ w Stoczni im. Komuny Paryskiej, od 1980 r. przewodniczący Komitetu Budowy Pomników Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni, 1980–1981 pracownik MKZ w Gdańsku, członek Prezydium ZR Gdańsk, 1981–1982 internowany.

[48] Jerzy Antoni Żurawiecki (ur. 1953) – socjolog, referent w Spółdzielni Pracy „Tkacz” w Turku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ SP „Tkacz”, w 1981 r. szef Biura Terenowego w Turku, członek Prezydium ZR w Koninie.

[49] Mieczysław Wilk (1930–2001) – tokarz-ślusarz, brygadzista w Kopalni Węgla Kamiennego „Jankowice” w Rybniku, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego w KWK „Jankowice”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w KWK „Jankowice”, 1981–1982 internowany.

[50] Stefan Korejwo (ur. 1952) – inżynier mechanik, od 1979 r. pracownik Fabryki Maszyn Rolniczych „Agromet-Famarol” w Słupsku, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Famarolu, przewodniczący KS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego i przewodniczący KZ w FMR „Agromet-Famarol”, członek Prezydium MKZ Słupsk, w 1981 r. członek ZR Słupsk, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[51] Łukasz Maria Abgarowicz (ur. 1949) – zootechnik, 1972–1988 pracownik Państwowych Torów Wyścigów Konnych w Warszawie, 1980–1989 członek NSZZ „Solidarność”, 1980–1981 przewodniczący Sekcji Pracowników Rolnictwa Regionu Mazowsze, członek ZR Mazowsze.

[52] Ryszard Kazimierz Helak (1940–1995) – architekt, 1976–1980 zatrudniony w Biurze Projektowo-Technologicznym „Bispomasz” w Bydgoszczy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. przewodniczący KZ w Bispomaszu, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Bydgoszcz, odpowiedzialny za propagandę i szkolenia, 1981–1982 internowany.

[53] Andrzej Kralczyński (ur. 1943) – ekonomista, pracownik FSM w Bielsku-Białej, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w FSM, w 1981 r. członek Prezydium ZR Podbeskidzie, członek KK, w 1982 r. internowany.

[54] Jan Michalski, bp (1914–1989) – 1975–1989 biskup pomocniczy gnieźnieński.

[55] Jan Janusz Perejczuk (ur. 1942) – 1967–2004 pracownik Zakładów Urządzeń Okrętowych „Famor” (później Zakłady Urządzeń Okrętowych Famor SA) w Bydgoszczy (konstruktor, kierownik sekcji, kierownik zespołu), w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w ZUO „Famor”, przewodniczący Komiteu Strajkowego i Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium KZ w ZUO Famor, 1980–1981 członek MKZ w Bydgoszczy, w 1981 r. członek ZR Bydgoszcz (wiceprzewodniczący ds. organizacyjno-administracyjnych), 1981–1982 internowany.

Czwarty dzień obrad

I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

– 8 września 1981 r.

Początek czwartego dnia obrad I tury I KZD

– 8 września 1981 r.

[Plik dźwiękowy (PD) 1kzd_1t_17a_19810908]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Do hymnu [Delegaci śpiewają hymn]. Dziękuję.

Proszę państwa, otwieramy kolejny dzień obrad. Chciałem poinformować, że wpłynął wniosek formalny, właściwie komunikat, który złożył Dolny Śląsk, pan Władysław Frasyniuk: „W związku z błędami, które popełnili prowadzący, składamy ostry protest i żądamy zwołania natychmiast spotkania kierowników ekip oraz wszystkich przewodniczących zarządów regionalnych celem ustawienia pracy prowadzących”.

A więc, uzgodniliśmy z wnioskodawcami, że to zebranie w celu ustawienia odbędzie się tutaj, po obiedzie, znaczy w czasie przerwy obiadowej, natychmiast jak będzie przerwa obiadowa tutaj za zasłoną, znaczy tu koło Prezydium. Bardzo bym prosił, żeby byli przewodniczący zarządów regionalnych, żeby byli przewodniczący grup poszczególnych i będą członkowie prezydium obecni. To jest pierwsza sprawa.

Druga sprawa jest taka: „Upłynęły trzy dni zjazdu, pierwszy przeznaczony był na omówienie spraw proceduralnych, drugi – na referat sprawozdawczy KKP oraz na przemówienia delegacji zagranicznych, trzeci – na uwagi do statutu. Wszystkie te sprawy są ważne. W aktualnej sytuacji naszego związku są sprawy ważniejsze, do nich należy przede wszystkim grożący nam głód, udzielenie odpowiedzi na pytanie, jak przetrzymać zimę, sprawa podwyżek cen, mnożących się ataków i prowokacji w stosunku do związku, np. sprawa Bydgoszczy, dostępu do środków masowego przekazu, inicjatyw ustawodawczych czy więźniów politycznych, a także samorządów pracowniczych. Związkowcy i całe społeczeństwo oczekuje od zjazdu, iż wskaże on jeszcze przed zakończeniem I tury przynajmniej prowizoryczne sposoby rozwiązania tych problemów. Dlatego też proponujemy, aby spośród delegatów niezwłocznie wyłoniona została komisja, która powinna przygotować projekt deklaracji omawiającej wszystkie te palące i niecierpiące zwłoki kwestie. Prezydium zjazdu uniemożliwiło nam przedstawienie tej sprawy w postaci wniosku formalnego, istnieje zatem poważne niebezpieczeństwo, że nie będziemy mieli z czym wracać do naszych wyborców. Zwracamy się zatem o poparcie naszej inicjatywy, która zrodziła się wśród delegatów trzech regionów: Śląska Opolskiego, Dolnego Śląska i Łodzi. W imieniu grupy inicjatywnej Stanisław Jałowiecki[1], nr mandatu 17008”.

Proszę państwa, zostały dostarczone… [oklaski] zostały dostarczone na salę materiały, dokumenty dotyczące strajku w Olsztynie. Będą wydawane za okazaniem legitymacji prasowej przez ekipę Olsztyna w przerwach obrad.

Teraz, proszę państwa, mam jeszcze taką informację. Otóż jeśli chodzi o dzisiejszy dzień obrad, to sytuacja jest następująca: Komisja Statutowa będzie przygotowana do referowania konkretnych zmian w oparciu o wyniki wczorajszych głosowań po obiedzie bezpośrednio, bezpośrednio po obiedzie. Z drugiej strony jest taka sytuacja, że tutaj są zgłaszane dwa rodzaje zastrzeżeń do naszej pracy i ja chciałbym jeszcze przed tym spotkaniem państwu pewną rzecz po prostu wyjaśnić. Otóż część kolegów jest na nas oburzona z tego powodu, że zrywamy porządek obrad, który został uchwalony, a część z tego powodu, że nie załatwiamy spraw pilnych, jak na przykład tych spraw związanych, które przed chwilą czytałem. Z drugiej strony, w chwili, gdy się pojawiają uchwały o sprawach pilnych, to po to, żebyście to państwo uchwalili, a nie sami inicjatorzy; potrzebna jest krótka dyskusja. W związku z powyższym szczegóły tej sprawy sobie omówimy po obiedzie, natomiast uważamy, że dzisiaj, ponieważ już była dyskusja, to należałoby załatwić sprawę uchwały o samorządach, jako jednej

sprawy, która już jest częściowo wydyskutowana i Komisja Uchwał i Wniosków ma jeszcze szereg uchwał. Po wyczerpaniu tych spraw do obiadu, jeżeli wyczerpiemy przed obiadem – to do obiadu będziemy kontynuowali referaty programowe, po obiedzie sprawy statutu, aż do wyczerpania. Problem polega na tym, że prosiłbym bardzo, żeby koledzy, którzy będą na zebraniu z nami w przerwie obiadowej, w sposób wyraźny, w sposób wyraźny opowiedzieli się, za którą z tych wersji optują, to znaczy, czy chcą, żeby referaty programowe zostały w całości wszystkie wygłoszone po kolei, tak jak to uchwaliliśmy w porządku obrad i dyskusja nad sprawozdaniem KKP żeby się odbyła do końca, czy raczej należy ustalić kilka spraw nagłych i te sprawy załatwić – a następnie po prostu obradować nad problematyką programową, tą ogólną. To rozstrzygniemy w czasie przerwy obiedniej, natomiast w tej chwili chcielibyśmy załatwić sprawy uchwał, które wszyscy już uznali za ważne, czyli między innymi samorząd pracowniczy.

Proszę państwa, pierwszą część dzisiejszych obrad będzie prowadzić zespół pana Krzysztofa Mikołajczyka, Jerzego Buzka i Lesława Buczkowskiego.

Proszę bardzo o objęcie prowadzenia.

[PD 1kzd_1t_17a_19810908 – 7 minut 17 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Zgodnie z regulaminem obrad prawo pierwszeństwa w zabraniu głosu mają komisje wyłonione w ramach naszych pierwszych posiedzeń. Mam pytanie do Komisji Uchwał i Wniosków, czy jest gotowa do pierwszego czytania sporządzonych uchwał: o celach związku, o akcjach protestacyjnych w radio i telewizji, w sprawie sytuacji w Bydgoszczy i o pracownikach cywilnych MON i MSW.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak jest.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę o zabranie głosu.

[PRZEDSTAWIENIE PROJEKTÓW UCHWAŁ PRZEZ KOMISJĘ

UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Pierwsza sprawa – projekt uchwały o celach związku przygotowany przez delegatów Regionu Dolny Śląsk: „Celem nadrzędnym NSZZ »Solidarność« jest tworzenie godnych warunków życia gospodarczego w politycznie suwerennej Polsce. Chodzi o życie wolne od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie. Na dziś naród oczekuje od nas:

Po pierwsze – poprawy zaopatrzenia w żywność przez ustanowienie kontroli nad jej produkcją, podziałem i cenami.

Po drugie – reformy gospodarczej poprzez tworzenie samorządów pracowniczych i likwidację nomenklatury partyjnej.

Po trzecie – prawdy, przez społeczną kontrolę środków masowej informacji i odkłamanie polskiej szkoły.

Po czwarte – demokracji poprzez określenie kompetencji i wybór właściwych ludzi do rad narodowych.

Po piąte – sprawiedliwości poprzez obronę ludzi więzionych za przekonania i represjonowanych za działalność wydawniczą i związkową.

Po szóste – pomocy dla chorych i ubogich poprzez wzrost świadczeń i nadzór nad rozdziałem przysyłanych darów i leków.

Po siódme – węgla poprzez zagwarantowanie górnikom odpowiednich warunków pracy i niezbędnych przydziałów żywności.

Cele te osiągniemy w warunkach jedności naszego związku i solidarności jego członków. Działania różnych sił stwarzających poczucie zagrożenia zewnętrznego nie odbiorą nam woli walki o ideały Sierpnia ’80, o realizację porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia” [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo, proszę przeczytać projekt następnej uchwały.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak jest. Następna uchwała dotyczy sytuacji w Bydgoszczy. Uchwała ta ma dwa akapity, które będę przedstawiał wariantowo, dlatego że wpłynęło kilka wniosków różniących się od siebie w tych akapitach:

„Przez kilka miesięcy społeczeństwo z uwagą śledziło przebieg postępowania karnego przygotowawczego, prowadzonego w celu ustalenia winnych w wydarzeniach bydgoskich i pociągnięcia ich do odpowiedzialności karnej. Wyniki śledztwa miały przekonać wszystkich o równości wobec prawa, o tym, że nikt nie może stać ponad prawem. Umorzenie postępowania karnego wobec osób winnych ewidentnego łamania praworządności godzi w podstawowe gwarancje zawartych porozumień społecznych, godzi w poczucie bezpieczeństwa każdego obywatela. Działania takie podważają zaufanie do linii porozumień społecznych. Ponadto umorzenie postępowania karnego w sprawie bydgoskiej świadczy o tym, że prokuratura w Polsce nie spełnia nadal swoich funkcji strażnika praworządności, organu z mocy ustawy powołanego do nadzoru nad przestrzeganiem prawa i do ścigania winnych jego naruszania. Przypominamy, że nie ustalono nigdy winnych naruszenia prawa przez osoby sprawujące władzę, w tym tragicznych wydarzeń roku 1956 i 1970, w których zginęli robotnicy walczący o godność. Mimo wielokrotnie wyrażonego przez różne gremia wotum nieufności dla prokuratury i osobowo dla prokuratora generalnego Lucjana Czubińskiego, działanie prokuratury, jak wskazuje na to sprawa bydgoska, nie uległo zmianie”.

Czytam teraz następny akapit, który będzie miał dwa warianty proponowane chyba do głosowania, wyobrażam sobie. Pierwszy wariant: „I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« w pełni podziela stanowisko Zarządu Regionu Bydgoskiego NSZZ »Solidarność«, wyrażone w oświadczeniu i podjętej uchwale z dnia 3 września w związku z umorzeniem śledztwa w sprawie tak zwanych wydarzeń bydgoskich”.

Drugi wariant: „Zjazd jako najwyższa władza związku wyraża wotum nieufności prokuraturze i osobiście prokuratorowi generalnemu Lucjanowi Czubińskiemu [oklaski]. Zjazd zwraca się do Rady Państwa o odwołanie Lucjana Czubińskiego ze stanowiska [oklaski] oraz przedsięwzięcie innych środków przywracających prokuraturze jej właściwą funkcję”.

Czytam dalej bez wariantów: „Zjazd daje wyraz swemu przekonaniu, że słuszne żądania Regionu Bydgoskiego zostaną w pełni zrealizowane”.

Następny akapit znowu wariantowo. Wariant pierwszy: „Delegaci I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« uważają, że sprawa bydgoska, stanowiąc przykład łamania praworządności, powinna zostać włączona do działań związku na rzecz zapewnienia rzeczywistej równości wobec prawa w Polsce. Obrona tych praw należy do statutowych obowiązków związku i będziemy o nie nieustępliwie walczyć”. Wariant drugi: „Delegaci I Krajowego Zjazdu NSZZ »Solidarność« przyjmują na siebie gwarancję włączenia sprawy bydgoskiej i szeregu innych spraw noszących znamiona łamania praworządności w jeden z podstawowych punktów programu i strategii związku w obronie podstawowych praw człowieka. Obrona tych praw należy do statutowych obowiązków związku” [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę o następną uchwałę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Uchwała w sprawie środków masowego przekazu. Projekt uchwały: „Nasz związek walczy o pełną realizacje punktu 3 porozumienia gdańskiego. Dostęp do środków masowego przekazu jest niezbędnym sposobem porozumienia się władz związku z ogółem członków, a tym samym funkcjonowania związku. Fakt ten uzasadnia użycie najskuteczniejszych form nacisku w tej sprawie. Członkowie Solidarności w Komitecie do Spraw Radia i Telewizji oraz P[rzedsiębiorstwie] P[aństwowym] Stacje Radiowe i Telewizyjne są gotowi poprzeć akcją protestacyjną starania KKP o dostęp związku do środków masowego przekazu. Dlatego rząd podjął uchwałę numer 185/81. Grozi ona ciężkimi represjami uczestnikom akcji protestacyjnych w radio i telewizji. Uchwała ta jest sprzeczna z uzgodnionymi częściami projektu ustawy o związkach zawodowych i narusza porozumienie warszawskie, które obowiązuje strony do przestrzegania tych uzgodnień. I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« wzywa rząd do rozważenia sprawy i odwołania uchwały numer 185/81. Jednocześnie zjazd wzywa rząd do dalszych rozmów na temat realizacji punktu 3 porozumienia gdańskiego i prowadzenia ich z troską o spokój społeczny, tak ważny w warunkach napięcia spowodowanego bankructwem polityki gospodarczej”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę o odczytanie projektu uchwały w sprawie pracowników cywilnych MON i MSW.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Do tej uchwały jest komentarz autora pana Marka Hołuszko z Regionu Mazowsze, który prosi prezydium zjazdu, żeby mógł po jej odczytaniu wyjaśnić kilka dodatkowych elementów. Czytam projekt uchwały: „W związku z próbami wyłączenia pracowników cywilnych MON i MSW oraz pracowników mianowanych administracji z możliwości zrzeszania się w NSZZ »Solidarność«, zjazd zobowiązuje władze krajowe związku do użycia wszelkich dostępnych związkowi środków obrony naszych członków, dla zabezpieczenia prawa swobodnego, zgodnego z konwencjami międzynarodowymi działania NSZZ »Solidarność« w obu resortach i w organach administracji. Zjazd uważa, że specyfika resortów MON i MSW oraz organów administracji nie jest żadną podstawą do ograniczania prawa działalności któregokolwiek z istniejących w kraju związków zawodowych” [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę autora uchwały o zabranie głosu.

MAREK HOŁUSZKO

Marek Hołuszko, Region Mazowsze. Proszę państwa, ta uchwała jest o tyle ważna, że dotyczy to pracowników w placówkach naszych, w placówkach, tak powiem Solidarności, których sytuacja jest podobna do tej, jaką mieliśmy przynajmniej pod koniec sierpnia zeszłego roku albo na początku września. Oni podlegają codziennym represjom. Władze zmieniły taktykę częściowo, przynajmniej tak w Regionie Mazowsze. Najpierw zwalniali ich, w tej chwili przywrócono ich do pracy, ale oni jako członkowie podlegają codziennym represjom, że ich wzywają na rozmowy. Codziennie lub co dwa dni stawiają się przed kierownikami, którzy im próbują wytłumaczyć, że to się nie opłaca, że pójdą z powrotem do wojska. Chodzi o młodych chłopców, których przesłano do tych zakładów ze zwolnieniem jednorocznym służby, że w razie redukcji oni pierwsi wylecą. Tak że to utrzymanie Solidarności w tych zakładach jest naszym głównym, nie głównym tyle, ile podstawowym obowiązkiem. To jest obrona jednej z podstawowych zasad naszych punktów naszego statutu.

Proszę państwa, sytuacja jest taka, że w wielu zakładach nie uznano w ogóle działalności Solidarności i stan członków zmniejsza się. O tym wiedzą władze i prawdopodobnie możliwe, że projekt sejmowy zostanie przełożony, ale po to tylko, żeby zniszczyć w ogóle Solidarność w tych zakładach. Ja byłem na rozmowach z delegacją rządową. Wszyscy panowie generałowie zapewniali, że nie robią różnic prawnych pomiędzy członkami Solidarności w ich zakładach czy nie, ale równocześnie dali nam do podpisu jedną rzecz, że oni uznają działalność Solidarności tylko w zakładach, w których ta Solidarność się zarejestrowała, w innych nie chcą uznać. Czyli inaczej – chcą być ponad prawem. Powinniśmy zobowiązać władze krajowe, aby walczyły o naszych członków w tak istotnych dla nas placówkach – to są jednostki administracji, przede wszystkim centralnej i terenowej na terenie regionów oraz to są zakłady Ministerstwa Obrony Narodowej i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. To są nasze wysunięte placówki. Chciałbym apelować do wszystkich regionów, żeby tę sprawę postawiły jako jedną z pierwszych na programie swoich najbliższych działań. Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję koledze [oklaski].

Proszę państwa, było to pierwsze czytanie czterech uchwał. Proponujemy, abyście państwo dawali swoje uwagi do tych poszczególnych uchwał, do Komisji Uchwał i Wniosków i uwagi te będą przez komisję przyjmowane przez cały czas, do momentu przerwy obiadowej. Po obiedzie spróbujemy podejść do uchwalenia tychże projektów. Mam przed sobą…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Przepraszam, Komisja Uchwał i Wniosków chciała ewentualnie przedstawić w drugim czytaniu jeszcze jeden projekt i informację o projekcie uchwały o samorządzie gospodarczym.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Właśnie na ten temat mówię.

Bardzo proszę Komisję Uchwał i Wniosków o drugie czytanie tejże uchwały.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Uchwała o powołaniu Międzyregionalnego Funduszu Inwalidzkiego, projekt: „W związku z uchwałą ONZ proklamującą rok 1981 Międzynarodowym Rokiem Inwalidy i Osób Niepełnosprawnych, wobec bezczynności władz i wielu drastycznych niedociągnięć w dziedzinie niesienia pomocy tej grupie społecznej, pragnąc przyjść z pomocą inwalidom oraz chorym niemającym do tej pory możności korzystania z nowoczesnego sprzętu inwalidzkiego, rehabilitacyjnego i szpitalnego, I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« uchwala powołanie Międzyregionalnego Funduszu Inwalidzkiego. Głównym zadaniem funduszu, tworzonego z jednorazowych kwot założycielskich oraz ze stałych dotacji regionów, będzie finansowanie produkcji wyżej wymienionego sprzętu oraz prac badawczych i projektowych w tej dziedzinie. Krajowe władze wykonawcze związku opracują i zatwierdzą statut oraz regulamin działania funduszu, uwzględniając wytyczne stanowiące załącznik do niniejszej uchwały”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy są jakieś uwagi do tej uchwały? Do tego projektu.

Proszę podejść do mikrofonów. Proszę o stanowisko nr 1.

JERZY GAWĘDA[2]

Można?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

JERZY GAWĘDA

Moje nazwisko Gawęda, nr mandatu 012. Proszę państwa, uchwała, mimo swojej całej, jak najbardziej humanitarnej treści, jest jednak tylko cząstkowym załatwieniem sprawy i pewnym spłyceniem zagadnienia. Uważam, że nasz zjazd stać na to, aby podjąć sprawę całościowo. Ta uchwała może być tylko bardzo istotnym elementem całościowej sprawy. Może nawet jednym z najważniejszych elementów, ale tylko elementem całościowego załatwienia sprawy osób niepełnosprawnych i inwalidów. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę bardzo, piątka.

ALEKSANDER MAŁACHOWSKI

Aleksander Małachowski, Region Mazowsze. Proszę państwa, Region Mazowsze jest inicjatorem tej uchwały, ponieważ wydaje nam się, że nasz zjazd bardzo niewiele może w tej chwili zrobić dla ludzi, jak to się mówi. W Polsce, jak wszyscy wiemy, żyje się bardzo ciężko, ale umiera się tragicznie, rozpaczliwie. W szpitalach leżą dziesiątki tysięcy chorych, pozbawionych sprzętu, który by mógł ulżyć w ich doli. Inwalidzi nie posiadają protez, ludzie chorzy miesiącami nie opuszczają domów, ponieważ nie ma dla nich wózków, a wytwórnia wózków inwalidzkich, wytwórnia sprzętu inwalidzkiego zaproponowała ostatnio wózek elektryczny za 270 tys. złotych, co jest jawną kpiną. W tej sytuacji intencją Regionu Mazowsze było, ażeby możliwie szybko powołać wytwórnię sprzętu inwalidzkiego, która będzie mogła – na zasadach nie takich, jak instytucje państwowe, które przez 40 lat, w kraju najbardziej dotkniętym wojną na świecie, nie były w stanie zorganizować pomocy ludziom chorym i cierpiącym. Dlatego intencją naszego regionu było, ażeby zjazd tym nieszczęsnym naszym braciom, siostrom i matkom ofiarował coś, jakiś dar, żeby pieniądze, którymi związek dysponuje – w tej chwili regiony mają pewne rezerwy – żeby te pieniądze mogły być użyte dla ulżenia ludziom chorym, którzy w tej chwili cierpią, jęczą z rozpaczy w szpitalach i którym nikt nie chce przyjść z pomocą. To była intencja naszego związku i ja, wyrażając wielki szacunek dla pana Gawędy i dla propozycji, ażeby ta sprawa została rozwiązana całościowo, apeluję jednak do kolegów, ażeby zrobili ten gest miłosierdzia wobec naszych chorych braci i ażeby im ten fundusz ofiarowali. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Dziękuję.

Trzynastka, proszę.

CZESŁAW JEZIERSKI

Proszę państwa, moje nazwisko Jezierski, okręg Dolny Śląsk. Chciałem prosić prezydium, żeby jednak nie rozpoczynało przy drugim czytaniu dyskusji, bo na to delegaci mieli dobę czasu, na wniesienie swoich uwag, to jest już drugie czytanie. Ja rozumiem to poparcie teraz zgłaszających wniosek, ale ten poprzedni głos to był chęcią chyba pokazania się tylko, bo przecież miał dobę czasu na to, żeby uwagi zgłosić. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę jedynkę.

BOGDAN BLINDOW[3]

Ja przepraszam za to… Bogdan Blindow, Gdańsk. To nie jest akt miłosierdzia, to jest nasz obowiązek obywatelski [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Niezależnie od tego, czy zjazd będzie nadal się tym problemem zajmował w szerszej skali, proponuję państwu przegłosowanie tej wersji uchwały. Kto jest za przyjęciem uchwały? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Uchwała została przyjęta większością głosów [oklaski].

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków o zaprezentowanie, w drugim czytaniu, projektu uchwały o samorządach pracowniczych.

[UCHWAŁA DOTYCZĄCA SAMORZĄDÓW PRACOWNICZYCH]

[PD 1kzd_1t_17a_19810908 – 28 minut 42 sekundy]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Sprawa wygląda troszkę inaczej. W materiałach, które państwo przed chwilą dostali, są dwie wersje tekstu projektów tych uchwał oraz po prawej stronie, tam, są jeszcze tezy, które są z nich, powiedzmy, wyłuskane dla łatwiejszego zorientowania się, o co w tym chodzi. Komisja Uchwał i Wniosków proponuje, żeby po zapoznaniu się państwa z tymi tekstami odbyła się nad nimi dyskusja, poprzedzona trzyminutowym wprowadzeniem przez zespoły autorskie, których jest dwa, i żeby następnie jeden z tych projektów został przegłosowany jako ten lepszy, który, powiedzmy, będzie przedmiotem dalszej obróbki treściowej i stylistycznej i który w końcu wyjdzie jako ostateczny dokument zjazdu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że jest propozycja Komisji Uchwał i Wniosków, żeby przegłosować wersje projektu uchwały. Rozumiem, że najpierw są pytania jeszcze do tej sprawy.

Proszę, stanowisko numer pięć.

JERZY ZIELEŃSKI (?)

Jedna uwaga: po prostu nie dostaliśmy jeszcze tych materiałów; może by przyspieszyć dystrybucję, bo cały kawałek rzędu tutaj nie dostał tych materiałów, nie możemy się do nich ustosunkować.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę o zasygnalizowanie przez podniesienie ręki, kto jeszcze nie dostał. Dziękuję bardzo. Wstrzymamy się z głosowaniem nad tą uchwałą, nad wersjami tej uchwały, do momentu dostarczenia przez organizatorów obu wersji projektu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Czy można? Propozycje ze strony komisji.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Komisja Uchwał i Wniosków ma głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Gdyby można prosić o taką sprawę, żeby dyskusję na ten temat może przesunąć na za godzinę albo za dwie po to, żeby delegaci mogli się dokładnie zapoznać z treścią i żeby ta dyskusja doprowadziła w końcu do wykrystalizowania się właściwego tekstu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Oczywiście. Dziękuję bardzo. Wznowimy rozmowę na ten temat przed przerwą obiadową.

Proszę bardzo, stanowisko dziesiąte.

ADAM SZYNKAR[4]

Nazwisko moje Szynkar, Region Zielona Góra, numer mandatu 38014. Proszę państwa, uchwały te ostatnie, bardzo ważne, powinny być wszystkim dostępne i oprócz tego jeszcze delegaci powinni mieć rozeznanie sytuacji, jaka jest w tej chwili w kraju, i uważam, że obowiązkiem rzecznika prasowego jest poinformowanie nas tutaj wszystkich, co się działo wczoraj i dzisiaj. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Stanowisko trzynaste.

KAROL MODZELEWSKI

Króciutki apel do prezydium i do wszystkich obecnych; proszę państwa, uchwała o samorządzie, której głosowanie w tej chwili odłożyliśmy, jest bez wątpienia najważniejszą uchwałą, jaką ma do podjęcia pierwsza tura zjazdu, i najpilniejszą, ponieważ chodzi o wstrzymanie próby narzucenia faktów dokonanych poprzez sejm w najważniejszej kwestii, o jaką w ogóle walczymy. I po to były te wszystkie przygotowania konfrontacyjne od miesiąca, żeby pod ich osłoną to zrobić. Nam się naprawdę bardzo z tym spieszy, mamy trzy dni opóźnienia [oklaski].

Apel, apel o to, żeby natychmiast, kiedy ci, którzy jeszcze nie mają, żeby przede wszystkim przyspieszyć, zabezpieczyć dostarczenie tych druków – natychmiast, kiedy ci, którzy otrzymają, przerywając jakąkolwiek realizację porządku dziennego, poddać sprawę pod głosowanie [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Sprawa jest chyba oczywista.

Proszę, stanowisko czternaście.

MIECZYSŁAW GIL

Ja – Mieczysław Gil, Małopolska – podtrzymuję w pełni stanowisko kolegi Modzelewskiego i upominam się o to, co było zgłoszone wcześniej. Musimy podjąć w tej chwili sprawę samorządu; jedenastego są rozmowy w Sejmie z komisją.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę trzynastkę.

WŁADYSŁAW FRASYNIUK

Proszę państwa, mnie się wydaje, że nie ma na co czekać i nie ma co odkładać, dlatego że teksty nie budziły wątpliwości – wątpliwości budziły sprawy związane z referendum. Mamy teksty i organizatorzy przygotowali kilka wersji, że tak powiem, ustosunkowania się do tego. Wydaje mnie się, że prezydium powinno odczytać wersje: najpierw, w pierwszym czytaniu, wszystkie, a później, po kolei, przegłosować, którą taktykę obieramy. Są to sprawy referendum: czy Solidarność, czy Sejm. Myślę, że są to sprawy tak proste, że wystarczy przegłosować i wmontować do tekstu; tekst nie budził wątpliwości, przypominam, od wczoraj.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Rozumiem, że jest propozycja, żeby sprawę załatwić natychmiast, poprzez odczytanie obu wersji. Proszę o poparcie dla tej propozycji, względnie negację. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Przechodzi propozycja czytania obu wersji uchwał.

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków o zabranie głosu w tej sprawie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Więc w chwili obecnej, pomimo że znaczna część delegatów ma przed sobą te teksty, zostaną odczytane w kolejności podanej.

Tekst pierwszy: „Delegaci na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« wzywają członków związku i wszystkich pracowników do obrony samorządu pracowniczego. Władze, przerażone perspektywą rozwoju i utrwalania się samorządu, próbują zdusić go w zarodku, pozbawiając prawa zarządzania przedsiębiorstwami, a szczególnie prawa powoływania i odwoływania dyrektorów. Dzieje się to pod pozorami ochrony własności ogólnospołecznej i państwa, a w rzeczywistości w imię egoistycznych interesów biurokratycznego aparatu partyjno-państwowego. Oficjalna propaganda utrzymuje, że projekt rządowy jest ze zrozumieniem przyjmowany przez większość społeczeństwa. W tej sytuacji zjazd, działając zgodnie z punktem 1 artykułu 8 Konstytucji PRL, który stwierdza: »prawa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej są wyrazem interesów i woli ludu pracującego«, zwraca się do Sejmu PRL o podjęcie decyzji o jak najszybszym przeprowadzeniu ogólnonarodowego referendum w sprawie kompetencji samorządów. Referendum powinno być przeprowadzone przed uchwaleniem ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie przez Sejm PRL. W ustaleniu pytań i przeprowadzeniu referendum muszą brać udział związki zawodowe. Zjazd postanawia równocześnie, że w przypadku odmowy przeprowadzenia referendum przez organa państwowe związek przeprowadzi referendum wśród załóg własnymi siłami.

Delegaci na I Zjazd wyrażają nadzieję, że posłowie uszanują wolę załóg i podejmą decyzję w pełni uwzględniającą ich aspiracje. Dlatego delegaci na I Zjazd zwracają się do Sejmu PRL, aby nie uchwalał ustaw w brzmieniu, które narzucić próbuje rząd, przyczyniłyby się one bowiem do utrwalania biurokratycznej struktury władzy w przedsiębiorstwach. W ten sposób Sejm zaprzepaściłby historyczną szansę przeprowadzenia demokratycznej reformy, a społeczeństwo stanęłoby przed problemem podjęcia samodzielnych działań.

Delegaci na I Zjazd oświadczają, że związek nie zaprzestanie walki o demokratyczny samorząd, jak również bezwzględnie bronić będzie swoich członków przed poniesieniem

kosztów wynikających z reformy niezaakceptowanej przez społeczeństwo. Walkę tę prowadzić będziemy przy pomocy wszelkich dostępnych środków. Z całym naciskiem podkreślamy, że w przypadku uchwalenia ustawy o samorządzie w kształcie istotnie odbiegającym od woli załóg, związek zmuszony będzie podjąć bojkot ustawy” [oklaski].

Następnie czytam tekst drugi, czytam tekst stosunkowo wolniej, rozumiem, że podczas tej procedury może nastąpić wstępna stratyfikacja odnośnie wyboru tekstu.

„Delegaci na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« stwierdzają, że wniesione przez rząd do Sejmu projekty ustaw o samorządzie pracowniczym i przedsiębiorstwie państwowym utrwalają zależność przedsiębiorstwa od tak zwanych organów założycielskich, czyli urzędów podobnych do dotychczasowych zjednoczeń i ministerstw branżowych. Szczególnie rządowy projekt powoływania i odwoływania dyrektorów przedsiębiorstw przez tak zwane organa założycielskie zakłada istnienie organów administracyjnych nadrzędnych nad przedsiębiorstwami, zaś dając samorządom jedynie uprawnienia opiniodawcze, sprowadza je do roli bezwolnych KSR-ów.

Projekty rządowe są sprzeczne z zasadami samodzielności i samorządności przedsiębiorstw, mającymi być fundamentem zreformowanej gospodarki. Delegaci oświadczają, że pod pozorem obrony własności ogólnospołecznej władze bronią egoistycznych interesów aparatu partyjno-administracyjnego. Podjęta ostatnio obrona tak zwanej nomenklatury jest próbą utrzymania tego samego systemu doboru kadr, w którym mianowani według kryteriów politycznych kierownicy gospodarki doprowadzili ją do obecnej katastrofy.

Delegaci uznając sprawę wprowadzenia rzeczywistego samorządu pracowniczego za podstawowy postulat społeczny, zobowiązują Prezydium KKP do niezwłocznego zorganizowania, zaś zarządy regionów do sprawnego przeprowadzenia w zakładach pracy ogólnopolskiego referendum stwierdzającego, jakie uprawnienia powinny mieć autentyczne samorządy pracownicze

Delegaci na I Krajowy Zjazd »Solidarności« oświadczają, że związek będzie nieustępliwie walczył o taki samorząd, jaki zostanie określony w ogólnokrajowym referendum. Delegaci oczekują, że Sejm, podejmując ustawę o samorządzie pracowniczym, uszanuje wyrażoną w referendum wolę narodu i wykorzysta tym samym historyczną szansę na bezkonfliktowe przeprowadzenie reformy gospodarczej. Tylko taka ustawa może pomóc w wyprowadzeniu kraju z kryzysu; tylko taką ustawę jako związek poprzemy”.

Są to dwa teksty. Komisja proponuje, aby przed wyborem jednego z nich zespoły autorskie w trzyminutowych, nie dłuższych, wystąpieniach wypowiedziały się na temat tych projektów, jeśli to zjazd uzna za konieczne. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę przedstawiciela pierwszego zespołu autorskiego o zabranie głosu.

[PD 1kzd_1t_17a_19810908 – 40 minut 59 sekund]

RYSZARD BUGAJ

Proszę koleżanek i kolegów, ja myślę, że najważniejsze, co musimy stwierdzić na początku, to to, że władze państwowe i partyjne swoimi ostatnimi działaniami wyraźnie dały do zrozumienia, że zamierzają, w sposób pozorny jedynie, zrealizować główny, jakby się wydawało, a w każdym razie jeden z najgłówniejszych elementów przebudowy naszego systemu społeczno-gospodarczego, od czego niesłychanie wiele zależy w przyszłości. W tych warunkach inicjatorzy tej uchwały numer 1, którą państwo usłyszeliście, uznali, że byłoby rzeczą pożądaną, by zjazd zareagował na to dość ostro i jednoznacznie. Ostro i jednoznacznie – to nie znaczy, że musimy tu sięgać po środki, które są niezgodne z istniejącym stanem prawnym. Wręcz odwrotnie, postanowiliśmy przede wszystkim wyakcentować sprawę referendum sejmowego. Zdaniem naszym Sejm, jeżeli zostanie postawiony przed żądaniem reprezentantów 9,5 miliona pracowników, nie może się powstrzymać i nie przeprowadzić referendum w tej sprawie. I wierzymy – bo takie są nastroje społeczne – że referendum to będzie jednoznaczne i że w związku z tym ta forma walki o samorząd będzie formą skuteczną.

Tym niemniej, zakładamy, że takiej pewności nie ma i dlatego w naszym tekście są również, niejako na drugiej linii walki, inne elementy: po pierwsze, przeprowadzenie referendum we własnym zakresie, wśród załóg, jeżeli Sejm odmówi takiej akcji; po drugie, podjęcie innych działań statutowych, które uznamy za stosowne i ocenimy po jakimś czasie, kiedy sytuacja będzie wyjaśniona; i po trzecie, środek ostateczny, do którego moglibyśmy i powinniśmy, jak sądzę, sięgnąć, gdyby zostało to wszystko zlekceważone, gdyby została zlekceważona wola społeczeństwa, to znaczy – po środek bojkotu ustawy. Bojkot ustawy, oczywiście, może być zrealizowany w różnych formach. Może być realizowany albo poprzez próby wybierania samorządów w innym trybie i poprzez poparcie załóg, skłaniania ich do działań według innych reguł niż są uregulowane w ustawie, albo poprzez powstrzymanie się od uczestnictwa w samorządzie fikcyjnym. Wydaje mi się, że tę drugą sprawę możemy z całą pewnością przeprowadzić i możemy pokazać, że jeżeli nie będzie prawdziwego samorządu, to nie może być żadnego [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu przedstawiciela grupy autorskiej drugiego projektu.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Różnica między projektem pierwszym i projektem drugim jest różnicą stylistyczną i różnicą taktyczną; nie jest to, w zasadzie, różnica głęboka, zasadnicza, merytoryczna. Mianowicie w tekście drugim zakłada się, że związek nie będzie zwracać się do Sejmu o przeprowadzenie, wspólnie ze Związkiem i innymi siłami społecznymi w kraju, referendum na temat samorządu, ale że związek referendum takie niezwłocznie przeprowadzi sam. Takie podejście wynikło przede wszystkim z sądu, że związek, po pierwsze, jest w stanie przeprowadzić tego typu referendum i może przeprowadzić je szybko. Jeżeli sprawa wniknie do Sejmu, ze względu na znane stanowisko władz będzie oddalana, będzie wikłana i nie wiadomo będzie w gruncie rzeczy, kiedy, w jakim momencie związek powinien się wycofać z rozgrywki, przewlekanej przez drugą stronę, i przeprowadzić referendum własnymi siłami. Przy czym w projekcie numer 2 stwierdzono, że referendum organizowane przez związek powinno być referendum ogólnokrajowym, ale przeprowadzanym w zakładach pracy, czyli że wypowiedzieć się na temat samorządu powinni wszyscy ci, którzy samorządem pracowniczym są szczególnie zainteresowani, to znaczy ludzie zatrudnieni w zakładach pracy. Oczywiście, że inny jest, jak gdyby, obszar działania Sejmu, inny jest obszar działania związku. Sejm raczej jest władny przeprowadzać referenda ogólnonarodowe, w takim znaczeniu, że głosują wszyscy, także osoby niepracujące, także, na przykład, wojsko. Wydaje się, że w tym przypadku walor referendum powszechnego, ogólnokrajowego, może mieć referendum wśród osób zainteresowanych, to znaczy wśród wszystkich pracowników, oczywiście nie tylko członków związku. Jest rzeczą oczywiście także do dyskusji, ale jest to sprawa raczej techniczna, czy związek powinien, organizując tego typu referendum, zapraszać inne organizacje działające na terenie przedsiębiorstw, a w szczególności inne związki. Chodzi tutaj między innymi o to, że współpraca z innymi związkami może być trudna, z drugiej strony, jeżeli się innych związków nie zaprosi, można nie zankietować pewnej części załóg. Są to jednak rzeczy techniczne. Sprawy, które powinna rozważyć Komisja Krajowa, a właściwie Prezydium Komisji Krajowej, które to prezydium powinno spowodować powstanie jednolitego tekstu referendum, zaś referendum byłoby organizowane przez zarządy regionów, z tym że jeden zarząd – na przykład łódzki, który już zajmował się sprawami samorządowymi – pełniłby rolę koordynacyjną do pewnego stopnia.

Następnie, żeby już skończyć, różnica między tymi tekstami jest także pewną różnicą stylistyczną; przez swoją natychmiastowość działania projekt drugi jest, jak gdyby, ostrzejszy, dlatego że zakłada się referendum „już”. Z drugiej strony jest trochę spokojniejszy w tonie, przynajmniej taka była intencja osób piszących. Nie mówi się tu, na przykład, o bojkocie ustawy, to znaczy nie używa się tego słowa, ale zwraca się uwagę, że związek nie poprze ustawy niedobrej. Są to tego typu rzeczy. Następnie zwraca się uwagę, że związek będzie szanować wolę ludu, że związek nie przesądza z góry, jaki kształt samorządu załogi sobie życzą. To wszystko. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_17a_19810908]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_17b_19810908]

[Brak fragmentu nagrania]

…oboma projektami uchwały. Bardzo bym prosił dyskutantów, żeby wyraźnie punktowali „za” i „przeciw” poszczególnym projektom.

Proszę bardzo, jako pierwsze stanowisko piąte.

PIOTR SZCZEPAŃSKI

Piotr Szczepański, Region Mazowsze. Proszę państwa, ja proponuję, żeby przed podjęciem decyzji przez głosowanie nad tymi uchwałami czy nad jedną z nich, żebyście państwo wysłuchali opinii o projekcie uchwały I KZD, dotyczącej referendum, opracowanej przez O[środek] B[adań] S[połecznych] Regionu Mazowsze:

„Z nielicznymi wyjątkami, referendum jest bardziej jedną z form politycznego działania, której celem jest zapewnienie sobie politycznego lub społecznego poparcia, niż sposobem rozpoznania woli i poglądów tych, którzy w referendum przez głosowanie uczestniczą, na przykład zatrudnieni w gospodarce, przedsiębiorstwie przemysłowym, ogół obywateli, i tak dalej. Z tego względu pytania w referendum na ogół formułuje się tak, by zminimalizować możliwość porażki, a zmaksymalizować możliwość sukcesu. Dlatego przed sformułowaniem odpowiednich pytań referendum należy sobie zadać pytanie, czy właśnie wokół tej, a nie innej sprawy należy organizować referendum, w naszym przypadku – wokół sprawy samorządu i jego kompetencji, oraz czy w ogóle wokół jakiejkolwiek sprawy należy referendum organizować. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przeprowadziwszy referendum wokół sprawy samorządów, Solidarność będzie musiała uczynić z tej sprawy swoje naczelne hasło polityczne, co najmniej na taką miarę, na jaką hasło wolnych związków zawodowych wyznaczało kierunek akcji strajkowej w sierpniu [19]80 roku. Otóż należy powiedzieć, że hasło samorządów i działania, które wokół tego hasła powstają, nie mają tej rangi zarówno w świadomości społecznej – wskazują na to bezpośrednie badania opinii związkowej, wedle których samorząd należy do grup spraw średnio ważnych, cieszących się średnim zainteresowaniem – jak i ze wzglądu na wagę tej instytucji w ogólnym procesie przekształceń ustrojowych. Takie są pośrednie wnioski z badań socjologicznych opinii związkowych. Decyzja o referendum jest sprawą tej wagi, że należałoby poprzedzić ją dobrym rozpoznaniem nastrojów i opinii, które wskazałyby, czy w ogóle należy do referendum o samorządy przystępować. O[środek] B[adań] S[połecznych] Mazowsze gotów jest – na zlecenie walnego zjazdu delegatów – podjąć się takiego rozpoznania metodą socjologicznych badań ankietowych”. Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Chciałem prosić panów występujących o wolne i wyraźne przemawianie. My tutaj w prezydium naprawdę nie rozumiemy, o co chodzi. Jestem zobowiązany jednocześnie prosić o zabranie głosu pana Mieczysława Gila, który jest pełnomocnikiem KKP do spraw rozmów z Sejmem i rządem na temat projektów ustaw, również o samorządzie.

Czy jest pan Gil? Proszę bardzo, oddaję głos. Proszę czternastkę.

MIECZYSŁAW GIL

Proszę państwa, od dwóch miesięcy mniej więcej toczą się rozmowy w Sejmie z podkomisją sejmową, której przewodniczy profesor Adam Łopatka[5], dyskusje, rozmowy. To nie są negocjacje na temat projektu ustaw o samorządzie i o przedsiębiorstwie. Ja w streszczeniu krótką relację przedstawię z tych rozmów. Odbyły się już trzy tury rozmów, cztery praktycznie, i żadne uwagi Solidarności w kwestiach zasadniczych nie zostały uwzględnione. Najpierw przedstawiliśmy jako dokument wiodący do rozmów dokument Solidarności, dokument opracowany przez sieć wiodących zakładów pracy. Niestety, pomimo poparcia ogromnego dla tego dokumentu przez naszą delegację, także przez związki autonomiczne, przez duże grono ekspertów, widząc w tym dokumencie podstawę do rozmów, podkomisja sejmowa nie uwzględniła tych opinii i przyjęła, jako jedyne do dyskusji, dwa dokumenty przedstawione przez stronę rządową, tak zwany zespół 10 profesora Baki. Wnioskowaliśmy, ażeby obowiązywał jeden projekt ustawy, ażeby opracować jeden łączny projekt ustawy, ponieważ przedsiębiorstwo i samorząd chcieliśmy potraktować jako jedną łączną sprawę. Niestety, i tego stanowiska Solidarności nie uwzględniono. Negocjacje właściwie toczyły się na zasadzie przedłużania, wygrywania czasu. Nadszedł natomiast dzień 31 października i kiedy już podkomisja opracowała stanowisko do przyjęcia właściwie, przy udziale ekspertów naszych, przyszedł na rozmowy profesor Baka[6], pełnomocnik rządu do spraw reformy, i stwierdził, że wobec nowej sytuacji, a więc wobec narady w Ostrowcu związku zawodowego branżowego, wobec narady dyrektorów u premiera Jaruzelskiego[7], wobec narady sekretarzy komitetów wojewódzkich, jak również zbliżającego się plenum KC, które ma być poświęcone w tej sprawie, przyjęte ustalenia przez zespoły robocze nie mogą być uznane za obowiązujące. Chodziło głównie o artykuł 34, w którym było już wynegocjowane sformułowanie, że dyrektora powołuje i odwołuje rada załogi, przy możliwości sprzeciwu organu założycielskiego, a zatem przy możliwości sprzeciwu ministerstwa, władzy państwowej – żebyśmy to sprecyzowali. Zatem wtedy uznaliśmy za stosowne przedstawić następujące stanowisko: delegacja Solidarności uznała, że nie może prowadzić dalszych rozmów w tym względzie, i tak samo jak delegacja rządowa i posłowie uważają, że można prowadzić rozmowy po plenum KC, uznaliśmy za stosowne, że możemy podjąć w tej sprawie rozmowy po naszym zjeździe krajowym. I dlatego też oczekujemy między innymi kompetencji i zakresu kompetencji w tej sprawie, zakresu pewnych ustępstw, jakie możemy poczynić.

Ja nie będę mówił o problemach szczegółowych, technicznych, ponieważ najważniejsze są pryncypia, a więc to, czy mają być wydzielone zakłady spod samorządu. My godzimy się na wydzielenie części zakładów spod samorządów, to znaczy te zakłady, jak: PKP, poczta i telegraf. Natomiast strona rządowa proponuje – także między innymi w jednej wersji – tak zwane wydzielenie większej grupy zakładów. Odpadła wprawdzie w tej chwili już ta wersja, ale ja mówię, to wszystko było granie na czas; my nie mogliśmy tego, jak się okazało później, traktować poważnie, bo próbowano wyłączyć największe zakłady pracy spod samorządów i tak dalej.

Streszczając całą sprawę, muszę zadać podstawowe pytanie wszystkim: dlaczego samorząd i postanowić odpowiedzieć na to pytanie. Samorząd dlatego, że nie ma w tej chwili w zakładach pracy innej motywacji do ruszenia z reformą gospodarczą, która ma być reformą samorządową, i prawdopodobnie w tej chwili załogi, aczkolwiek nie wszystkie jeszcze w pełni zapoznane z naszymi dokumentami… I tu jest potrzeba pilnej akcji związkowej w tej sprawie, i taka akcja jest przewidziana, już o tym mówiono po prostu tutaj, w czasie tych obrad, ale muszą załogi wiedzieć i musimy dać tę odpowiedź, co nam daje samorząd i dlaczego samorząd…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, kolego, czas minął.

MIECZYSŁAW GIL

Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę dwójkę.

ANDRZEJ KOZICKI

Andrzej Kozicki, Region Gdański. Proszę państwa, więc tak, po pierwsze, ustosunkowując się do wypowiedzi kolegi z Mazowsza, rzeczywiście zgadzam się, że decyzja o tym referendum jest decyzją polityczną. Tej decyzji nie możemy się bać, absolutnie. Dlaczego? Uważam, że związek musi stworzyć swojego statutowego przeciwnika, statutowego pracodawcę, dlatego że z takim pracodawcą obecnie, jakim jest państwo, nasz związek długo walczyć nie będzie w stanie. To jest pierwsza sprawa.

Druga sprawa: kiedy projekt Sieci przedsiębiorstwa społecznego został poznany przez opinię publiczną, minister Baka wściekle zaatakował ten projekt, stwierdzając, że projekt taki może być przyjęty tylko przez referendum. Takie referendum w tej chwili proponujemy, aby zostało zorganizowane.

Po trzecie, jeśli koledzy, autorzy projektu drugiego tego oświadczenia mają wątpliwości, uważam, że możemy wyprzedzić reakcję naszych członków związku, podając trzy zasadnicze pytania. Pytania te są przygotowane przez autorów pierwszego oświadczenia. Ja bym prosił, kolega Grzegorz Pałka może je w tej chwili odczytać; oczywiście, one spowodują oczekiwaną reakcję. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę szóstkę.

BOGUSŁAW SZYBALSKI

Szybalski, mandat: 08 przez 3, Region Elbląg. Uważam, że przeprowadzenie referendum będzie demonstracją woli załóg. W chwili, gdy rozmowy w Sejmie są w impasie, nie trzeba zwlekać, tylko się zdecydować na taką akcję, i to jak najszybciej. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę dziewiątkę.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Ryszard Kuszłeyko, Region Śląsko-Dąbrowski. Uważam, że dotychczasowe działania władz dowiodły wyraźnie, iż postawa społeczeństwa, iż postawa Solidarności nie ma wpływu – albo ma minimalny tylko wpływ – na decyzje partii i dyktowane przez nią decyzje rządu. Uważam zatem, że nie powinniśmy teraz zamykać znowu tej pętli logicznej i poddawać referendum, znowuż oddawać je w ręce Sejmu. Mieliśmy olbrzymią ilość przecież doświadczeń, że taka taktyka nie prowadzi do niczego. Uważam zatem, że referendum powinno być przeprowadzone bezpośrednio przez Solidarność, tym bardziej że radykalnie przyśpieszy nam to sprawę. Wiadome jest, że jeśli skierujemy sprawę do Sejmu, to w najrozmaitszych dyskusjach, przeciąganiach sprawy i tak dalej cała sprawa nam się rozpłynie i straci ten sens, jaki z nią wiążemy. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę… [oklaski]. Proszę dwójkę.

STANISŁAW JAŁOWIECKI

Stanisław Jałowiecki, Śląsk Opolski. Proszę państwa, ja zgadzam się z przesłankami, sformułowanymi przez OPSZ – to znaczy, że stan uświadomienia naszych związkowców jest stosunkowo niski, jeśli chodzi o samorząd, natomiast wyciągam z tego zupełnie inne wnioski. Mianowicie uważam, że referendum byłoby wspaniałą szansą właśnie na poprawienie tej świadomości, byłoby szansą na pokazanie naszym związkowcom, jak to jest sprawa ważna; byłoby szansą na zrobienie wokół tego swoistej otoczki, także ideologicznej, i po prostu, krótko mówiąc, na zainteresowanie każdego związkowca sprawami samorządu [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Trzynastkę proszę.

[PD 1kzd_1t_17b_19810908 – 13 minut 46 sekund]

KAROL MODZELEWSKI

Karol Modzelewski, Region Dolny Śląsk, mandat 07051. Proszę państwa, jest to, jak już wspomniałem, najważniejsza uchwała, jaką ma do podjęcia obecna tura zjazdu, i dlatego wydaje mi się, że my nie możemy wybierać, nie mając na uwadze całego kontekstu sytuacji politycznej, o której trzeba parę słów powiedzieć. My wszyscy widzimy, że od miesiąca dzieje się coś dziwnego, że trwa propaganda konfrontacji, propagandowe przygotowania, które wydają się przygotowywać grunt do konfrontacji; że puszczane są zasłony dymne, że władza robi wszystko, aby zdezorientować, skłócić społeczeństwo i w ten sposób pozbawić nas możliwości skutecznego zastosowania tego oręża, jakim żeśmy zawsze dysponowali.

I po raz pierwszy odsłonięto przyłbicę na III Plenum Komitetu Centralnego. Owszem, przedtem mówił już Rakowski, czego bronią, bo powiedział: chcecie mieć kontrolę nad żywnością, przejmujecie władzę; powiedział niedawno w telewizji: chcecie rządzić produkcją, przejmujecie władzę. Ale dopiero III Plenum oficjalnie powiedziało, o co chodzi, a dotąd starali się to zagmatwać. Dlaczego to oficjalnie powiedzieli? Dlatego że władzy chodzi o to, aby poprzez te przygotowania stworzyć warunki dla przeforsowania faktów dokonanych w połowie września. I dlatego propozycja OBS Mazowsza, abyśmy sobie poczekali na to, aż OBS rozezna stanowisko naszych związkowców. To jest propozycja, która równałaby się obstrukcji i poczekaniu, aż władze te ustawy uchwalą [oklaski].

Dlatego również musimy sobie zdać sprawę z tego, co my chcemy przez tę uchwałę osiągnąć. A my chcemy osiągnąć przede wszystkim przekreślenie możliwości stworzenia faktów dokonanych, zablokowanie rządowego projektu ustawy, a nie poganianie Sejmu, żeby on to jak najszybciej przeprowadził. Jest tu taka zasadnicza różnica między nami a rządem i starajmy się – pod żadną osłoną frazeologiczną – nie przyjmować rządowego punktu widzenia; nam chodzi zupełnie o co innego.

Co najskuteczniej zablokuje rządowe próby stworzenia prawnych faktów dokonanych i zostawi nam czas na działanie metodą faktów dokonanych naszych tworzenia samorządów? To, co najskuteczniej powstrzyma ustawę. A tym, co najskuteczniej powstrzyma ustawę, nie jest referendum zakładowe, które i tak możemy zrobić, ale jest nią żądanie dziesięciomilionowego związku zastosowania konstytucyjnej procedury referendum narodowego [oklaski].

Oczywiście, władze tego żądania nie spełnią i referendum narodowego nie przeprowadzą – przecież nie są samobójcami, ale pod takim żądaniem nie mogą uchwalić tego projektu ustawy, bo to by oznaczało, że mianowańcy nie dopuszczają narodu do głosu. To by postawiło dopiero przed całym narodem sprawę Sejmu – sądzę, że tego oni się obawiają troszeczkę [oklaski].

I dlatego właśnie przez to rozwiązanie, które proponuje pierwszy projekt uchwały, który jest dalej idący, skuteczniejszy i bardziej radykalny – wbrew temu, co mówiono – to znaczy: projekt Gila, Palki, Lisa i…

GŁOSY Z SALI

Bugaja.

KAROL MODZELEWSKI

…i Bugaja, tak. Właśnie przez to osiągniemy albo zablokowanie rządowych planów, którym służyła cała ta akcja konfrontacyjna od miesiąca prowadzona – ona spali na panewce, spełznie na niczym – albo, jeżeli mimo wszystko przeprowadzą to w Sejmie, to cały naród stanie po naszej stronie i przeciwko nim. I wtedy tym bardziej wszystkie te przygotowania… zasłony dymne, na dezorientację społeczeństwa, na skłócenie narodu – wezmą w łeb. Wtedy, owszem, możemy wyjść na udeptaną ziemię, dlatego że mamy z góry wygraną walkę. I tak powinniśmy grać [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Minął czas.

KAROL MODZELEWSKI

Jeszcze jeden drobiazg, proszę państwa. Do tego projektu numer 1, który gorąco popieram, jeden z kolegów z naszej delegacji ma drobną poprawkę. Czy ja mogę prosić o ten tekst? Mianowicie, zamiast zdania…

Może przedstawisz…

Przepraszam, mogę odstąpić głos, dobrze?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

KAZIMIERZ HELEBRANDT (?)

Proszę państwa, dwie trzecie tekstu u dołu, zamiast zdania: „przyczyniłyby się one bowiem do utrwalenia biurokratycznej struktury”, proponuję zdanie: „Uchwalenie projektu rządowego spowoduje natychmiastowy wzrost napięcia, zamknięcie drogi wyjścia z ruiny gospodarczej i podważy lub załamie zaufanie społeczne do Sejmu” [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Zdaje się, że Komisja Uchwał i Wniosków chciała zaproponować rozwiązanie tej sprawy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

To znaczy, rozwiązanie jest bardzo proste: w głosowaniu wybrać jeden z projektów i jeśli do wybranego projektu będą uwagi, uzupełnienia lub inne kwestie, wtedy będziemy je rozpatrywać. Proponuję przeprowadzenie głosowania, wyboru tekstu [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Kto jest za przeprowadzeniem już w tej chwili głosowania? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Komisja Skrutacyjna, proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się, żebyśmy podjęli głosowanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Przed przystąpieniem do głosowania chciałem przeprowadzić głosowanie nad tym, czy do projektu pierwszego zostanie wprowadzona poprawka zaproponowana przez sektor trzynasty, czy też nie [gwar].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Proponowałbym najpierw głosowanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że propozycja państwa jest następująca: najpierw wariant, a potem dyskusja nad wariantem. Kto jest za przyjęciem wariantu pierwszego? Dziękuję [oklaski]. Kto jest za przyjęciem wariantu drugiego? Dziękuję. Kto się wstrzymał od głosu?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za wariantem pierwszym [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo kolegę z sektora trzynastego o zgłoszenie jeszcze raz poprawki do wersji pierwszej.

KAZIMIERZ HELEBRANDT (?)

Proszę państwa, proponuję najpierw odczytanie zdania, które by uległo eliminacji z oryginalnego projektu tekstu. Czytam to zdanie: „przyczyniłoby się ono bowiem do utrwalenia…”

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo. Czy kolega mógłby określić mniej więcej, w którym fragmencie tekstu jest to zdanie?

KAZIMIERZ HELEBRANDT (?)

Dwie trzecie, od góry patrząc.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

KAZIMIERZ HELEBRANDT (?)

Proszę państwa, czytam wobec tego cały akapit:

„Delegaci na I zjazd wyrażają nadzieję, że posłowie uszanują wolę załóg i podejmą decyzję w pełni uwzględniającą ich aspiracje. Dlatego delegaci na I Krajowy Zjazd zwracają się do Sejmu PRL, aby nie uchwalał ustaw w brzmieniu, które narzucić próbuje rząd”. I teraz jest zdanie, które podlegałoby wymianie. Zdanie brzmi: „Przyczyniłyby się one bowiem do utrwalenia biurokratycznej struktury władzy w przedsiębiorstwach”.

Zamiast tego zdania, proponuję zdanie: „Uchwalenie projektu rządowego spowoduje natychmiastowy wzrost napięcia, zamknie drogę wyjścia z ruiny gospodarczej”. Powtarzam jeszcze raz, wolniej: „Uchwalenie projektu rządowego spowoduje natychmiastowy wzrost napięcia. Zamknie drogę wyjścia z ruiny gospodarczej i podważy lub całkowicie załamie zaufanie społeczne do Sejmu”. To jest cała propozycja wymiany i dalej tekst bez zmian [oklaski]: „W ten sposób Sejm zaprzepaściłby historyczną szansę przeprowadzenia demokratycznej reformy”. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy możemy… Czy są jeszcze jakieś zdania na ten temat?

Proszę, piątka.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chciałem zgłosić propozycję przeniesienia dwóch zdań z projektu drugiego do projektu…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Może Komisja wnioskowa by się wypowiedziała.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, to już jest nie na temat w tej chwili.

Proszę, szóstka.

MACIEJ SEWERYŃSKI (?)

Ja stawiam wniosek, żeby poprawki stylistyczne uczyniła jeszcze raz Komisja Uchwał i Wniosków, dlatego że można znaleźć szereg innych zastrzeżeń, zresztą, zaś… [gwar]. Chwileczkę, chwileczkę w tekście… Zwracam szanownym delegatom uwagę na to, że w tekście jest napisane w jednym zdaniu, [gwar] że delegaci, czyli my, wyrażamy nadzieję, iż posłowie uszanują wolę załóg. To jest ten tekst, który według interpretacji, którą dał pan Modzelewski, apeluje do Sejmu o referendum ogólnonarodowe. Tu jest wewnętrzna sprzeczność. Proszę się nie podniecać. Ten tekst musi być naprawdę wyważony. Ja wiem, że to zdanie: „wola załóg”, wynikło z poprzedniej wersji tego samego tekstu, kiedy nie było mowy – w projekcie pana Bugaja i kolegów – o referendum ogólnonarodowym. Teraz to jest nowa interpretacja i niektóre fragmenty stylistyczne nie odpowiadają temu. Czyli sądzę, że na przykład pan Modzelewski czy pan Bugaj mogą jeszcze wnieść ze swojej strony jakąś kosmetykę, jeżeli zechcą.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Jedynka proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 1

Chciałem zwrócić uwagę na ostatnie zdanie i w kontekście wypowiedzi kolegi Bugaja – mianowicie, że załogi bojkotując, w ten sposób, że albo nie będą tworzyć samorządów pracowniczych, albo będą tworzyć na innych zasadach, niż będzie ten rządowy projekt przewidywał. Uważam, że takiej alternatywy przyjąć nie można, że nie będziemy tworzyć. Oto chyba by chodziło rządowi. I dlatego proponuję zmienić wyraz „zbojkotuje” na wersję „nie będzie popierać” lub coś analogicznie do tego. Bo samorząd tworzyć musimy. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, proszę o spokój. Przypominam, że żeśmy przegłosowali wersję pierwszą, generalnie, co do zasady. Natomiast, ponieważ jest bardzo dużo zgłoszeń, rozumiem, że do tej wersji pierwszej są jakieś poprawki, które państwo chcecie wnieść. Proponuję, żeby nie dyskutować w tej chwili tych poprawek, a zgłosić je do Komisji Uchwał i Wniosków. Oszczędzimy trochę czasu i za 15–20 minut wrócimy do tematu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja przyjmuje poprawki i uwagi do godziny 12.30.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Słucham, jedenastka.

GRZEGORZ PALKA

Po pierwsze, pańska propozycja nie została przegłosowana – zwracam uwagę na tę nieformalność. Po drugie, zwracam uwagę na to, że Komisja Uchwał i Wniosków nie ma prawa dokonywać ingerencji w tekście bez zgody zespołu autorskiego. Po trzecie… [oklaski]. Po trzecie, w sprawie propozycji zgłoszonej przez Wrocław – jako jeden z członków zespołu autorskiego, zgadzam się, pod warunkiem wykreślenia: „lub podważyć”, ponieważ nie ma czego podważać. W tym zdaniu… Chodzi o to, żebyśmy nie stwarzali fikcji, że ten Sejm ma zaufanie społeczne, a w projekcie tak to wynika [oklaski]. I proponowałbym nie przekazywać tej sprawy już w ręce Komisji Uchwał i Wniosków [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że są dwie sprzeczne propozycje. Wobec tego musimy je przegłosować. Kto jest za przekazywaniem uwag na temat wersji pierwszej do Komisji Uchwał i Wniosków? – to będzie pierwsze pytanie, i drugie: kto jest za tym, żeby bezpośrednio tutaj na sali decydować o zmianach wersji pierwszej? Kto jest za tym, żeby uwagi przekazywać do Komisji Uchwał i Wniosków? [gwar] Oczywiście autorów poprosimy o spotkanie się tutaj w Komisji Uchwał i Wniosków.

Proszę bardzo, jest wniosek formalny. Przerywamy głosowanie, kolego Kozicki!

Proszę, kto jest za tym, żeby bezpośrednio na sali decydować o zmianach w tej wersji pierwszej?

Proszę Komisję Skrutacyjną o wypowiedzenie się.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę powtórzyć pierwsze głosowanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Pierwsze pytanie jest następującej treści, znaczy, pierwsza propozycja: czy państwo decydujecie się, żeby Komisja Uchwał i Wniosków wespół z zespołem autorskim przyjęła wasze zgłoszenia, propozycje zmian w wersji pierwszej i po czasie do tej sprawy wrócimy, po uporządkowaniu sprawy. Taka jest pierwsza propozycja. Kto jest za nią? Dziękuję.

Kto jest za tym, żeby nie oddawać sprawy w ręce Komisji Uchwał i Wniosków, łącznie z zespołem autorskim, a zadecydować tutaj na bieżąco, na sali? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Niestety, musimy głosy liczyć.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę dwójkę.

ANDRZEJ KOZICKI

Mam wniosek inny jeszcze. Postuluję przegłosować uchwałę bez poprawek [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Wobec tego musimy ten wniosek przegłosować. Kto jest za tym, żeby przyjąć uchwałę bez zmian? Dziękuję. Kto jest przeciwny temu?

Czy Komisja Skrutacyjna będzie mogła ocenić to głosowanie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie, musimy liczyć.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Jeszcze raz poproszę o głosowanie. Kto jest za tym, żeby uchwała przeszła w wersji obecnej? Proszę liczyć.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Mamy tylko prośbę do sektorowych, którzy liczą głosy, o rzetelne liczenie, ponieważ doszły do nas problemy takie, że niesumienne jest liczenie, jest dodawanie – sektor ma 50 osób, 40 głosuje za wnioskiem, a potem 15 przeciw wnioskowi, a w końcu jest na sali w tym sektorze 60 osób, a jest 50 rzeczywiście. Prosimy o rzetelne liczenie sektorowych.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Ja rozumiem, że sektor trzynasty ma jakieś zastrzeżenia.

Proszę bardzo.

KAZIMIERZ HELEBRANDT (?)

Proszę państwa, ponieważ jestem autorem tej poprawki, w tej sytuacji ja wycofuję poprawkę w tej postaci i proponuję państwu, że spotkam się z zespołem redakcyjnym, który za chwileczkę podejmie decyzję, czy poprawkę wprowadzimy, czy nie. Proponuję, żeby nie liczyć głosów i nie tracić czasu [oklaski]. Równocześnie proponuję, żeby inne osoby, które chciały jeszcze wnieść poprawki drobne, bo o takich słyszałem, podeszły również do stołu po lewej stronie prezydium i tam to w ciągu 5 minut załatwimy, nie hamując obrad plenarnych. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, o to chodziło właśnie przy tej pierwszej wersji.

Czy Komisja Skrutacyjna policzyła głosy? [gwar]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie, nie liczono głosów

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że państwa oklaski…

GŁOS NIEROZPOZNANY

Panie przewodniczący, były trzy wersje głosowania i w końcu jak można było liczyć? Była pierwsza wersja z poprawkami, zespół Komisji Wniosków i Uchwał – raz, plus redaktorzy tego wniosku mieli się spotkać i głosowaliśmy za tym wnioskiem. I trzeba było tylko jeden wniosek przegłosować, a nie trzy naraz.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Trójkę poproszę.

ANDRZEJ SOBIERAJ (?)

Z wypowiedzi Gila wynikało, że jeden z współautorów, Palka z Łodzi, ma propozycję trzypunktową, przy ewentualnym przeprowadzeniu referendum. Proponuję, żeby kolega Palka zapoznał nas z tymi punktami [gwar]. Ale to nie znaczy do zapisu… Zaznaczam, to nie jest do zapi… tylko żeby nas tutaj po prostu poinformować.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Dziesiątkę proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 10

Proszę państwa, chciałem zwrócić uwagę przewodniczącemu, że były dwa wnioski formalne i trzeba najpierw przegłosować do końca pierwszy, i dopiero przegłosowywać drugi; a pierwszy był przerwany i nie było policzone, i przystąpiono do przegłosowywania następnego. Uważam, że trzeba przegłosować ten wniosek pierwszy, formalny, który brzmiał, żeby osoby, które chcą wnieść jakieś poprawki, zgłosiły się do Komisji Uchwał i Wniosków.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję za tę uwagę.

Proszę dwójkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Proponuję zaniknięcie dyskusji na ten temat i równocześnie przerwę dziesięciominutową celem uregulowania jakoś dyskusji [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że to jest wniosek formalny.

Kto jest za przyjęciem tego wniosku? Dziękuję. Kto jest przeciwny?

Ogłaszam przerwę do godziny 12.25.

[Przerwa]

[PD 1kzd_1t_17b_19810908 – 37 minut 28 sekund]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

[Brak fragmentu nagrania]

„…NSZZ »Solidarność«. W niedzielnym wydaniu Dziennika Telewizyjnego, w dniu 6 września o godzinie 19.30 redaktor Eugeniusz Guz wygłosił komentarz, w którym stwierdził między innymi, że nieudzielenie zgody na akredytację ekipy radiowo-telewizyjnej jest działaniem wymierzonym przeciwko dziennikarzom. Jednocześnie stwierdzamy, że decyzja zjazdu była konsekwencją słusznych działań Solidarności na rzecz dostępu do radia i telewizji, a także jednoznacznym wyrażeniem opinii wobec praktyk manipulacyjnych Dziennika Telewizyjnego. Na zjeździe przebywa znaczna grupa dziennikarzy zatrudnionych w Komitecie do Spraw Radia i Telewizji w charakterze delegatów, osób zatrudnionych przy obsłudze zjazdu, a także ludzi spełniających swój zawodowy obowiązek. Oświadczamy, że zasady akredytacji na zjeździe nie są i nie były uzasadniane względami personalnymi”. Podpisała grupa dziennikarzy i sprawozdawców obecnych na I Krajowym Zjeździe Solidarności [oklaski].

Prosiła o głos koleżanka Danuta Nowakowska z Gdańska, numer mandatu 01038.

DANUTA NOWAKOWSKA

Proszę państwa, rano, przed rozpoczęciem obrad został odczytany apel Związku Nauczycielstwa Polskiego. Chciałabym właśnie w związku z tym zabrać głos: „Przed chwilą odczytany został apel Związku Nauczycielstwa Polskiego w sprawie tak zwanego Funduszu Stypendialnego imienia Robotników Wybrzeża. Nazwa funduszu jest piękna, a apel brzmi szlachetnie. Trudno jednak nie zwrócić uwagi, że za tą inicjatywą kryje się związek, który nie zerwał z kompromitującą tradycją ostatnich lat. Związek ten z zasady, zamiast bronić nauczycieli, najczęściej stawał po stronie organizatorów represji. Czy to przypadek, że pod tym apelem podpisany był przewodniczący rady zakładowej ZNP na Uniwersytecie Warszawskim, pan Jan Trynkowski[8], który zatwierdzał w latach siedemdziesiątych zwolnienie z pracy za poglądy kilka dziesiątków naszych kolegów; wśród nich był zresztą Andrzej Celiński, sekretarz KKP. Uważamy, że temu apelowi nie powinniśmy udzielać poparcia, bo nie jesteśmy pewni, czy jest to sprawa uczciwa. Możemy przecież znaleźć lepsze ręce do prowadzenia takiej sprawy, Sekcję Oświaty naszego związku, czy też Fundusz Społeczny Solidarności. Uważam, że poparcie zjazdu zbyt wiele znaczy, aby je udzielać w ciemno”.

Ten tekst podpisało kilkanaście osób. Chciałam to właśnie, gwoli wyjaśnienia, państwu przedstawić [oklaski]. Dziękuję.

[DYSKUSJA DOTYCZĄCA PRZYGOTOWANIA

WSTĘPNYCH TEZ PROGRAMOWYCH]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Żeby sprawa była całkowicie jasna, chciałem wyjaśnić, że tekst, o którym mówiła koleżanka, nie był czytany przed chwilą, ale na początku dzisiejszych plenarnych obrad.

Proszę państwa, mamy jeszcze oświadczenie, które też zobowiązani jesteśmy przedstawić państwu:

„Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ »Solidarność« Przedsiębiorstw Technicznej Obsługi Rolnictwa niniejszym pragnie zwrócić się do I Zjazdu Delegatów ze słowami dezaprobaty i krytyki w stosunku do organizatorów za potraktowanie zaproszonych gości zjazdu. Wydaje się nam, że kto jak kto, ale goście zjazdu winni być uhonorowani w sposób jednoznaczny, niedający odczuć im indywidualnych postaw przedstawicieli KKP i regionu w stosunku do sekcji branżowych naszego związku. Niezaprzeczalnym faktem jest, iż w założeniach sekcji jest pełne oddanie sprawom załóg naszych zakładów pracy. Krajowe komisje branż w swoich zakładach osobowych opierają się w zdecydowanej większości na osobach związanych z naszym związkiem od czasu jego narodzin”.

Proszę państwa, koniec tego tekstu, który jest bardzo długi, głosi tak:

„Jednocześnie zwracamy się z prośbą o wyjaśnienie, czy zaproszenie nas na obrady zjazdu jest nadal aktualne, o ile tak, to postulujemy do delegatów zjazdu o zagwarantowanie nam możliwości obserwacji toku zjazdu w sposób prawidłowy, a nie zmuszanie nas do całodniowej pogoni za wszelkiego rodzaju materiałami zjazdowymi, których właściwie nie posiadamy, a za zdobyte – niejednokrotnie zmuszeni jesteśmy płacić niebagatelne sumy. Postulujemy zatem o zagwarantowanie nam – to jest przedstawicielom sekcji – materiałów zjazdowych, na zasadach jak dla delegatów. Zdajemy sobie sprawę, że jest to nasz pierwszy tego rodzaju chrzest organizacyjny, że wiele spraw musimy się jeszcze uczyć, ale niech poruszone powyżej sprawy będą jedną i ostatnią przykrą lekcją tego rodzaju dla naszego związku”.

Proszę państwa, wpłynął jeszcze wniosek formalny od kolegi Jerzego Bartmińskiego z Regionu Środkowo-Wschodniego, numer mandatu: 31002, w sprawie przegłosowania

przez zjazd uchwały zobowiązującej Komisję Programową do przedstawienia przed zakończeniem pierwszej tury zjazdu wstępnej wersji tez programowych. W tej sprawie wypowie się sekretarz Komisji Programowej, kolega Milewski.

Proszę uruchomić dwójkę.

JERZY MILEWSKI – sekretarz Komisji Programowej

W jakiej sprawie?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

W sprawie zobowiązania Komisji Wnioskowej do przedstawienia przed zakończeniem pierwszej tury zjazdu wstępnej wersji tez programowych.

JERZY MILEWSKI – sekretarz Komisji Programowej

W tej sprawie mógłbym powiedzieć, co następuje: Komisja Programowa będzie liczyła ponad 60 osób, zbierze się dzisiaj na pół godziny w przerwie obiadowej – zgodnie z tym ogłoszeniem, które tutaj w tej chwili się wyświetla – po to, żeby w ogóle zorientować się, jak ona sama, ta komisja, wygląda, czym dysponuje i w jaki sposób będzie wyglądała jej praca. Natomiast pierwsze zebranie merytoryczne tej komisji będzie zorganizowane w pierwszym dniu po zjeździe, po pierwszej części zjazdu, a więc gdy już delegaci rozjadą się do domów. Osobiście nie wydaje mi się możliwym, żeby tych 60 osób mogło w tak krótkim czasie ustalić tezy, względnie może układ uchwały programowej, łącznie z ustaleniem hierarchii ważności celów związku i metod jego działania. To są zbyt poważne sprawy, żeby można je w tak krótkim czasie załatwić. Proponowałbym, wobec tego, żeby delegaci zadowolili się tymi materiałami programowymi, które zostały zgłoszone propozycje regionów, propozycje OPSZ i innymi, oraz przebiegiem dyskusji na sali i składali u siebie sprawozdania, powiedzmy, z klimatu i z tendencji programowych, które tutaj panują, natomiast nie przesądzali sprawy odnośnie ważności celów i metod. Dziękuję.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_17b_19810908]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_18a_19810908]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę kolegę Jerzego Bartmińskiego o zgłoszenie się w sekretariacie celem wyjaśnienia, czy ta sprawa może być uznana za załatwioną. Czy kolega Bartmiński jest pod numerem siódmym, tak? Proszę bardzo.

JERZY BARTMIŃSKI

Chcę skorzystać z prawa repliki. Kolega Milewski przedstawił moje intencje nie tak, jak ja je przedstawiałem. Komisja Programowa została powołana przedwczoraj już, była propozycja, przegłosowana przez delegatów, aby wstępną prezentację tez programowych rozpocząć wcześniej nieco. Jeżeli ma mieć sens ta praktyka, powinniśmy wyjechać stąd, mając niezhierarchizowaną, ale przynajmniej zestawioną wstępnie roboczą wersję tez programowych, żebyśmy mogli w regionach rozpocząć dyskusję z naszymi członkami i przyjechać, po przerwie między dwoma turami, z jakimiś nie tylko własnymi, ale także uwagami naszych wyborców. Taka jest intencja mojej propozycji, o której przegłosowanie proszę delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak.

Proszę państwa, wobec tego, czytam jeszcze raz konkretną propozycję, którą zgłosił kolega i tę propozycję będziemy za chwilę głosować: „Zjazd zobowiązuje Komisję Programową do przedstawienia przed zakończeniem pierwszej tury wstępnej wersji tez programowych, tak byśmy mogli rozpocząć dyskusję programową w regionach między turami zjazdu i uwzględnić opinię rzesz członkowskich, formułując program w czasie drugiej tury zjazdu”.

Czy do tego wniosku są jakieś uwagi?

Piątka.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Proszę państwa, moje nazwisko Wincenty Kazańczuk, Region Mazowsze. Uważam tę propozycję za całkowicie błędną – jest to próba spisania paru haseł na formacie A4 i zawiezienia ich do regionów. Wydaje mi się, że nie po to tu przyjechaliśmy. Program wypracujemy w przyszłej turze naszego zjazdu i takie było jego założenie. Natomiast spisywanie teraz naprędce kilku haseł i przedstawianie to w regionie jako coś, co żeśmy wypracowali, jest z natury błędne. Jestem zdecydowanie przeciwny temu wnioskowi [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Dziewiątka.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Wycofuję głos, dlatego że całkowicie zgadzam się z przedmówcą.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dwójka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Chciałem powiedzieć, że na pierwszym zebraniu próbowaliśmy ustosunkować się do rodzaju tez, jakimi jest określenie zespołów oraz zakres tych zespołów. Wydaje się, że jedyną rzeczą, którą moglibyśmy przed zjazdem zrobić, a gdybyśmy byli zobowiązani do tego, żeby takie tezy sformułować, to po prostu byłoby przedłożenie tych propozycji, które już są. Ponieważ one są, więc nie wydaje mi się, że o to chodzi. Tak że uważam, że jest to niemożliwe do załatwienia.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy to wszystkie głosy?

Trzynastka, przepraszam bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Ludzie, którzy czekają na koniec naszego zjazdu, czekają, żebyśmy im też podali trochę otuchy i takie tezy dla tych ludzi są potrzebne, krótkie, jasne, zrozumiałe. My tu w Regionie Dolny Śląsk daliśmy taką propozycję uchwały, która była już czytana pierwszy raz rano i spodziewamy się, że będzie czytana jeszcze raz, i prosimy o przegłosowanie tej uchwały, potem.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Jeszcze trójka chciała zabrać głos.

ANDRZEJ PORAWSKI

Ja bardzo przepraszam, ale biegłem do mikrofonu, jestem trochę zadyszany. Andrzej Porawski, 35026, Wielkopolska. Chciałem przypomnieć wnioskodawcy i delegatom, że Komisja Zjazdowa pracowała nad wstępnymi tezami do programu związku przez kilka tygodni przed zjazdem i opracowała dokument na 10 stron, który jest w biuletynie zjazdowym numer 3 i zawiera to, czego kolega oczekuje. I Komisja Programowa w ciągu tego dnia czy półtora, do końca zjazdu, nie zrobi nic ponadto. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Jeszcze, jeszcze jeden głos z trójki.

JACEK JERZ[9]

Ziemia Radomska, Jacek Jerz. Ja chciałbym tylko dodać, że zespoły robocze, które dzisiaj tam się ukonstytuowały, dopiero zaczynają pracę, prawda? Tak że żadnych wniosków nie wyciągniemy. Przychylam się do zdania mojego przedmówcy. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Jeszcze siódemka.

ADAM GWIŻDŻ[10]

Adam Gwiżdż, 22003. Apeluję do prezydium, żeby prowadzić w sposób zwarty zjazd. Mieliśmy przerwę celem załatwienia spraw samorządowych – znów zmierzamy w innym kierunku.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Odpowiem koledze: to moja wina, że nie dałem tego wyjaśnienia. W tej chwili, po lewej stronie prezydium to już są ostatnie minuty opracowywania poprawek, zgodnie z życzeniem wszystkich osób, które miały pewne zastrzeżenia do tego tekstu. Tak że to jest moja wina, że nie poinformowałem o tym państwa, a my też cały czas czekamy na tę uchwałę.

Trzynastka ma głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Jako delegat nie mogę wrócić do swoich wyborców z kilkoma hasłami, że wspólnie z Lechem Wałęsą zbudujemy drugą Japonię. To, co się dzieje do tej chwili, udowadnia nam, że bardzo trudno jest cośkolwiek zbudować, fakt, ale nie możemy po wyjściu z tej sali operować w dalszym ciągu sformułowaniami typu: „Będziemy, będziemy się starać” i tak dalej, i tak dalej. Związek nasz działa i ludzie, którzy nas wybrali, muszą wiedzieć, że w momencie zakończenia zjazdu mają prawo do samorządu takiego, jaki chcą, bez nomenklatury, mają prawo do kontroli produkcji i rozdziału tej produkcji, mają prawo do wychowania młodzieży zgodnie z naszą historią, kulturą i tak dalej. I dlatego proszę o to, żeby program wrocławski jednak był tutaj przedstawiony jako coś, z czym już wyjdziemy do ludzi w zakładach [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę, numer piętnaście.

STANISŁAW GAWROŃSKI

Gawroński, Region Ziemi Kujawsko-Dobrzyńskiej. Ja całkowicie zgodzę się z kolegą i przypominam, że była rozpoczęta dyskusja, prezentacja stanowisk regionów. I bardzo byśmy chcieli słyszeć głosy wszystkich regionów, żeby po prostu usłyszeć coś nowego na tym zjeździe, żeby był przekrój wszystkich poglądów, wersji. Na pewno w pamięci odnotujemy sobie to, że taka nowa koncepcja gdzieś się zrodziła, coś nowego, żeby można było to przedyskutować już między turami zjazdu, a nie dopiero na drugiej turze zjazdu.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak, dziękuję. Zgodnie z porządkiem obrad, natychmiast po zatwierdzeniu uchwały samorządowej przystąpimy do dyskusji programowej.

Jedynka.

WALDEMAR GIL[11]

Gil, Region Pomorze Zachodnie. Zgadzamy się wszyscy, że nasz zjazd musi się zakończyć programem i że to będzie wynik pracy zespołu w okresie między sesjami,

i zakończone drugą częścią obrad; ale żeby te zespoły mogły pracować, żeby wiedziały, w jakim kierunku mają iść. Załogi i społeczeństwo oczekuje od nas określenia się, i to określenie musi nastąpić na pierwszej części tego zjazdu [oklaski]. Dlatego proponuję, żeby może nie kontynuować całej dyskusji, ale popatrzeć na to, co regiony z sobą chcą wnieść w kwestii programowej. Z naszej strony, jako region zgłosił projekt, propozycję zabrania głosu w dyskusji z krótkim wystąpieniem, które nie zabierze dłużej niż 3 minuty, a daje propozycje podjęcia uchwały określającej się związek. Proszę więc o uwzględnienie naszego głosu w początkowej części rozpoczęcia dyskusji programowej. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję [oklaski].

Dwójka.

JERZY MILEWSKI – sekretarz Komisji Programowej

Jerzy Milewski, Gdańsk. Chciałem poprzeć, to, co przed chwileczką usłyszeliśmy, i powiedzieć raz jeszcze: Komisja Programowa niczego nie zrobi, bo nie jest w stanie tego zrobić, i nie dlatego, że nie docenia swojej własnej roli, to jest jasne. Natomiast jest ogromna ilość głosów, żeby przed rozpoczęciem pracy w tych zespołach Komisji Programowej i w samej tej komisji jednak zrobić tutaj dyskusję programową, która… [oklaski]. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Trzynastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Wiadomo, że program związku będzie uchwalony w drugiej części, ale wiadomo i powtórzę tu to, co już było mówione… Ale w przeciwieństwie do tych stanowisk, które uważają, że nie jesteśmy w stanie czy też nie ma potrzeby formułowania tu tez, uważam, że właśnie tezy, jako niezmiernie potrzebny materiał do dyskusji między pierwszą i drugą częścią zjazdu, tezy programowe są konieczne i bez tych tez wracać do regionów nie możemy. Poza tym… [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Jedenastka.

ZBIGNIEW KOWALEWSKI

Zbigniew Kowalewski z Ziemi Łódzkiej. Proszę prezydium, żeby czym prędzej poddało pod głosowanie ten tekst, który został zgłoszony przez delegacją Regionu Dolnego Śląska, Śląska Opolskiego i Ziemi Łódzkiej, ponieważ tam są konkretne wnioski. Jeżeli panowie będziecie przedłużać tę sprawę, to nawet jeśli zostanie uchwała podjęta w tym duchu, jak zaproponowano, to już nic nie będzie można zrobić, bo będzie brakowało na to po prostu czasu. Że Komisja Programowa nie może, jak mówi pan docent Milewski, określonej rzeczy zrobić, to nie ma znaczenia – można powołać komisję ad hoc i to wykonać. I bardzo proszę, żebyśmy wrócili naprawdę do tej propozycji uchwały, którą zgłosił Dolny Śląsk i dwa inne regiony [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, musimy w tej chwili zakończyć sprawę, którą dyskutowaliśmy. Ponieważ nie ma więcej zgłoszeń do dyskusji, proponuję przegłosować: „Zjazd zobowiązuje Komisję Programową do przedstawienia przed zakończeniem pierwszej tury zjazdu wstępnej wersji tez programowych”.

Kto z państwa jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę o przeliczenie głosów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za tym wnioskiem?

Proszę państwa, treść wniosku: „Zjazd zobowiązuje Komisją Programową do przedstawienia przed zakończeniem pierwszej tury wstępnej wersji tez programowych”. Kto jest za wnioskiem?

Proszę państwa, proszę nie robić bałaganu na sali. Ja pytałem o uwagi.

Proszę bardzo, trzynastka ma głos. Potem siódemka.

WŁADYSŁAW FRASYNIUK

Dziękuję.

Proszę państwa, ja myślę, że bałagan zrobili, oczywiście, prowadzący. Przypominam, że wniosek złożył kolega, zdaje się, z Łodzi, ażeby te tezy, nad którymi pracował zespół Dolnego Śląska, przedstawić.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Oczywiście.

WŁADYSŁAW FRASYNIUK

I na podstawie tych tez można dopiero, że tak powiem, na podstawie tego dokumentu można dopiero dyskutować. Ja przypominam, że to jest projekt uchwały trzech regionów w tej chwili i proszę go przeczytać i na podstawie tego tekstu można zrobić dyskusję, ewentualnie ten tekst uzupełnić lub przegłosować.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak, jesteśmy tego samego zdania, ale pierwszy wpłynął projekt kolegi Jerzego Bartnickiego i będziemy w tej kolejności głosować. Nie możemy robić bałaganu.

Siódemka, proszę.

JERZY BARTMIŃSKI

Jerzy Bartmiński, Region Środkowo-Wschodni. Jako autor tego projektu proszę kolegę przewodniczącego o przeczytanie całego tekstu, a nie tylko jego początku.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Ja czytałem cały tekst.

JERZY BARTMIŃSKI

Przed głosowaniem proszę przeczytać cały tekst.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dobrze, dobrze. Jeszcze raz przeczytam: „Zjazd zobowiązuje Komisję Programową do przedstawienia przed zakończeniem I tury zjazdu wstępnej wersji tez programowych, tak, byśmy mogli rozpocząć dyskusję programową w regionach między turami zjazdu i uwzględnić opinię rzesz członkowskich, formułując program w czasie II tury zjazdu”.

Proszę państwa, przegłosujemy ten wniosek. Kto z państwa jest…

Jeszcze jeden kolega z jedenastki.

ALEKSANDER ANIOŁCZYK[12]

Aleksander Aniołczyk, Ziemia Łódzka. Jako alternatywny powstał wniosek dolnośląski. Proszę go przeczytać, żebyśmy mieli pełny obraz przed głosowaniem. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo, proszę przeczytać wniosek dolnośląski. Trzynastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Proponujemy odczytanie tez, przygotowanych przez region Dolny Śląsk, które już od dwóch dni prawie czekają w prezydium. Były rano czytane…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy Dolny Śląsk jest gotowy?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Tak, tak.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_18a_19810908 – 15 minut 28 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

13! Tak, dobrze.

„Celem nadrzędnym NSZZ »Solidarność« jest tworzenie godnych warunków życia w gospodarczo i politycznie suwerennej Polsce. Chodzi o życie wolne od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa, w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie. Na dziś naród oczekuje od nas:

Po pierwsze, poprawy zaopatrzenia w żywność przez ustanowienie kontroli nad jej produkcją, podziałem i cenami.

Po drugie – reformy gospodarczej poprzez tworzenie samorządów pracowniczych i likwidację nomenklatury partyjnej.

Po trzecie – prawdy, poprzez społeczną kontrolę środków masowej informacji i odkłamanie polskiej szkoły.

Po czwarte – demokracji poprzez określenie kompetencji i wybór właściwych ludzi do rad narodowych.

Po piąte – sprawiedliwości poprzez obronę ludzi więzionych za przekonania i represjonowanych za działalność wydawniczą i związkową.

Po szóste – pomocy dla chorych i ubogich poprzez wzrost świadczeń i nadzór nad rozdziałem przysyłanych darów i leków.

Po siódme – węgla poprzez zagwarantowanie górnikom odpowiednich warunków pracy i niezbędnych przydziałów żywności.

Cele te osiągniemy w warunkach jedności naszego związku i solidarności jego członków. Działania różnych sił stwarzających poczucie zagrożenia zewnętrznego nie odbiorą nam woli walki o ideały Sierpnia ’80, o realizację porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia” [oklaski]. Dziękuję bardzo.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę – trzynastka, jest jeszcze coś do dodania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Proszę państwa, chciałbym zaproponować następujący tryb postępowania, aby do przerwy obiadowej, do Regionu Dolny Śląsk zgłaszać ewentualne uwagi i poprawki do tego tekstu, a teraz już tej sprawy dalej nie dyskutować po prostu. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Chciałem zapytać kolegę Jerzego Bartmińskiego, czy odpowiada mu ta propozycja. Siódemka.

JERZY BARTMIŃSKI

Uważam, że nie są to alternatywne propozycje, ponieważ jeśli państwo uznalibyście, że należy takie tezy sformułować, to w drugiej kolejności stanęłoby pytanie: na jakiej podstawie? I wtedy można, oczywiście, wziąć za podstawę projekt dolnośląski, bądź też inne jeszcze projekty, bądź też jeszcze uwagi zgłaszane w dyskusji bądź też w toku tej prezentacji wstępnej, i to mogłaby zrobić Komisja Programowa, bo po tośmy ją wybrali.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dobrze.

Proszę – dwójka, jedynka.

HENRYK MIERZEJEWSKI

Moje nazwisko Mierzejewski Henryk, Region Gdańsk. Panie przewodniczący, jeśli się coś zaczyna, należy skończyć. Zaczął pan głosowanie, przeczytał wniosek, część ludzi podniosła ręce, były te głosy liczone i w trakcie głosowania udziela pan głosu dyskutantom. Albo głosujemy i nie dyskutujemy, albo dyskutujemy i nie głosujemy. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przyjmuję tę uwagę do siebie jako uwagę krytyczną.

Proszę jedynkę.

WALDEMAR GIL

Proszę państwa, jeszcze raz Gil, Region Pomorze Zachodnie. Mam wiele szacunku dla projektu wrocławskiego i regionów współpracujących, ale… Tak, to jest to, czego ludzie od nas oczekują, lecz to, którego nie jesteśmy w stanie zagwarantować, że damy, choć byśmy najpiękniejszą uchwałę podjęli. Do tego powinniśmy zmierzać, to musi być dalszy etap naszej pracy. Uważam, że przede wszystkim należy się określić, kim my jesteśmy, że możemy się tego podejmować. Dlatego proponuję, żeby jednak ostateczna uchwała w tej sprawie zapadła pod koniec tej części, a nie, tak jak teraz jest propozycja wrocławska, żeby ich projekt przegłosować. Mamy swoją propozycję z regionu, też wypracowaną, która wprowadzi nas wszystkich w te zagadnienia, na które czeka społeczeństwo. Ale musimy się najpierw określić, kim jesteśmy, do czego będziemy zmierzać, a dopiero – w jaki sposób. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Trzynastka.

JAN WASZKIEWICZ[13] (?)

Chcę tu sprostować pewną rzecz. Myśmy ostatecznie postawili wniosek, żeby wszyscy, którzy mają jakieś uwagi, zgłaszali je do nas. Myśmy podjęli trud zrobienia tego typu deklaracji i uważamy, że moglibyśmy tę pracę kontynuować. Chcę tylko jedną rzecz nadmienić, że naprawdę społeczeństwo czeka na coś więcej niż to ciągłe ubijanie piany, które tutaj uprawiamy. Wystarczy zobaczyć, co się dzieje na ulicy i wszędzie. Musimy jak najprędzej wydać jakąś taką deklarację.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Są jeszcze dwaj, trzej nowi dyskutanci, których bardzo serdecznie przepraszam, ale w tej chwili musimy zakończyć sprawę uchwały o samorządzie, gdyż w przeciwnym przypadku nie znajdzie się ona w materiałach informacyjnych z dzisiejszego zjazdu. Do sprawy, o której państwo w tej chwili… się zgłosiły trzy osoby, powrócimy natychmiast po jej uchwaleniu. Proszę państwa, głos ma osoba w sprawie uchwały.

[PD 1kzd_1t_18a_19810908 – 2 minuty 10 sekund]

TADEUSZ DIEM – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Czytam tekst, jaki został uzgodniony po uwzględnieniu wszystkich poprawek i zaakceptowany przez autorów:

„Delegaci na I Krajowy Zjazd NSZZ »Solidarność« wzywają członków związku i wszystkich pracowników do obrony samorządu pracowniczego. Władze, przerażone perspektywą rozwoju i utrwalania się samorządu, próbują zdusić go w zarodku, pozbawiając prawa zarządzania przedsiębiorstwami, a szczególnie prawa powoływania i odwoływania dyrektorów. Dzieje się to pod pozorami ochrony własności ogólnospołecznej i państwa, a w rzeczywistości w imię egoistycznych interesów biurokratycznego aparatu partyjno-państwowego. Podjęta ostatnio obrona tzw. nomenklatury jest próbą utrzymania tego samego systemu doboru kadr, w którym mianowani według kryteriów politycznych kierownicy gospodarki doprowadzili ją do obecnej katastrofy. Oficjalna propaganda utrzymuje, że projekt rządowy jest ze zrozumieniem przyjmowany przez większość społeczeństwa. W tej sytuacji zjazd, działając zgodnie z punktem 1 artykułu 8 Konstytucji PRL, która stwierdza: »Prawa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej są wyrazem interesów i woli ludu pracującego«, zwraca się do Sejmu PRL o podjęcie decyzji o jak najszybszym przeprowadzeniu ogólnonarodowego referendum w sprawie kompetencji samorządów. Referendum powinno być przeprowadzone przed uchwaleniem ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie przez Sejm PRL. W ustaleniu pytań i przeprowadzaniu referendum muszą brać udział wszystkie związki zawodowe.

Zjazd postanawia równocześnie, że w przypadku odmowy przeprowadzenia referendum przez organa państwowe, związek przeprowadzi referendum wśród załóg własnymi siłami. Delegaci na I Zjazd wyrażają nadzieję, że posłowie uszanują wolę załóg i podejmą decyzję w pełni uwzględniającą ich aspiracje. Dlatego delegaci na I Zjazd zwracają się do Sejmu PRL, aby nie uchwalał ustaw w brzmieniu, które narzucić próbuje rząd. Uchwalenie projektu niezgodnego z wolą załóg spowoduje wzrost napięcia, utrudni wyjście z ruiny gospodarczej i całkowicie załamie zaufanie społeczeństwa do Sejmu. Tak postępując, Sejm zaprzepaściłby historyczną szansę przeprowadzenia demokratycznej reformy, a społeczeństwo stanęłoby przed problemem podjęcia samodzielnych działań.

Delegaci na I Zjazd oświadczają, że związek nie zaprzestanie walki o autentyczny samorząd, jak również bezwzględnie bronić będzie swoich członków przed poniesieniem kosztów wynikających z reformy niezaakceptowanej przez społeczeństwo. Walkę tę prowadzić będziemy przy pomocy wszelkich dostępnych środków. Z całym naciskiem podkreślamy, że w przypadku uchwalenia ustawy o samorządzie w kształcie istotnie odbiegającym od woli załóg, związek zmuszony będzie podjąć bojkot ustawy oraz działania zapewniające nieskrępowane funkcjonowanie autentycznym samorządom”.

Jest to ostatecznie uzgodniony tekst. Proszę o przegłosowanie [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Poproszę czternastkę o zabranie głosu [gwar, okrzyki: głosować, głosować]. Chwileczkę, proszę państwa. Były głosy… Przepraszam bardzo, chwileczkę, może zrobimy tylko wstępne głosowanie, czy natychmiast głosujemy?

Stawiam wniosek o natychmiastowe głosowanie. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę państwa, kto jest za tekstem przeczytanym przed chwilą? [oklaski, głos w tle: wszyscy, wszyscy – kurde mol!]. Dziękuję [oklaski]. Kto jest przeciwny? Nie widzę. Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Przy jednym głosie przeciwnym i jednym wstrzymującym delegaci przyjęli pierwszy projekt ustawy o samorządzie. Uchwały! Uchwały – przepraszam [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w międzyczasie ustaliłem z wnioskodawcą wniosku, o którym była poprzednio mowa, kolegą Jerzym Bartmińskim, pewną modyfikację. Mianowicie chodzi o to, żeby zjazd zobowiązał Komisję Programową do sporządzenia – na podstawie wniosków zgłoszonych i propozycji uchwał zgłoszonych przez regiony czy pojedynczych delegatów – tekstu uchwały, obejmującej wstępną wersję tez programowych. Oczywiście wejdzie w to również projekt dolnośląski. Czy w sprawie tak sformułowanego wniosku są jakieś uwagi?

Głos ma piętnastka.

EUGENIUSZ MATYJAS

Eugeniusz Matyjas, Region Leszno. Panie przewodniczący, przede wszystkim, wracając do porządku, było powiedziane, że po przegłosowaniu uchwały o samorządach wracamy do tez. Teraz wchodzi nowy projekt, nie wiem dlaczego. Ale wracając do tematu: tezy przedstawione przez Region Dolny Śląsk są chwytliwe i na pewno wśród delegatów są noszone głęboko w sercu. Ja uważam, że jedną z generalnych tez właśnie przyjęliśmy prawie jednogłośnie, tę uchwałę o samorządach; to jest raz. Drugie: jeżeli to mają być tezy dla tez, niedoskonałe w swej formie, to możemy dzisiaj – ponieważ jestem w Komisji Programowej – dyskutować na ten temat. Ale chciałbym zwrócić uwagę na taki fakt: dzisiaj zostały powołane komisje robocze, tuż po zakończeniu zjazdu zbiera się cała Komisja Programowa, wzbogacona o ludzi z komisji, którzy dopiero podejmą pracę na temat tez. I uważam, żeby nie burzyć już raz przyjętego programu i nie wnosić na siłę podjęcia programu tego, który będzie niedoskonały. Stąd mój wniosek formalny jest w ten sposób, żeby nie zobowiązywać ciała, które nazywa się… Komisji Programowej, do robienia, no, prawie fikcyjnej roboty [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu.

Jeszcze dwójka chciała zabrać głos.

ANDRZEJ KOZICKI

Andrzej Kozicki, Region Gdański. Proszę państwa, w imieniu regionu mogę powiedzieć, że pierwszą tezę przed chwilą uchwaliliśmy, pozostałe proponuję, aby jednak w spokoju przygotować. Każdy region ma programy opracowane, tak jak koledzy tu ze Szczecina, my też mamy. Proponuję, żeby w spokoju przygotować. Pierwsza teza zasadnicza, naszym zdaniem, przed chwilą prawie jednogłośnie została przyjęta [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Poproszę trzynastkę.

WŁADYSŁAW FRASYNIUK

Proszę państwa, ja się zgadzam, że tezy programowe musi przygotować zespół programowy na drugą część zjazdu. Tylko proszę nas dobrze zrozumieć: to, co zaproponował Dolny Śląsk, to nie są tezy programowe – to jest deklaracja delegatów zebranych na tej sali, że od tych spraw nie odstąpimy, że tymi sprawami związek się będzie zajmował, że o te sprawy będzie walczył do końca.

Chciałem jeszcze państwu powiedzieć, że dokument ten przeteleksowaliśmy wczoraj do największych zakładów wrocławskich. Mamy pierwsze dokumenty – z WSK, największego zakładu wrocławskiego, przyszedł telegram, że 90 proc. załogi opowiedziało się za właśnie takim krótkim dokumentem, który można wywiesić, zrobić z tego malutki plakacik. To ma być krótki, czytelny dokument, a nie olbrzymie tezy, nad którymi byśmy mogli dyskutować. To jest deklaracja, że od tych spraw delegaci nie odstąpią [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Poproszę jedenastkę.

JERZY KROPIWNICKI

Jerzy Kropiwnicki, Łódź. Proszę państwa, chciałbym zaapelować o trzymanie się naprawdę wniosku w tej formie, w jakiej przedstawił to Dolny Śląsk. Spójrzmy na sprawę realnie – istnieje kwestia pewnej deklaracji, co do której wszyscy dokładnie się zgadzamy, że trafia ona w odczucie nas wszystkich. Ponadto, wszyscy dokładnie się zgadzamy, że społeczeństwo obserwujące ten zjazd z zewnątrz oczekuje, że już po pierwszej części będzie deklaracja pewnego katalogu spraw, od których związek odstąpić nie może, bo inaczej przestanie być tym, za co go społeczeństwo uważa. Co więcej, chciałbym zwrócić uwagę na propozycje Wrocławia. Wrocław przecież stawia sprawę jasno – przedstawił tutaj listę pewnych propozycji. I chwała mu za to, że tę listę skonstruował. Jeżeli którykolwiek z regionów, ja to tak rozumiem, chciałby tę listę uzupełnić o następne rzeczy, które należałoby włączyć do deklaracji, to zespół wrocławski jest gotowy przyjąć te propozycje do tego zespołu ad hoc.

Ważne jest jedno: dokument musi się pokazać na zakończenie pierwszej części zjazdu, a nie dopiero po drugiej. Po drugiej my będziemy mieli dokument programowy [oklaski]. Teraz musimy mieć deklarację [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w tej sprawie chciała zabrać głos Komisja Uchwał i Wniosków, która – jak wiemy – ma prawo wejść w każdej chwili.

Proszę bardzo.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, w części porannej była czytana po raz pierwszy, właśnie jako projekt, deklaracja na podstawie opracowania z Dolnego Śląska. I mieliśmy zamiar, po drobnych kosmetycznych poprawkach, przedstawić do drugiego czytania; i państwo po prostu, w formie głosowania, wypowiedzieliby się, czy ta deklaracja jest do przyjęcia, czy nie. I w ten sposób, wydaje mi się, że uniknęlibyśmy tej niepotrzebnej dyskusji.

Jest także drugi projekt uchwały, który tę sprawę rozstrzyga, i państwo w ciągu minutowego głosowania tę sprawę by rozstrzygnęli. Więc ja może najpierw przeczytam jeden projekt uchwały, który rozstrzygnie może tę sprawę:

„I Zjazd Delegatów zaleca Komisji Programowej zjazdu opracowanie dwóch dokumentów programowych: deklaracji programowej, w punktach, która zostanie przedstawiona delegatom pierwszej części zjazdu; punkt drugi: szczegółowego programu, który zostanie przedstawiony w drugiej części zjazdu. Deklaracja programowa powinna być opublikowana jak najszybciej, w masowym nakładzie, także w formie plakatów i ulotek”.

I teraz, proszę państwa, jeśli państwo przyjmą projekt Dolnego Śląska, to wtedy pierwszy punkt mielibyśmy załatwiony. Jeśli państwo będą innego zdania, to wtedy Komisja Programowa przygotuje inne tezy, które poddamy znowu pod głosowanie. Więc ja przeczytam może… Czy przeczytać jeszcze raz dolnośląski projekt? Bądź też może poprawkę? Przegłosować? Przeczytam.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję komisji.

Na temat tej uwagi komisji proszę, żeby wypowiedzieli się delegaci.

Proszę bardzo, jedynka.

MAŁGORZATA NIESOBSKA[14]

Więc my, jako Zarząd Regionu Pomorze Zachodnie – moje nazwisko Małgorzata Niesobska – mamy niejako wstęp do tej deklaracji. Ale to nie może ujść uwadze. Chcielibyśmy, żebyście państwo wysłuchali ten wstęp, bo on niejako wprowadza do tej deklaracji. Stąd tutaj nasze mandaty na górze.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja myślę, że to należałoby uzgodnić w Komisji Uchwał i Wniosków, czy takie rozwiązanie… [gwar].

Proszę bardzo, proszę czytać.

MAŁGORZATA NIESOBSKA

Ten wstęp musi wysłuchać zjazd po prostu, nie Komisja Uchwał i Wniosków.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo, proszę bardzo.

WALDEMAR GIL (?)

Czy stąd go czytać?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy to jest długi tekst?

WALDEMAR GIL (?)

Krótki w sumie, ale pozwoli szerzej spojrzeć na problem.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_18a_19810908 – 37 minut 14 sekund]

WALDEMAR GIL (?)

„Pierwszy rok istnienia Solidarności, polityka Krajowej Komisji Porozumiewawczej, jak również programy działania uchwalane na walnych zebraniach delegatów regionów

wykształtowały zasadnicze tezy programowe związku jako całości. Wychodząc naprzeciw trudnej sytuacji społecznej i powszechnym oczekiwaniom społecznym, już I sesja Krajowego Zjazdu Delegatów powinna wyraźnie określić warunki i przedstawić społeczeństwu w formie uchwały. Nie możemy wyjść z Hali „Olivii” nie ukazując społeczeństwu zasadniczych naszych idei, nie wykazując istoty sytuacji związku i dróg wyjścia z kryzysu; nie możemy wyjść z tej sali bez samookreślenia się: »Jak widzę sytuację związku«. Aby związek mógł realizować swoje statutowe cele, należy przede wszystkim wyjaśnić tzw. linię porozumienia, porozumienie wymaga bowiem wyraźnego określenia obu stron. Strona społeczna jest obecnie reprezentowana przez Solidarność, a druga strona kim jest? Kto ją reprezentuje? Czy partia, czy rząd, który jest wykonawcą programu partii? Jest to ważne pytanie, bo przecież najistotniejsze jest zrealizowanie zawartych porozumień postrajkowych, a do tego potrzebna jest autentyczna silna władza akceptowana przez naród, czyli przez naród demokratycznie wybrana i posiadająca powszechnie akceptowany program. Zagwarantowana przy tym być musi kontrola władzy przez społeczeństwo. Są to podstawowe gwarancje uzyskania zaufania narodu na realizowanie reform społeczno-politycznych i gospodarczych. Władze państwowe mogą, a nawet powinny być formowane przez partię polityczną, której program uzyska akceptację narodu. Każda partia, która spełni podany warunek, uznana być może – na czas uzyskania zaufania – za przewodnią siłę. Nie może to być jednak kanonem zawartym w konstytucji. Takie są nadrzędne potrzeby i oczekiwania społeczeństwa” [delegaci podnoszą mandaty].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak, dziękujemy panu bardzo. Ja myślę, że delegaci się zorientowali w treści…

WALDEMAR GIL (?)

To jeszcze nie jest koniec, ale zdaje się, że się nie rozumiemy…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Ja sądzę, ale…

WALDEMAR GIL (?)

My chleba nie zagwarantujenry bez tego!

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak. Delegaci, sądzę, zorientowali się…

WALDEMAR GIL (?)

Rozumiem, że odbiera mi się głos.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

…w treści ogólnej tego wstępu.

Proszę państwa, jeszcze były, jeszcze są zgłoszenia do dyskusji. Dziewiątka.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Ryszard Kuszłeyko, Region Śląsko-Dąbrowski. Ja, oczywiście, zgadzam się z tymi wszystkimi wypowiedziami, iż deklaracja programowa jest jednym z najważniejszych dokumentów, jakie powinny wyniknąć w toku tego zjazdu. Uważam dlatego, że stałoby się źle, gdyby ta deklaracja powstała przed dyskusją programową, a w każdym razie uważam, iż nie należy jej uchwalać w takim trybie, do jakiego zmierza ten tok obrad dzisiaj. Co najmniej należałoby zrobić tak, jak z uchwałą o samorządzie. Ten tekst powinien być przecież powielony, rozdany, każdy musi się spokojnie nad tym zastanowić i ocenić, złożyć wypowiedź itd. Ja tam widzę szereg mocno dyskusyjnych stwierdzeń, jak na przykład to, iż jednym z zadań związku jest dostarczenie społeczeństwu węgla, bo tak to było, zdaje się. To wszystko trzeba po prostu spokojnie rozważyć. Jest to dokument zasadniczej wagi i nie można podejmować decyzji w tej sprawie naprędce [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę państwa, jest konkretna propozycja, która zmierza do tego, żebyśmy przegłosowali w ogóle powstanie takiej uchwały, a w dalszej kolejności będziemy wszyscy wspólnie, a przede wszystkim Komisja Uchwał i Wniosków, zastanawiali się nad jej treścią. Czy można by postawić wniosek o przegłosowanie konieczności opracowania takiej uchwały? Proszę bardzo, kto w tej sprawie? W tej sprawie dokładnie, o konieczności… Prosiłbym już nie dyskutować merytorycznie. Tam był pierwszy głos.

Trzynastka.

KAZIMIERZ HELEBRANDT (?)

Proszę państwa, ponieważ niektóre regiony, zgodnie z wcześniejszą naszą zapowiedzią, podchodzą tutaj do Regionu Dolny Śląsk i proponują poprawki, które są zresztą słuszne, proponuję przyjęcie następującego trybu w tej chwili, aby do końca przerwy obiadowej do zespołu redakcyjnego projektu tej deklaracji w zespole Dolny Śląsk wszystkie regiony składały propozycje poprawek i uwagi. Po zakończeniu przerwy obiadowej Region Dolny Śląsk przedstawi wersję skorygowaną. Jeżeli ona będzie miała powszechne poparcie delegatów w sondażowym głosowaniu, to nastąpi ostateczne zredagowanie. Dziękuję. Proponuję, żeby potraktować to jako wniosek formalny i poddać pod głosowanie ten tryb postępowania [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo, trójka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 3

Kolega zaczął udzielać głosów na temat propozycji Komisji Uchwał i Wniosków, a potem jakoś dziwnie zmieniał tok dyskusji. Otóż wydaje mi się, że wszyscy jesteśmy chyba zgodni, że taka uchwała powstać powinna, tutaj, w tej części. Natomiast chciałem zwrócić uwagę na taki drobiazg, że Komisja Programowa powstała po dużym fragmencie odbytej już dyskusji programowej; dzisiaj została rozszerzona, jeszcze nie podjęła pracy i w związku z tym ja proponuję w tym projekcie Komisji Uchwał i Wniosków zmienić tylko jedno słowo, żeby nie zobowiązywać Komisji Programowej, która ma poważniejsze zadania, do opracowania tego dokumentu, tylko Komisję Uchwał i Wniosków. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy w tej sprawie szóstka jeszcze była? Przepraszam.

JACEK BUKOWSKI

Jacek Bukowski, Region Mazowsze. Sądzę, że komisja redakcyjna, która powinna opracowywać ten tekst dla całego zjazdu, to powinna być właśnie wybrana przez nas wszystkich Komisja Uchwał i Wniosków. Jest to właściwy tryb dla tego zjazdu. Uważam, że wszystkie dokumenty powinny przechodzić przez Komisję Uchwał i Wniosków wtedy, kiedy oficjalnie są proponowane.

Następnie uważam, że dokument tego typu musi być napisany niesłychanie zręcznie, musi być bardzo dobrze zaadresowany, bardzo dobrze zbudowany, gdyż dokument tego typu ma być rozpowszechniony, jak tu się proponuje, w ogromnym nakładzie dla członków, i jeżeli tam będą błędy, a członkowie przecież uznają, że to jest, no, jakiś ważny produkt zjazdu, to będą związek czy nasz zjazd w pewien sposób deprecjonować. W związku z tym apeluję o rozważne napisanie tego dokumentu i nieforsowanie jednej platformy.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Dziesiątka.

JERZY KURKOWSKI

Jerzy Kurkowski, Region Śląsko-Dąbrowski. Chciałem zaproponować taki tryb postępowania. Otóż, spełniając oczekiwanie społeczeństwa i naszych członków, uważam, że powinniśmy bezwzględnie podjąć taką uchwałę. I jest to mój wniosek formalny, aby w tej części podjąć taką uchwałę, aby na podstawie przygotowanych tez programowych przez Region Dolnośląski, w porozumieniu z Komisją Uchwał i Wniosków, taki tekst opracować i pod koniec dzisiejszego dnia przedstawić tekst gotowy do przegłosowania. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, Komisja Uchwał i Wniosków porozumiała się w tej chwili z prezydium i stwierdziła, że podejmuje się współpracy w tej dziedzinie z autorami wszystkich projektów na ten temat; podejmuje się przeredagowania, jeśli to będzie konieczne, tekstu i chodzi tylko o to, żeby przegłosować w tej chwili jeszcze raz – żeby sprawę zakończyć ostatecznie – konieczność powstania tego tekstu.

Proszę państwa, chciałem zapytać: kto jest za przeprowadzeniem w tej chwili głosowania?

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_18a_19810908]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_18b_19810908]

Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny głosowaniu w tej sprawie? Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za głosowaniem, tylko część nie wie czego [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wobec tego głosujemy nad zobowiązaniem Komisji Uchwał i Wniosków do rozpatrzenia wszystkich propozycji i zredagowania nowego tekstu uchwały, który będzie precyzował tezy programowe naszego związku. Kto z państwa jest za takim rozwiązaniem? [gwar na sali]. Proszę państwa, słyszę głosy, że wniosek jest źle sformułowany.

Proszę, sektor piąty. Pan ma jakąś propozycję.

PAWEŁ NIEZGODZKI

Paweł Niezgodzki z Mazowsza.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak.

PAWEŁ NIEZGODZKI

Początkowo wniosek brzmiał: przegłosowanie, czy zjazd podejmuje tego typu uchwałę. Tryb opracowania tej uchwały jest oddzielną, techniczną sprawą i proszę tych dwóch rzeczy nie mieszać.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dobrze, przegłosujemy wobec tego. Czy państwo są właśnie za takim trybem, jaki zaproponował kolega? [gwar]. Proszę państwa, chodzi o to, że musimy w tej chwili zdecydować, czy zjazd podejmuje taką uchwałę, a tryb załatwimy… [gwar].

Proszę państwa, kto jest za podjęciem takiej uchwały przez zjazd? Uchwały o tezach programowych. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów przyjęto wniosek o podjęciu tej uchwały.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przegłosujemy tryb. Komisja Uchwał i Wniosków… Jest w sprawie trybu wniosek z trzynastki.

WŁADYSŁAW FRASYNIUK

Tak, proszę państwa. Żeby to nie wyglądało na jakieś ambicje regionalne, Dolny Śląsk zrzeka się praw autorskich i przekazuje do Komisji Uchwał i Wniosków. I proszę na ten temat zamknąć dyskusję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, jeśli tak, to nie musimy głosować problemu trybu, bo jest to regulaminowy obowiązek Komisji Uchwał i Wniosków i sprawa jest jednoznaczna. Proszę państwa, jeszcze głos dziewiątka.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Ja chciałem ponowić prośbę, ażeby projekt tej uchwały wrocławskiej rozpowszechnić, powielić, żebyśmy go mieli przed oczyma. Przecież dyskutujemy w tej chwili nie bardzo wiadomo o czym [gwar]. Nim będziemy mogli dawać uwagi do tego projektu, to musimy go mieć w rękach przecież.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w tej chwili mamy jeszcze propozycje Komisji Uchwał i Wniosków.

Proszę o zabranie głosu.

[PROJEKT POSŁANIA I PROJEKTY UCHWAŁ PRZEDSTAWIONE

PRZEZ KOMISJĘ UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, tamta sprawa została już przesądzona, natomiast w trybie, w jakim to będzie robione, po prostu Komisja Uchwał i Wniosków z Komisją Programową i z prezydium zjazdu zastanowi się w przerwie obiadowej. Natomiast przed przerwą chciałbym przeczytać dwa projekty uchwał – są to posłania i są dwie gotowe uchwały. Pierwsze to jest „Posłanie I Zjazdu Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« do narodów, parlamentów i rządów świata w imię walki o pokój powszechny i godność życia ludzkiego”: „My, delegaci I Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«, zwracamy się do narodów, parlamentów i rządów świata z apelem o podjęcie zdecydowanych działań, które położą kres eskalacji zbrojeń i zapoczątkują urzeczywistnienie idei rozbrojenia powszechnego. Słowa te kierujemy z Gdańska, gdzie przed 42 laty padły pierwsze ofiary najokrutniejszej z wojen, gdzie żywa jest pamięć krwawo stłumionego protestu robotników w grudniu 1970 roku.

Postępująca militaryzacja współczesnego świata, zagrażająca egzystencji nas wszystkich, wzbudza naszą nieufność do wartości uchwał i rezolucji na odbytych dotąd konferencjach rozbrojeniowych. Uważamy, że o wyższości ustrojów i systemów nie może decydować potencjał militarny państwa, lecz jego autentyczne działanie na rzecz społeczeństwa”. To jest projekt pierwszego posłania.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo. Czy są do tego uwagi?

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Panie przewodniczący, zgodnie z przyjętym regulaminem uwagi prosimy kierować do Komisji Uchwał i Wniosków celem sprawniejszego przebiegu obrad [oklaski].

Projekt drugiego posłania:

„Posłanie I Zjazdu Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« do ludzi pracy Europy Wschodniej”: „Delegaci zebrani w Gdańsku na I Zjeździe Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego »Solidarność« przesyłają robotnikom: Albanii, Bułgarii, Czechosłowacji, Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Rumunii, Węgier i wszystkich narodów Związku Radzieckiego pozdrowienia i wyrazy poparcia. Jako pierwszy… [oklaski] jako pierwszy niezależny związek zawodowy w naszej powojennej historii głęboko czujemy wspólnotę naszych losów. Zapewniamy, że wbrew kłamstwom szerzonym w waszych krajach, jesteśmy autentyczną dziesięciomilionową reprezentacją pracowników, powstałą w wyniku robotniczych strajków. Naszym celem jest walka o poprawę bytu wszystkich ludzi pracy. Popieramy tych z was, którzy zdecydowali się wejść na trudną drogę walki o wolny ruch związkowy. Wierzymy… [oklaski] wierzymy, że już niedługo wasi i nasi przedstawiciele będą mogli się spotkać celem wymiany związkowych doświadczeń. Gdańsk…” [oklaski, okrzyki].

Panie przewodniczący, widząc aplauz zebranych delegatów, ośmielam się prosić o przegłosowanie tych dwóch posłań en bloc w tej chwili, jeśli nie ma zastrzeżeń istotnych. Nie?!

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kolega mówił, że to trzeba by było jednak może jeszcze raz odczytać i ewentualnie sprostować pewne rzeczy. Ponieważ już jest bardzo późno w tej chwili, a obiad czeka, więc prosilibyśmy… Bo już są głosy do dyskusji… [głosy z sali: Teraz, teraz].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Ale są głosy w dyskusji [głosy z sali: Teraz, teraz].

Proszę państwa, skoro państwo chcecie… [gwar]. Proszę państwa, są głosy liczne w dyskusji, stoją osoby, które chcą dyskutować w tej chwili.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

[do Tadeusza Matuszyka]

Wycofujecie wniosek? Wycofaj wniosek!

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Wycofuję wniosek.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

No to powiedz to! Powiedz to.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

W takim razie wycofuję wniosek o głosowanie i uprzejmie proszę dyskutantów o zgłoszenie uwag i zastrzeżeń do Komisji i Uchwał i Wniosków po to, żeby nie przeciągać sprawy. Po obiedzie zaraz przedstawię do głosowania… [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa…

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Mam jeszcze dwie uchwały do drugiego czytania, które z poprawkami prosiłbym przed przerwą obiadową o przyjęcie. Pierwsza uchwała jest to uchwała, która dotyczy szkolnictwa wyższego:

„Delegaci na I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« popierają stanowisko środowisk akademickich, zgodnie z którym warunkiem dobrego funkcjonowania szkół wyższych i rozwoju nauki w Polsce jest pełna realizacja w przygotowywanej ustawie o szkolnictwie wyższym zasady samorządności szkół. Zasadzie tej powinny być podporządkowane wszystkie rozwiązania szczegółowe ustawy. I Krajowy Zjazd Delegatów zobowiązuje władze związku do zdecydowanych działań na rzecz przyjęcia ustawy o szkolnictwie wyższym, w postaci akceptowanej przez społeczność akademicką, nauczycieli i studentów”.

Proszę o przegłosowanie uchwały.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za tym tekstem? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów uchwała ta przeszła.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Drugie czytanie drugiej uchwały w sprawie pracowników cywilnych MON i MSW.

Uchwała: „W związku z próbami wyłączenia pracowników cywilnych MON i MSW oraz pracowników mianowanych administracji z możliwości zrzeszenia się w Niezależnym Samorządnym Związku Zawodowym »Solidarność«, zjazd zobowiązuje władze krajowe związku do użycia wszelkich dostępnych związkowi środków obrony naszych członków dla zabezpieczenia prawa swobodnego, zgodnego z konwencjami międzynarodowymi działania NSZZ »Solidarność« w obu resortach i w organach administracji. Zjazd uważa, że specyfika resortów MON i MSW oraz organów administracji nie jest żadną podstawą do ograniczania prawa działalności któregokolwiek z istniejących w kraju związku zawodowego”.

Proszę o przegłosowanie tej uchwały [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za tym tekstem? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów delegaci przyjęli tę uchwałę.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, jest… [oklaski].

Dziękuję.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Dziękuję bardzo. Już więcej nic nie mamy w tej chwili.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękujemy Komisji Uchwał i Wniosków. Jeszcze jest wniosek formalny z sektora trzynastego.

JAN WASZKIEWICZ (?)

Mam zastrzeżenie co do pracy prezydium, proszę państwa. Nie przyjechaliśmy tu po to, żeby być terroryzowani godzinami posiłków. Rytm pracy zjazdu powinna regulować merytoryczna treść podejmowanych decyzji, a nie to, czy czeka na nas obiad, kolacja, czy śniadanie. Bądźmy poważni.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, w związku z tym… Jest tu jeszcze sporo zgłoszeń do dyskusji.

Proszę bardzo.

ANDRZEJ GWIAZDA

[Początek wypowiedzi poza mikrofonem – nieczytelny]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo, dwójka, dwójka, proszę dwójkę.

ANDRZEJ GWIAZDA

Były czytane dwa teksty uchwał. Jeden spotkał się z aplauzem i proponuję, żeby nie przedłużać sprawy i natychmiast go przegłosować, bo tutaj dyskusji nie będzie [oklaski]. Natomiast pierwszy dyskusyjny tekst można odłożyć.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Tak, proszę, jeszcze czternastka.

WŁADYSŁAW SZYBOWICZ[15]

Szybowicz, Małopolska. Jest taka sprawa: przerwa musi być. Czy wy, ludzie, nie macie litości nad tymi paniami, które obsługują stołówki?! Bo przecież my… Tutaj się mówi o terrorze przerw śniadaniowych i tych. Przecież te kobiety pracują od rana do nocy i wasze takie rzeczy. My jesteśmy związkowcami i mamy dbać o dobro związkowców, i to też są związkowcy, którzy nas wybierali [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Siódemka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 7

Teraz, halo… Tyle razy już prosiłam, żeby uwzględnić mój wniosek, który złożyłam już we wcześniejszych dniach… Ile razy jest podawana uchwała, to ja proszę, żeby podawać, kto był inicjatorem uchwały – czy regiony, czy dany delegat. Ja chcę wiedzieć, z czyjej inicjatywy uchwała była. Uchwała o szkolnictwie drugi raz podchodzi i w dalszym ciągu nie wiem, czy za tym jest grupa delegatów, czy jeden delegat, więc proszę ten wniosek spełniać.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków o podawanie każdorazowo, kto jest inicjatorem uchwały.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Tak, ale często inicjatorem uchwały jest 100 albo 200 osób, więc trudno nam listę czytać 200 osób, tak że to jest w większości przypadków niemożliwe. Jeśli jest autor pojedynczy – podajemy, jeśli to jest grupa – to raczej nie podajemy.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Mikrofon piętnasty.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Szanowni zebrani, koleżanki i koledzy. Chcę zaproponować – przed przerwą i dlatego przed przerwą, ponieważ się niecierpliwimy – rzecz, która jest inną od rzeczy wszystkich, o których tu mówiliśmy. Wychodząc przed Olivię, zapewne widzieliście tłumy ludzi, którzy otrzymują materiałów tak mało albo ich nie otrzymują wcale, a to są ludzie – przypominacie sobie wszyscy – Trójmiasta, którzy zgotowali nam tak wspaniałą owację i przyjęcie w czasie mszy i przy wejściu do sali obrad Olivii. W związku z tym moja propozycja w imieniu delegatów Regionu Słupskiego: proponuję, aby Biuro Organizacyjne zjazdu powiększyło pulę materiałów, które wydaje się na zewnątrz, czy to przyklejając na szyby, dla widoku dla publiki zgromadzonej, czy też wręczając je.

I druga część tej propozycji jest o wiele ważniejsza i proszę o chwilę uwagi. Koledzy delegaci, nas jest tutaj około 900 osób. Proponuję – ponieważ jest pewne już, że jutro także będziemy tutaj walczyć, i to dość długo – aby dzisiaj zorganizować rzecz następującą, która dałaby jutro, uważam, wspaniałe efekty właśnie dla mieszkańców Trójmiasta. Otóż proponuję jutro po godzinach pracy – w jakiej ilości to będzie możliwe – zorganizować wiece z udziałem delegatów na zjazd, wiece w zakładach pracy Trójmiasta, żebyśmy my tam pojechali stąd i powiedzieli im, co my tu robimy i co się dzieje [oklaski]. Taka jest nasza propozycja. Dzisiaj jest jeszcze to możliwe, jest 13.45. Uważam, że Biuro Organizacyjne zjazdu może telefonicznie – to jest blisko, Trójmiasto jest skupione – dograć, aby jutro setka, dwieście, czy nawet trzystu delegatów pojechało do trzystu albo czterystu przedsiębiorstw Trójmiasta, zrobiło wiece i porozmawiało po prostu z ludźmi, co my tu robimy.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czternastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Rozumiem, że te spotkanie może się odbyć niedługo… Halo?!. Godzinę, maksymalnie dwie. Uważam, że można znaleźć chwilę czasu w przerwie zjazdu, żeby takie coś zrobić.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję panu bardzo, dziękuję.

Czternastka.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Ja bym prosił jednak o przerwanie różnego rodzaju dyskusji na takie boczne tematy. Za chwilę jest spotkanie przewodniczących zespołów delegatów i przewodniczących regionów z prezydium. I proszę wszystkie te sprawy przekazywać im i żeby oni zgłaszali. Wracam…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY

…Wracam jeszcze do sprawy uchwał. Ponieważ wyłoniła się kontrowersja co do tego, które uchwały głosować, wydaje się, że należy rozdzielić uchwałę pierwszą, która jest posłaniem do parlamentów, jest napisana fasadowym, partyjnym stylem. Tradycją naszego związku powinno być zwracanie się do ludzi, do społeczeństw, a nie do władców i możnych tego świata. Natomiast co do drugiej nie ma kontrowersji, w związku z czym można ją bezpośrednio poddać pod głosowanie [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Trójka, trójka.

BOGDAN CISZAK

Ciszak, Region Wielkopolski. Panie przewodniczący, szanowne prezydium, Region Wielkopolska wystosował protest po pierwsze, że tego mikrofonu w ogóle prezydium nie zauważa, po drugie, proszę o przegłosowanie wniosku formalnego, złożonego przez Andrzeja Gwiazdę i ten sam wniosek formalny Region Wielkopolska również złożył panu na piśmie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak.

BOGDAN CISZAK

Proszę to przegłosować, ten wniosek formalny brzmi: „W związku z aplauzem posłania do narodów i parlamentów, żeby natychmiast to przegłosować”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tam my mamy te protesty. Zaraz przystąpimy do tej sprawy, tylko są jeszcze cały czas głosy.

Siódemka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor siódmy

Proszę państwa, chciałem zwrócić na jedną rzecz uwagę. Mianowicie, nawet najcudowniejszy projekt, taki, który zyskał aplauz całej sali, nie może przemknąć w sposób taki całkiem, powiedziałbym, niezauważony, to znaczy są tam, w tym posłaniu do ludzi pracy w krajach socjalistycznych – bo to ten projekt spotkał się z takim aplauzem, a nie projekt pierwszy – pewne słowa, które należałoby nieco zmodyfikować, i dlatego uważam, że drobne poprawki w najdoskonalszym prawie projekcie można wprowadzić. Natomiast popieram głos przedmówcy, że ten projekt pierwszy posłania do narodów i parlamentów jest nie na miejscu. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w związku z tymi głosami, proponuję, żebyśmy teraz…

Szóstka, proszę, szóstka.

JAN RULEWSKI

Proszę koleżeństwa, ja mam zastrzeżenia do pracy całego zjazdu, a szczególnie delegatów, którzy dopuścili do triumfu krasomówstwa i grafomanii. My sądzimy, koledzy z Dolnego Śląska, że tymi deklaracjami odpowiemy na problemy, na które czekają miliony ludzi w kolejkach, miliony ludzi wobec stanowisk pracy, nie wiedząc, jak się za nie zabrać. Może jednak dajmy sobie chwilę czasu i zamiast deklaracji, to my wypracujmy tutaj działania, bo mieli rację… [oklaski]. Bo pragnę zwrócić uwagę, że jest różnica między rokiem [19]80 a [19]81. W [19]80 roku Gwiazda, Lis i Wałęsa mieli prawo i obowiązek stawiać zarzuty i deklaracje, ale wtedy był rząd, który jeszcze chciał je realizować. Jest [19]81 rok i my możemy te deklaracje stawiać, ogłaszać wszem i wobec, a wiemy dobrze, że nikt ich nie zrealizuje. Zatem przesuńmy sferę działań naszego zjazdu nie na rzecz deklaracji – bo deklaracje związku już są wielokrotnie ogłaszane i były w różnych periodykach – ale na to, jak by je wdrożyć. Wypracujmy metody walki, bo na razie stawianie deklaracji, a nawet ta salonowa, polityczna deklaracja o referendum, o samorządzie, jeszcze nic nie mówi, ona jeszcze nie wskazuje metody jej realizacji. Ona nawet wręcz przedłuża działania związku na rzecz wyciągnięcia tej gospodarki z katastrofy.

Więc apeluję do wszystkich delegatów: skupmy się nad działaniami, co zrobić, żeby w tym kraju, w którym istnieje odpowiedzialna siła, jakiś związek, dziesięciomilionowa, potężna, i co zrobić, żeby on wdrożył to, co wypracuje, co zresztą już zostało zgłoszone, w przeciągu, całego roku. Zatem apeluję, zgłaszam wniosek, że jeżeli ktoś ma talenty do pisania, do krasomówstwa, żeby wydać pewną księgę zjazdową, w której wszyscy ci będą mogli się publikować. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, w związku z napływem bardzo licznych głosów formalnych w sprawie przegłosowania tekstu drugiej naszej uchwały, posłania do krajów Europy Wschodniej, to jest ten drugi tekst czytany, proszę wobec tego o to, żeby zebrani zdecydowali, czy będziemy go w tej chwili głosować. Kto jest za głosowaniem w tej chwili? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Prosimy o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za tym, abyśmy głosowali w tej chwili.

[GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE POSŁANIA]

[PD 1kzd_1t_18b_19810908 – 23 minuty 26 sekund]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, głosujemy: kto jest za tekstem drugiej uchwały? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Uchwałę przyjęto zdecydowaną większością głosów [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, na tym kończymy sesję przedpołudniową. Ogłaszamy przerwę do godziny 16.00.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Zebranie przewodniczących tutaj w prawo od stołu prezydialnego, znaczy, po mojej prawej, państwa lewej ręce.

[Przerwa]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Koleżanki i koledzy, prosimy o zajmowanie miejsc na sali. Bardzo proszę.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Drobne spóźnienie, ale dopiero przyjechaliśmy z kolegami ze Śląska i z Podbeskidzia z pewnej małej uroczystości.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Jeśli można, to jak kolega złapie pierwszy oddech, to ja bym jeszcze poprosił przedstawiciela Komisji Statutowej do prezydium. Bardzo proszę.

[INFORMACJA PRASOWA RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, jeśli chodzi o informacje z kraju i o sposób, w jaki środki masowego przekazu przedstawiają nasz zjazd, to trzeba powiedzieć, że jest to właściwie dosyć spokojne przedstawienie, tylko w jednym komentarzu telewizyjnym – podobno, bo ja tego nie oglądałem – była zawarta taka uwaga, że zjazd jest manipulowany w takim kierunku, żeby przyjął rozwiązania, które ułatwiają konfrontację. Prawdopodobnie chodzi tutaj o to, że głosy, które opowiadały się za wprowadzeniem takich zmian statutowych, które dadzą możliwość szybkiego reagowania i istnienie silnego centrum, właśnie spowodowały tego typu reakcje.

W dalszym ciągu informacje są dosyć obszerne w prasie, ale nie ma w nich specjalnej uszczypliwości. Natomiast, jeśli chodzi o reakcje z kraju, to ja już państwu, nie wiem, czy mówiłem, ale była przeprowadzona taka sonda we Wrocławiu, w niektórych zakładach pracy, na temat tego, czy popierają naszą decyzję niewpuszczenia telewizji na salę czy nie, i efekt był taki, że 98,2 proc. opowiedziało się za podtrzymaniem tej decyzji [oklaski].

Jest natomiast jedna trochę niepokojąca informacja ze Śląska, a mianowicie podobno dzisiaj rano, i to jest raczej pewna wiadomość, rozpoczął się strajk w kopalni „Gliwice”, z tego względu, że nie zapłacono górnikom za te 4 godziny strajku, więc jest to taka trochę tu niepokojąca wiadomość.

Jeśli chodzi natomiast o to, jak środki masowego przekazu za granicą nasz zjazd przedstawiają, to oczywiście informacji jest bardzo dużo. Wybija się tutaj to, że Solidarność jest to taka, że tak powiem, pokojowa rewolucja, że jest to „embrion nowego życia”. Podnosi się także, widoczne na naszym zjeździe, związki z Kościołem. Widać było to, rzeczywiście, przez sam fakt rozpoczęcia naszego zjazdu mszą, no, a potem także i z innymi religijnymi akcentami, a także oświadczeniem Lecha Wałęsy, który powiedział, prawda, że Kościołowi zawdzięczamy wiele, a oczekujemy od niego jeszcze więcej. Mówi się o tym, że w Polsce w tej chwili są dwie stolice, jedna to Warszawa, a druga to Gdańsk, i że oczy kraju są zwrócone na Gdańsk, i nie tylko oczy kraju, ale także i oczy władzy, która obserwuje zjazd z bardzo wielką uwagą, bo dla władzy stawka jest bardzo wysoka, mianowicie – czy będzie to jakaś tam współpraca, czy też konfrontacja. Rząd po prostu jest, jak to niektóre agencje piszą, jest nadąsany i zakłopotany tym całym wydarzeniem oraz siłą związku, która jest widoczna na tym zjeździe, no i zachowuje się w związku z tym bardzo pojednawczo. Natomiast – tak określają to niektóre agencje – Solidarność zaczyna uderzać w coraz to bardziej takie ostre, ostre nuty, no i być może, że jest to – ja tutaj cały czas cytuję opinie prasy; proszę nie sądzić, że to są moje opinie – że jest to, być może, wynikiem pewnego rodzaju polaryzacji stanowisk w Solidarności i już z zarysowanymi różnicami poglądów. Solidarność po prostu też uważa, że kraj jest w bardzo trudnej sytuacji, trzeba postawić kraj na nogi, no i niektóre agencje też mówią o tym, że istotnie, to już trzeba by było coś w tej sprawie gospodarczej zrobić.

Jeśli chodzi o ocenę samego zjazdu, to mówi się o tym, że zjazd ten pokazuje taką żywiołową fascynację demokracją, że jest to najbardziej demokratyczne w ogóle wydarzenie w całym bloku wschodnim, no i efektem tej właśnie fascynacji jest też to, że niektóre wystąpienia są dość ekstrawaganckie, jak to prasa zachodnia podaje. Podobno, według tej prasy, czasami pojawiają się elementy świadczące o jakimś tam kryzysie wewnętrznym, o jakimś tam politykierstwie, które zresztą było od samego początku. Ale to są takie raczej odosobnione sformułowania. I tyle, jeśli chodzi o prasę zachodnią.

Jeśli chodzi natomiast o prasę wschodnią, nieznane mi są odgłosy prasy enerdowskiej. Jeśli natomiast chodzi o prasę radziecką, to ta prasa bardzo obszernie pisze o manewrach, natomiast o zjeździe nie pisze. No więc można by sądzić, że ta wielka uwaga poświęcona tym manewrom to jest, jak powiadają Rosjanie, subtelna aluzja na poważny temat [oklaski]. Jeśli chodzi o same manewry, to odbywają się one na Litwie i w Białorusi; bierze w nich udział niezwykle wielka jak na dosyć spokojną sytuację liczba żołnierzy, bo około 100 tysięcy, no i, jak już mówiłem, ta informacja o tych manewrach jest też, podobno, jak twierdzi prasa zachodnia, niezwykle bogata. I prasa zachodnia interpretuje to wszystko jako próbę wywierania pewnego nacisku na Polskę.

Jeśli chodzie o komentarze prasowe, to ja bym chciał państwa tutaj zapoznać z paroma uwagami najpoważniejszego chyba pisma francuskiego „Le Monde”, które podaje taką ogólną jakąś ocenę sytuacji politycznej w kraju. Mianowicie korespondent „Le Monde” pisze, że od czasu powstania Solidarności zaczęła się w Polsce nowa era, era „partyzantki politycznej”, a dzisiaj Solidarność wchodzi w drugi rok i to będzie już rok prawdopodobnie wojny, że Kania[16], który na początku był wciśnięty między wzburzoną bazę a klan twardych, dziś ma wolne ręce i w związku z tym może sobie na coś takiego pozwolić, bo stanowisko w partii przyjęli ludzie młodsi i bardziej zdecydowani, żeby tej świeżo zdobytej władzy bronić. Jeśli chodzi o samą sytuacją ogólną, to dalej korespondent „Le Monde” pisze, że partia straciła de facto monopol polityczny i w związku z tym sobie teraz nie może pozwolić na utracenie władzy nad społeczeństwem przez utratę możliwości obsadzania stanowisk w gospodarce. I w związku z tym władza próbuje narzucać systematycznie Solidarności próbę sił, która ma podzielić związek na umiarkowanych i radykałów. I stąd właśnie usztywnienie tonu prasy i rozmaite konflikty zastępcze, o których już tyle myśmy tutaj nawet w tym związku mówili, i ten temat jest nam dosyć dobrze znany.

Jeśli chodzi o inne komentarze, to chciałbym państwu powiedzieć, jak właśnie wyglądają komentarze prasy czeskiej. Otóż prasa czeska czy czechosłowacka chyba, ogólnie rzecz biorąc, to ton nie jest tak agresywny, jak czasami bywał, ale niemniej jednak korespondent prasy czeskiej pisze w swojej korespondencji coś takiego: „Obecnie wszystko potwierdza, że w kierownictwie Solidarności sięgają szczytu przygotowania do przejęcia władzy” – no, zapewne chodzi o kontrolę nad żywnością [śmieje się, oklaski]. Poza tym, też cytat: „Pozostaje faktem bezgraniczne awanturnictwo polityczne, które tak wyraziście dało o sobie znać na lipcowym posiedzeniu KKP Solidarności w Gdańsku”. No i oczywiście stary motyw, mianowicie o podziale pomiędzy kierownictwo Solidarności i członków Solidarności, i że po prostu kierownictwo się coraz bardziej oddala od bazy związkowej, która, oczywiście, nie chce właściwie nic innego, tylko załatwiać sprawy wczasów i ziemniaków.

Natomiast komentarze prasy bułgarskiej są o tyle najgorsze, że po prostu podają przekręcone fakty. Na przykład prasa bułgarska donosi, że delegatom zabroniono udzielania wypowiedzi dla środków masowego przekazu. Inna rzecz to taka informacja, to już jest cytat: „Wśród przybyłych na zjazd są tak znani reakcjoniści, jak Jacek Kuroń, Adam Michnik[17] i Stefan Bratkowski” [śmiech na sali, oklaski]. No więc nie wiem, im się pewnie w oczach troi, bo Michnika to tutaj jako żywo ja nie widziałem, może ktoś go widział. Poza tym podobno, według relacji bułgarskich, „teksty wystąpień delegatów są kontrolowane przez kierownictwo, a dyskutantom zagrożono wydaleniem z sali obrad w przypadku odejścia w wypowiedziach od ideowej linii Solidarności [śmiech na sali, oklaski]. No więc to tyle, proszę państwa, ze świata. Dziękuję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy za rozprężające ostatnie wiadomości.

Prosimy Komisję Mandatowo-Wyborczą o przedstawienie komunikatu.

[PROTOKÓŁ NR 4 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ]

[PD 1kzd_1t_18b_19810908 – 34 minuty 46 sekund]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

„Protokół nr 4 Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność«.

Komisja po sprawdzeniu listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów, przedstawionych przez Krajową Komisję Wyborczą, stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach I Krajowego Zjazdu jest 896 delegatów. W dniu 8 września 1981 roku na sesji porannej obecnych jest 760 delegatów, co stanowi 84,8 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe, uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenia obecności dokonano na podstawie list obecności”. Podpisała w imieniu Komisji Mandatowej przewodnicząca – Danuta Nowakowska.

Proszę państwa, mam tu apel. Spadł nam, że tak powiem, procent frekwencji, obniża się. Nie jest to na pewno związane z nieobecnością, tylko z tym, że nie wszyscy delegaci podpisują listy. Bardzo prosimy przestrzegania tej sprawy. W końcu wasze regiony będą was rozliczać za tą obecność na zjeździe. Bardzo prosimy o przestrzeganie obowiązku podpisywania listy obecności. Dziękuję.

[USTALENIE PORZĄDKU DALSZEJ CZĘŚCI OBRAD

I TURY I ZASAD PROWADZENIA OBRAD]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za komunikat Komisji Mandatowo-Wyborczej.

Proszę państwa, przystępujemy do dalszej części naszych obrad. Chciałbym państwa zawiadomić…

Proszę bardzo o spokój. Proszę państwa, tutaj z boku jest cały ruch, to nie są kuluary w sali sportowej, a w sali obrad. Bardzo proszę o zajęcie miejsc, a nie załatwianie różnych problemów na sali – to bardzo rozprasza delegatów i prezydium. Musimy jak najsprawniej prowadzić zjazd.

Proszę państwa, pierwsza sprawa: bezpośrednio po rozpoczęciu przerwy obiadowej odbyło się spotkanie prezydium naszego zjazdu z przewodniczącymi regionalnych grup delegatów. Podjęto pewne ustalenia, które umożliwią sprawniejsze działanie w dalszym ciągu naszego zjazdu. Bardzo proszę o skupienie, dlatego że te ustalenia umożliwią nam bardziej operatywne działanie.

Po pierwsze, przyjęto pewien priorytet wchodzących punktów porządku dziennego. Otóż jako podstawowe w porządku dziennym będą od tej chwili traktowane wszystkie sprawy ustalenia statutu. To wiąże się z koniecznym trybem weryfikacji tego statutu poprzez głosowania w regionach, prawda, zgodnie z obowiązującym statutem. A więc jeżeli Komisja Statutowa będzie miała gotowe opracowania, będziemy wtedy przeprowadzali wszystkie prace nad statutem.

Wnioski, które są wnioskami wpływającymi – merytoryczne. Wnioski merytoryczne będą dzielone na dwie grupy wniosków. Pierwsza grupa wniosków – nazwaliśmy to wnioskami typu nagłego czy awaryjnego, wtedy, kiedy wyskakują nam dodatkowe historie, które powstają bardzo często poprzez różne, przeszkadzające zjazdowi, dodatkowo, czasami prowokowane zewnętrzne zjawiska. Była to sprawa bydgoska, było to wystąpienie np. tele… jakieś sprawy niecierpiące zwłoki. Do takich spraw należała również sprawa samorządów, kiedy wiadomo, że sprawa ta wejdzie na wokandę sejmową

w terminie między obu sesjami. Tego typu wnioski będą bezpośrednio kierowane do komisji wnioskowej i komisja wnioskowa będzie zgłaszała propozycję uchwały w dotychczas przyjętym trybie, to znaczy się będzie propozycja, to znaczy się pierwsze czytanie. W tym momencie nie będzie wywiązywała się żadna dyskusja na sali, natomiast wszystkie osoby, które będą chciały wnieść poprawki, łącznie z autorem pierwotnego tekstu, autorem bądź autorami, proszone są do Komisji Uchwał i Wniosków i naniosą wspólny tekst. Będzie czas dwóch godzin, powiedzmy, na wnoszenie poprawek, po to po prostu… Nie jesteśmy w stanie tworzyć tekstu optymalnego przy dyskusji kilkuset osób na sali. To muszą robić osoby, które będą razem skupione i nie będzie to robione na 5 czy 6 mikrofonów. To nie doprowadza do szybkich rozwiązań. A następnie, po tym okresie dopracowywania danej uchwały, będzie drugie czytanie, także przez Komisję Uchwał i Wniosków. I to są uchwały, których uchwalenie jest niezbędne ze względów czasowych w pierwszej części zjazdu, nazwijmy to natychmiastowo realizowane.

Są również wnioski merytoryczne, dotyczące spraw programowych. Jak wiadomo, praca dotycząca programu będzie głównie pracą między dwoma sesjami. Ta praca między dwoma sesjami musi się opierać o już zgłoszony materiał, o pracę w zespołach i w komisji. Te wnioski będą kierowane do Komisji Programowej, jeżeli nie należą do grupy wniosków tych, które musi uchwalić nasza sesja, a nie druga sesja naszego zjazdu, prawda!

I sprawa następna. Gdyby się okazało, że te punkty nie mają swojego normalnego biegu, to znaczy się, że tak jak w tej chwili oczekujemy na przyjście Komisji Statutowej i gdyby się okazało, że Komisja Uchwał i Wniosków te swoje opracowania będzie przeprowadzała, będziemy prowadzili normalną naszą sesję poprzez odczytywanie kolejnych programów z regionów czy dyskusję programową – według listy zapisanych już tam iluś mówców. To zostało przyjęte przez szefów regionów i znakomicie usprawni działanie naszego zjazdu.

Proszę państwa, do tej pory – jest jeszcze jedna uwaga – Komisja Uchwał i Wniosków mówi, że delegaci, niestety, nie w pełni rzetelnie wypełniają swój obowiązek, to znaczy się po pierwszym czytaniu uchwały nie ma ani jednej osoby, która zgłosiłaby swoje uwagi do Komisji Uchwał i Wniosków, a następnie, w chwili czytania, po dwóch godzinach, jest 5 osób, czy 6 osób, czy więcej, które to osoby gwałtownie usiłują dopracowywać już tekst poprzednio odczytywany. Prosimy bardzo, aby wspólna nasza praca przebiegała dostatecznie sprawnie.

Proszę państwa, w celu pełnego przekonania całej sali nad tak przyjętym trybem naszego postępowania – to było tylko ustalenie szefów grup regionalnych – poddaję ten tryb postępowania pod głosowanie.

Kto jest za przyjęciem takiego trybu postępowania? Proszę bardzo. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za tym trybem postępowania.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Nieliczne głosy były przeciwne i kilkanaście wstrzymujących się.

Proszę państwa, proszę bardzo, ponieważ nie ma jeszcze po przerwie obiadowej Komisji Statutowej, zgodnie z tym trybem priorytetów, proszę Komisję Uchwał i Wniosków o pierwsze czytanie dwóch uchwał już przez nich opracowanych. Pierwsze czytanie. Proszę bardzo o uwagę, albowiem będzie można zgłaszać wszelkie poprawki.

Proszę bardzo.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_18b_19810908]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_19a_19810908]

[PROJEKTY UCHWAŁ PRZEDSTAWIONE PRZEZ KOMISJĘ

UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

List do Polonii całego świata. „I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« obradujący w Gdańsku, mając na względzie prawo wszystkich Polaków, bez względu na ich miejsce zamieszkania, do związku z ojczyzną, kieruje do Polaków zamieszkałych na Wschodzie i Zachodzie, do Polaków całego świata, następujące posłanie:

Ojczyzna nasza przeżywa wielkie chwile. Ważą się losy naszego narodu. Tu, nad Wisłą, rodzi się nowa Polska, której fundamentem jest społeczne i narodowe braterstwo. Zrodzona z woli całego narodu NSZZ »Solidarność« jest nie tylko związkiem zawodowym ludzi pracy, lecz jest jednocześnie obywatelskim ruchem społecznym ludzi świadomych swych praw, ale i obowiązków wobec ojczyzny i jej niepodległości. Od chwili powstania naszego związku doświadczaliśmy poparcia i pomocy Polaków rozproszonych po całym świecie. Jest to powodem naszej dumy. Wiemy, nie tylko przechowywaliście skarb polskiej mowy, lecz wydaliście z siebie nowe skarby literatury, kultury i nauki. Jest to nasz wspólny dorobek, gdyż kultura polska jest niepodzielna. W wielu częściach świata pokolenia Polaków zdobywają sobie szacunek i uznanie za swój wkład w rozwój kraju swego zamieszkania. Pamiętajcie, że łączy nas historia, kultura i tradycja narodowa. Łączy nas też w sposób szczególny żywo symbol naszej jedności, wielki apostoł miłości i prawdy, nasz brat Jan Paweł II.

Nie z naszej winy próbowano wielu z was wymazać z narodowej pamięci. Dziś, w imię prawdy i sprawiedliwości, najwyższe zgromadzenie NSZZ »Solidarność« pochyla swoje sztandary nad grobami polskich dowódców i żołnierzy rozsianymi po całym świecie. Oddajemy też hołd tym wszystkim, którzy w imię miłości ojczyzny prowadzili i prowadzą działalność na rzecz sprawy narodowej. W szczególności pragniemy, aby te słowa dotarły do tych wszystkich, którzy za swoją patriotyczną działalność skazywani byli w kraju na zapomnienie. Naszą pamięć i szczególnie serdeczne uczucie kierujemy do tych Polaków, którzy do dziś nie mogą znaleźć oparcia w żadnej organizacji polonijnej, którym do dziś odmawia się prawa do własnego języka, kultury i historii, i obywatelstwa [oklaski]. Będziemy przypominać światu o waszym prawie do tworzenia własnych organizacji kulturalnych i społecznych, do szkoły polskiej. Uznajemy stworzone przez was struktury organizacyjne, które służą polskiej sprawie i przyjaźni z innymi narodami. Wszystkim wam przyświeca ta sama idea – szczęśliwa i spokojna Polska.

Przyjmijcie nasze najserdeczniejsze podziękowania i zapewnienia, że nie zboczymy z obranej drogi. Starczy nam sił i odwagi, bo głosząc i realizując idee braterstwa, prawdy i sprawiedliwości, wypełniamy prawo boskie i ludzkie. Zjazd Delegatów” [oklaski].

Następnie drugi projekt, też czytanie pierwsze. Projektodawcą jest pan…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, chciałbym, żebyśmy pamiętali, że wszystkie uwagi dotyczące tego projektu odczytanego będą do przerwy kolacyjnej przyjmowane w komisji [gwar].

Kolego, wnioski formalne ustalono, że powinny być załatwiane poprzez szefów grup regionalnych. Proszę bardzo o zajęcie miejsc. Znakomita większość sali przegłosowała ten system i proszę o nieprzeszkadzanie w obradach.

Proszę bardzo drugą uchwałę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Projekt pochodzi od kolegi Stanisława Jałowieckiego z Regionu Śląska Opolskiego.

Projekt uchwały: „Wolność osobista człowieka wyraża się m.in. swobodą poruszania się oraz wyboru miejsca pracy i zamieszkania, w tym również poza granicami swego kraju. Ten element wolności osobistej był i jest w naszym kraju naruszany, co wyraża się utrudnianiem Polakom wyjazdów za granicę oraz powrotu do Polski emigrantom. Decyzje władz w tej sprawie motywowane są opacznie pojmowanymi celami ekonomicznymi, a nie względami humanitarnymi. Trzeba tu wspomnieć o problemie Mazurów i Ślązaków, którzy opuścili kraj w ramach tzw. akcji łączenia rodzin, co w rzeczywistości sprowadzono do haniebnej transakcji handlowej. Nie zrobiono nic, by ludność tę związać silniej z naszym krajem. Niszczony jest ich styl życia, obyczaje, najwyższe wartości. Bolesne to sprawy, tym bardziej że ludziom tym odcięto możliwość powrotu. Problem ten dotyczy również emigrantów politycznych. Utrudnienia w zakresie swobody migracji ludności wynikają z niekorzystnych przepisów prawnych, funkcjonującego reżimu procedur administracyjnych, a także niepisanych, a ściśle realizowanych praktyk utrudniających, stosowanych przez MSW i MO. Żądamy usunięcia tych utrudnień poprzez:

1) wprowadzenie aktów legislacyjnych respektujących prawo wyboru przez człowieka kraju, w którym zamierza mieszkać i pracować, zgodnie z Kartą Praw Człowieka i Obywatela, ratyfikowanych przez Polskę;

2) wprowadzenie aktów legislacyjnych umożliwiających powroty wszystkim emigrantom, m.in. poprzez wprowadzenie możliwości posiadania podwójnego obywatelstwa;

3) zlikwidowanie utrudnień administracyjnych w bieżącej praktyce wydawania paszportów – utrudnienia te istnieją ciągle w stosunku do wielu grup i jednostek;

4) zlikwidowanie przewlekłego trybu wydawania paszportów, których zdobycie stanowi dla wielu ludzi, zwłaszcza starszych, prawdziwą gehennę”.

Wniosek popierany jest przez delegacje Dolnego Śląska i delegację Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

Czy mogę dalej jeszcze czytać projekty? Panie przewodniczący, czy mogę jeszcze dalej uchwały czytać?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

To jest drugi tekst, przedstawiony przez Komisję Uchwał i Wniosków, i także uwagi wszelkie będą przyjmowane do przerwy kolacyjnej. I razem wspólna praca nad tekstem to nie jest tylko zgłaszanie uwagi, ale wspólna praca z Komisją Uchwał i Wniosków i z autorem pierwotnym. Zwracam na to uwagę: to nie jest zgłoszenie uwagi, to jest wspólna praca. Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo dalej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Projekt uchwały:

„I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« zobowiązuje nowo wybrane władze wykonawcze związku do przygotowania i dostarczenia komisjom zakładowym legitymacji związkowych w terminie do 31 października 1981 roku” [oklaski]. Mam…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

To jest koniec tej…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

To są pierwsze czytania. Teraz…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Mam jeszcze dwie uchwały. Drugie czytanie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Uchwała: „Zobowiązujemy krajowe władze związku, które zostaną wybrane na obecnym zjeździe, do podjęcia starań o podpisanie umów o współpracy ze Związkiem Literatów Polskich, ze Stowarzyszeniem Filmowców Polskich, ze Stowarzyszeniem Polskich Artystów Plastyków oraz z Niezależnym Zrzeszeniem Studentów. Zjazd Delegatów”.

Proszę przewodniczącego o poddanie tej uchwały pod głosowanie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę. Ja jeszcze prowadzę obrady.

Proszę państwa, kto jest za przyjęciem tej uchwały? Proszę bardzo. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów przyjęto tę uchwałę.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę, następna uchwała.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Uchwała: „Nasz związek walczy o pełną realizację punktu 3 porozumienia gdańskiego. Dostęp do środków komunikowania społecznego jest niezbędnym sposobem porozumienia się władz związku z ogółem członków, a tym samym warunkiem funkcjonowania związku. Fakt ten uzasadnia użycie najskuteczniejszych form nacisku w tej sprawie. Członkowie Solidarności w Komitecie ds. Radia i Telewizji oraz Przedsiębiorstwo Państwowe „Stacje Radiowe i Telewizyjne” są gotowi poprzeć starania KKP o dostęp związku do środków masowego przekazu, stosując akcję protestacyjną. Dlatego rząd podjął uchwałę nr 185/81. Grozi ona ciężkimi represjami uczestnikom akcji protestacyjnych w radio i telewizji. Uchwała ta jest sprzeczna z uzgodnionymi częściami projektu ustawy o związkach zawodowych i narusza porozumienie warszawskie, które zobowiązuje strony do przestrzegania tych uzgodnień.

I Zjazd Delegatów NSZZ „»Solidarność« wzywa rząd do rozważenia sprawy i odwołania uchwały nr 185/81. Jednocześnie zjazd wzywa rząd do dalszych rozmów na temat realizacji punktu 3 porozumienia gdańskiego i prowadzenia ich z troską o spokój społeczny, tak ważny w warunkach napięcia spowodowanego bankructwem polityki gospodarczej. Zjazd Delegatów”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Przystępujemy do głosowania. Kto jest za przyjęciem tekstu tej uchwały? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów uchwała została przyjęta.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

W międzyczasie został mi dostarczony jeszcze jeden projekt uchwały do czytania pierwszego.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Uchwała: „Od połowy sierpnia bieżącego roku władze państwowe rozpoczęły akcję zakazującą wszelkiej działalności Komitetom Obrony Więzionych za Przekonania i zastraszania działaczy tych komitetów. I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« stwierdza, że Ogólnopolski Komitet Obrony Więzionych za Przekonania został powołany uchwałą Krajowej Komisji Porozumiewawczej z dnia 10 grudnia 1980 roku. Regionalne Komitety Obrony Więzionych za Przekonania zostały powołane na wniosek Ogólnopolskiego Komitetu. Wymienione komitety stanowią agendy naszego związku i działają na rzecz realizacji 4 punktu porozumienia gdańskiego. Członkowie komitetów są członkami naszego związku lub jego współpracownikami i jakiekolwiek ograniczanie ich działalności jest łamaniem porozumienia gdańskiego.

W związku z powyższym stwierdzamy, że wymienione poczynania władz państwowych są pozbawione podstaw prawnych. NSZZ »Solidarność« popiera inicjatywy społeczne zmierzające do demokratyzacji życia w Polsce i będzie zdecydowanie stawać w obronie działaczy Komitetów Obrony Więzionych za Przekonania. Zjazd Delegatów”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zwracam uwagę, że było to pierwsze czytanie projektu uchwały. I ponownie wszelkie poprawki prosimy kierować do Komisji Uchwał i Wniosków, do przerwy kolacyjnej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Dziękuję.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Czy to są już wszystkie uchwały?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo komisji.

Proszę państwa, wpłynęły dwa wnioski formalne. Chciałbym je odczytać w zasadzie. Pierwszy wynika chyba z niezrozumienia: „Proszę prezydium o odczytanie porządku dziennego dzisiejszego zebrania”. W tym pierwszym naszym przedstawieniu wyników naszego działania w przerwie było to może niejednoznacznie określone. Proszę bardzo, powtarzamy: sprawy, które są w tej chwili dla nas, to są sprawy Komisji Statutowej, sprawozdania Komisji Statutowej z dotychczas uczynionych prac. Do chwili wejścia Komisji Statutowej będziemy opracowywali dotychczas sformułowane problemy w postaci dokumentów Komisji Uchwał i Wniosków oraz – jako 3 punkt, który będzie się przeplatał – będzie to dyskusja programowa. To są trzy sprawy. Oczywiście, po wyczerpaniu tych punktów jest jeszcze jeden punkt programowy w postaci wolnych wniosków.

Druga sprawa, wniosek formalny: „Przed czytaniem każdej propozycji uchwały należy przegłosować, czy w ogóle uchwała na dany temat jest potrzebna”. Jest to istotna modyfikacja, która może doprowadzić do tego, żeby błahe sprawy nie wymagały zbędnej pracy. Proszę bardzo o wniesienie poprawki do przyjętego trybu, który był poprzednio, a mianowicie że po pierwszym czytaniu przegłosujemy, czy praca nad tą uchwałą jest potrzebna. I wtedy komisja podejmie pracę.

Kto jest za wniesieniem tej poprawki, konieczności pracy nad daną uchwałą? Proszę bardzo. Kto jest za? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów uchwała ta przeszła.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI PROGRAMOWEJ

– STANOWISKA REGIONÓW]

[PD 1kzd_1t_19a_19810908 – 15 minut 32 sekundy]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Poprawka ta przeszła. A więc, proszę państwa, tryb postępowania zmieniamy nieco przy następnych odczytywanych uchwałach przez Komisję Uchwał i Wniosków; po prostu – czy warto nad tym pracować.

Proszę państwa, wracamy do dyskusji w tej chwili programowej, przy czym przypominam, że osoby występujące w imieniu regionów zobowiązały się nie do przedstawiania pełnych tekstów, a zasadniczych tez programowych, natomiast pełne teksty będą przekazywane naszej Komisji Programowej.

Proszę bardzo do głosu kolegę Zygmunta Rolicza z Wielkopolski Południowej. Przygotowuje się kolega Jakub Forystek ze Śląska Opolskiego.

Proszę uprzejmie.

Proszę państwa, jeszcze w międzyczasie, zanim kolega dojdzie. Komisja Statutowa pracuje usilnie przez ostatnią noc i dzisiejszy dzień w budynku rektoratu. W tej chwili goniec, który od nas poszedł tam, jeden z kolegów z prezydium, nie wrócił. Nie umiem podać informacji, jaki jest aktualny stan prac. Jak tylko wróci, to poinformuję państwa, jak przedstawia się praca nad statutem. Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo kolegę Zygmunta Rolicza o zabranie głosu. Proszę bardzo.

ZYGMUNT ROLICZ

Już jestem. Tezy programowe Regionu Wielkopolska Południowa w zakresie środków masowego przekazu: „Wobec uporczywego naruszania przez stronę rządową:

a) punktu 1 ustępu 5 porozumienia gdańskiego z dnia 31 sierpnia [19]80 roku, zapewniającego stronie związkowej realną możliwość publicznego opiniowania kluczowych decyzji determinujących warunki życia ludzi pracy;

b) punktu 3 ustępu 3 tegoż porozumienia, stwierdzającego zgodnie, iż działalność radia i telewizji oraz prasy i wydawnictw powinna służyć wyrażaniu różnorodności myśli, poglądów i sądów;

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, proszę bardzo o wolniejsze czytanie. Tu jest duży pogłos na sali i zlewa się tekst poszczególnych słów. Proszę bardzo o wolniejsze czytanie.

ZYGMUNT ROLICZ

c) paragrafu 7 punktu 15 statutu NSZZ »Solidarność« gwarantującego związkowi aktywne uczestnictwo w rozwiązywaniu zagadnień dotyczących sfery zarządzania, podziału dochodu narodowego, kształtowania cen i płac, postulujemy, by rząd PRL dopuścił NSZZ »Solidarność« do środków masowego przekazu na warunkach określonych porozumieniem gdańskim albo też zezwolił jej na budowę własnych stacji nadawczych, radiowych i telewizyjnych” [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę bardzo o spokój na sali, a kolegę proszę o wolniejszą wypowiedź. Proszę państwa, w każdej chwili może być potrzebne jakieś kworum na sali, równie dobrze, chcemy roboczo pracować i proszę bardzo o spokój na sali. Bardzo proszę.

ZYGMUNT ROLICZ

W zakresie tożsamości związku i jego celów i struktury, co do samorządu:

a) popieramy samorząd pracowniczy, zgodnie z projektem Sieci; będziemy inspiratorami tego samorządu;

b) popieramy autentyczny samorząd terytorialny wszystkich szczebli, rady narodowe, samorządy mieszkańców itp.; wiąże się z tym konieczność zmiany ordynacji wyborczej do rad narodowych poprzez umożliwienie wszystkim organizacjom społecznym i politycznym wystawiania swoich kandydatów i nieograniczanie list wyborczych.

Co do partii politycznych, nie widzimy przeszkód w powstawaniu partii politycznych, jeśli potrzeba takowa istnieje; natomiast Solidarność, jako związek zawodowy, nie będzie takiej partii tworzyć.

W zakresie reformy gospodarczej popieramy idee naprawy Rzeczypospolitej w drodze wprowadzenia autentycznej reformy gospodarczej, zgodnie z zasadami uwzględniającymi prawa rynkowe oraz likwidację systemu nakazowo-rozdzielczego. Reforma cen winna stanowić integralną część reformy gospodarczej. Równocześnie jako swoje podstawowe zadanie związek traktuje łagodzenie społecznych kosztów reformy, które muszą być poniesione.

Związek podejmie inicjatywę ustawodawczą w przedmiocie zwiększenia pomocy materialnej obrońcom i wyzwolicielom ojczyzny, weteranom walk o niepodległość w latach 1939–1945 w ten sposób, iż ustawowo zagwarantuje się dla nich emerytury bądź renty w wysokości nie niższej od ostatnio pobieranego wynagrodzenia brutto, względnie w wysokości wynagrodzenia przysługującego aktualnie na stanowiskach, na których byli zatrudniani przed emeryturą bądź rentą. Nie można bowiem spoglądać obojętnie na los tej grupy ludzi, będących symbolem odrodzenia Rzeczypospolitej, którym po 31 latach od zakończenia działań wojennych zwiększono tylko o 10 dni urlop wypoczynkowy, a więc dano uprawnienie, z którego większość uprawnionych nigdy już nie mogła skorzystać.

Jako jedno z podstawowych swoich zadań na najbliższą przyszłość związek powinien widzieć sprawę rozpisania przedterminowych wyborów do Sejmu PRL, według ordynacji wyborczej gwarantującej równy i sprawiedliwy udział w tym akcie dla wszystkich obywateli [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

ZYGMUNT ROLICZ

„Nie można dłużej tolerować takiego stanu rzeczy, by w parlamencie zasiadali pogrobowcy byłej CRZZ, a więc posłowie nikogo już niereprezentujący, podczas gdy dziesięciomilionowa organizacja »Solidarność« pozbawiona była możliwości formowania kształtu państwa i nie mogła mieć żadnego wpływu na jego politykę.

Związek powinien, i to jak najszybciej, uzyskać należne mu prawo zaskarżania wszystkich orzeczeń komisji rozjemczych, odwoławczych i sądowych, z własnej inicjatywy bądź na wniosek członków związku. W obecnym stanie prawnym uprawnienie rewizyjne przysługuje ministrowi sprawiedliwości, prezesowi Sądu Najwyższego, prokuratorowi generalnemu i nieboszczce Centralnej Radzie Związków Zawodowych [oklaski].

W programie swego działania w zakresie przebudowy norm prawnych związek powinien zapewnić sobie trwałą pozycję nie tylko jako obrońca związkowców, ale także jako jeden z głównych czynników inicjatywnych.

W zakresie odkłamania dziejów ojczystych, szczególnie doby najnowszej, tj. od [19]39 roku, związek powinien prowadzić aktywną działalność oświatową, wydawniczą, bazując na obiektywnych źródłach krajowych i zagranicznych oraz przy pomocy wysokiej klasy specjalistów, a przy tym żarliwych patriotów.

I wreszcie związek powinien zajmować jednoznaczne i bardziej zdecydowane stanowisko w sprawach dla niego zasadniczych, tj. w zakresie ochrony swoich członków przed bezprawnymi atakami organów władzy państwowej oraz organów ścigania. W przypadkach najść na drukarnie związkowe i konfiskaty wydawnictw, w razie kierowania przez stronę rządową do strajkujących zakładów tzw. łamistrajków oraz w razie odmowy zapłaty strajkującym za czas strajku – każdy z nas, niezależnie od tego, czy jest etatowym działaczem, czy tylko rozklejającym afisze na płocie, powinien mieć świadomość bezpieczeństwa i skutecznej ochrony ze strony swego związku”. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo koledze za wypowiedź.

Proszę państwa, zaraz poproszę kolegę Jakuba Forystka i przygotowywuje się kolega Zygmunt Łupina z Regionu Środkowo-Wschodniego. Przypominam, że apelowaliśmy do przedstawicieli grup regionalnych, przy wypowiedziach dotyczących tych tez, aby były to podstawowe tezy, natomiast pełne materiały prosimy przekazywać do komisji.

Proszę bardzo kolegę Forystka, proszę bardzo.

JAKUB FORYSTEK

Szanowni delegaci, po zapoznaniu się z referatem Krajowej Komisji Porozumiewawczej przyjmujemy wszystkie zastrzeżenia dotyczące warunków działania Solidarności w minionym okresie. Ciągłe narastanie konfliktów z władzą, konieczność ich rozwiązywania, krótkie okresy społecznego spokoju spowodowały to, że wydaje mi się, że w referacie Krajowej Komisji Porozumiewawczej nie zauważono tak wyraźnie istoty naszego ruchu – czym jest po prostu godność, jak to pięknie powiedział nasz papież, godność ludzi pracy. Jak dotąd na zjeździe mówiliśmy o tym mało i w materiałach, które przygotowaliśmy, jakoby jakoś ta sprawa się nie przebija. Przyjechaliśmy na zjazd z określonymi propozycjami programowymi. I chcielibyśmy, żeby program, który zostanie wypracowany na zjazd, był troszeczkę szerszy aniżeli to, co zaproponowała Komisja Zjazdowa. Mianowicie uznajemy wszystkie te 12 głównych tematow, że są one potrzebne i są one istotne, jednak brakuje nam następujących rzeczy, które chcielibyśmy, aby były uwzględnione. Mianowicie, proponujemy, aby w programie, w pierwszej części, przedstawiono materiał w rodzaju obrazu naszego pokolenia, aby pokazać nasze pokolenie na czas sierpień 1980 rok. I tutaj, z jednej strony, byłby to obraz naszego pokolenia, z drugiej strony byłaby to sytuacja ludzi pracy właśnie w tym okresie. Dalej, wymienilibyśmy w tym rozdziale wszystkie te niesprawiedliwości i krzywdy, które spotkały Polaków w minionym okresie, aż doszło do wybuchu. Dalej, wymienilibyśmy w tym rozdziale „Nasze pokolenie” naturalne prawa człowieka, to znaczy wszystko to, cośmy powinni osiągnąć poprzez prawa.

W dalszym ciągu tego programu powinniśmy zamieścić charakterystykę albo obraz przemian, jakie w Polsce stały się od sierpnia roku [19]80, w tym – powinniśmy patrzeć poprzez człowieka, jak również powinniśmy odnieść się do spraw gospodarczych, jak również powinniśmy tutaj bardzo mocno podkreślić sprawę przemian, to znaczy sprawę, jakie zaszły w problemie: godność ludzi pracy. Dalej, chcielibyśmy, aby program ten traktował o związku w szerokim pojęciu, a więc powinny to być te 12 pakietów spraw, które zaproponowała Komisja Zjazdowa. W dalszym ciągu powinniśmy określić bardzo wyraźnie drogi odnowy wskazane przez związek, abyśmy jasno powiedzieli naszym wszystkim ludziom, co my uważamy jako zjazd, co stanowi podstawę, czy jakie są drogi odnowy wskazane przez związek.

Kolejna rzecz, powinniśmy – nie tak jak w programie czy jak w propozycjach programowych Komisji Zjazdowej, że sprawa ta rozmydla się – natomiast w naszym

materiale powinniśmy wyróżnić bardzo mocno rozdział „Związek a władze państwowe i organizacje w Polsce”, gdzie wyraźnie powinniśmy określić stosunki między związkiem a władzami państwa i organizacjami politycznymi. Dalej, powinniśmy podkreślić bardzo mocno, że nasz związek ma zadanie m.in. zmuszać władze do prowadzenia stałej konsultacji z obywatelami.

Dalej, powinniśmy określić swój wyraźny stosunek do religii, do Kościoła, po prostu, że znak krzyża jest dla nas, związkowców, nie tylko znakiem wiary, ale także symbolem jedności, prawdy i oddania się służbie bliźniemu.

Dalsza rzecz, powinniśmy określić wyraźnie, że związek nasz jest niezależny od organizacji politycznych, jednak nasz związek powinien stać na stanowisku otwartym dla wszystkich postępowych inicjatyw, dla ruchów politycznych, społecznych, obywatelskich, które poprawiają byt i realizują podstawowe prawa człowieka. Związek, z uwagi na istnienie partii politycznych i dalsze tworzenie się ich w sposób spontaniczny – mam tu na uwadze powstanie kolejnych trzech partii politycznych – nasz związek nie powinien wyróżniać żadnej z tych partii, natomiast stosować szeroko pojętą dowolność i tolerancję odnośnie przynależności członków związku do którejkolwiek partii politycznej.

Związek nasz nie powinien pozostawać obojętny i bierny wobec stosowanej krytyki przez partię i winien wyrażać w takich przypadkach swoje stanowisko zgodnie z odczuciami członków. Związek powinien jasno określić swoje stanowisko w stosunku do wyborów do rad narodowych i do Sejmu, jak to powiedział kolega, z tym że tym kandydatom powinniśmy udzielić pomocy. W przypadku uzyskania odpowiednich mandatów w organach przedstawicielskich powinniśmy tych ludzi wykorzystać tylko do inicjatyw ustawodawczych i obrony interesów ludzi pracy.

W dalszym ciągu, powinniśmy jasno określić związek nasz w świecie, nie w ten sposób, jak w materiałach, które proponuje Komisja Zjazdowa, że jest to próba czegoś, ale powinniśmy tutaj wyróżnić takie sprawy, jak: podkreślić potrzebę współdziałania z organizacjami związkowymi świata, dalej – powinniśmy zobowiązać nasze władze związkowe do uaktywnienia swoich podróży zagranicznych po to, aby umocnić pozycje Solidarności w świecie jako związku, i nawet próbować podjęcia się mediacji pokojowych, gdzie gwarantem jest umysł i moralność ludzi.

Związek nasz powinien w sposób jednoznacznie z czegoś – zresztą dzisiaj to określiliśmy – powinien wyraźnie dążyć do walki o pokój, z tym że walka ta o pokój powinna być poparta racjami rozumu. W polityce zagranicznej powinniśmy wyraźnie podkreślić, że świat, przynajmniej niektóre państwa, prowadzą kłamliwą politykę rozbrojenia, gdzie mimo mówienia pięknych haseł gromadzą olbrzymie ilości sprzętu wojennego, doskonalą je w myśl rzekomego zagrożenia. Należy jasno pokazywać ludziom pracy, że broni jest dość na świecie, a form zniszczenia życia na Ziemi jest wiele.

Poza tym powinniśmy w sposób jednoznaczny i wyraźnie określić nasz stosunek do Związku Radzieckiego. Myśmy przygotowali pewne stanowisko, bardzo skrótowe, którego myśl wyraża się następująco: mianowicie, dla Związku Radzieckiego jesteśmy krajem, we własnym domu chcemy pracować dla własnego narodu, chcemy żyć lepiej. Nie możemy traktować jak władze satyry i humoru, że jest to walka polityczna. Również nie możemy dusić w umysłach obywateli ich zapatrywań i przekonań. Dlatego też nie można propagować i godzić się na propagowanie poglądów, że wolny człowiek to ten, co ochrania interesy innego kraju w imię wyrzeczenia się wolności, myśli i poczucia własnej dumy i godności narodowej.

Chciałem na koniec… [oklaski] chciałem na koniec serdecznie podziękować wszystkim tym delegatom, którzy byli uprzejmi dzisiaj tak zgodnie głosować nad szeregiem uchwał, które moim zdaniem, są jednak wyjściem do rozwiązywania najbardziej palących spraw w naszej ojczyźnie. Dziękuję bardzo [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, zanim zabierze głos kolega Zygmunt Łupina, chciałbym komunikat, jaki doszedł do nas od Komisji Statutowej. Komisja Statutowa w pocie czoła pracuje i przyjdzie na salę prawdopodobnie bezpośrednio po przerwie kolacyjnej.

Proszę bardzo do głosu… Proszę kolegę Łupinę, przypominając, że miały być to podstawowe tezy programowe, wypracowane w regionie, natomiast pełne teksty prosimy o kierowanie do Komisji Programowej. Proszę uprzejmie.

Koledzy z Komisji Uchwał i Wniosków mają już dwa projekty kolejne, pierwsze czytania dwóch uchwał. Proszę bardzo kolegę. A później Komisja Uchwał i Wniosków.

[PD 1kzd_1t_19a_19810908 – 34 minuty 23 sekundy]

ZYGMUNT ŁUPINA

Region Środkowo-Wschodni, z siedzibą w Lublinie, nie opracował całości programu. Ma jednak kilka problemów, płaszczyzn, którymi zajął się bliżej i chciałby je tutaj delegatom przedstawić.

Są to takie problemy, jak: Solidarność a problem pracy, w związku z czym region zaprasza, inicjuje konferencję poświęconą temu problemowi w okresie między pierwszą a drugą sesją, o czym będzie odpowiedni komunikat. Interesowaliśmy się również problemem samorządu, a następnie oświatą i sprawami stosunku Solidarności do niezależnego ruchu harcerskiego.

Jako nauczyciel przedstawię nieco obszerniej jeden tylko problem: Solidarność a oświata. Nawiązując do kazania ks. Tischnera, stwierdzić należy: oświata polska, polska szkoła jest również chora, i nie wyobrażamy sobie, by uleczyć ją mogli ci, którzy tę chorobę spowodowali, a więc władza, administracja oświatowa [oklaski]. Najpoważniejszym, ściślej jedynym gwarantem tego uzdrowienia może być tylko Solidarność i dlatego ten problem winien tutaj stanąć, w programie i na sali [oklaski]. Prace w dziedzinie oświaty powinny pójść dwoma torami; jeden to nacisk na władzę w takich sprawach, jak materialne podstawy edukacji narodowej oraz legislacyjne uporządkowanie resortu oświaty, a więc ustawa o reformie oświaty, ustawa o edukacji narodowej oraz uregulowanie statusu nauczyciela. Druga płaszczyzna to rola i praca Solidarności. I wyobrażam to sobie, że kluczem do rozwiązania ogromnej ilości problemów, jeśli nawet nie wszystkich, jest przeniesienie idei samorządności właśnie do oświaty, również do oświaty, uspołecznienie oświaty. Samorząd w szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych winien zająć się takimi problemami, jak programowanie, realizowanie i ocenianie pracy

wychowawczej. W ten sposób samorząd uniknie największego grzechu w naszym wychowaniu i nauczaniu – indoktrynacji, a odpowie na społeczne zapotrzebowanie w tej dziedzinie – wychowania młodego pokolenia. Następnie samorząd szkolny, rozumiany jako nauczyciele, rodzice i uczniowie, winien mieć wpływ określony na programowanie treści nauczania. Tutaj chciałbym przypomnieć państwu, że istnieje idea szkół autorskich, na pluralizm w oświacie, i tu można by go realizować. Również samorząd winien, w odpowiednim zakresie, zajmować się problemami materialnymi szkoły i wreszcie winien wywierać wpływ na politykę kadrową w oświacie, a więc obsada stanowisk dyrektorów, a także ocena nauczycieli, i wpływ na to powinni mieć również rodzice.

Chciałem również zasygnalizować problem niezależnego ruchu harcerskiego. Chcę wyjaśnić, że 25 kwietnia część drużyn harcerskich w Lublinie wystąpiła ze struktury organizacyjnej Związku Harcerstwa Polskiego, uznając – po odbytym jesienią zjeździe tego związku – niemożliwość jego odnowy i nawiązując do dobrych i sprawdzonych tradycji skautingu i harcerstwa polskiego, stwierdziła, że może do nich wrócić poza strukturą Związku Harcerstwa Polskiego. Powstał w ten sposób Niezależny Ruch Harcerski w Lublinie, który obecnie również rozszerza się i w Warszawie. Chcielibyśmy… [oklaski] by I zjazd w swoim programie dał wyraz swojemu poparciu dla podobnych inicjatyw. Dziękuję [oklaski].

[PROJEKTY UCHWAŁ PRZEDSTAWIONE PRZEZ KOMISJĘ

UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo Komisję Uchwał i Wniosków o przedstawienie pierwszego czytania dwóch uchwał.

Przypominam, że prosimy o zastanowienie się, czy warto tę tematykę dalej opracowywać.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Projekt uchwały: „Uczestnicy I Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« wyrażają uznanie dla Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich oraz jego prezesa Stefana Bratkowskiego. Działalność stowarzyszenia pod jego kierownictwem przyczynia się do odzyskiwania wiary w słowo polskiego dziennikarza. Wysoko cenimy i popieramy starania władz SDP i dziennikarzy prasy, radia i telewizji o przywrócenie godności zawodu dziennikarza w Polsce oraz stworzenie wiarygodnego, poddanego kontroli społecznej systemu masowego komunikowania społecznego. Nasz związek będzie ze wszech miar sprzyjał tym staraniom. Zjazd Delegatów”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, kto jest za dalszym podjęciem pracy nad tym tematem? Proszę bardzo, głosujemy. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę bardzo komisję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za kontynuowaniem pracy w tym temacie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, wszystkie uwagi i poprawki, wraz z autorskim tekstem, prosimy o kierowanie do Komisji Uchwał i Wniosków.

Proszę o odczytanie kolejnej uchwały w pierwszym czytaniu. Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Zobowiązujemy organizatorów zjazdu do zaproszenia na drugą turę obrad:

1) przedstawicieli Komitetu Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych z przewodniczącym, prof. Klemensem Szaniawskim;

2) przedstawicieli Związku Literatów Polskich z przewodniczącym Janem Józefem Szczepańskim[18];

3) przedstawicieli Stowarzyszenia Filmowców Polskich z przewodniczącym Andrzejem Wajdą;

4) przedstawicieli Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich z przewodniczącym Stefanem Bratkowskim;

5) przedstawicieli Stowarzyszenia Polskich Artystów Plastyków;

6) przedstawicieli Związku Kompozytorów Polskich;

7) członków zespołu autorów społecznego projektu ustawy o cenzurze. Zjazd Delegatów”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, ja rozumiem, że dalsza praca nad tym tekstem to jest ewentualne uzupełnienie wykazu – tak należy to rozumieć.

Kto jest za przyjmowaniem, podjęciem tej pracy? Proszę bardzo. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za podjęciem pracy w tym temacie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. To są wszystkie na razie uchwały?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Jeszcze dwie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Jeszcze dwie. Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Uchwała: „Troska o wychowanie młodych pokoleń w duchu prawdy i narodowej tradycji jest jednym z ważnych zadań naszego związku. Dlatego uczestnicy I Zjazdu Delegatów zobowiązują Komisję Krajową do natychmiastowego podjęcia praktycznych działań dla udzielenia pomocy w nauczaniu historii ojczystej. W tym celu związek powinien wydawać zeszyty historyczne, które będą służyły jako pomoc w nauce historii w szkołach i przy samokształceniu. Zeszyty te staną się jednym z instrumentów społecznego wychowania młodzieży. Zjazd Delegatów” [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, wnioski mogą być oczywiste, ale głosujemy mandatami, oklaski nie mają formalnego znaczenia. Kto jest za podjęciem dalszej pracy? Proszę bardzo. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za podjęciem pracy w tym temacie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, jeszcze ostatni tekst uchwały. Przypominam również, że poprawki wszelkie – do Komisji Uchwał i Wniosków. Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Uchwała: „Konstytucja 3 maja jest dla naszego narodu pomnikiem wolności, demokracji i praworządności. Ideały te są drogie członkom NSZZ »Solidarność«. Dlatego uczestnicy I Zjazdu Delegatów zobowiązują władze związku, aby podjęły działania zmierzające do ponownego ustanowienia dnia 3 maja świętem narodowym. W okresie przejściowym dzień ten mógłby być wolny od pracy kosztem jednej soboty. Zjazd Delegatów” [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, to jest pierwsze czytanie. Kto jest za podjęciem dalszej pracy nad tekstem? Proszę bardzo, mandaty, a nie puste ręce do góry. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszą Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za tym, aby nie było dalszej pracy nad tym tekstem [gwar].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o wyraźne stwierdzenie…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za tym, aby była dalsza praca nad tym tekstem!

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Aby była dalsza praca nad tym tekstem – takie było sformułowanie użyte. Dziękuję bardzo. To jest wszystko w tej chwili. Prosimy, do przerwy kolacyjnej, o kierowanie własnych osób z własną pracą do Komisji Uchwał i Wniosków.

Proszę bardzo w tej chwili kolegę Patrycjusza Kosmowskiego z Podbeskidzia, a przygotowuje się kolega Jacek Kossak[19] z Federacji Tarnobrzeskiej. Przypominam, że chodzi tu o podstawowe tezy, a pełne teksty – do komisji.

Proszę uprzejmie.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_19a_19810908]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_19b_19810908]

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI PROGRAMOWEJ

– STANOWISKA REGIONÓW]

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Region Podbeskidzia jest regionem o dużym potencjale przemysłowo-rolniczym, ze szczególną dominacją przemysłu. Programem związku są potrzeby ludzi pracy, to znaczy społeczeństwa, i pod tym kątem należy rozpatrywać wszystkie związane z tym problemy oraz utrudnienia w życiu codziennym. Zaistniała więc konieczność obnażenia wynaturzeń systemu władzy, z jakim mamy do czynienia na przestrzeni ostatnich 36 lat, bowiem żaden wolny i niezależny ruch w swej działalności nie może się od tego uchylić. Ukazanie prawdy o skompromitowanym systemie jest więc jedną z naszych powinności. Wyszliśmy z założenia, że aby wyleczyć toczony chorobą organizm, należy wskazać na przyczynę stanu patologicznego. Stan ten objawia się m.in. w obsadzaniu kluczowych stanowisk ludźmi, mającymi na względzie swój prywatny interes, a nie dobro społeczne. Stan taki utrzymywany jest poprzez negatywny dobór na stanowiska kierownicze. Drastyczne przypadki nadużywania władzy muszą więc wywołać żywiołową reakcję społeczną, co miało miejsce i w naszym regionie na początku bieżącego roku. Styczniowy jedenastodniowy strajk generalny regionu doprowadził do wymiany władz najwyższych, administracyjnych i politycznych, podpisano z rządem porozumienie, któreś tam z kolei, a które – jak wszystkie inne – nie zostało do końca zrealizowane. Takie postępowanie władz radykalizuje postawy społeczne, co w konsekwencji doprowadzić musi do kolejnych protestów. Łączenie decyzji politycznych i gospodarczych w jednym ręku powoduje, iż jakiekolwiek zmiany gospodarcze nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od zmian politycznych. Wszyscy mamy świadomość, jaki jest stan naszej gospodarki. Jednak wszystkie propozycje, nawet niewielkich zmian, są zdecydowanie blokowane przez czynniki polityczne. Podstawowym warunkiem powodzenia reformy gospodarczej jest wprowadzenie samorządów, jednak dla władzy okazuje się to być aktem politycznym, gdyż wymaga likwidacji nomenklatury, a tym samym rozdziału intratnych stanowisk przez komitety partyjne. Dla nas walka o samorząd nie jest walką o władzę, tylko walką o urzeczywistnienie reformy, natomiast władze traktują z uporem maniaka problem samorządów jako problem władzy…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Halo, bardzo proszę, kolego o przestanie. Środkowa część sali – bardzo proszę o nierozkładanie materiałów w trakcie obrad; szefowie grup regionalnych mają to dokonać podczas przerw. To są obrady, proszę o spokojny tryb prowadzenia obrad. Zależy nam na tym, aby do kolegów dotarły kolegów programy.

Proszę uprzejmie. Proszę bardzo o kontynuowanie wypowiedzi.

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Dla nas walka o samorząd nie jest walką o władzę, tylko walką o urzeczywistnienie reformy, natomiast władze traktują z uporem maniaka problem samorządów jako problem władzy według zasady – może się wszystko nie opłacać, byle wszystko zostało po staremu. Powstaje problem motywów takiego postępowania. Od dawna słyszeliśmy, że Polska niezwykle dużo korzysta w ramach współpracy z RWPG, ale wiemy, że chyba jest coś tu nie tak, skoro wszystkie kraje RWPG mają podobne trudności z rozwojem gospodarczym, z intensyfikacją produkcji, z możliwościami na rynku światowym, gdzie sprzedają głównie surowce i tanie półfabrykaty. Eksportując tanio, importując drogo – oto najlepsza recepta do bankructwa.

Chcielibyśmy nawiązać do tak pięknie poruszanego w homilii księdza Tischnera problemu niepodległości pracy. Jesteśmy realistami i nie wzywamy tutaj do wywracania świata, ale tej części świata będzie lepiej, kiedy niepodległość pracy urzeczywistnimy, kiedy na całym rynku rządzić będą prawa gospodarcze, te same co na całym świecie, a ten, kto rządzi, ograniczy się tylko do stwarzania warunków bezpieczeństwa dla ludzkiej myśli, dla ludzkiej inicjatywy i dla ludzkiej mądrości. W te wartości wierzymy. Wierzymy także, że nie są one przywilejem rządzącej grupy. Uważamy, że wszystkie kierownicze role nie mogą ograniczać swobody rozwoju tych podstawowych wartości społecznych i indywidualnych, udawać, że są przed nimi, że ludzkie inicjatywy postępują za partią, byłoby to tak, jakby wóz ciągnął konia. Należałoby wreszcie zmienić kolejność – kto chciałby spełniać kierowniczą rolę, winien pamiętać, że musi wykreślić hasła w rodzaju: „Program Partii – programem narodu”.

Związek nasz Solidarność jest związkiem zawodowym, ale również musimy pamiętać, że jesteśmy gwarantem porozumień społecznych zawartych tu, w Gdańsku, oraz w Szczecinie i na Śląsku, i z tej racji spełniamy funkcją ruchu społecznego, w związku z tym mamy prawo i obowiązek przedstawić nasze stanowisko odnośnie ciał przedstawicielskich. Sejm i rady narodowe winny być wybierane w taki sposób, aby były rzeczywistym reprezentantem społeczeństwa. Obecnie istniejące ciała nie posiadają tego atrybutu i nie reprezentują woli narodu przy podejmowaniu decyzji. Miniony rok udowodnił nam, że nic się pod tym względem nie zmieniło. Rok ten przekonał nas, że tak oczekiwane zmiany społeczne mogą nastąpić dopiero po zmianie reprezentacji na wszystkich szczeblach; w związku z czym postulujemy, ażeby nasz zjazd rozpatrzył możliwość ogólnonarodowego referendum w sprawie przeprowadzenia wyborów według ordynacji społecznie akceptowanej [oklaski]. To, co mówimy, sugeruje konieczność głębokich zmian w sposobie kierowania krajem, natomiast jako związek zawodowy chcielibyśmy, na wzór innych związków, które nas tutaj pozdrawiały, zapewnić ludziom pracy godziwy byt i właściwą sytuację na terenie zakładów pracy. Chcąc ulżyć całemu narodowi, musimy wziąć sprawy w swoje ręce. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Halo… [oklaski]. Proszę państwa, poproszę kolegę Jacka Kossaka z Federacji Tarnobrzeskiej i przygotowuje się kolega Zbigniew Karwowski[20] z Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej.

Dziękuję bardzo.

[PD 1kzd_1t_19b_19810908 – 7 minut 2 sekundy]

JACEK KOSSAK

Oskarżamy dotychczasowy system społeczny o sprowadzenie na ojczyznę katastrofy gospodarczej, politycznej i moralnej, o wywłaszczenie narodu z przedsiębiorczości, odpowiedzialności, zaufania i wszelkich autorytetów. Do katastrofy doszło dlatego, że organizacja, która w sposób monopolistyczny i fanatyczny kierowała polskim życiem publicznym, odrzuciła lub zniszczyła trzy podstawowe warunki gwarantujące prawidłowość funkcjonowania państwa, godność życia narodu. Po pierwsze, odrzucono rachunek ekonomiczny, rachunek opłacalności, racjonalności wydatkowania pracy i bogactw. Po drugie, sfałszowano mocno rachunek polityczny, rachunek suwerenności wszystkich obywateli, całego narodu i państwa. Po trzecie, starano się zniszczyć całkowicie rachunek moralny, rachunek sprawiedliwości, godności i prawdy. Na to miejsce wprowadzono rachunek stanowisk, przywilejów, odznaczeń oraz…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę kolegę o wolniejsze troszeczkę mówienie, dlatego że jest pogłos na sali, słowa się zlewają oraz bardzo proszę o porządek na sali. Naprawdę te dyskusje i plecy, gdy się je widzi, to jest bardzo deprymujące dla kolegi. Nie wiem, czy każdy, ten odwrócony plecami, zdaje sobie z tego sprawę w pełni. Proszę bardzo o kontynuowanie.

JACEK KOSSAK

W tej sytuacji związek nasz – jako reprezentacja 10 milionów ludzi pracy oraz ich rodzin – musi podjąć gigantyczne zadanie zbudowania w Polsce, wspólnie z innymi siłami postępu, takiego systemu społecznego, który usuwając bariery narodowej przedsiębiorczości, odbudowując w życiu publicznym wielkie rachunki: ekonomiczny, polityczny i moralny, zagwarantuje suwerenny byt naszego państwa, dostatni i sprawiedliwy byt narodu oraz godność i prawa każdemu człowiekowi pracy, każdej polskiej rodzinie. To uważamy za najważniejsze, podstawowe zadanie związku. Do wykonania tego historycznego zadania potrzeba mądrości i siły związku, wynikających z dobrego programu działania oraz właściwych metod postępowania. Program związku winien składać się z całego szeregu wspólnych celów i postulatów, o których realizację wszystkie instancje Solidarności będą zgodnie, po kolei zabiegać i walczyć.

W porządku ekonomicznym program powinien zawierać dążenie do samodzielności i samofinansowania wszystkich przedsiębiorstw oraz podstawowych jednostek terytorialnych, miast, gmin, jak również do całkowitego równouprawnienia wszystkich rodzajów przedsiębiorstw. Politykę gospodarczą ma prowadzić administracja państwowa pod kontrolą ciał przedstawicielskich, wyłącznie przy pomocy instrumentów prawnych, ekonomicznych oraz informacyjnych. Załogi przedsiębiorstw muszą mieć zagwarantowany udział w zyskach. Niezbędne w ramach reformy gospodarczej zmiany cen należy przeprowadzić etapowo, w oparciu o koszty wytwarzania bądź ceny światowe, z rekompensatą jednakową dla wszystkich rodzin pracowniczych. Każde, nawet najbardziej sprawiedliwe zróżnicowanie rekompensat powoduje dużo więcej odczuć, reakcji i efektów psychospołecznie negatywnych aniżeli pozytywnych. W tym przypadku równość jest najsprawiedliwsza, zwłaszcza że istnieje mnóstwo innych sposobów niwelowania różnic w dochodach poszczególnych rodzin pracowniczych.

Związek musi dążyć do sprawiedliwego oprocentowania wkładów oszczędnościowych oraz ich waloryzacji na wypadek wielkich operacji cenowych. Nieodłącznym składnikiem reformy ekonomicznej winien być generalny zakaz dotowania wszelkiego rodzaju działalności gospodarczej oraz instytucji planowej likwidacji przedsiębiorstw deficytowych. W celu stworzenia takich warunków do likwidacji tych przedsiębiorstw nierentownych, dla racjonalizacji zatrudnienia we wszystkich przedsiębiorstwach i instytucjach, a równocześnie dla zapobieganiu bezrobociu związek winien dążyć do powołania specjalnych przedsiębiorstw, które wchłaniając wszelkie nadwyżki rąk do pracy, wykonywałyby masowo roboty publiczne w dziedzinie gospodarki komunalnej, mieszkaniowej, wodnej, leśnej i podobnej.

W porządku życia publicznego program związku winien zawierać poparcie dla powszechnego systemu samorządowego. Samorządy pracownicze, spółdzielcze, terytorialne i tym podobne, zorganizowane w izby samorządowe rad narodowych i Sejmu, muszą mieć zagwarantowane kompetencje o podstawowym znaczeniu dla danej jednostki. Są to przede wszystkim: powoływanie i odwoływania dyrektorów, prezesów, naczelników, zatwierdzanie planów społeczno-gospodarczych, budżetów oraz sprawozdań z ich wykonania, dokonywanie podziału zysków oraz nadwyżek budżetowych, zatwierdzanie struktur organizacyjnych jednostek oraz ich zmian, podejmowanie dużych inwestycji. Dyrektorzy oraz inne organy wykonawcze winny mieć jednak zagwarantowaną całkowitą swobodę w kierowaniu działalnością jednostek w ramach systemu prawnego oraz kierunkowych decyzji organów samorządowych. Taki układ pozwoli na zharmonizowanie interesów grupowych z interesami społecznymi i ogólnopaństwowymi. W ramach budowy tego systemu należy dążyć do wprowadzenia nowej demokratycznej ordynacji wyborczej do Sejmu i rad narodowych. Ordynacja ta winna być oparta na zasadzie wyborów pięcioprzymiotnikowych, z jedną listą kandydatów, obejmującą przynajmniej dwukrotną liczbę kandydatów w stosunku do ilości mandatów oraz obowiązkowymi skreśleniami.

Proponujemy, aby integralnym składnikiem powszechnego systemu samorządowego była samorządna organizacja społeczno-polityczna, skupiająca na równych prawach i w jednakowej ilości reprezentantów wszystkich ugrupowań politycznych, związków zawodowych, Kościoła, organizacji społeczno-politycznych, związków twórczych, instytucji naukowych i innych organizacji ludzi pracy. Organizacja ta stanowiłaby stałe forum negocjacji programowych oraz mediacji społecznych, stały organ przeprowadzający wybory powszechne, wyłaniający listy kandydatów na posłów, radnych i na różne stanowiska publiczne, kontrolujący prawidłowość pracy posłów, radnych oraz osób na stanowiskach publicznych, organizujący spotkania z nimi, instytucje organizujące obchody świąt narodowych i państwowych, organ nadzorujący przestrzeganie praworządności, jak również szczególne równouprawnienie światopoglądowe.

W porządku godności i sprawiedliwości program związku będzie zapewne bardzo rozległy i obejmował będzie kilka horyzontów czasowych. Wymienię sprawy, bez których program ten wydawałby się kulawy. Nie może braknąć w nim ochrony matki i dziecka w postaci zniesienia pracy nocnej matek, trzyletnich płatnych urlopów macierzyńskich, uchylenia ustawy o dopuszczalności przerywania ciąży, rent specjalnych dla matek wielodzietnych, sprawiedliwych dodatków rodzinnych znoszących przymus ekonomiczny pracy matek, właściwego czasu nauki w szkołach, wartościowych i nieokrojonych programów szkolnych, neutralności światopoglądowej szkoły, dostatku książek dla dzieci i młodzieży. Program sprawiedliwości winien być oparty na gwarancjach minimum społecznego dochodów dla każdej, bez wyjątku, rodziny polskiej, sprawiedliwie obliczonego i corocznie aktualizowanego, traktowanego jako bilet wstępu do Polski oraz likwidującego upokarzającą biurokratyczną filantropię. Równocześnie program musi domagać się likwidacji wszelkich pozapłacowych przywilejów w postaci darmowych mieszkań, pojazdów, posiłków, wczasów, specjalnych sklepów, szpitali itp.

Jednym z najważniejszych celów, które muszą być zawarte w programie, jest wymuszenie takiego zaopatrzenia i takiej organizacji pracy handlu, które zniosą wszelkie ogonki i kolejki stanowiące plamę hańby na dziejach powojennej Polski, powodujące eskalację demoralizacji oraz zagrożenie pokoju społecznego. Równocześnie z tym związek powinien wziąć udział w wielkiej wojnie z wszelkiego rodzaju aferami, łapówkami i wszelkim innym złodziejstwem. Program Solidarności musi objąć przywrócenie godności pracy, godności każdemu człowiekowi poprzez odbudowę dobrych obyczajów robotniczych, regenerację stosunku dozoru do robotników i dyrekcji do pracowników w ogóle, wytworzenie swego rodzaju kultu mistrzostwa w pracy poprzez walkę o godne warunki pracy na każdym stanowisku, o trzeźwość absolutną w pracy.

Muszą wreszcie w związku znaleźć się postulaty sprawiedliwych płac oraz sprawiedliwych emerytur i rent. Powszechne jest wołanie o to, aby rozpiętość płacy minimalnej i maksymalnej nie była większa niż 1 do 8, a emerytur i rent – jak 1 do 5. Bardzo wiele głosów opowiada się za zniesieniem akordowych systemów płac, które znakomicie psują jakość wyrobów i usług, nie rozwiązują problemu obfitości, natomiast niszczą człowieka pracy. Należy równocześnie odstąpić od resztek dawnych podziałów i ustanowić jednolity dla wszystkich sposób płacenia: dniówka, tydzień lub miesiąc; kategorię zasiłku chorobowego zastąpić formą urlopu leczniczego, a emerytury i renty zacząć wypłacać w macierzystych zakładach pracy oraz w urzędach miejskich lub gminnych, likwidując ZUS i związane z nim utrapienia.

Aby wielki, szlachetny program nie pozostał na papierze lub tylko w sferze marzeń, działania związku muszą być skuteczne, skuteczność zaś ta wymaga siły i mądrości w postępowaniu. Przede wszystkim związek musi za wszelką cenę stale skoncentrować wysiłki na realizacji poszczególnych elementów programu, uporządkowanych według ważności oraz ich pilności. Walka o poszczególne punkty programu, stale zresztą aktualizowanego, winna być prowadzona z żelazną konsekwencją, powoli, stopniowo, metodycznie, wręcz naukowo.

Trzeba za wszelką cenę – taka jest opinia członków – zapewnić powagę wszystkim poczynaniom związku, uchwałom wszystkich władz, wystąpieniom jego przedstawicieli,

wszystkim akcjom protestacyjnym, wydawnictwom, a nawet organizowanym uroczystościom. Nie można dopuszczać do lekceważenia działań i żądań związku, ale też nie wolno lekceważyć instytucji czy organizacji, z którymi się współpracuje bądź walczy. Myślimy też, że błędem jest wypowiadanie walki mocarstwom światowym – związkowi to nie pomoże, a Polsce może zaszkodzić. Nie wolno również, według nas, prowadzić wojen domowych w związku „Solidarność”, są to bowiem wojny samobójcze, służące obiektywnie przeciwnikom. Niech walczą poglądy, idee i myśli, a nie członkowie Solidarności między sobą. Powinniśmy jako związek… [oklaski] stosować bogaty arsenał metod działania, zarówno biernych, jak też ofensywnych. Strajk na pewno jest bronią bardzo potężną, niemniej trzeba pamiętać, że ze strajkami jest jak z penicyliną – przedawkowanie grozi śmiercią lub uodpornieniem się bakterii. Uważamy, że powinniśmy wykorzystać wszystkie dostępne formy działań publicznych dla osiągania celów: prace naszych posłów w Sejmie, naszych radnych w radach narodowych. Członkowie Solidarności powinni działać na rzecz programu we wszystkich partiach politycznych, w urzędach państwowych i pozostałych strukturach życia państwowego. Wszyscy członkowie winni realizować cele związku, gdziekolwiek pracują zawodowo czy społecznie.

Ostatnim warunkiem skuteczności jest siła związku. Siłę moralną uzyska związek wtedy, kiedy zrealizuje w praktyce ideę solidarności. Praktyczna solidarność powinna polegać na kilku obowiązkach równoczesnych. Po pierwsze, obowiązku obrony każdego członka związku przed krzywdą lub niesprawiedliwością, obowiązku poszanowania suwerenności każdej organizacji związkowej, obowiązku połączenia demokracji w decydowaniu z dyscypliną w działaniu, obowiązku odbywania stałych i regularnych spotkań przywódców związkowych wszystkich szczebli z wyborcami, obowiązku przyjmowania i wykonywania wszystkich…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Kolego, bardzo proszę, zgodnie z naszą umową, miały być to postawione tezy programowe, a pełny tekst przekazany do komisji.

JACEK KOSSAK

To jest, to jest skrócony… Ja już dosłownie 20 sekund i koniec.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dobrze.

JACEK KOSSAK

Obowiązku przyjmowania i wykonywania wszystkich słusznych postulatów organizacji związkowych i poszczególnych członków, obowiązku porzucenia absurdalnych i samobójczych rozgrywek personalnych.

Pragniemy zaproponować, aby zjazd pierwszy lub drugi zatwierdził kodeks honorowy Solidarności oraz powołał sąd honorowy. Jesteśmy przekonani, że tragicznym złudzeniem jest sądzić, iż siła związku będzie proporcjonalna do ilości etatów, wysokości uposażeń etatowych działaczy lub ilości służbowych samochodów. Wszyscy pragniemy siły i mądrości związku… [oklaski] Pragnieniem Solidarności tarnobrzeskiej jest, aby siłę związku oprzeć na fundamencie wiary w człowieka, nadziei na jego rozwój, miłości do człowieka, na fundamencie krzyża. O takim też związku marzył świętej pamięci ksiądz kardynał prymas. Dziękuję [oklaski].

[UZUPEŁNIENIE PROCEDURY PRZYJMOWANIA UCHWAŁ ZJAZDU]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję, dziękuję bardzo koledze.

Proszę państwa, chciałbym załatwić dwie nieprzyjemne sprawy, zanim dopuszczę następną osobę do głosu. Otóż była w niewielkiej liczbie egzemplarzy znów jakaś

paszkwilancka ulotka, ale sygnowana podpisem: „Delegaci z Wrocławia, Katowic, Torunia i Gdańska”. Otóż te delegacje złożyły ostry protest, mówiąc, że nic takiego nie sygnowały. Wiadomo, co z tym się robi, prawda! [drze kartkę]. To jest tego typu zabieg. To jest pierwsza sprawa [oklaski].

A druga sprawa: wpłynął protest od jednego z delegatów, że ten roboczy tryb naszego postępowania jest „haniebnym ograniczeniem demokracji” – ten, który postępujemy, że każdy zgłaszający poprawkę ma możność współdziałania przy opracowywaniu ostatniego tekstu. Otóż proponowałbym włączenie następującej poprawki do tego przyjętego trybu – wszelkie poprawki, udoskonalenia są zawsze możliwe – a mianowicie, że jeżeli ta osoba brała udział przy opracowaniu tekstu i nie zgadza się z opracowanym tekstem – tylko pod tym warunkiem, że brała udział razem z Komisją Wniosków i Uchwał w opracowaniu tekstu – i nie zgadza się z opracowanym tekstem, uważając, że ma ważkie argumenty, może mieć krótką wypowiedź na ten temat i wtedy dopiero przystąpimy do głosowania numer dwa przy drugim czytaniu. To, uważam, spełnia już wszystkie chyba bezpieczne warianty, to znaczy się, że większość zbiorowa komisji i innych kolegów nie będzie siłą na jedną osobę, mimo iż ma bardzo ważną sprawę. Ale niech pamięta ta osoba, że po pierwsze, musi wziąć udział w pracy nad tekstem, a po drugie, że efekt końcowy pracy jest przyjmowany w głosowaniu na całej sali.

Kto jest za przyjęciem takiej poprawki, zwiększającej bezpieczeństwo prawidłowego uchwalania przez nas uchwał? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za tym, aby tę poprawkę wprowadzić.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Więc rozumiem, że w tym momencie, podczas drugiego czytania uchwały, obok referenta z Komisji Uchwał i Wniosków może się pojawić osoba, która brała udział w pracy i ma odmienne zdanie na ten temat – ale tylko taka osoba, razem z referentem z Komisji Uchwał i Wniosków. Dziękuję bardzo.

[PD 1kzd_1t_19b_19810908 – 22 minuty 9 sekund]

ZBIGNIEW KARWOWSKI

Zbigniew Karwowski, Region Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

Może następnym mówcą będzie kolega Jerzy Milewski, Region Gdańsk, przygotuje się do wypowiedzi.

Proszę bardzo, kolego.

ZBIGNIEW KARWOWSKI

Chciałbym w imieniu członków związku z Regionu Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej przedstawić zjazdowi nasze stanowisko w sprawach, które uważamy za najistotniejsze dla kraju i związku. Zasadniczym stwierdzeniem, które stawiano podczas naszych rozmów z wyborcami, było to, aby zjazd Solidarności miał charakter narodowy, a nie tylko czysto związkowy. Ta ogólnie występująca tendencja świadczy o istniejącej nadal przepaści między władzą rządową i partyjną a społeczeństwem. Dlatego też musimy ustosunkować się zdecydowanie nie tylko do zagadnień drobnych, wewnątrzzakładowych, ale również, i przede wszystkim, do spraw gospodarczych i politycznych o wymiarze ogólnokrajowym. W tym kontekście ustosunkuję się jedynie do czterech, naszym zdaniem, najistotniejszych zagadnień dla kraju.

Pierwszym z nich jest reforma gospodarcza; jest ona jedyną szansą uniknięcia kompletnej ruiny i głodu i jest już najwyższy czas, aby sprawę reformy sfinalizować. Opowiadamy się jednoznacznie za społecznym projektem reformy gospodarczej, przy tym musimy sobie jasno zdawać sprawę z tego, iż takie jej postawienie może doprowadzić w najbliższym czasie do konfrontacji. Mówię to szczególnie w świetle ostatnich obrad KC PZPR. Stanowiska załóg w kwestii sposobu powoływania i zatwierdzania dyrektora przedsiębiorstwa, przedstawiane nam przez wyborców, zobowiązują nas do nieodstępowania od zasady powoływania i zatwierdzania dyrektorów przez samorządy pracownicze. Szafowanie w tej kwestii sloganem przejęcia władzy przez związek jest świadomym dezinformowaniem społeczeństwa, ponieważ to nie związek Solidarność będzie wybierał dyrektorów, to nie związek będzie organizował konkursy na dyrektorów – będą robiły to samorządy, a więc całe załogi. Kogo więc obawiają się władze partii w takim wypadku? Odpowiedź jest prosta: załóg zakładów pracy; a to już bardzo niedobrze.

Szybkość i kompleksowość wprowadzania reformy jest dla naszego związku sprawą pierwszoplanową, istnieją bowiem siły wewnątrz kraju i za granicą, którym nie jest na rękę to, aby polska wyszła z kryzysu w czasie, gdy istnieje Solidarność. Obawiają się one zrealizowania zasady, która mówi: hasła uczą, przykłady pociągają – a wyprowadzenie Polski z kryzysu przy współudziale Solidarności byłoby aż nadto pociągającym przykładem i niewątpliwie to jest jedną z przyczyn oczekiwania już rok na reformę gospodarczą. W tym kontekście na nieudolność rządzenia musimy spojrzeć jako na świadomą nieudolność rządzenia. Sytuacja ta zmusza związek nasz do szczególnie istotnego włączenia się we wdrażanie reformy.

Drugim zagadnieniem są środki masowego przekazu. W tej kwestii stanowisko nasze jest również jednoznaczne i nie może być inne, gdyż oparte jest na Konstytucji PRL. Środki masowego przekazu są własnością ogólnonarodową, a nie partyjną, rządową czy związkową. Działalność ich powinna być objęta społeczną kontrolą poprzez utworzenie rady programowej Polskiego Radia i Telewizji, złożonej z przedstawicieli wszystkich liczących się w kraju organizacji społecznych i politycznych oraz Kościoła. Rada ta ustalałaby dostęp poszczególnych organizacji do głównych programów radia i telewizji, jak też nadzorowałaby treści nadawanych programów. Radio i telewizja nie mogą być forum pazernej walki polityczno-ideologicznej jakichkolwiek ugrupowań – na to są wydawnictwa wewnątrzorganizacyjne – i na dłuższą metę nie jest prawidłową sytuacja otrzymania przez związek Solidarność kilku audycji w ramach programu rządowego, gdyż jest to nadal akceptacja rządowej i partyjnej własności środków masowego przekazu, a do tego związek nie może dopuścić. Zniesienia tej zasady domagają się w zdecydowany sposób nasi członkowie. Uważamy ponadto, że związek Solidarność powinien stworzyć własny program radiowy, a docelowo i telewizyjny, oparty o fundusze związkowe [oklaski].

Trzecim zagadnieniem jest demokratyzacja życia w naszym kraju. I tutaj konieczne jest, zdaniem naszych członków, żądanie przez związek przeprowadzenia przedterminowych wyborów do rad narodowych i Sejmu według nowej ordynacji wyborczej [oklaski]. Jest to problem niezwykle istotny, gdyż działanie tych organów ma decydujący wpływ na wywoływane napięcia i zamieszanie w kraju. I powtórzę ponownie – to nie związek Solidarność chce wybierać, to nie związek chce organizować wybory, to nie on wreszcie chce je nadzorować. Muszą to robić organa społecznej kontroli, a więc slogan o przejęciu władzy przez Solidarność jest znowu pustosłowiem, sytuacja bowiem wygląda odwrotnie. Domagając się demokratycznych wyborów do samorządów, rad narodowych i Sejmu, związek praktycznie osłabia się i oddaje władzę, i tego jesteśmy świadomi, oddaje ją, ponieważ po pierwsze, występował wówczas będzie w stosunku do organów mających zaufanie społeczne i wybranych przez społeczeństwo, a po drugie, niewątpliwie odda najlepszych swoich ludzi do tych organów, pozbawiając się w ten sposób części działaczy. Nie po to jednak stworzyliśmy Solidarność, by przejęła ona władzę, ale po to, by broniła ludzi pracy i przyczyniła się do odbudowania Polski we wszystkich dziedzinach.

Ostatnią sprawą, którą poruszę… [oklaski] ostatnią sprawą, którą poruszę, jest koncepcja programu biologicznej ochrony narodu. Uważamy, że związek nasz powinien opracować w porozumieniu z Kościołem i innymi organizacjami taki całościowy program i żądać jego realizacji. Wydaje się, że nie zdajemy sobie sprawy jako społeczeństwo polskie, jak daleko i jak szybko posuwa się moralna i fizyczna degeneracja narodu. Składają się na to różne czynniki, począwszy od zatrucia środowiska zewnętrznego, zatrucia żywności, niedożywienia ilościowego i głodu jakościowego, przemęczenia fizycznego i psychicznego Polaków poprzez świadome wpędzenie narodu w nałogi alkoholizmu, nikotynizmu i narkomanii, aż do szerokiego zaniku zasad moralnych. Wszystkie te czynniki, wpływające wysoce destrukcyjnie na człowieka dorosłego, działając na człowieka już w momencie jego tworzenia, niszczą go bezapelacyjnie lub wydają na świat ludzi niegwarantujących prawidłowego rozwoju narodu. Dlatego też problem dziecka musi być uznany za jeden z ważniejszych dla związku. Przygotowaliśmy własne propozycje takiego programu biologicznej ochrony narodu.

Uważamy, że obowiązkiem I Krajowego Zjazdu NSZZ „Solidarność” jest postawienie i ustalenie sposobów i środków realizacji tezy, że Polska nie może i nie będzie ciągnąć się w ogonie narodów Europy, zarówno w dziedzinie gospodarki, jak i demokracji. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze.

Proszę państwa, zanim do mównicy dojdzie kolega Milewski, proszę bardzo dochodzić, jeszcze krótki komunikat, który wpłynął do prezydium: „W związku z informacją o strajku w kopalni „Gliwice”, podaną przez rzecznika prasowego zjazdu, wiceprzewodniczący ds. informacji Regionu Śląsko-Dąbrowskiego powiadamia prezydium zjazdu i zjazd, że informacja ta nie znalazła dotąd potwierdzenia”. Oni szukają, gdzie jest ten strajk – tak należy to rozumieć. Nie znalazła dotąd potwierdzenia…

Proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_19b_19810908 – 31 minut 28 sekund]

JERZY MILEWSKI

Proszę państwa, w imieniu delegacji gdańskiej chciałbym tylko formalnie zgłosić wniosek o włączenie opracowania Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” wiodących zakładów pracy pod tytułem „Stanowisko w sprawie reformy społeczno-gospodarczej kraju” jako oficjalny dokument zjazdowy. To opracowanie było państwu rozdane w numerze 29 gdańskiego „Tygodnika Solidarność”. Nie będę przedstawiał tez, które tam są, i rozwiązań szczegółowych, bo to by było za długie. Chciałbym tylko wspomnieć o jednym, mianowicie istota podejścia do problemu samorządności pracowniczej wygląda następująco: dopuszcza się możliwość ograniczania samodzielności przedsiębiorstw, takich jak PKP, poczty i inne, natomiast postuluje się, aby kompetencje samorządu w każdym przedsiębiorstwie były pełne w granicach niepełnej samodzielności przedsiębiorstwa. I wybór dyrektora czy też zawiadowcy stacji kolejowej przez samorząd jest oczywiście bezsporny.

Ale korzystając z tego, że mi prezydium zezwoliło, teraz we własnym imieniu delegata na zjazd chciałbym państwu przedstawić parę myśli programowych, które zajmą tutaj 5 minut, a mianowicie dotychczasowy program naszego związku…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, kolego, ale w tej chwili kolega przekracza swoje kompetencje. Albo to jest głos w imieniu regionu i wtedy kolega ma, zgodnie z naszymi ustaleniami, wygłosić tezy programowe regionu, albo jest to dyskusja programowa i proszę o zapisanie się do dyskusji programowej zgodnie z przyjętym trybem.

JERZY MILEWSKI

Kompetencji nie przekraczam, wniosek, który złożyłem, precyzował, w jaki sposób chcę zabierać głos. Myślałem, że to zostało zaakceptowane.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Nie, to…

JERZY MILEWSKI

Jeśli nie, przepraszam bardzo.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, to jest pewne nieporozumienie. Bardzo przepraszam, było nieporozumienie, jak widać. Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, w takim razie poprosiłbym przedstawiciela – bo to są przedstawiciele przemawiający w imieniu regionów, to mają być tezy programowe w imieniu regionów. Proszę bardzo o przedstawiciela Dolnego Śląska, kolegę Antoniego Lenkiewicza. Przygotowuje się kolega Andrzej Sobieraj w imieniu Ziemi Radomskiej.

Proszę uprzejmie.

ANTONI LENKIEWICZ

Szanowni delegaci, ograniczę się jedynie do siedmiu punktów – spraw nie tyle najważniejszych, co spraw najpilniejszych…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, jeszcze chwileczka, jeszcze chwileczkę, jeśli można. Ponieważ kolega Andrzej Sobieraj zrezygnował, ponieważ tezy już były zgłaszane kilkakrotnie, które miał przedstawić, przygotowuje się kolega Andrzej Borzęcki z Małopolski. Proszę bardzo, jeżeli tezy mogą się powtarzać, proszę o zaoszczędzenie czasu.

Proszę bardzo, kolego.

ANTONI LENKIEWICZ

Uważamy, że sprawą niezmiernie pilną i ważną jest powołanie samorządowego centrum informacyjno-dyspozycyjnego w zakresie produkcji i dystrybucji takich artykułów, jak węgiel, energia, lekarstwa, artykuły żywnościowe. Jest to problem oczywiście związany z kontrolą, ale tą kontrolą, do której społeczeństwo ma prawo i musi mieć prawo, i które musi orientować się i już od zaraz zająć się sprawą prawidłowego nadzoru nad produkcją, której jesteśmy wytwórcami.

Drugą sprawą zasadniczą, ale też skonkretyzowaną do konkretnej propozycji, jest problem informacji. Społeczeństwo reprezentowane przez nasz związek nie może być wielkim niemową i musi uzyskać pół godziny codziennie programu telewizyjnego w ogólnopolskim programie radia i telewizji [oklaski]. I drugą sprawą z tego punktu jest podjęcie starań w celu uzyskania i możliwości wydawania gazety codziennej Solidarności w nakładzie minimum jednego miliona egzemplarzy [oklaski].

Kolejną sprawą, która wymaga programowych uregulowań i naszego stanowiska, jest handel zagraniczny. Jedną z przyczyn kryzysu, przyczyn bardzo ważnych i bardzo mocno rzutujących na naszą sytuację, jest nieprawidłowy rozrachunek w zakresie handlu zagranicznego [oklaski]. Handel zagraniczny nie może być tajemnicą państwową, a rozrachunki oparte na rublu transferowym, które kosztują nas 4 miliardy dolarów rocznie, szacunkowo licząc, nie mogą być tajemnicą i muszą być ujawnione, rozliczone, umowy muszą być zweryfikowane [oklaski]. Łączy się to bezpośrednio z koniecznością przystąpienia Polski do Międzynarodowego Funduszu Walutowego i związek powinien te starania poprzeć [oklaski].

Naszą nadzieją i konkretną szansą w zakresie poprawy sytuacji poszczególnych obywateli jest rolnictwo oparte na indywidualnych gospodarstwach rodzinnych i poparcie w tym zakresie ze strony naszego związku, współdziałającego ze Związkiem Rolników Indywidualnych w ramach Solidarności, nie może ani dnia zwlekać. Musi doprowadzić do zagospodarowania każdego hektara nieużytków i każdego hektara ziemi, która w sposób nieefektywny pozostaje w dyspozycji PGR i SKR [oklaski].

Związek musi od zaraz poprzeć indywidualną działalność gospodarczą, działalność prywatnych wytwórców, działalność małych młynów, małych rzeźni, małych mleczarni i wszystkich tych zlikwidowanych jednostek działalności gospodarczej [oklaski]. Gigantomania, jako jedna z wad systemu, musi być właśnie przezwyciężona przez inicjatywę oddolną, realizowaną w miastach i miasteczkach, gdyż tylko w ten sposób można zwiększyć i kontrolę, i efektywność, i z dnia na dzień poprawiać naszą sytuację gospodarczą.

Emigracja zarobkowa, uważamy, jest również jedną z form wyjścia z trudnej sytuacji i wymaga ona zorganizowanego działania związku. Emigracja zarobkowa jest faktem, ale dzieje się i realizowana jest w sposób ubliżający, upokarzający, w sposób nieefektywny. Myślę, że związek Solidarność, mający tak wspaniałe kontakty ze związkami zawodowymi na całym świecie, może w tej sprawie wykazać poważne inicjatywy i zadbać, żeby Polacy, którzy wyjeżdżają w celach zarobkowych, mogli w sposób zorganizowany i godziwy te zarobki realizować i do kraju przywozić [oklaski].

Ostatnią sprawą, doraźną i ważną, jest problem przywilejów, z których korzysta aparat partyjno-rządowy, i przywilejów, z których korzystają i emeryci, i renciści tego aparatu. Te przywileje oparte na dekrecie z 1972 roku otoczone są tajemnicą, a kosztują kraj wieleset milionów złotych miesięcznie i… [oklaski] w tej sytuacji, w jakiej kraj żyje, tolerowanie i przemilczanie tej sprawy jest niesprawiedliwością społeczną, wymagającą bezpośredniego działania.

Bezpośrednim działaniem, związanym z przywilejami, jest również konieczność prowadzenia akcji przejmowania budynków i obiektów, które w sposób nieefektywny i sprzeczny z interesem społecznym wykorzystywane są w nadmiernej ilości przez partie, przez organizacje przez rząd popierane i przez inne instytucje, które nie służą społeczeństwu [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję, dziękuję bardzo koledze.

Chciałbym w tej chwili podziękować przedstawicielom Pomorza Zachodniego, którzy uznali, że ich tezy już były, praktycznie biorąc, wyczerpane w poprzednich wystąpieniach i zrezygnowali z głosu w dyskusji. Dziękuję bardzo [oklaski].

Chciałbym poprosić kolegę Mirosława Krawczaka z Zielonej Góry, przygotowuje się kolega Janusz Sanocki z Nysy. Kolega Krawczak także dziękuje za zabranie głosu – tezy zostały wyczerpane. Poproszę kolegę Janusza Sanockiego z Nysy i przygotowuje się z Wielkopolski kolega Janusz Pałubicki. Dziękuję bardzo za wycofanie głosu, jeżeli tezy zostały już wyczerpane w innych przemówieniach.

[PD 1kzd_1t_19b_19810908 – 42 minuty 9 sekund]

JANUSZ SANOCKI

Proszę państwa, moje wystąpienie będzie bardzo krótkie, ponieważ zdecydowana większość tez została wyczerpana przez przedmówców, a zwłaszcza przez świetne wystąpienie pana Lenkiewicza. Natomiast chciałbym zaprezentować tylko jeden punkt, punkt zdaniem moim i moich wyborców najistotniejszy, punkt o kluczowym znaczeniu. Ten punkt wprawdzie również był podnoszony tutaj. Mianowicie, chciałem zaakcentować sprawę przeprowadzenia, poprzeć tę sprawę, przeprowadzenia wolnych, demokratycznych wyborów, pięcioprzymiotnikowych, w oparciu o nową demokratyczną ordynację do Sejmu i rad narodowych. Ten najwyższy organ przedstawicielski naszego państwa, jakim jest Sejm, nie może być organem mianowanym, musi to być organ wyłoniony z narodu; wtedy unikniemy generalnie tych wszystkich sprzeczności, tych wszystkich konfliktów, które w przeciągu tego roku nam nieustannie towarzyszą w realizacji nawet najbardziej podstawowych i sprawiedliwych celów społecznych. Proszę państwa, swoje wystąpienie kończę, przekazując tezy Komisji Programowej. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W takim razie proszę bardzo, kolega Borzęcki z Małopolski i następnie kolega Janusz Sanocki z Nysy. Zrezygnował?

ANDRZEJ BORZĘCKI

Proszę państwa, jestem zobligowany przez zespół delegatów Regionu Małopolska do zabrania głosu, przy czym chciałbym uniknąć powtarzania spraw, które tu już były wielokrotnie powtarzane. Chcielibyśmy się skupić na kilku zagadnieniach i jeżeli one w sumie nie stanowią spójnego materiału, no, to dzięki, powiedzmy, wskutek takiego właśnie trybu prowadzenia dyskusji. Szczegółowy materiał przekazaliśmy już do właściwego zespołu tematycznego Komisji Programowej.

Pierwszą sprawą jest ocena sprawozdania Krajowej Komisji. Delegaci Regionu Małopolska wysoko oceniają treść referatu sprawozdawczego Krajowej Komisji Porozumiewawczej przedstawionego przez pana Andrzeja Celińskiego, stwierdzając, że zostały w nim uwzględnione wszystkie istotne problemy, jakie zarysowały się w działalności związku w okresie pierwszego roku jego istnienia, a sformułowane w referacie oceny i wnioski pokrywają się z naszym stanowiskiem. Niemniej delegaci oczekiwać będą szczegółowego sprawozdania będącego podstawą do…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, proszę o porządek na sali. Bardzo proszę.

ANDRZEJ BORZĘCKI

…będącego podstawą dla udzielenia absolutorium Komisji Krajowej…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Środkowy region, proszę bardzo o spokój. Region numer sześć.

ANDRZEJ BORZĘCKI

…przed II turą zjazdu i oczekujemy, że materiał ten zostanie wcześniej przesłany regionom.

Jeśli chodzi o organizację pracy programowej, bo na tym zagadnieniu chciałbym się przez moment skupić, to organizacja przyjęta w naszym regionie pokrywa się z tą, jaką przyjęła Komisja Krajowa w celu przygotowania zjazdu. Chodzi tu o powołanie stałych zespołów problemowych, których zadaniem jest wstępne formułowanie zadań programu, a po uzyskaniu opinii ekspertów – przedstawienie właściwemu ciału ustawodawczemu do akceptacji. Jesteśmy zdania, że zespoły problemowe – także po wyborze Komisji Krajowej – jako zespoły problemowe czy programowe Komisji Krajowej powinny działać stale. Uważamy za wskazane zapoznać z tą organizacją właśnie pozostałe regiony, bo można przez to osiągnąć istotny cel: program kompleksowy, wieloodcinkowy, który nadawałby się do realizacji w każdych okolicznościach i który pozwoliłby związkowi osiągać postępy na odcinkach, które w danej chwili nie byłyby blokowane oporem władz. Dotychczasowa taktyka władz, polegająca na stosowaniu oporu i wybiegów wszelkiego rodzaju w sprawie, która aktualnie angażowała cały związek i wszystkich jego działaczy – bowiem uważaliśmy tę sprawę za najważniejszą – sprawiało to wrażenie, że władze nie godzą się lub utrudniają rozwiązanie tej tylko jednej sprawy, z powodów, które były szeroko, a przy tym demagogicznie przedstawiane społeczeństwu w warunkach monopolu na informacje, monopolu wykonywanego przez władze. Stwarzało to także domniemanie, że inne problemy nadawałyby się do rozstrzygnięcia, gdyby związek się nimi zajmował, a nie tą właśnie sprawą, którą władze uznają za najtrudniejszą.

Otóż realizowanie zadań programowych na wszystkich odcinkach jednocześnie doprowadzić musi do alternatywy. Albo władze blokują niektóre odcinki, a na innych my będziemy mogli realizować zadania swoje programowe, co daje zaspokojenie konkretnych potrzeb społecznych, ludzkich i związkowi progresję sukcesu i zwiększa jego wiarygodność wśród szerokich rzesz jego członków. Drugim członem alternatywy jest sytuacja, w której władze blokują wszystkie odcinki naszej działalności, a wtedy w odbiorze społecznym tracą resztki wiarygodności, co konsoliduje opinię społeczną wokół programu związku w całym jego kształcie. Takie założenia strategiczne przyjmujemy, ale oczywiście praca właściwego zespołu problemowego doprowadzi zapewne do weryfikacji tego założenia strategicznego.

Realizacja zadań programowych wymaga jedności działania, przy zachowaniu demokracji i oddolnego kierunku kształtowania działalności związku. Są to pozornie sprzeczne ze sobą zasady. W związku na ten temat do tej pory panuje kontrowersja, a ostatnie decyzje, jakie podjęliśmy tutaj, dotyczące struktury władz krajowych, dają już pewną odpowiedź co do opcji, co do wyboru jednego z wariantów. I w tych warunkach wydaje się rzeczą szczególnie ważną, ażeby rozwiązywać system tej sprzeczności za pomocą odpowiednich mechanizmów krytyki i pociągania do odpowiedzialności władz związkowych w określonych sytuacjach. Powinny być przewidziane w praktyce, a być może także w statucie, instytucje interpelacji, wotum zaufania, wotum nieufności, określenie warunków, w jakich może nastąpić zastosowanie tych instytucji, z jakimi skutkami prawnymi. Może to łączyć się często ze sprawami…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Halo, halo, bardzo przepraszam. To, co się dzieje tam w rogu sali, jest nie do przyjęcia. Proszę bardzo o zajęcie miejsc. Przepraszam bardzo. Ja nie wiem, co się dzieje w tej chwili na sali.

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_19b_19810908]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_20a_19810908]

Proszę bardzo, żeby tablica świetlna nie dopuszczała żadnych komunikatów poza prezydium. To jest po pierwsze. Musi być porządek na sali. Po drugie, była umowa, że to odbywa się wyłącznie w przerwach. Proszę bardzo o zajęcie miejsc, musi być porządek na sali [oklaski]. Proszę bardzo o kontynuowanie, to jest naprawdę deprymujące.

ANDRZEJ BORZĘCKI

Za najważniejszy kierunek działania w zakresie, w strefie celów związku uznajemy, oczywiście, wdrożenie reformy gospodarczej, opartej na samorządzie i przedsiębiorstwie społecznym. Nie będę już się wdawać w to z przyczyn zupełnie zrozumiałych.

Jeśli chodzi o środki działania, najważniejszym aktualnie problemem jest informacja. Jest to jednocześnie środek do realizacji wszystkich innych celów programowych. Będzie tu chodziło o przełamanie monopolu państwowego, w razie dalszego oporu państwa – maksymalna rozbudowa własnych środków informacji, ale bez zwalniania presji na władze w kierunku realizacji osiągniętych już porozumień, przy czym system informacji związkowej powinien być w obecnej sytuacji podporządkowany celom programowym i szkoleniowym. Powinno nastąpić skupienie środków poligraficznych i materiałowych dla choćby przejściowego podniesienia nakładów prasy związkowej i tych materiałów informacyjnych, na które w pierwszym rzędzie oczekują związkowcy, ażeby dokładnie móc zrozumieć proponowane pewne zadania i jednocześnie jak najaktywniej uczestniczyć w ich realizacji. Informacja powinna być prawdziwa, szybka i masowa. Jeśli chodzi o informację faktograficzną, ta gromadzona jest centralnie, tam weryfikowana, opracowywana i rozsyłana do regionów. Wszystkie regiony winny wydawać codzienny serwis informacyjny zawierający syntetyczną treść faktograficzną i ewentualnie bardzo skrótowe, także centralnie opracowywane informacje na temat bieżących inicjatyw programowych. Biuletyny codzienne winny nie przekraczać jednej kartki formatu A4, ale być czytelne i przede wszystkim jak najszybciej dochodzić do odbiorcy. Ich nakład winien być możliwie największy, a koniecznie już nie mniejszy aniżeli jeden egzemplarz na najwyżej 30 członków związku, czytelników. Biuletyny winny codziennie docierać do wszystkich zakładów, najlepiej przy użyciu systemu informacyjno-kolportażowego, zbudowanego albo w oparciu o doświadczenia stosowanego w naszym regionie systemu ABC, systemu szybkiej łączności zakładów pracy, albo też np. w ramach systemu także konsultacyjnego, organizowanego przez oczka Sieci. Należy wykorzystać jak najszerzej sieć teleksów zakładowych.

Odrębnie wydawane muszą być tygodniki służące ogólnej dyskusji, prezentacji koncepcji programowych oraz materiałów krytycznych pod adresem związku i jego władz. W tygodnikach tych winny być także obligatoryjnie drukowane materiały programowe uznane przez władze krajowe związku za szczególnie ważne w bieżącej sytuacji, a więc naświetlające priorytety.

System informacyjny winien spełnić drugie także zadanie, mianowicie zbierać oceny i opinie członków organizacji zakładowych. Cały system informacyjny, oprócz elementu przekazującego, powinien zawierać także ten element odbierający informacje, to znaczy systematycznie badać opinie związkowców i sprawnie przekazywać opracowane dane zespołom problemowym.

Następna sprawa, o której chciałem wspomnieć, to ruch inicjatyw gospodarczych, prowadzony w Regionie Małopolska, szczególnie z inicjatywy Komitetu Robotniczego Hutników Huty im. Lenina. Mam ten materiał w pewnej objętości, nie wiem czy… zapełniając obecnie czas; jednocześnie nie jest to może, nie są to może ramy zbyt szerokie, prawda, zbyt szczegółowe przedstawianie tych zagadnień. Niemniej jednak inicjatywa, którą chciałbym przedstawić, jest, o ile nam wiadomo, dość oryginalna i dlatego pozwolę sobie jeszcze państwa tym na chwilę zająć. Podejmowane przez związek nasz działania na rzecz reformy gospodarczej wymagają, jeśli mają być skuteczne, głębokich zmian w moralno-ekonomicznej świadomości obywateli, stąd potrzeba ruchu społecznego, który spełniałby podwójną – wychowawczą i gospodarczą – rolę. Takim ruchem jest ruch społecznych inicjatyw gospodarczych, ruch ludzi, którzy postanowili wziąć własne sprawy we własne ręce, nie czekając na pomoc państwa, związków zawodowych i tym podobnych instytucji. W Małopolsce przyjęliśmy m.in. następujące główne kierunki budzenia inicjatyw gospodarczych: po pierwsze, budownictwo mieszkaniowe systemem gospodarczym; [po] drugie, użytkowanie hałd przemysłowych przez spółki robotnicze, co pozwala na łączenie ochrony środowiska z pozytywną działalnością gospodarczą; po trzecie, przejmowanie kontroli nad podupadłymi gospodarstwami rolnymi, będącymi własnością zakładów pracy; po czwarte, wielkie akcje społeczno-ekonomiczne o znaczeniu propagandowym. Tutaj – pomoc dla zakładów pracy działających w wolne soboty w odpowiedzi na apel Krajowej Komisji Porozumiewawczej; a) budowa fabryki maszyn rolniczych ze środków społecznych. Nasze koncepcje realizujemy już od kilku miesięcy. Ponad pół roku temu sekcja programowa Huty im. Lenina opracowała program działania w dziedzinie społeczno-ekonomicznej. Powstał w Hucie Klub Inicjatyw Gospodarczych, którego dziełem jest wielka, posiadająca kilkudziesięciu działaczy i ponad tysiąc członków spółdzielnia mieszkaniowa. Kolejnym zadaniem, które stawiają sobie działacze klubu, jest odzyskanie złomu żelaznego z zalegającej pod hutą hałdy. Kolejne kluby inicjatyw gospodarczych powstały, wzorem huty, na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Skawińskiej Hucie Aluminium…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo przepraszam, bardzo przepraszam, kolego. To nie jest reportaż dotyczący rozwoju grup inicjatyw. Natomiast proponowałbym stosować się do przyjętego trybu, to znaczy się – postawienie tez z uwypukleniem nie tylko celów, ale i sposobów załatwienia.

ANDRZEJ BORZĘCKI

Toteż właśnie…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę – taki tryb przyjęliśmy…

ANDRZEJ BORZĘCKI

Toteż właśnie…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Natomiast pełne teksty proszę o składanie do Komisji Programowej. Bardzo o to proszę [oklaski].

ANDRZEJ BORZĘCKI

Toteż…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o dokończenie istotnych tez i sposobów ich realizacji. Taki był przyjęty tryb wystąpień ze strony regionów. Bardzo o to proszę.

ANDRZEJ BORZĘCKI

Mówimy właśnie o sposobach realizacji.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Nie.

ANDRZEJ BORZĘCKI

Klub uniwersytecki pracuje obecnie nad założeniem Spółdzielni Mieszkaniowej „Poddasze”, której zadaniem będzie wykorzystanie dla potrzeb mieszkaniowych krakowskich strychów. Kolejnym obiektem zainteresowania będzie dla tego klubu uniwersyteckie gospodarstwo rolne. Skawiński Klub Inicjatyw Gospodarczych, świeżo założony, pragnie wspólnie z klubem nowohuckim i sekcją inicjatyw społecznych zarządu regionalnego wybudować fabrykę maszyn rolniczych na terenie dawnej huty aluminium. Była pewnego rodzaju konwersja produkcji huty aluminium. Sekcja inicjatyw społecznych zamierza pomagać wszystkim chętnym do gospodarowania własnymi siłami w zakładaniu własnych klubów inicjatyw gospodarczych. Podjęła ona również, kierując się wolą załóg zakładów pracy, apel KKP o osiem dodatkowych wolnych sobót dla kraju. Utworzone zostały dwa punkty informacyjno-konsultacyjne, gdzie eksperci OPSZ udzielać będą zainteresowanym załogom porad prawnych, ekonomicznych i innych. Program ruchu inicjatyw gospodarczych jest programem nie jedynie teoretycznym, lecz również praktycznym. Tworzy się on w działaniu w miarę podejmowania kolejnych konkretnych inicjatyw… [delegaci od pewnego czasu podnoszą mandaty].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Koledzy, bardzo proszę, myśmy nie przyjęli takiej formy. Nie ograniczaliśmy czasu na wygłoszenie tez programowych i sposobów ich realizacji. Zwracam uwagę koledze, że sala nie odbiera tego wystąpienia w ten sposób, jak było zaproponowane. Proszę bardzo, jeżeli kolega ma jakieś tezy do przedstawienia, bardzo proszę.

ANDRZEJ BORZĘCKI

Przedstawiłem sprawę ruchu inicjatyw gospodarczych tak jak ona została przez autorów sformułowana. Byłem tutaj też i zobligowany do przedstawienia i w takiej postaci, i w takiej formie, w jakiej inicjatorzy materiał przedstawili.

Chciałbym zasygnalizować jedynie dwie sprawy, które w naszym przekonaniu zasługują na szerszą uwagę, ale których wobec niezbyt pozytywnego odbioru sali – bo one są istotnie zbyt szczegółowe te sprawy – zasygnalizować kierunki. Mianowicie, ochronę środowiska naturalnego i sprawy kultury. Oba te zagadnienia pilotowane jakoś, prawda, przez naszą organizację regionalną będziemy starali się referować na bieżąco, a regionom przekazywać w materiałach informacyjnych, a szczegółowe wnioski na ten temat przedstawiamy Komisji Programowej. Dziękuję bardzo [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze.

Proszę państwa, prosiłbym bardzo, aby Komisja Programowa w sposób skuteczny przejmowała materiały od kolegów przemawiających. Chodzi o to, żeby nic nie uronić, co mogłoby być zawarte w naszym programie. Proszę bardzo o skuteczne działanie Komisji Programowej. To jest bardzo istotny zysk z tych przemówień – może być zyskiem lub może niczym się nie zakończyć.

Proszę państwa, jako ostatni przed przerwą kolacyjną zabierze głos kolega Janusz Pałubicki z Wielkopolski.

Proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_20a_19810908 – 10 minut 24 sekundy]

JANUSZ PAŁUBICKI

Proszę państwa, nasz dokument ma charakter deklaracji programowej i przedstawię go państwu w sposób selektywny, to znaczy omijając te elementy, które były wyraźnie już sformułowane w innych tekstach.

„Związek a społeczeństwo”

„NSZZ »Solidarność« powstał w trakcie kolejnego społecznego protestu przeciw uciskowi ludzi pracy w socjalistycznym państwie, którego ustrój miał zapewnić dobrobyt materialny ludziom pracy i niekonfliktowe stosunki społeczne. W naszym kraju teoria ta nie sprawdziła się, a w trakcie jej realizacji rozmiar nieszczęść dotykających nasz naród przybrał charakter katastrofy społecznej. Upadek gospodarki wywołał protest najsilniejszej grupy społecznej, czyli pracowników, a zakres szkód objął jednak wszystkich obywateli, niezależnie od ich wieku produkcyjnego i stosunku do pracy. Gdyby członkowie naszego związku podjęli walkę tylko o swoje prawa, wówczas zaatakowaliby mimo woli nieprodukcyjnych członków swoich rodzin oraz innych ludzi, którzy nie mają siły, aby tak zdecydowanie bronić swych interesów. Nie jest możliwe lekceważenie powszechnego zła i domaganie się zabezpieczenia przed nim tylko dla pracowników. Z tego powodu musimy tworzyć płaszcz ochronny nad samoorganizowaniem się społeczeństwa, a program związku musi mieć charakter ogólnospołeczny, mimo iż tak

szeroki jego zasięg jest dla związku oczywistym obciążeniem w porównaniu z programem ściśle zawodowym.

Aby zagwarantować ludziom pracy przysługujące im z ich woli prawa i sposób ich realizacji, należy:

1) zastąpić dotychczasową centralnie sterowaną strukturę społeczną nową strukturą pozbawioną czyjegokolwiek monopolu na dysponowanie środkami produkcji oraz monopolu środków masowego przekazu;

2) zwalczać wszelkie próby zachowania lub wytworzenia takich monopoli w rękach grupy ludzi lub organizacji;

3) doprowadzić do podejmowania decyzji społecznych i ekonomicznych wyłącznie na takim najwyżej dopuszczalnym poziomie, jaki obejmuje wszystkich ludzi bezpośrednio zainteresowanych terytorialnie skutkami tej decyzji;

4) działać na rzecz powstawania i stosowania prawa jako opisu i regulatora istniejących, a nie przyszłych stosunków społecznych. Obecne społeczeństwo nie może być narzędziem w rękach władzy dla osiągnięcia jakiegoś wyższego celu, np. nowego społeczeństwa. Społeczeństwo jest ostatecznym celem samym w sobie i środkiem do osiągnięcia tego celu.

Dążyć będziemy w ramach wskazanych wyżej warunków do:

– uzależnienia dochodów ludzi od wartości wykonywanej przez nich pracy,

– zagwarantowania pokrycia istniejących i rosnących potrzeb bytowych i społecznych przez prawidłowe mechanizmy organizujące społeczeństwo,

– zagwarantowania dobrych warunków rozwoju ludziom w wieku przedprodukcyjnym i zagwarantowania godziwego wypoczynku ludziom w wieku poprodukcyjnym, ze szczególnym uwzględnieniem pracowników przedwcześnie tracących zdolność do pracy z powodu uciążliwości pracy”.

Proszę państwa, ten wstęp posiada krótkie rozwinięcie. Gdyby państwa to rozwinięcie nudziło, to proszę o podnoszenie mandatów.

„W czasie okupacji 1939–1945 pod władzą kolejno wojsk niemieckich i rosyjskich pozbawiono znaczenia w Polsce klasę kapitalistów. Rolę właścicieli, dysponentów środków produkcji przejęła i utrzymuje kilkusetosobowa klasa politycznych prominentów. Uczyniła to dla ludu i w imię ludu, jednak dysponowała środkami produkcji, przymusu i indoktrynacji zgodnie ze swoim programem działania oraz według własnych metod. Ponieważ program i metody oddalały od klasy pracującej moment osiągnięcia dobrobytu, ponieważ w Europie wyższy poziom życia osiągały kraje bardziej zacofane od Polski przedwojennej, ponieważ teoria coraz bardziej oddalała się od praktyki, dlatego dla utrzymania politycznego monopolu klasa prominentów, zwana później też klubem właścicieli Polski Ludowej z PZPR, niszczyła lub obezwładniała wszystkie instytucje społeczeństwa, które mogły służyć wyrażaniu woli społecznej [delegaci od pewnego czasu podnoszą mandaty].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Halo, halo, kolego, bardzo proszę o przyjęty tryb wygłaszania – to mają być tezy ze sposobem ich realizacji, natomiast tego typu tryb wygłaszania powoduje zdenerwowanie sali i kolegów, no reakcje są takie. Niech kolega zmieni tryb wygłaszania. Bardzo proszę dalej. Ale to ma być teza i sposób jej realizacji, a nie pełny tekst. Pełny tekst do komisji. Proszę bardzo.

JANUSZ PAŁUBICKI

Dobrze.

Proszę państwa, w takim razie… Ta triada, tzn. monopol środków przymusu, środków indoktrynacji i środków gospodarczych oznacza, że stoimy wobec klasy, która zmonopolizowała w swoich rękach w zasadzie wszystko, co decyduje o życiu społeczeństwa. Wobec tego dla związku jedyną szansą jest cofnięcie tej koncentracji, tzn. pozbawienie klasy prominentów politycznych środków gospodarczych, co możemy uczynić poprzez samorządy, oraz środków indoktrynacji poprzez pozbawienie wpływu na mass media oraz na rozwój nauki i kultury. Natomiast w ramach naszego ograniczenia się możemy i powinniśmy pozostawić w ich rękach środki przymusu, to znaczy wojsko i milicję. Możemy tak zrobić, aczkolwiek jest to ryzykiem. Musimy to zrobić, aby zachować tę czerwoną czapeczkę, która chroni nasz kraj przed poważniejszymi kłopotami. Ale rozwiązanie tego pozostawienia środków przymusu musi wymagać, po pierwsze, przenegocjowania form tworzenia i stosowania prawa, tak ażeby przy byle okazji nie dochodziło do konfliktów z tą władzą, która w tej chwili w ręce swojej rzeczywiście skuteczne posiada tylko środki przymusu, oraz ustalenie zasad powszechnego dostępu przez wszystkich do dwóch pozostałych dziedzin, tzn. gospodarczej i indoktrynacji. W ramach tego działania musimy zwrócić uwagę na wszystkie istniejące organizacje, którym powinniśmy wytworzyć możliwość egzystencji, bez wpływania na ich losy. Tak ażeby nie przejąć tej nieszczęśliwej, znanej nam wszystkim, roli PZPR w podporządkowywaniu sobie życia publicznego. Tu mamy zdecydowanych sojuszników, przede wszystkim Kościół w sferze odbudowy etycznej społeczeństwa, ale wiąże się to równocześnie z dziedziną indoktrynacji, oraz samorządy, którym powinniśmy pomóc w zapewnieniu właściwego miejsca w życiu politycznym kraju, tzn. jako udział w izbie gospodarczej Sejmu i rad narodowych. Mamy również Związek „Solidarność” Rolników Indywidualnych, z którymi mamy pewne zdecydowane sprzeczności działania, tzn. oni są producentami żywności, którą my chcemy kupić jak najtaniej. Wobec tego musimy dążyć do wytworzenia formy pośrednictwa z tym związkiem, tak ażeby wspólne z nimi działanie nie było narażone z powodu drobniejszych konfliktów.

W sferze gospodarki chcemy zwrócić uwagę na to, że związek nie powinien łączyć w swoich rękach decydowania, dlatego że nie można pogodzić ze sobą zaganiania ludzi do pracy z równoczesnym dbaniem o ich interesy. Wobec tego wszelkie decyzje dotyczące gospodarki powinny mieć charakter postulatywny, a nie wykonawczy, dlatego żebyśmy w ten sposób nie przejęli roli PZPR.

W ciągu dalszym mówimy o potrzebach bytowych, określanych przede wszystkim przez prawo, środowisko, opiekę nad zdrowiem, płace i dochody, opiekę społeczną, wypoczynek, kulturę, oraz, na końcu, sprawy wewnętrzne związku, które, najogólniej mówiąc, powinny nas zabezpieczać przed wejściem na drogę, którą znamy, przed drogą zbytniej koncentracji i centralizacji władzy, tak ażeby nie stało się to formą, której się nie pozbędziemy. Dziękuję [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy bardzo koledze.

Proszę państwa, przed rozejściem się na przerwę chciałbym jeszcze poinformować osoby, które nie w pełni zrozumiały nasz system ustalania uchwał, że jest pierwsze czytanie, w tym momencie decydujemy się, czy warto nad tym pracować, czy nie. Ale każda z osób ma prawo włączyć się do pracy. Jeżeli się nie będzie zgadzała z rezultatami tej pracy, ma prawo wystąpić razem z Komisją Uchwał i Wniosków. To nie jest ograniczenie demokracji, to jest uporządkowanie sprawy, żeby pracować nad tekstem, a nie załatwiać później, poza całym… Zwracam uwagę, że wnioski formalne są zgłaszane na piśmie z podpisem szefa delegacji.

Proszę bardzo. Proszę bardzo, sekretariat przyjmuje. Koledzy, prosimy bardzo.

Żeby nie przedłużać czasu, mamy tego typu sprawę. Prawdopodobnie około godz. 20 mamy przyjście Komisji Statutowej, do godziny 20.00 musimy załatwić wiele rzeczy, a przede wszystkim nie spóźnić się. Chcemy zacząć dalszą część obrad punktualnie o godzinie 20.00. Dziękuję bardzo i życzę smacznego. Dziękuję również za umożliwienie konstruktywnego prowadzenia obrad. Bardzo dziękuję państwu.

[Przerwa]

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

[Brak fragmentu nagrania]

…przedstawiciela Komisji Statutowej do stołu prezydialnego. Proszę delegatów o wchodzenie na salę – za chwilę zaczynamy obrady. Powtarzam: wszystkich delegatów prosimy o zajęcie miejsca w swoich sektorach. Przedstawiciela Komisji Statutowej prosimy do stołu prezydialnego.

Proszę, zaczynamy obrady kolejnej sesji naszego zjazdu. Ponieważ Komisja Statutowa, przed chwilą przewodniczący pan Koziatek oświadczył, że nie była w stanie powielić tekstu zaproponowanego pod dyskusję, dyskusja statutowa musi zostać odłożona. W związku z czym chciałem zaproponować drugie czytanie uchwał, które w dniu dzisiejszym względnie w dniu wczorajszym były w pierwszym czytaniu i do których państwo uwagi swoje składali do kolacji i w czasie kolacji.

Chciałem zapytać państwa, czy państwo zgadzają się, ażebyśmy w tej chwili zajęli się sprawami uchwał w drugim czytaniu. Powtarzam, ze względu na ruch na sali prosiłbym o zajmowanie miejsc. Komisja Statutowa nie jest gotowa do dyskutowania statutu, w związku z czym, zanim przystąpimy do dalszej dyskusji programowej, prezydium proponuje drugie czytanie, ewentualną dyskusję, i przegłosowanie szeregu uchwał. Są to uchwały następujące: na początek, dopóki jeszcze nie będziemy mieli jeszcze kompletu, proponuję, ażeby komisja zajęła się sprawami uchwał o charakterze bardziej formalnym, jak uchwała w sprawie legitymacji związkowych, następnie – współpracy z organizacjami, wreszcie mamy ważną uchwałę o sytuacji w Bydgoszczy i sprawa zaproszeń na II turę związków twórczych. Pozostałe uchwały są jeszcze w redagowaniu i zostaną zgłoszone zjazdowi.

Powtarzam postawione przez siebie pytanie: czy państwo akceptują dopuszczenie Komisji Uchwał z drugim czytaniem uchwał? Kto jest za, proszę o poparcie przez podniesienie ręki z mandatem.

Przepraszam bardzo, nie zauważyłem, że jest głos w tej sprawie. Rejon trzeci.

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 3

Chcielibyśmy wiedzieć, jaki jest proponowany na dzisiaj porządek obrad.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Nie słyszymy, proszę trochę dalej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 3

Chcielibyśmy wiedzieć, jaki jest proponowany na dzisiaj porządek obrad.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, porządek obrad, rozumiem, jest ten, który proponowano przed obiadem, tzn. porządek obrad według naszego porządku obrad zjazdowego, z przyznaniem priorytetu sprawom statutowym i sprawom uchwał, które powinny być uchwalone w pierwszej turze zjazdu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Ja jeszcze chciałem… Można mikrofon?

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę, przewodniczący jeszcze na ten temat.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa… Halo. Proszę państwa, ja jeszcze chciałem poinformować o następującej sytuacji. Otóż Komisja Statutowa zakończyła swój etap pracy nad projektem poprawek do statutu, z tym że koledzy z Komisji Statutowej doszli do wniosku, że referowanie ustne tych zapisów, których jest około 5 stron maszynopisu, ma sens wtedy, kiedy państwo będziecie mieli ten tekst przed sobą. W związku z powyższym około godz. l8.00 dali go do druku. Pech chciał, że akurat w tym momencie, jak to miało być drukowane, wysiadła maszyna powielająca, główna, która tutaj jest. W związku z tym ten tekst będzie na jutro rano. I dlatego Komisja Statutowa zwróciła się do nas, żebyśmy im umożliwili od jutra rana referowanie tego i załatwianie, gdyż ta dyskusja, gdy będziemy mieli przed sobą teksty, będzie na pewno bardziej uporządkowana. I prezydium się do tego przychyliło.

Odnośnie porządku obrad to jeszcze raz informuję, że istnieją dwa punkty porządku obrad dzisiejszego zjazdu krajowego. Pierwszy to jest dyskusja programowa i nad sprawozdaniem KKP, i do niej jest zapisanych szereg regionów i osób indywidualnych, które przemawiają, oraz drugi to jest sprawa statutu. I działamy zgodnie z tym, cośmy uzgodnili. Pierwszy priorytet mają sprawy statutowe. Gdy nie ma nad nimi pracy, bo są materiały w powielaniu albo pracuje komisja, to na drugim miejscu są uchwały nagłe, to jest takie, które komisja wnioskowa i prezydium, na wniosek delegacji, uzna za uchwałę, którą musi ta tura podjąć ze względu na bieg wydarzeń w kraju. I na trzecim miejscu jest dyskusja programowa i nad sprawozdaniem KKP. I tak cały czas się konsekwentnie tego trzymamy, proszę państwa.

W związku z powyższym w tej chwili kolega zarządzi stosownie do tego prowadzenie obrad, i taki tryb został ustalony na zebraniu, znaczy uzgodniony na zebraniu przewodniczących zarządów regionów i zespołów regionalnych, a następnie zaakceptowany przez państwa zaraz po obiedzie. I bardzo bym prosił, żeby w związku z tym nie zadawać pytań, jaki jest porządek obrad. Jest taki, jaki uchwaliliśmy, z zaznaczeniem, że następuje po prostu priorytetowe ustawienie poszczególnych tematów. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję przewodniczącemu.

Czy to wyjaśnienie było wystarczające? Nie widzę głosów. Czy są protesty przeciwko tego rodzaju postawieniu sprawy? Nie ma. Zatem, proszę państwa, prosiłbym o przegłosowanie dopuszczenia w pierwszej kolejności Komisji Uchwał i Wniosków.

Kto jest za dopuszczeniem tej komisji? Kto jest przeciw? Dziękuję bardzo.

Komisja Uchwał i Wniosków. Z tym że ponieważ w tej chwili jesteśmy już w komplecie, proponuję, żeby zaczęła od spraw ważnych, a te sprawy formalne raczej w drugiej kolejności. Proszę przedstawiciela komisji wnioskowej.

[PROJEKTY UCHWAŁ ORAZ DEKLARACJI I KZD]

[PD 1kzd_1t_20a_19810908 – 28 minut 14 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Drugie czytanie projektów uchwał.

Pierwsza w sprawie Bydgoszczy: „Przez kilka miesięcy społeczeństwo z uwagą śledziło przebieg postępowania karnego przygotowawczego, prowadzonego w celu ustalenia winnych w wydarzeniach bydgoskich i pociągnięcia ich do odpowiedzialności karnej. Wyniki śledztwa miały przekonać wszystkich o równości wobec prawa, o tym, że nikt nie może stać ponad prawem.

Umorzenie postępowania karnego wobec osób winnych ewidentnego łamania praworządności godzi w podstawowe gwarancje zawartych porozumień społecznych, godzi w poczucie bezpieczeństwa każdego obywatela. Działania takie podważają zaufanie do linii porozumień społecznych. Ponadto umorzenie postępowania karnego w sprawie bydgoskiej świadczy o tym, że prokuratura w Polsce nie spełnia nadal swoich funkcji strażnika praworządności, organu z mocy ustawy powołanego do nadzoru nad przestrzeganiem prawa i do ścigania winnych jego naruszania. Przypominamy, że nie ustalono nigdy winnych naruszenia prawa przez osoby sprawujące władzę, w tym tragicznych wydarzeń roku 1956 i 1970, w których zginęli robotnicy walczący o godność. Działanie prokuratury, jak wskazuje na to sprawa bydgoska, nie uległo zmianie”.

Teraz, proszę państwa, jest akapit, który pozostawiamy do rozstrzygnięcia państwa, czy on się ma znaleźć w uchwale, czy nie ma się znaleźć, ponieważ były wnioski i za jego pozostawieniem, i za jego usunięciem.

„Nasz zjazd, jako najwyższa władza związku, wyraża wotum nieufności prokuraturze i osobiście prokuratorowi generalnemu Lucjanowi Czubińskiemu[21]. Zjazd zwraca się do Rady Państwa o odwołanie Lucjana Czubińskiego ze stanowiska oraz przedsięwzięcie innych środków przywracających prokuraturze jej właściwą funkcję”.

Teraz już jest niealternatywnie dalsza treść: „I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« w pełni podziela stanowisko Zarządu Regionalnego Bydgoskiego NSZZ »Solidarność« wyrażone w oświadczeniu i w podjętej uchwale z dnia 3 września w związku z umorzeniem śledztwa w sprawie tzw. wydarzeń bydgoskich. Zjazd daje wyraz przekonaniu, że słuszne żądania Regionu Bydgoskiego zostaną w pełni zrealizowane”.

Teraz są dwa warianty akapitów, z których czytam pierwszy: „Delegaci I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« uważają, że sprawa bydgoska, stanowiąc przykład łamania praworządności, powinna zostać włączona do działań związku na rzecz zapewnienia rzeczywistej równości wobec prawa w Polsce. Obrona tych praw należy do statutowych obowiązków związku i będziemy o nie nieustępliwie walczyć”.

Teraz czytam wariant drugi: „Delegaci I Krajowego Zjazdu NSZZ »Solidarność« przyjmują na siebie gwarancję włączenia sprawy bydgoskiej i szeregu innych spraw noszących znamiona łamania praworządności jako jeden z podstawowych punktów programu i strategii związku w obronie podstawowych praw człowieka. Obrona tych praw należy do statutowych obowiązków związku”.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Chciałbym prosić, ażeby autor, tzn. autorzy z Regionu Bydgoskiego, stwierdzili, czy mają jakieś zastrzeżenia do tego. Jeżeli nie ma, to znaczy rozumiem to jako akceptację. Czy mogę tak rozumieć? Bardzo prosiłbym.

Proszę bardzo, region szósty.

JAN PEREJCZUK (?)

Więc generalnie nie mamy zastrzeżeń co do formuły tej uchwały, ponieważ żeśmy nad nią wspólnie pracowali. Opowiadamy się za pierwszą wersją w sprawie prokuratora Czubińskiego oraz za drugim akapitem końcowym. I taką uchwałę prosimy, żeby zjazd podjął, ponieważ ta uchwała w ten sposób sformułowana będzie adekwatna do obecnej sytuacji i do walki, jaką przychodzi nam toczyć o praworządność w tym kraju. Jeżeli będziemy sprawę rozmydlali w sensie tym, że będziemy miękko stawiali sprawy, nigdy tej praworządności w prawidłowy sposób nie wywalczymy [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Region czternasty jeszcze chciał coś rzec.

JACEK MARCHEWCZYK[22]

Jacek Marchewczyk, nr mandatu 15030. Chciałem w sprawie, powiedzmy, atakowania personalnego, konkretnie prokuratora generalnego Czubińskiego. Wydaje się nam, znaczy doświadczenie uczy w tego typu działalności Solidarności, że ono jest najmniej skuteczne i najbardziej wpycha nas w konflikty, gdzie usztywnia się stanowisko związku. Wydaje mi się, być może sensowniejsze byłoby tego typu sformułowanie, że żądamy od prokuratora Czubińskiego po prostu zrobienia porządku w swojej prokuraturze. Dziękuję [gwar].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, ale czy kolega zgłaszał to w Komisji Wniosków? Bardzo przepraszam, kolega z rejonu czternastego, bo to jest swego rodzaju zmiana stylistyczna.

JACEK MARCHEWCZYK

Nie, nie zgłaszałem.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

No, zatem proszę państwa, Przepraszam, przerywam… [wymiana zdań w prezydium poza głównym mikrofonem]. Proszę państwa, przewodniczący zwrócił mi słuszną uwagę na to, że przyjęliśmy taką procedurę, że jedynie współpracujący z komisją mają tę sprawę w drugim czytaniu przedstawiać i do dyskusji mamy nie dopuszczać. Niemniej jednak, zdając sobie sprawę z tego, że sprawa jest istotna, prawda, sprawa jest ważna i tutaj koledzy mają pewne uwagi formalne, proponuję, ażeby jeszcze koledze z regionu dziesiątego udzielić głosu, jeżeli państwo nie zaprotestują.

Region dziesiąty, proszę… Region dziesiąty, proszę bardzo.

MIROSŁAW KRAWCZAK

Mirosław Krawczak, Zielona Góra. W kuluarach doszły do nas słuchy, może to są plotki…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę spojrzeć na salę.

MIROSŁAW KRAWCZAK

…że dzisiaj odwołano prokuratora Czubińskiego. Nie wiem, czy to jest wiadomość sprawdzona.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękujemy za tę informację.

Proszę państwa, jestem pod wyraźnym naciskiem, za który dziękuję, ażeby już przeprowadzić głosowanie. Zatem proszę o nierozmawianie w obecności, przede wszystkim przy mikrofonach… Region trzeci, panowie, panów słychać przy mikrofonie.

Proszę państwa, proszę o poparcie tej uchwały przez podniesienie mandatów. Kto jest za przyjęciem uchwały o treści, która została podana?

Proszę, siódmy, w sprawie formalnej.

ZYGMUNT ŁUPINA

Proponuję przyjąć taki tryb głosowania: najpierw nad tym akapitem, który ewentualnie zostanie usunięty, później nad dwoma wariantami końcowego akapitu, a dopiero na koniec nad całą uchwałą.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, może pan jeszcze…

Bardzo proszę, do regionu siódmego.

Pan będzie uprzejmy jeszcze raz wyraźnie wytłumaczyć.

ZYGMUNT ŁUPINA

Zygmunt Łupina, Region Środkowo-Wschodni. Przecież to jest wielowariantowa uchwała i trzeba głosować najpierw nad wariantami. Proponuję pierwsze głosowanie nad tym, czy umieścić ten akapit dotyczący Czubińskiego, czy nie. Następnie głosowanie – który wariant końcowego akapitu, a dopiero później na całość.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję, zrozumiałem. Uwaga wydaje się słuszna.

Czy państwo ją akceptują? Proszę o podniesienie mandatu przy akceptowaniu tej kolejności. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciw? Komisja Skrutacyjna niepotrzebna.

Wszyscy zaakceptowali, zatem trzymamy się kolejności takiej: pierwsza sprawa – czy akapit dotyczący prokuratora Czubińskiego ma być włączony czy nie.

Proszę, trzecie stanowisko.

ANDRZEJ SOBIERAJ

Chcę wnieść istotną sprawę dotyczącą prokuratora Czubińskiego. Mianowicie, wśród postulatów Ziemi Radomskiej jest postulat, by pan prokurator Czubiński również odpowiadał za wydarzenia czerwca [19]76 roku. Także nie powinno być pod dyskusję w ogóle brane… [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Niemniej jednak przyjęliśmy pewien sposób głosowania, który został zaproponowany przez pana i proponuję się już jego trzymać, bo chyba nie jest zły.

Wniosek, rozumiem, formalny ze stanowiska czternastego.

KRZYSZTOF MAKOWSKI[23]

Makowski, Piła. Stawiam wniosek o zmianę prowadzącego, ponieważ nie zna ustaleń, jakie myśmy podjęli wcześniej [oklaski] i wprowadza zamęt.

JERZY BUZEK – członek Prezydium I KZD

Proszę państwa, przegłosujemy tę sprawę, bo to jest wniosek formalny. Kto z państwa jest za zmianą prowadzącego zebranie? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek został oddalony [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo państwu za zaufanie, niemniej jednak uważam, że lepiej będzie, jeśli kolega przewodniczący poprowadzi w dalszym ciągu zebranie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w związku z powyższym przystąpimy do głosowania wariantów uchwały.

Ja proszę kolegę przewodniczącego komisji wnioskowej, aby odczytał sporny fragment końcowy. Proszę o odczytanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Wariant, to znaczy sprawa prokuratora Czubińskiego, akapit, który miałby się ewentualnie znaleźć w uchwale albo nie. Jeszcze raz go czytam: „Nasz zjazd jako najwyższa władza związku wyraża wotum nieufności prokuraturze i osobiście prokuratorowi generalnemu Lucjanowi Czubińskiemu. Zjazd zwraca się do Rady Państwa o odwołanie Lucjana Czubińskiego ze stanowiska oraz o przedsięwzięcie innych środków przywracających prokuraturze jej właściwą funkcję”. Proszę o przegłosowanie, czy ten akapit ma się znaleźć w uchwale, czy nie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto z obecnych jest za umieszczeniem akapitu o prokuratorze Czubińskim, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję, dziękuję [oklaski]. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę komisję o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów delegaci wypowiedzieli się za umieszczeniem tego akapitu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę teraz odczytać obydwa warianty w miejscu spornym.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Wariant pierwszy: „Delegaci I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« uważają, że sprawa bydgoska, stanowiąc przykład łamania praworządności, powinna zostać włączona do działań związku na rzecz zapewnienia rzeczywistej równości wobec prawa w Polsce. Obrona tych praw należy do statutowych obowiązków związku i będziemy o nie nieustępliwie walczyć”.

Wariant drugi: „Delegaci I Krajowego Zjazdu NSZZ »Solidarność« przyjmują na siebie gwarancję włączenia sprawy bydgoskiej i szeregu innych spraw noszących znamiona łamania praworządności jako jeden z podstawowych punktów programu i strategii związku w obronie podstawowych praw człowieka. Obrona tych praw należy do statutowych obowiązków związku”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest za wariantem nr 1, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest za wariantem nr 2? Dziękuję. Kto się wstrzymał w sprawie wyboru wariantu? Dziękuję.

Proszę Komisją Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów opowiedziała się za wariantem drugim.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym, proszę państwa, obydwa elementy wariantów zostały rozstrzygnięte. Nadano uchwale jednoznaczną treść, jak rozumiem.

Kto z kolegów jest za przyjęciem uchwały w brzmieniu ustalonym dotychczasowymi głosowaniami, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o podanie wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów delegaci opowiedzieli się za przyjęciem uchwały w sprawie Bydgoszczy [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, ja sądzę, że nasze stanowisko wyrażamy głosowaniami. Ja rozumiem te brawa, które po prostu poddajemy pod głosowania, z drugiej strony one po prostu wydłużają czas. Prosiłbym o skrócenie ich do racjonalnych rozmiarów lub zaniechanie.

Czy Komisja Uchwał i Wniosków ma następne uchwały?

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo referować.

[PD 1kzd_1t_20a_19810908 – 42 minuty 42 sekundy]

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Następnie chcieliśmy omówić uchwałę w sprawie tez programowych, zgodnie z głosowaniem przed południem. Otóż podstawą do opracowania tego stał się projekt zgłoszony przez Region Dolnośląski. W wyniku dyskusji z Komisją Programową, jak również w wyniku uwzględnienia 68 wniosków, wynik jest następujący i Komisja [Uchwał i] Wniosków proponuje, co następuje: otóż proponujemy, aby po pierwsze niezmieniony tekst dolnośląski został poddany pod głosowanie z następującym uwzględnieniem, przypomnę, że państwo dostaliście go, chodzi o to, że tekst ten ma stanowić oświadczenie pierwszej części zjazdu. I ma mieć charakter druku ulotnego, a nie zamkniętych tez programowych do dyskusji. Ma on stanowić również pewien element zwrócenia uwagi na najważniejsze problemy, jakimi ma się zajmować związek.

W związku z tym, jeśli państwo pozwolą, bym przeczytał tekst tego oświadczenia w wersji, jaką się udało uzgodnić z kolegami z Dolnego Śląska. Jest ona bardzo mało zmieniona, przez to syntetyczna i wyrazista oraz jeśli to nie zostanie zaakceptowane, będziemy musieli wrócić i w drugim czytaniu omówić bardzo wiele wariantów do każdego punktu, co jednak byłoby pracą bardzo długą i uciążliwą. W związku z tym przystępuję do czytania tekstu:

„Oświadczenie pierwszej części zjazdu Krajowego NSZZ »Solidarność«”.

„Celem nadrzędnym NSZZ »Solidarność« jest tworzenie godnych warunków życia w gospodarczej i politycznie suwerennej Polsce. Chodzi o życie wolne od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa, w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie. Na dziś naród oczekuje od nas:

1) poprawy zaopatrzenia w żywność poprzez ustanowienie kontroli nad jej produkcją, podziałem i cenami we współpracy z Solidarnością Rolników Indywidualnych;

2) reformy gospodarczej poprzez tworzenie samorządów pracowniczych i likwidację nomenklatury partyjnej;

3) prawdy poprzez społeczną kontrolę środków masowej informacji i odkłamanie polskiej szkoły i kultury;

4) demokracji poprzez określenie kompetencji i wybór właściwych ludzi do rad narodowych i Sejmu;

5) sprawiedliwości poprzez zapewnienie równości wobec prawa, obronę ludzi więzionych za przekonania i represjonowanych za działalność wydawniczą i związkową;

6) pomocy dla chorych i ubogich poprzez wzrost świadczeń i nadzór nad rozdziałem przysyłanych darów i leków;

7) węgla poprzez zagwarantowanie górnikom odpowiednich warunków pracy i niezbędnych przydziałów żywności.

Cele te osiągniemy w warunkach jedności naszego związku i solidarności jego członków. Działania różnych sił stwarzających poczucie zagrożenia zewnętrznego nie odbiorą nam woli walki o ideały Sierpnia ’80, o realizację porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia”.

To jest ten tekst bardzo mało zmieniony. Prosiłbym o przegłosowanie, czy jest on w tej formie akceptowany.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, czy to było pierwsze czytanie, czy drugie?

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

To jest drugie czytanie tego tekstu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że tak. Czy do niego było wnoszone jakieś warianty przez konkretnych współpracowników, czy nie?

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Zaznaczam, że w sumie zostało wniesionych 68 poprawek, niemniej są to wszystkie poprawki, które generalnie zmieniają charakter tego dokumentu, podczas gdy w założeniu ma być on krótką informacją o charakterze druku ulotnego. Stąd pytanie jest, czy zachowując ten charakter – bo uważamy, że nic się tutaj przy tym zachowaniu nie da zmienić – czy nie może być w tej formie przyjęty przez zjazd.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, może tak… Skoro było sześćdziesiąt kilka poprawek, to faktycznie jest sytuacja skomplikowana. Ja sobie tylko przypominam jedno, że było dzisiaj uzgodnienie takie, propozycja właściwie taka z regionów, żeby tę deklarację przyjąć po zakończeniu dyskusji programowej. A więc nie jestem pewien, czy to nie jest przedwczesne, i miałbym następującą prośbę do kolegów, żeby w sytuacji, kiedy jest tyle zastrzeżeń – tu już widzę szereg głosów z sali – abyśmy może przyjęli następujący tryb: to znaczy, żeby koledzy, którzy zgłaszali te poprawki, jednak przemyśleli ewentualnie ich uzgodnienie czy wycofanie. Jeżeli to będzie rzeczywiście niemożliwe – wtedy głosować. Chcecie głosować już, tak? Czyli Śląsk i tam… Proszę państwa, w takim razie… W wydrukowanym projekcie są jeszcze jakieś luki, tak? W tym projekcie, który państwo macie, tu zwrócono uwagę. Może pan przeczyta jeszcze raz punkt 5, bo podobno tekst, który jest dostarczony kolegom, się różni od tego tekstu, który pan czytał.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak, w istocie różni się, dlatego że Region Dolny Śląsk wyraził zgodę tutaj na wniesienie tej poprawki. Przeczytam jeszcze raz punkt 5: „Sprawiedliwości poprzez zapewnienie równości wobec prawa, obronę ludzi więzionych za przekonania i represjonowanych za działalność wydawniczą i związkową”. Jest uzupełnienie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czyli rozumiem, że komisja wnioskowa sugeruje uchwalenie takiego tekstu bez zmian, tak?

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak jest.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, a więc komisja wnioskowa proponuje uchwalenie tekstu bez zmian. Ewentualnych współpracowników, którzy zgłaszali do tekstu zastrzeżenia, ale tylko współpracowników, tak jak się umówiliśmy, którzy zgłaszali do tego tekstu zastrzeżenia, proszę o podejście i uzasadnienie swoich zastrzeżeń, przy czym może byśmy przyjęli…

Przepraszam, czego dotyczą protesty Wrocławia? Proszę tam, trzynastka.

WŁADYSŁAW FRASYNIUK

Proszę pana, przede wszystkim, że niezgodnie z uprzednim porządkiem pan proponuje po drugim czytaniu jeszcze raz wniesienie poprawek, i chciałem państwu powiedzieć, że zostały wprowadzone trzy poprawki…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_20a_19810908]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_20b_19810908]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przyjęliśmy zasadę, że uchwały głosujemy w ten sposób, że osoby, które mają zastrzeżenia, zgłaszają się do komisji wnioskowej i tam te zastrzeżenia referują, i ewentualne poprawki po prostu zgłaszają, zastrzeżenia referują łącznie z komisją. W związku z tym jeszcze raz proszę ewentualnych współpracowników, których wnioski odrzucono, żeby się wypowiedzieli. I tylko te osoby.

Proszę, pan jest taką osobą?

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chodzi o zupełnie inną sprawę. Sektor pierwszy nie otrzymał wcale projektu tej odezwy. A nie tylko sektor pierwszy, jest kilka innych sektorów, które nie mają jej. Po prostu my jej nie znamy dokładnie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, czy ktoś ze współpracowników, którzy mieli zastrzeżenia, które nie zostały uwzględnione, chce zabrać głos? Proszę o podniesienie ręki przez te osoby, które zgłosiły się do komisji wnioskowej i których stanowiska nie uwzględniono. Proszę, żeby podniosły rękę i trzymały mandat w górze.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Ja na moment może bym prosił o głos.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Raz, dwa, trzy, cztery, pięć… siedem.

Proszę bardzo, zaczniemy odtąd – dwójka. Tu, tu, tu…

PIOTR EJSMONT

Ejsmont, Gdańsk. Ja zgłaszałem następujące poprawki, które nie zostały uwzględnione. W punkcie 7 dotyczącym węgla zgłaszałem dopisanie „węgla i jego sprawiedliwego rozdziału”. Przy punkcie 5 dotyczącym żądania sprawiedliwości zgłaszałem umieszczenie poprawki: „wprowadzenie społecznej kontroli nad systemem praworządności, sądu oraz organami służby bezpieczeństwa” z uzasadnieniem, że jest to po prostu poprawka dalej idąca. Poza tym zgłaszałem dodatkowe sprawy, które moim zdaniem oczekują od nas członkowie związku, a dotyczące ustosunkowania się związku do kosztów reformy gospodarczej poprzez zapewnienie…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, odbieram panu głos, bo już ponad połowa sali podniosła ręce.

Proszę, następny współpracownik, którego poprawki zostały odrzucone. Pani? Proszę. Trójka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 3

Proszę państwa, ja zgłosiłam do Komisji Uchwał i Wniosków poprawkę odnośnie punktu 2, z tą myślą, żebyśmy nie wyszli na bandę idiotów, ponieważ tutaj jest powiedziane, że „reformy gospodarczej poprzez tworzenie samorządów pracowniczych i likwidację nomenklatury partyjnej”. Przecież reforma gospodarcza to nie tylko te dwa aspekty. W reformie gospodarczej przede wszystkim poprzez wdrożenie efektywnych mechanizmów ekonomicznych. To musi być ujęte, bo na tym polega reforma. Jeżeli już jest o reformie mowa.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję pani.

Proszę państwa, proszę o ciszę…

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, czy mógłbym?

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę o spokój. Momencik. Kto jest jeszcze ze współpracowników, którzy zgłaszali poprawki i je odrzucono?

Pan jest taką osobą?

GŁOS NIEROZPOZNANY

Czy można prosić o głos?

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Ale czy jest pan osobą, taką, która właśnie zgłaszała, a której nie uwzględniono? Dziesiątka – tak czy nie?

Proszę mikrofon na dziesiątkę, mikrofon na dziesięć.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Jestem osobą, która zgłosiła i mój wniosek został przyjęty, tylko został nieco zmieniony. To jest punkt 5. Ja odczytam treść, jaką ja podałem – zostało skreślone jedno dosyć istotne słowo. Punkt 5: „Sprawiedliwość poprzez stworzenie i stosowanie prawa równego dla wszystkich”. Słowo „stworzenie” zostało skreślone, istotny sens został wypaczony.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę tam, jedenastka.

MIROSŁAW BORUSIEWICZ

Borusiewicz, Ziemia Łódzka. Ja w kwestii formalnej. Mam dwie sprawy do rozstrzygnięcia. Po pierwsze, chciałbym się w końcu dowiedzieć, co to jest, bo tu już się używało dziesięć sformułowań na to, czy to jest ulotka, czy to jest odezwa, czy to jest… Co to jest? To jest raz, a po drugie może byśmy przegłosowali, czy w ogóle chcemy głosować.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze, może jeszcze, dziękuję.

Pani jeszcze jest przy jedenastce.

MARIA DMOCHOWSKA[24]

Maria Dmochowska, Łódź. Moje uwagi, moja poprawka dotyczyła punktu 6. Można było w ogóle nie umieszczać w tym ulotkowym, jak rozumiem, chociaż bardzo cennym według mnie programie, spraw chorych i biednych, spraw dotyczących ochrony zdrowia, ale jeśli już się umieszcza, to nie można tak żenująco pasywnym i minimalistycznym programem kwitować sprawy, absolutnie nie można. I dlatego wnieśliśmy grupą czteroosobową delegatów, wnieśliśmy poprawki, starając się utrzymać styl i ducha tej uchwały i napisaliśmy na końcu króciusieńki komentarz, żeby nie zabierać państwu czasu, dlaczego je wnosimy. Wobec tego wnoszę albo o uwzględnienie poprawek, albo [o usunięcie] w ogóle tych spraw z uchwały, bo tak minimalistycznie i pasywnie, że będziemy dzielić dary i zwiększać świadczenia, tak pisać nie możemy na temat spraw ochrony.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękujemy pani. Rozumiemy, o co chodzi. Proszę, jeszcze jeden pan zgłaszał poprawki. Proszę jedenastka jeszcze dalej.

WALDEMAR WESOŁOWSKI

Halo, Waldemar Wesołowski. Proszę państwa, jak można nad takim programem tutaj głosować, podnosić ręce, jak nikt nad nim nie głosuje. Ten program różni się od programu leninowskiego tym, że Lenin zapomniał o węglu, a Region Dolnośląski nie. To jest ulotka, hasło jakieś, ja nie wiem, co to jest, ale to nie jest program. To trzeba przedyskutować [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze.

Proszę państwa, ja może mam taką propozycję.

Trójka.

BOGDAN HEŁKA[25]

Bogdan Hełka…

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Czy komisja może prosić o głos?

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę komisję.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Otóż istnieje pewne nieporozumienie. Komisja jest przygotowana do dyskusji wszystkich wariantów. Jak zaznaczyłem, jest ich 68, podzielonych na siedem grup. Proszę bardzo, w chwili obecnej możemy przystąpić, bo jesteśmy do tego przygotowani, tylko czy jest to sens? I zaznaczam, że zmieni to charakter tego dokumentu, który miał być, zgodnie z tym, cośmy ustalili z autorami i z Komisją Programową, oświadczeniem pierwszej części zjazdu w sprawie podstawowych celów związku. I to jest wszystko. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ponieważ już mniej więcej jesteśmy zorientowani, o co chodzi, proponuję następujące głosowanie. Zadam państwu dwa warianty dalszego postępowania. Pierwszy, żeby przegłosować to, jak proponuje komisja wnioskowa, drugi – żeby odesłać

sprawę do dalszej redakcji, ze zobowiązaniem komisji wnioskowej do włączenia kolegów z tymi poszczególnymi wariantami, tak aby wyłoniono grupę redakcyjną, która opracuje dokument łatwiej akceptowalny.

No, proszę państwa, w tej chwili są po prostu takie dwie realne możliwości, już wiele chyba nie ma co dyskutować na ten temat.

Kto z państwa jest za tym, aby poddać – nie zatwierdzić – poddać w ogóle pod głosowanie dokument w takiej treści, w jakiej jest, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Dziękuję. Kto jest za tym, aby dokument odesłać do dalszej redakcji, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję.

Proszę o werdykt. Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za tym, aby poddać to pod dalszą pracę Komisji Wniosków i Uchwał.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym mam następującą propozycję. Ponieważ to jest sprawa bardzo kontrowersyjna i rzeczywiście trudna, miałbym do państwa następującą prośbę, aby każdy region wydelegował do spraw tego oświadczenia – jeżeli jest zainteresowany w jego treści, istotnie zainteresowany i ma dużo zastrzeżeń – jednego przedstawiciela i aby Komisja Uchwał i Wniosków – kolego przewodniczący Komisji Uchwał, proszę posłuchać, Komisja Uchwał, proszę posłuchać – aby Komisja Uchwał i Wniosków w oparciu o ludzi zgłoszonych z regionów powołała grupę redakcyjną, która od razu usiądzie i przystąpi do zredagowania tego dokumentu w postaci, w której będziemy w stanie przyjąć, ewentualnie wprowadzając kilka wariantów. Bo głosowanie 68 wariantów chyba też nie wchodzi w rachubę. Tym samym zamykam problem dyskusji nad tym oświadczeniem. Przechodzimy do dalszej sprawy.

Proszę, Komisja Uchwał i Wniosków ma jeszcze coś następnego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków ma do przedstawienia jeszcze sześć spraw. Czy mam je przedstawiać kolejno?

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, to są sprawy zakwalifikowane jako nagłe, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

To są sprawy o różnym ciężarze gatunkowym. Staramy się je przedstawiać w kolejności od najważniejszych do mniej ważnych.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

No to ja proponuję, żebyśmy słuchali. Proszę uprzejmie.

[PD 1kzd_1t_20b_19810908 – 9 minut 28 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Następny projekt uchwały był czytany, to jest drugie czytanie. Mianowicie, jest to projekt listu do Polonii całego świata: „Pierwszy Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« obradujący w Gdańsku, mając na względzie prawo wszystkich Polaków, bez względu na ich miejsce zamieszkania, do związku z ojczyzną, kieruje do Polaków świata następujące posłanie:

Ojczyzna nasza przeżywa wielkie chwile. Ważą się losy naszego narodu. Tu nad Wisłą rodzi się nowa Polska, której fundamentem jest społeczne i narodowe braterstwo. Zrodzona z woli całego narodu Solidarność jest nie tylko związkiem zawodowym ludzi pracy, lecz jest jednocześnie obywatelskim ruchem społecznym ludzi świadomych swych praw, ale także obowiązków wobec ojczyzny i jej niepodległości. Od chwili powstania naszego związku doświadczaliśmy poparcia i pomocy Polaków rozproszonych po całym świecie. Jest to powodem naszej dumy. Wiemy, że nie tylko przechowywaliście skarb polskiej mowy, lecz wydaliście z siebie nowe skarby literatury, kultury i nauki. Jest to nasz wspólny dorobek, gdyż kultura polska jest niepodzielna. W wielu częściach świata pokolenia Polaków zdobywają sobie szacunek i uznanie za swój wkład w rozwój krajów swego zamieszkania. Pamiętajcie, że łączy nas historia, kultura i tradycja narodowa. Łączy nas też w sposób szczególny żywy symbol naszej jedności, wielki apostoł miłości i prawdy, nasz brat Jan Paweł II.

Nie z naszej winy próbowano wielu z was wymazać z narodowej pamięci. Dziś w imię prawdy i sprawiedliwości najwyższe zgromadzenie NSZZ »Solidarność« pochyla swoje sztandary nad grobami polskich dowódców i żołnierzy rozsianymi po całym świecie. Oddajemy też hołd tym wszystkim, którzy w imię miłości ojczyzny prowadzili i prowadzą działalność na rzecz sprawy polskiej. W szczególności pragniemy, aby te słowa dotarły do tych wszystkich, którzy za swoją patriotyczną działalność skazywani byli w kraju na zapomnienie.

Naszą pamięć i szczególnie serdeczne uczucie kierujemy do tych Polaków, którzy do dziś nie mogą znaleźć oparcia w żadnej organizacji polonijnej, którym do dziś odmawia się prawa do własnego języka, kultury, historii i obywatelstwa. Będziemy przypominać światu o waszym prawie do tworzenia własnych organizacji kulturalnych i społecznych, do szkoły polskiej.

Uznajemy stworzone przez was struktury organizacyjne, które służą polskiej sprawie i przyjaźni z innymi narodami. Wszystkim wam przyświeca ta sama idea – szczęśliwa i spokojna Polska. Przyjmijcie nasze najserdeczniejsze podziękowania i zapewnienia, że nie zboczymy z obranej drogi. I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność«”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To było pierwsze czy drugie czytanie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

To było drugie czytanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Czy były jakieś zastrzeżenia?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak jest, były poprawki i zostały one uwzględnione w miarę możliwości. Jest szereg uwag krytycznych.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To w takim razie przystępujemy do głosowania. Kto jest za przyjęciem uchwały w proponowanym brzmieniu, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję, dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów przyjęto uchwałę w sprawie listu wystosowanego przez zjazd do Polonii całego świata.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa [oklaski], dziękujemy. Proszę teraz o przedstawienie kolejne uchwały. Natomiast przygotuje się do zabrania głosu w sprawie dementi przedstawiciel Bydgoszczy. Proszę tylko o krótkie i zwarte oświadczenie, a zanim podejdzie, proszę referować kolejną uchwałę. Chodzi konkretnie o pana Helaka – proszę podejść tutaj i być w pogotowiu. A pana proszę o referowanie kolejnej uchwały.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Projekt uchwały I Zjazdu NSZZ „Solidarność”: „Troska o wychowanie młodych pokoleń w duchu prawdy i narodowej tradycji jest jednym z ważnych zadań naszego związku. Dlatego uczestnicy I Krajowego Zjazdu Delegatów zobowiązują Komisję Krajową do natychmiastowego podjęcia praktycznych działań dla udzielenia pomocy w nauczaniu historii i języka ojczystego oraz nauk społecznych. W tym celu związek powinien wydawać specjalne zeszyty, które będą służyły jako pomoc w nauce historii, języka polskiego i nauk społecznych w szkołach i przy samokształceniu. Zeszyty te staną się jednym z instrumentów społecznego wychowania młodzieży”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Pierwsze czy drugie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Drugie czytanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Czy były jakieś zastrzeżenia istotne?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Były drobne zmiany i uzupełnienia.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra.

Kto jest za przyjęciem uchwały, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Przyjęto tę uchwałę większością głosów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Ogłoszone, tak? Dziękuję.

To głos zabierze teraz przedstawiciel Bydgoszczy. Przy okazji, proszę państwa – wpłynął do mnie taki list, że miały być omawiane tylko uchwały nagłe, istotne, a resztę na końcu zjazdu, i że w tej chwili zmieniliśmy, konkretnie tutaj kolega Ryszard Stachowiak[26] z Regionu Konińskiego to zgłasza. A więc, proszę państwa, Komisja Uchwał i Wniosków, jeżeli tylko dogada się z wnioskodawcą, to mu usiłuje wytłumaczyć, żeby ta uchwała była później wkładana. Nie chcemy za wszelką cenę blokować tych uchwał kosztem konfliktu z regionami poszczególnymi, w związku z tym to sito Komisji Uchwał i Wniosków może i jest rzeczywiście zbyt mało szczelne. Ja bym raczej apelował do kolegów w regionach, żeby przemyśleli, czy dać projekt uchwały do Komisji Programowej, czy rzeczywiście forsować ją w Komisji Uchwał i Wniosków. To jest jedno, a drugie – prosiłbym Komisję Uchwał i Wniosków, aby wnikliwiej – Komisja Uchwał i Wniosków, proszę słuchać może, co tam do państwa mówię! – prosiłbym Komisję Uchwał i Wniosków, aby była ostrzejsza w kwalifikowaniu uchwał jako nagłe i w razie konfliktów poddawała się do werdyktu tutaj prezydium w tych sprawach, bo tak uzgodniliśmy.

Proszę przedstawiciela Bydgoszczy o głos.

RYSZARD HELAK

Ryszard Helak, Zarząd Regionu Bydgoszcz, delegacja bydgoska. Zostałem upoważniony przez delegację naszego regionu do złożenia oświadczenia: „W dniu dzisiejszym na terenach zjazdowych, to znaczy na terenie sali, kuluarów oraz w stołówce rozpowszechniono ulotkę noszącą tytuł »Proklamacja«. Ulotka ta, jak z jej treści wynika, informuje o założeniu nowej partii politycznej, powołując się na gościnną życzliwość Zarządu Regionu Bydgoszcz. W tym miejscu muszę nadmienić, że pełniąc funkcję zastępcy przewodniczącego Zarządu Regionu, nic mi o tym nie wiadomo. Jednocześnie mam nadzieję, że tekst noszący wszelkie znamiona pompatyczności i kabotyństwa nie znalazł uznania w oczach tych, którzy go czytali. Co najwyżej mogły zrodzić się wątpliwością, czy Zarząd Regionu w Bydgoszczy rzeczywiście może popierać tego rodzaju działalność. W tym miejscu nie możemy stwierdzić, czy jest to tylko płód niedowarzonych umysłów, czy też wyjątkowo niezręczna prowokacja. Tym niemniej możemy stwierdzić na pewno, że zarząd regionu nie ma z tym nic wspólnego”. Dziękuję [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Następnie, proszę państwa, kolejne uchwały. Proszę o czytanie kolejnej uchwały. Proszę kolejną uchwałę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, jest uchwała, która została przegłosowana już, natomiast wpłynął wniosek o jej uzupełnienie. Chodzi o starania, o zobowiązanie władz związku do nawiązania współpracy ze stowarzyszeniami twórczymi, i wpłynął wniosek także o uwzględnienie umowy o współpracę z Niezależnym Zrzeszeniem Studentów. W związku z tym komisja wnioskowa proponuje, żeby do uchwały wymieniającej te stowarzyszenia dodać jeszcze to zdanie dotyczące… znaczy sprawę Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Czy dla przypomnienia mam odczytać tę uchwałę?

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy będziemy czytać całość uchwały? Chyba nie, proszę czytać tę poprawkę i uzupełnienie do uchwały i tę poprawkę przegłosujemy. Jak ona będzie brzmiała, ta konkretna poprawka? Całej uchwały nie trzeba, państwo pamiętają.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Czytać?

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Nie, nie całą uchwałę, tylko treść poprawki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Uchwała obejmuje jedno zdanie: „Zobowiązujemy krajowe władze związku, które zostaną wybrane na obecnym zjeździe, do podjęcia starań o podpisanie umów o współpracy ze Związkiem Literatów Polskich, ze Stowarzyszeniem Filmowców Polskich, ze Stowarzyszeniem Polskich Artystów Plastyków oraz z Niezależnym Związkiem Studentów”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Czy były do tej poprawki zgłaszane? To jest pierwsze czytanie czy drugie poprawki?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Poprawki – pierwsze czytanie.

[SPRAWA AUTORSTWA POSŁANIA]

[PD 1kzd_1t_20b_19810908 – 20 minut 19 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To w takim razie kolegów, którzy mają zastrzeżenia, proszę do komisji wnioskowej. Poprawka miała pierwsze czytanie. Jak ktoś ma zastrzeżenia, to zgłosi. I proszę następną uchwałę. Proszę następną uchwałę.

W międzyczasie wpłynął wniosek formalny następującej treści: „Delegaci Regionu Wielkopolska Południowa domagają się przestrzegania przez Komisję Uchwał i Wniosków ustalonych zasad, a w szczególności odczytywania autorów wszystkich składanych i uchwalanych wniosków. Więc proszę bardzo o podanie do wiadomości, że autorami i wnioskodawcami wystosowanego przez zjazd »Listu do robotników Europy Wschodniej« są delegaci Regionu Wielkopolski Południowej”.

Przeczytałem. Sądzę, że wszyscy wiedzą. Do Komisji Uchwał i Wniosków apeluję, żeby podawała, z czyjego wniosku jest uchwała. Kto ma poprawki i zastrzeżenia, uzupełnienia tej uchwały, proszę o zgłaszanie się do Komisji Uchwał i Wniosków.

I proszę o odczytanie kolejnej uchwały. Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

To jest teraz drugie czytanie uchwały następującej: „Zobowiązujemy organizatorów zjazdu do zaproszenia na II turę obrad po pierwsze, przedstawicieli Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeń Naukowych i Twórczych, przedstawicieli Związku Literatów Polskich, przedstawicieli Stowarzyszenia Filmowców Polskich, przedstawicieli Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, przedstawicieli Stowarzyszenia Polskich Artystów Plastyków, przedstawicieli Związku Kompozytorów Polskich, przedstawicieli Związku Polskich Artystów Fotografików, przedstawicieli Związku Artystów Scen Polskich, członków zespołu autorów społecznego projektu ustawy o cenzurze, działaczy, którzy rejestrowali statut NSZZ »Solidarność«, a nie są delegatami na I Krajowy Zjazd Delegatów i przedstawicieli Zarządu Stowarzyszenia Architektów Polskich”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. To jest pierwsze czy drugie czytanie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Drugie czytanie, po którym wpłynęło szereg uwag i uzupełnień dotyczących jeszcze przedstawicieli dodatkowych związków, którzy powinni być zaproszeni.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Czy odrzucono jakieś?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Nie, są raczej… są tylko uzupełnienia, dodatki.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Są uwzględnione. A czy po uwzględnieniu są jakieś zastrzeżenia do tej listy? Czy są zastrzeżenia – po uwzględnieniu – czy są zastrzeżenia do tej listy? Są! To w takim razie proponowałbym, żeby tę uchwałę dać jeszcze do trzeciego czytania w tej sytuacji, skoro są zastrzeżenia, bo w wyniku dopisania powstały. A więc wtedy proszę Komisję Uchwał i Wniosków, aby skontaktowała przeciwne strony, żeby uzgodniły ewentualnie stanowisko i w razie czego będą dwa warianty z uzasadnieniem, czemu który ma być. I przechodzimy w tej chwili do następnej uchwały. Ta pójdzie do trzeciego czytania w tej sytuacji.

Proszę bardzo, kolejna uchwała.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Następna uchwała jest uchwałą kontrowersyjną. Mianowicie dotyczy ona wysłania depeszy czy listu do Stefana Bratkowskiego, przy czym kontrowersja dotyczy tego, czy ma być tam wymienione nazwisko Stefana Bratkowskiego, czy ma być to adresowane do Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, względnie do Zarządu Stowarzyszenia Dziennikarzy. Przepraszam. Tekst uchwały brzmi następująco:

„Uczestnicy I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« wyrażają uznanie dla Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich oraz jego prezesa Stefana Bratkowskiego. Działalność stowarzyszenia pod jego kierunkiem przyczynia się do odzyskania wiary w słowa polskiego dziennikarza. Wysoko cenimy i popieramy starania władz SDP i dziennikarzy prasy radia i telewizji o przywrócenie godności zawodu dziennikarza w Polsce oraz stworzenie wiarygodnego, poddanego kontroli społecznej systemu masowego komunikowania społecznego. Nasz związek będzie ze wszech miar sprzyjał tym staraniom”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Pierwsze czy drugie czytanie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Drugie czytanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Było dużo kontrowersji do tej uchwały?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Kontrowersje dotyczą umieszczenia lub nieumieszczenia nazwiska Stefana Bratkowskiego i dotyczą także tego, że uchwała powinna być – są takie wnioski – że uchwała powinna być adresowana do nowego Zarządu Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, a nie imiennie do Stefana Bratkowskiego.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Znaczy są po zrostu dwa warianty – albo to jest do Stefana Bratkowskiego, albo do Zarządu SDP. W porządku.

W związku z powyższym tak: czy ktoś, kto te kontrowersje wnosił, jest tam i mógłby uzasadnić swoje stanowisko w tej sprawie? W tej sprawie?

Proszę piętnastkę dać i potem trójkę. Proszę piętnastkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Nie można adresować na Bratkowskiego, skoro w treści jest wymieniany Bratkowski. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra.

Trójka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Ja między innymi układałem ten tekst i został zmieniony koniec, gdzie mówiło się wyraźnie w tym tekście, że związek weźmie pod ochronę Stefana Bratkowskiego, jak i w ogóle Stowarzyszenie Dziennikarzy za działalność.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

I to nie zostało zamieszczone, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

I to zostało zmienione po prostu – końcówka.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

A jaki jest tekst, proszę przypomnieć. Panie kolego, tekst, jaki jest – zmieniony, tam na końcu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Ostatnie zdanie brzmi: „Wysoko cenimy i popieramy starania władz SDP i dziennikarzy prasy, radia i telewizji o przywrócenie godności zawodu dziennikarza w Polsce oraz o stworzenie wiarygodnego, poddanego kontroli społecznej, systemu masowego komunikowania społecznego. Nasz związek będzie ze wszech miar sprzyjał tym staraniom”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Znaczy, nie ma zobowiązania do tego, że będziemy bronić, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Nie ma.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra. Czy jeszcze w sprawie tych kontrowersji, które są odnośnie tej? Rozumiem, że są dwie kontrowersje: pierwsza, czy będzie to zdanie, które kolega referował czy nie, i druga, czy adresujemy do zarządu czy na konkretną osobę.

Proszę trzynastkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Adresatem tego listu może być wyłącznie stowarzyszenie jako całość. Adresowanie listu do prezesa Stefana Bratkowskiego byłoby śmieszne, zważywszy, że jest on obecny na tej sali. Natomiast adresowanie do zarządu byłoby potwierdzeniem tez oficjalnej propagandy, która głosi, że oświadczenia zarządu stowarzyszenia są wyłącznie oświadczeniami zarządu stowarzyszenia, a nie stowarzyszenia jako całości. Tak więc adresatem tego listu może być wyłącznie stowarzyszenie jako całość [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Mamy już trzy wersje. Dobra. Czy w sprawie tej uchwały ktoś jeszcze? [gwar] Ale przepraszam, o kontrowersje tekstu uchwały? Jak rozumiem, pan złożył wniosek formalny, a więc nie, bo jest taka sprawa, że jest tu taki wniosek formalny pana Lisa, z Gdańska, żeby sprecyzować, jakie elementy musi zawierać uchwała, co jest oświadczeniem, co apelem lub odezwą: „Nie można wszystkich głosowanych dokumentów określić mianem uchwał, gdyż nie spełniają one warunków, jakie powinny spełniać uchwały”. Więc ja to rozumiem, to zastrzeżenie, które pan Lis zgłosił, oczywiście; sądzę, że komisja wnioskowa również, z tym że wydaje mi się, że jeżeli wydajemy oświadczenie zjazdu, to tekst oświadczenia, czy apelu, zjazd powinien uchwalić. Jeżeli to robi np. prezydium, to jest to oświadczenie Prezydium Zjazdu. Tu chyba trzeba przestrzegać ścisłości. Dlatego jednak byłbym za tym, że jeżeli jakiś dokument ma wyjść jako oświadczenie zjazdu, to zjazd go uchwala. To tyle uwag formalnych.

Czy szóstka też w sprawie tej konkretnej uchwały?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 6

Nie, w sprawie formalnej tyczącej się tego pakietu, który jest prezentowany teraz i poprzednio zresztą był przez Komisję Uchwał i Wniosków. Czy mogę zabrać głos?

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, w jakiej sprawie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 6

W sprawie zasadności prezentowanych tego typu uchwał czy projektów uchwał dla zebrania. To się wiąże w pewien sposób z tym, co ostatnio zgłosił kolega Lis. Jeżeli już przy głosie jestem, to ciągnąć rzecz dalej. W gruncie rzeczy w ciągu tych wszystkich trzech dni, które minęły…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Ale, proszę pana, przepraszam, to już jest nie na temat.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 6

Nie… Chwileczkę… Chciałem powiedzieć, że prezentowane są do Komisji Uchwał i Wniosków, więc do sali, zgromadzenia, zjazdu, najwyższej instancji związkowej rzeczy bardzo różnej rangi. Bardzo wiele jest nieważnych. W tej chwili my je prezentujemy dlatego, że jest przerwa w zjeździe, wywołana brakiem materiałów przygotowanych przez Komisję Statutową…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, kolego, to już jest nie na temat. Odbieram głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 6

Chciałbym zaapelować…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Odbieram koledze głos.

Proszę państwa, nie dlatego, że jest przerwa, bo mamy dyskusję programową i możemy do niej wrócić, tylko dlatego, że te projekty Komisja Uchwał i Wniosków zakwalifikowała na wniosek delegacji, a więc sporej części z państwa, jako uchwały nagłe. Tylko dlatego to robimy. My mamy zapisanych do głosu kolegów w dyskusji programowej, którzy na to czekają i chętnie im tego głosu udzielimy natychmiast.

W związku z powyższym proponuję następującą sprawę: zakończyć musimy głosowanie w sprawie tej uchwały. Kto jest za tym, żeby w ogóle tego oświadczenia nie przyjmować jako uchwały zjazdu, a przeredagować w innej formie, zgodnie z wnioskiem formalnym pana Lisa, który zgłosił zastrzeżenia co do tego charakteru – tytułu tego jako uchwały, nie do meritum. Jeżeli to przegłosujemy, to nastąpi zmiana nagłówka odpowiednia i w trzecim czytaniu ewentualnie przyjmiemy.

W związku z powyższym zapytuję, kto jest za tym, aby rzecz odesłać do przeredagowania w duchu wniosku, jaki złożył kolega Lis, co przy okazji nastąpi? Kto jest za tym, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za wnioskiem pana Lisa.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę? Tak jest.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Za wnioskiem, za wnioskiem.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc, proszę państwa, ja w związku z tym bardzo proszę Komisję Uchwał i Wniosków, aby przy redagowaniu dokumentów nadawała im właściwy tytuł. Czy jeszcze coś Komisja Uchwał i Wniosków ma?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak, ostatnia rzecz…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

…dotycząca legitymacji związkowych.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

To jest drugie czytanie:

„I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« zobowiązuje nowo wybrane władze wykonawcze związku do przygotowania i dostarczenia komisjom zakładowym legitymacji związkowych w terminie do 31 grudnia 1981”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przeczytane?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak. Proszę o przegłosowanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To jest drugie czytanie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Drugie czytanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Czy były jakieś istotne kontrowersje? Czy były kontrowersje – pytam się kolegi.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Nie, nie było. Kontrowersja dotycząca daty – przedtem był postawiony krótszy termin do realizacji tego wniosku. Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra.

Czyli w związku z powyższym, czy ktoś chce w tej sprawie zabrać głos, w tej kontrowersji właśnie? Znaczy kto był autorem kontrwniosku?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Przepraszam – nie dosłyszałem.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Kto był wnioskodawcą, który zażądał zmiany po prostu tej sprawy?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Nie potrafię powiedzieć, nie ma tutaj nazwiska.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze. To dobrze, to w takim razie sprawa spada, aż będą podane dwa warianty i nazwiska.

Proszę państwa, dziękuję panu, to już była ostatnia, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak jest.

[CIĄG DALSZY DYSKUSJI PROGRAMOWEJ

– WYSTĄPIENIA PRZEDSTAWICIELI REGIONÓW]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To to spada na jutro.

Proszę państwa, wpłynęło kilka wniosków formalnych, które protestują przeciwko podejmowaniu uchwał, zdaniem wnioskodawców, mało istotnych. W związku z powyższym, to odsyłam do Komisji Uchwał i Wniosków, żeby to rozważyła.

W tej sytuacji, proszę państwa, wracamy do dyskusji programowej.

Prosiłbym bardzo delegację o złożenie wniosku formalnego, panią też.

W związku z powyższym wracamy do dyskusji. Jako kolejny głos w dyskusji programowej zabierze pan Roman Tabisz z Regionu Pobrzeże. Proszę bardzo pana Romana Tabisza, przygotuje się pan Mirosław Krupiński z Regionu Warmińsko-Mazurskiego. Proszę uprzejmie o zabranie głosu. Idzie kolega? Proszę? To przekładamy. Kogo? To w takim razie kolejny mówca. Proszę, pan Krupiński na mównicę od razu. Kolega prosi o przełożenie. Tak. Kolegę Krupińskiego proszę o zabranie głosu. Przygotuje się kolega Kulerski z Mazowsza. Proszę bardzo, idzie kolega czy nie? W każdym razie kolejny do głosu jest kolega Kulerski z Mazowsza. Proszę bardzo. Kolega Kulerski z Mazowsza jest zapisany do głosu.

[PD 1kzd_1t_20b_19810908 – 34 minuty 56 sekund]

MIROSŁAW KRUPIŃSKI

Proszę państwa, nie będę wygłaszał referatu programowego, zgłoszę tylko kilka tez programowych, które do tej pory nie były poruszane. Uważam za niezbędne, w najbliższym okresie trwania kadencji, przystąpienie do opracowania wariantów taktycznych działań związku w następujących okolicznościach:

1) w aktualnej sytuacji,

2) przy zarysowującej się współpracy i zrozumieniu ze strony naszych partnerów,

3) przy zaostrzaniu się konfliktu,

4) przy konfrontacji.

Dlaczego do tego zmierzam? W tej chwili jako związek jesteśmy związkiem improwizującym. Uważam, że we wszystkich tych sytuacjach, w których możemy się znaleźć, powinniśmy mieć przygotowany program działania opracowany w szczegółach. Wprawdzie jestem przekonany, że do konfliktu nie dojdzie i bardzo bym nie chciał, ale skoro nam się go ciągle wmawia, to uważam, że i do niego powinniśmy być również organizacyjnie przygotowani.

Następna teza: wnoszę o organizacyjne przystosowanie związku do podjęcia z marszu każdego z opracowanych, uprzednio wymienionych, wariantów. Uważam, że powinny być przeprowadzone szkolenia i instruktaż, aby związek z dnia na dzień mógł podjąć takie działania, jakie będą odpowiadały sytuacji.

Trzecie: uważam za niezbędne propagowanie i uzyskanie społecznej akceptacji dla stanu podwyższonej dyscypliny związkowej, zwiększającej operatywność związku w każdej z tych sytuacji. Uzasadniam to tym, że dopóki usiłujemy tę dyscyplinę wyegzekwować metodą takich czy innych posunięć, metodą apeli, nie znajdujemy odzewu w społeczeństwie. W momencie, kiedy na zjeździe uchwalimy taki, a nie inny tryb postępowania, jeżeli w okresie międzyzjazdowym przekonamy naszych związkowców i społeczeństwo, że pewne objawy dyscypliny są nam niezbędne, być może niedługo, być może przez kilka lat, to będzie to dyscyplina świadoma i demokratyczna i możemy liczyć, że będzie ona stosowana.

Uważam za niezbędne uporządkowanie form protestów oraz stworzenie ramowych założeń akcji protestacyjnych, umożliwiających centralne sterowanie akcjami. Oczywiście nie dotyczy to protestów jednostkowych, wynikających z sytuacji w zakładzie, niemniej akcje regionalne i akcje ponadregionalne powinny się odbywać według określonych reguł gry. Jako przykład chociażby nasz region, ostatni strajk, którego przedłużania się można było uniknąć, gdyby te reguły gry na samym początku były wyraźnie określone. Uważam, że powinniśmy częściej korzystać ze strajków, jeżeli już z nich musimy korzystać, o określonym terminie działania, a nie o określonych zadaniach, od których często odbijamy się jak piłka.

Uważam następnie za niezbędne wprowadzenie raportów regionalnych o stanie gospodarczym, społecznym, prawnym i politycznym regionów z wykazem spraw niezałatwionych i niezbędnych do załatwienia, do centralnego rejestru oraz do scentralizowanego załatwiania. Proszę państwa, załatwiamy szereg spraw pokrewnych w różnych regionach, najpierw siłami zakładów, następnie siłami regionów i bardzo często do tego włączamy cały związek. Jest to strata energii, strata wysiłku i miotanie się związku. Jeżeli potrafimy połączyć w grupy te zagadnienia, które występują w różnych regionach, będziemy mogli znacznie mniejszym nakładem naszej energii związkowej te sprawy załatwić. Dziękuję państwu [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Podchodzi kolega…

WIKTOR KULERSKI

Wiktor Kulerski, Region Mazowsze. Po pierwsze, chciałem powiedzieć, że zabieram głos zobowiązany do tego przez przewodniczącego delegacji regionu. Po drugie, że chcę przedstawić tylko wycinki, fragmenty z postanowień, z uchwał walnego zjazdu delegatów regionu, mianowicie te wycinki, które mogą wnieść coś nowego do dyskusji, jaka toczy się nad programem. Jedna sprawa będzie sprawą ogólną, druga sprawa będzie sprawą bardziej szczegółową.

Sprawa pierwsza: ogólna konstrukcja programu. Stale zarzuca się nam, że wykraczamy poza ramy tego, co należy do związku zawodowego. Temu musimy się przeciwstawić. Otóż na luksus ograniczania się do ochrony interesów wyłącznie pracowniczych w naszych warunkach pozwolić sobie nie możemy – na to mogą sobie pozwolić związki zawodowe działające w warunkach systemów demokratycznych, a nie u nas [oklaski]. Ochrona interesów pracowniczych to jest tylko pierwsza płaszczyzna działania naszego związku, to jest tylko jeden front walki. My działamy w okrążeniu, my musimy walczyć na trzech frontach aż.

Drugi front walki to jest ochrona istnienia podstaw naszego związku – jest on ustawicznie podmywany, podkopywany przez najróżniejsze działania spoza związku. I ochrona podstaw istnienia naszego związku należy do naszych obowiązków w równej mierze jak ochrona interesów pracowniczych. Co to jest ochrona podstaw istnienia naszego związku? To jest walka o praworządność, to jest walka o prawdę. Bezprawie działa w ciemności. Aby była praworządność, musi być prawda. I jedno, i drugie jest konieczne dla istnienia naszego związku. To jest drugi front walki – ochrona podstaw istnienia naszego związku.

Trzeci front walki to jest rzecz, zdawałoby się, paradoksalna, ale w naszych warunkach niezbędna – jest to ochrona pracodawcy przed samobójczym postępowaniem, prowadzącym do bankructwa i do ruiny. Pracodawca jest nam wszystkim potrzebny i w naszym systemie jest tak, że my jako związek zawodowy też mamy go chronić. To jest trzeci front naszej walki. Walka o istnienie pracodawcy to jest walka o samorządność i walka o demokrację, bo tylko w tych warunkach mogą istnieć rentowne przedsiębiorstwa [oklaski].

W ten sposób układają się te trzy płaszczyzny, które powinny mieć odzwierciedlenie w konstrukcji programu naszego związku.

Ze spraw szczegółowych chciałbym zwrócić uwagę tylko na jedną sprawę, nie chcąc powtarzać tego wszystkiego, co mówili przedmówcy. Zresztą całość programu będzie złożona do Komisji Programowej. Mianowicie zwracam uwagę na walkę o prawdę. Prawda w życiu publicznym chroni przed pozorną demokracją i przed pozorną praworządnością. Dlatego tej prawdy obawia się tak ten, kto jest naszym pracodawcą. Pamiętać musimy o jednym, że nie od razu nam odebrano chleb. To najpierw odebrano nam prawdę, a dopiero po 35 latach odebrano nam chleb [oklaski]. Wiele osób mówiło o prawdzie w środkach masowego przekazu, ale to są działania jednak tylko doraźne, to są działania taktyczne, proszę państwa. My prawdę musimy widzieć nie tylko w perspektywie środków masowego przekazu, ale w perspektywie strategicznej. A prawda widziana w perspektywie strategicznej to jest prawda w oświacie i prawda w wychowaniu. Właśnie… [oklaski]. Sprawy oświaty i wychowania nie są sprawą tylko nauczycieli, bowiem w szkole preparuje się nie tylko uczniów, w szkole preparuje się nasze dzieci, w szkole preparuje się przyszłych związkowców, w szkole preparuje się przyszłych obywateli tego kraju [oklaski]. Tak jak walka o samorząd i walka o reformę gospodarczą nie jest tylko sprawą ekonomiczną, ale jest sprawą nas wszystkich, tak samo walka o prawdę w oświacie i w szkole jest sprawą nas wszystkich, a nie sprawą nienależącą do związku. A mamy do tego narzędzie. Proszę państwa, w naszym programie chcemy systemu oświaty związkowej, który stanie się konkurentem oświaty publicznej i tak samo pchnie oświatę publiczną w kierunku prawdy, jak wydawnictwa niezależne i wydawnictwa związkowe zmusiły środki masowego przekazu publiczne, żeby zaczęły zbliżać się do prawdy. To jest jedyna metoda, która może zadziałać [oklaski].

System oświaty związkowej to wszechnica robotnicza, uniwersytety robotnicze, biblioteki robotnicze, to nasze wydawnictwa, to patronat nad wydawnictwami niezależnymi i przejmowanie ich publikacji i rozprowadzanie przez związek. I do tego musimy dążyć. Dążymy w systemie oświaty publicznej do powstania Społecznej Rady Oświaty i Wychowania, która podda szkolnictwo kontroli społeczeństwa, która zwróci to szkolnictwo społeczeństwu i dostosuje je do potrzeb i wymagań całego narodu. Musimy przerwać wychowywanie nowej klasy niewolników dla służby nowej klasie wyzyskiwaczy [oklaski]. A to się dzieje po dziś dzień. Prawda w oświacie i w wychowaniu to przyszłość naszego związku i przyszłość naszego kraju, i dlatego musi ona być sprawą naszego całego związku, a nie tylko nauczycielstwa. Dziękuję państwu [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze pan Roman Tabisz, przygotuje się pan Grzegorz Palka z Ziemi Łódzkiej, a następny będzie pan Pilski… z Regionu Pilskiego, przepraszam, pan Eligiusz Naszkowski. I to wyczerpuje prezentację programów regionalnych. Ponieważ tutaj jest prośba, abym podał do wiadomości publicznej kolejność zapisanych mówców, a więc podaję: pan Tabisz, pan Palka – Ziemia Łódzka, pan Eligiusz Naszkowski – Region Pilski, to są regionalne programy.

Oprócz tego jest zapisanych 50 mówców indywidualnych w sprawie dyskusji nad sprawozdaniem KKP i programem związku. Są to w kolejności: Aleksander Małachowski – Mazowsze, Jerzy Bartmiński – Środkowo-Wschodni, Ignacy Czeżyk – Środkowo-Wschodni, Stanisław Krukowski – Mazowsze, Henryk Bąk – Mazowsze; Mikołaj Kiecko[27] – Pomorze Zachodnie, Anna Urbanowicz[28] – Mazowsze, Jerzy Milewski – Gdańsk, Karol Modzelewski – Dolny Śląsk, Jerzy Świder – Gdańsk, Jan Waszkiewicz – Dolny Śląsk, Michał Mąsior – Śląsko-Dąbrowski, Seweryn Jaworski – Mazowsze, Jan Chmielewski[29] – Płock, Ryszard Stachowiak – Konin, Michał Pietkiewicz[30] – Białystok, Jan Musialski[31] – Śląsko-Dąbrowski, Jerzy Łysiak – Śląsk Opolski, Wanda Pietroń-Drechny[32] – Mazowsze, Zenon Biender[33] – Białystok, Stanisław Marczuk[34] – Białystok, Tadeusz Waśniewski[35] – Białystok, Mirosław Borusiewicz – Łódź, Jerzy Jastrzębowski[36] – Mazowsze, Zbigniew Bełz – Gorzów, Bernard Bujwicki – Białystok, Lech Dziewulski[37] – Małopolska, Mieczysław Glinczewski[38] – Dolny Śląsk, Adam Strzembosz[39] – Mazowsze, Franciszek Karpiński[40] – Wielkopolska, Piotr Kuczyński[41] – Mazowsze, Alicja Matuszewska[42] – Gdańsk, Antoni Borowski – Elbląg, Jan Płotkowiak – Wielkopolska, Bernard Bujwicki – Białystok, Jarosław Szczepański[43] – Rzeszów, Jacek Jerz – Radom, Jarosław Chołodecki – Śląsk Opolski, Adam Nawrot[44] – Podbeskidzie, Eugeniusz Szumiejko – Dolny Śląsk, Antoni Misiak[45] – Dolny Śląsk, Bogdan Lis – Gdańsk, Zenon Perwenis – Elbląg, Mieczysław Lach – Piotrków, Andrzej Jóźwiakowski[46] – Środkowo-Wschodni, Eugeniusz Matyjas – Leszno, Franciszek Łuczko[47] – Pomorze Zachodnie, Waldemar Wesołowski – Środkowo-Wschodni, Grzegorz…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_20b_19810908]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_21a_19810908]

Aha, w sprawie statutu chciałem udzielić informacji. Otóż statutu się na dzisiaj, niestety, na noc – a bardzo chcieliśmy – wydrukować nie da. Tak że wydrukowany tekst statutu otrzymacie państwo dopiero jutro rano. Niemniej jednak wpłynął wniosek pana Jarzmika[48] z Regionu Małopolska, aby przerwać teraz już dyskusję programową, odłożyć tych kolegów na później i teraz dokonać pierwszego czytania zmian statutowych, przygotowanych przez Komisję Statutową w dniu dzisiejszym. A jutro dalej iść.

Następny wniosek formalny – umyślnie informuję, bo to on jest lekko sprzeczny: „Wnoszę o zamknięcie dzisiejszej sesji wieczornych obrad zjazdu o godz. 21.45”.

A więc w związku z powyższym mam następujące zapytanie do państwa… Jeszcze informuję, że Komisja Statutowa usilnie prosiła, aby mogła referować, gdy państwo będziecie mieli tekst w ręku, co już raz mówiłem, przepraszam, powtórzyłem się niepotrzebnie, zmęczeni jesteśmy.

W związku z powyższym, proszę państwa, mam trzy możliwości postępowania. Pierwsze, udzielić głosu przedstawicielom regionów i na tym wyczerpać dzisiejszy porządek obrad. To by już załatwiło tę sprawę. Drugi wariant: wprowadzić statut. Trzeci wariant pokrywa się z grubsza z tym pierwszym, gdyż wtedy byśmy rzeczywiście zakończyli o 21.45.

W związku z powyższym zapytuję, kto jest za tym, aby w dniu dzisiejszym udzielić głosu jeszcze tym dwóm kolegom – Palce z Ziemi Łódzkiej i z Regionu Pilskiego panu Naszkowskiemu, a pan Tabisz już przy mównicy – i zakończyć obrady w tym momencie? Kto jest za takim rozwiązaniem, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest za tym, aby podjąć dzisiaj referowanie zmian statutu, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się za tym, żeby zamknąć obrady po zakończeniu przemówień przedstawicieli regionów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

W tej sytuacji udzielam panu głosu. Proszę bardzo.

ROMAN TABISZ

Szanowni delegaci, szanowni goście, mam zaszczyt w imieniu Regionu Pobrzeże, działającego w ramach województwa koszalińskiego, przedstawić główne tezy uchwały programowej walnego zebrania delegatów naszego regionu. Pełny tekst tej uchwały przekazujemy do Komisji Programowej.

Niezależny Samorządny Związek [Zawodowy] „Solidarność” w Regionie Koszalińskim powstał w miesiącu wrześniu [19]80 roku. Dziś stanowimy w naszym regionie siłę społeczną skupiającą około 120 tys. członków. Wyrażamy z tej trybuny podziękowanie wszystkim tym, którzy przyczynili się do powstania Wolnych Związków Zawodowych jeszcze przed sierpniem 1980 roku [oklaski]. Wyrażamy podziękowanie tym, którzy zainicjowali sierpniowe akcje strajkowe i podpisali historyczne porozumienia z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia [oklaski].

Jako zorganizowany już związek przejmujemy na siebie obowiązek konsekwentnego dążenia do realizacji porozumień sierpniowych. Związek nasz nie powstał po to, by sięgać po władzę lub ją zastępować, ale po to, by reprezentować wobec władzy interesy ludzi pracy i bronić ich przed wyzyskiem ekonomicznym i moralnym. W tym miejscu chciałbym się zatrzymać, jest to fragment naszej uchwały programowej, który proponuje definicję naszego związku jako obrońcy przed wyzyskiem ekonomicznym i moralnym. Wyzysk ekonomiczny jest to sytuacja, w której pracownik nie otrzymuje należytej zapłaty za pracę, natomiast wyzysk moralny jest to sytuacja, w której mimo zapłaty za pracę nie widzi on efektów swojej pracy. W Sierpniu obydwie te formy wyzysku doprowadziły do protestu. Uważamy, że przyjęcie takiej definicji związku nie wymaga konieczności zamiany go na partię polityczną.

Konstrukcja naszego programu działania składa się z trzech rozdziałów. Z tego, co przedstawiłem: warunki i cel działania, z polityki społecznej związku, z programu działania w zakresie życia obywatelskiego oraz programu ochrony… z programu i metod działania. W zakresie programu działania w zakresie życia obywatelskiego uważamy, że program naszego związku powinien zawierać kształtowanie świadomości członków związku jako podstawową sprawę. Uruchomienie oświaty związkowej w dwóch kierunkach: ogólnej, która powinna objąć wszystkich członków związku i celem tego kształcenia powinno być uzyskanie powszechnej znajomości prawdy historycznej, praw konstytucyjnych, obywatelskich i pracowniczych. Odrębnym natomiast kształceniem powinni być objęci działacze ogniw związkowych na szczeblu komisji zakładowych i regionalnych. Celem tego kształcenia powinno być przygotowanie do właściwego działania na rzecz ludzi pracy.

Obronę praworządności uważamy za warunek istnienia i działania naszego związku. W zakresie działań na rzecz demokracji uważamy, że budując nasz program tutaj, na tym zjeździe należy zwrócić uwagę, że urzeczywistniając demokrację, należy pamiętać o tym, że oznacza ona konieczność podporządkowania się woli większości, ale również wolność, kompromis, tolerancję i jawność w działaniu, krytykę i kontrolę.

Ważną sprawą są dwie dziedziny życia społecznego, które powinny być uwzględnione w naszym programie uchwalonym na tym zjeździe – to jest ochrona bytu materialnego i pozamaterialnej sfery naszego życia. W zakresie pozamaterialnej sfery naszego życia ważną sprawą jest walka z przejawami patologii społecznej. W uchwale naszej uważamy, że wychowanie do prawidłowych postaw społecznych powinno być oparte na sprawdzonych w tysiącletniej historii naszego narodu zasadach etyki chrześcijańskiej, zachowując przy tym całkowitą wolność światopoglądową wszystkich członków związku.

Kończąc, przekazuję życzenia dla całego zjazdu od delegacji naszego regionu i członków Solidarności Regionu Pobrzeże, życzenia tego, aby zjazd znalazł sposób na przekształcenie szlachetnych deklaracji w dobrze zorganizowane działanie przynoszące konkretne owoce [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze pan Grzegorz Palka z Ziemi Łódzkiej. Grzegorz Palka, Ziemia Łódzka. Proszę o przygotowanie się pana Eligiusza Naszkowskiego z Regionu Pilskiego.

[PD 1kzd_1t_21a_19810908 – 8 minut 10 sekund]

GRZEGORZ PALKA

Proszę państwa, ponieważ wszyscy są tu bardzo zmęczeni, ja nie będę tez przedstawiał, tylko tezy z tez nawet, żeby to skrócić. A więc po pierwsze, jeśli idzie o analizę sytuacji, chciałbym dwie rzeczy nowe, jak sądzę, przedstawić, które tu nie zostały powiedziane. Po pierwsze, wydaje nam się, że związek wydarł już władzy to, co było możliwe do wydarcia metodami umiarkowanego nacisku i że od porozumienia warszawskiego drepczemy w zasadzie w miejscu, dlatego że wycofaliśmy się z konfrontacji [oklaski]. Wydaje mi się, że po tych kilku zderzeniach z władzą zarysowała się granica procesu odnowy, to znaczy wiadomo już teraz, jakie rzeczy leżą za tą granicą, i że sięgnięcie po te rzeczy będzie wymagało podjęcia ryzyka totalnej konfrontacji. Wydaje mi się, że powinniśmy na serio to wziąć pod uwagę. Są rzeczy, które leżą dalej za tą granicą – taką rzeczą są chyba wolne wybory, i sięgając po to, powinniśmy od razu określić, w jakim trybie się do tej konfrontacji przygotowujemy. I są rzeczy, które leżą bliżej, które nam ten termin konfrontacji odsuwają ewentualnie.

Dalej, drugi podstawowy element sytuacji, na który tutaj nikt nie zwrócił uwagi do tej pory, to jest rozwój kryzysu, który jest niepohamowany, którego dna nie widać. Proszę państwa, to ma swoje konsekwencje – na ten rozwój kryzysu nie ma wpływu ani rząd, ani jak dotychczas Solidarność, choć z zupełnie różnych powodów. I ten rozwój kryzysu wyznacza nam następny horyzont czasowy, to znaczy ja nie wiem, czy to jest kilka miesięcy czy dłużej, ale to nam wyznacza termin konfrontacji, jaka wybuchnie między udręczonym społeczeństwem a władzą, jeżeli nie będziemy tutaj przeciwdziałać.

Z tych dwóch elementów sytuacji, wydaje mi się, wynika kierunek działania związku, to znaczy na serio podjęcie się ingerowania w sferę gospodarki, i to efektywnego ingerowania, tak żeby ludziom stworzyć jakąś perspektywę, żeby wytrzymali po prostu to obciążenie, które wynika z kryzysu. Ale trzeba sobie jednocześnie jasno zdać sprawę, że wybierając reformę gospodarczą, związek wybiera także płaszczyznę konfrontacji i trzeba – jeżeli te działania mają być efektywne, jeżeli nie mają być jałowe i nie mają polegać tylko na propagandowym hałasie – i należy w tej sytuacji bardzo szczegółowo przeanalizować nasze szanse w ewentualnym konflikcie, którego potencjalną stroną jest Związek Radziecki. Myślę tutaj o działaniach, które by mogły zmienić układ sił na naszą korzyść i zwiększyć nasze szanse. Ponieważ jeżeli udałoby nam się ten układ sił zmienić na naszą korzyść, oznaczałoby to, że władza wycofa się w sytuacji konfrontacyjnej. Wtedy możemy liczyć na to, że osiągniemy rzeczywisty postęp w działaniach. Za taki element uważałbym jasne podjęcie tych problemów i otwarte stwierdzenie, że bezwzględnie będziemy bronić suwerenności. Sądzę, że jasne powiedzenie tego stwarza nowy element w rachunku, jakiego dokonują ci, co podejmują decyzje ewentualnie [oklaski].

Po drugie – z tym, że chciałem powiedzieć od razu, że to jest kwestia bardzo kontrowersyjna, nawet w moim regionie, i mimo że nikt rzeczowych kontrargumentów nie wysuwa, to wszyscy obawiają się po prostu o tym mówić – należy pomyśleć o tym, czy nie można tego układu sił zmienić dalej, to znaczy, czy odrzucając stanowczo wszelkie elementy systemu, które są nam narzucone, nie stwierdzić, że pomówienia, które nam propaganda serwuje nasza, o antysowietyzm są fałszem oraz że nie kwestionujemy uzasadnionych ekonomicznie stosunków gospodarczych i sojuszów militarnych, przy jasnym odrzuceniu wszelkich elementów systemowych i przy pełnym zagwarantowaniu autonomii, jeśli idzie o życie kulturalne i polityczne [oklaski].

Proszę państwa, tu nikt nie ma żadnych złudzeń, że ktokolwiek tę ofertę czy tę deklarację przyjmie ze zrozumieniem w tej sytuacji, jaka jest teraz, ale to będzie element, który będzie w tym rachunku grał w przypadku konfrontacji, i to będzie istotny element, i należy nad tym chłodno pomyśleć. Sądzę, że z logicznego punktu widzenia patrząc na ten problem, nie ma przeciwwskazań, przy jasnym sprecyzowaniu, co odrzucamy – to jest bardzo ważne, żeby tu nie było żadnych niejasności. Sądzę, że w ten sposób sprecyzowany pewien naturalny obszar współpracy byłby elementem, który zmienia układ sił i który by nam rzeczywiście stworzył możliwości efektywnego działania.

Chciałem jeszcze jedno powiedzieć – na koniec, bo nie będę rozwijał tej kwestii programowej, która jest w naszej propozycji programowej – że naszym wielkim niebezpieczeństwem, jeśli idzie o konstruowanie programu, jest sprecyzowanie takich bardzo ponętnych, bardzo pięknych idei, a nie zastanowienie się, jakimi środkami będziemy realizować [oklaski]. Chciałem powiedzieć, że przez nieokreślenie i nieprzedyskutowanie do końca, jakie mamy szanse i jakimi środkami będziemy to realizować, możemy nieświadomie zdradzić społeczeństwo poprzez jałowość naszych działań. Dziękuję [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o podejście pana Eligiusza Naszkowskiego z Regionu Pilskiego.

Równocześnie mam następującą uwagę: otóż wpłynęło słuszne zapytanie, jak przewiduje prezydium problem zakończenia I tury zjazdu. Otóż, proszę państwa, no mieliśmy nadzieję, że dziś zaczniemy tę sprawę statutową – pech chciał z drukarnią. W związku z powyższym na pewno cały jutrzejszy dzień będziemy obradować, i to głównie nad statutem, prawie wyłącznie nad statutem; będą powielone materiały, a więc będzie jak pracować. I istnieje na pewno jakaś minimalna szansa, że jutro do późnej nocy zakończylibyśmy wtedy, pod warunkiem że głosy programowe w dyskusji programowej odłożymy na następną turę lub do zespołów, zgodnie z decyzją państwa. Organizatorzy są przygotowani na ten jutrzejszy dzień i nocleg po nim. I na tym jest koniec. Czyli ten ostatni dzień musielibyśmy obradować już w warunkach bardzo chędogich, i wieczór wyjeżdżać, bo noclegi nie są, niestety, możliwe. A więc lepiej było by, żeby ten dzień, który jest pojutrze, to było tylko pół dnia na przykład. I będziemy jako prezydium zmierzać do zamknięcia się w takim czasie, ale to jest tylko informacja w związku z zapytaniem.

Proszę państwa, chciałem poinformować jeszcze przed udzieleniem głosu, że życzenia i pozdrowienia dla zjazdu przysłali: prof. Janusz Groszkowski[49] [oklaski], w imieniu Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru, Estrady, Radia, Telewizji i Filmu prezes Andrzej Szczepkowski[50] [oklaski]. „Uczestnikom I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ »Solidarność« życzenia owocnych obrad, które mają przyczynić się do umocnienia sprawiedliwości, pokoju w naszej ojczyźnie z pasterskim błogosławieństwem biskup Lech Kaczmarek[51]” [oklaski]. I z serdecznymi życzeniami i pozdrowieniami dla zjazdu pan Marian Brandys[52] [oklaski].

Proszę państwa, wpłynęło jeszcze szereg telegramów od rozmaitych… Aha, przepraszam, jeszcze jest jeden telegram. Otóż wpłynął także telegram od kościoła: „Kościół katolicki na Dolnym Śląsku modli się o pomyślny wynik obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów »Solidarność« i życzy, by prace przyczyniły się do zwycięstwa prawdy i sprawiedliwości w naszej ojczyźnie. Henryk Gulbinowicz[53], arcybiskup metropolita wrocławski” [oklaski].

Wpłynęło, proszę państwa, jeszcze szereg innych telegramów – postaramy się ich wykaz opublikować w którejś z gazet związkowych. Proszę, udzielam głosu koledze Naszkowskiemu; zabiera głos już jako ostatni.

[PD 1kzd_1t_21a_19810908 – 19 minut]

ELIGIUSZ NASZKOWSKI

Chciałem prosić koleżanki i kolegów o chwilę uwagi. Króciuteńko przedstawię te tezy, które nie padały z mównicy bądź przy których sugerowano odmienne rozwiązania.

Pierwsza teza zasadnicza: Solidarność do tej pory działała jako grupa nacisku, stąd realizowała, zdaniem związkowców pilskich, program defensywny. Czas najwyższy, ażeby zdołała wypracować program będący programem ataku, wychodzenia. Ten program realizowany jest w trzech odniesieniach. Pierwsze już zaczęliśmy robić w stosunku do państwa poprzez określenie siebie. Do tej pory, możemy z całą odpowiedzialnością powiedzieć, że Solidarność był to ruch społeczny ludzi pracy, występujący w formule związku zawodowego, stosujący bardzo zróżnicowane środki nacisku na państwo i jego organy w celu osiągania pożądanych zachowań – najogólniej rzecz biorąc, tak by można powiedzieć. Dopuszczaliśmy różne formy działań, w tym również politycznych, wyłączając z tego jednak proste przekształcanie się w partię polityczną i tym samym przejęcie władzy.

Drugi kierunek działań w ramach tego programu ofensywnego jest to kierunek w stosunku do otoczenia społeczno-politycznego. I tutaj związkowcy zgłaszali wnioski o to, ażeby Solidarność inicjowała działalność różnych ugrupowań na rzecz demokratyzacji życia państwowego oraz – czego nie słyszałem tutaj z mównicy – prowadziła działalność czy wręcz walkę o pozyskiwanie ludzi nie tyle nam wrogich, co zdezorientowanych, zagubionych, w psychice których dotychczasowy system dokonał nieprawdopodobnych spustoszeń.

Trzeci kierunek w tej działalności, skierowany bezpośrednio na członków Solidarności, to jest podejmujący wszelkie działania dla poprawy po pierwsze, położenia materialnego, zmniejszenia uciążliwości życia codziennego, ale przede wszystkim na kształtowanie świadomości prawdziwie wolnych ludzi, którzy w Solidarności przechodziliby rzeczywistą szkołę demokratycznego myślenia i działania. A więc działanie w myśl hasła „Silni w jedności, dalecy od jednomyślności”.

Działania na dziś, króciuteńko, jakie związkowcy Regionu Pilskiego określają. Pierwsze: uczynienie z partyjno-rządowych środków społecznego rażenia środków komunikowania się. To jest pierwszy postulat [oklaski]. I tym samym pozbawienie władzy środków masowego komunikowania się jako środka sprawowania władzy – nie od tego jest radio, telewizja i prasa.

Dalej, wychodząc naprzeciw, postuluje się zbudowanie sprawnie działającego systemu informacyjnego dla całego związku, a także, co jest novum, dla całego otoczenia pozazwiązkowego. Nie możemy się zamykać tylko w zakładach pracy, musimy wychodzić na zewnątrz, pomagać zdezorientowanym, biednym naprawdę współobywatelom w tym momencie. Postulujemy dalej, ażeby stworzyć coś na kształt zamkniętego systemu telewizyjnego dla Solidarności. A więc budowa własnego studia, co nie oznacza jeszcze stacji radiowo-telewizyjnych, i tu chciałbym pocieszyć tych panów, którzy są w pracy obecnie, a nie, jak my, na zjeździe.

Dalej, podkreślało się sprawę, co tutaj wielokrotnie padało z trybuny, rozpoczęcia reformy gospodarczej poprzez uruchomienie samorządów pracowniczych, zorganizowanie tych samorządów i przy okazji powiem również o samorządach terytorialnych. Ten program działania formułowany był w marcu, bo wtedy odbywaliśmy walne zebranie delegatów. Stąd nie ma pełnego rozwinięcia do dnia dzisiejszego proponowanych działań.

Dalej, związkowcy pilskiego wnioskują o to, ażeby statutowo rozwiązać sprawę funkcjonowania sekcji zawodowych i branżowych – jedna sprawa. Druga sprawa, żeby inicjować powstawanie zbiorowych układów pracy. Czas najwyższy, aby się tym sekcje zawodowe i branżowe zajęły.

Mamy również kilka zadań, które chcielibyśmy zaproponować dalekosiężnych, które jednakże trzeba realizować błyskawicznie od dziś. Pierwsze to jest zbudowanie mechanizmu zabezpieczenia przed ponownym pogrążaniem się w kryzysach gospodarczych, jako cel dalekosiężny. Drugie, demokratyzacja życia społecznego, łącznie z uzyskaniem prawa inicjatywy ustawodawczej – taki jest wniosek. Jest to bardzo ważne, zwłaszcza że w całym świecie cywilizowanym związki zawodowe artykułują swoje interesy wobec parlamentu poprzez partie polityczne, które po prostu te związki kokietują. My takiej partii nie mamy i sądzę, że na zjeździe o niej mówić nie będziemy, czy o takich partiach.

Dalej, zwracano uwagę na bardzo ważną rzecz, jaką jest przeniesienie roli pracodawcy z państwa na samorządy pracownicze. Wreszcie mówiło się o potrzebie stałej opieki nad ludźmi szczególnej troski i tutaj postulowano, ażeby umożliwić inwalidom pełną działalność produkcyjną, opłacalną działalność produkcyjną, gdyż okazuje się, że ci ludzie chorzy pracują na dochód narodowy, w którego podziale my przecież nie uczestniczymy. Wreszcie domagano się uregulowania sprawy społecznej inspekcji pracy.

Sądzę, że takim celem dalekosiężnym jest określenie naszego ruchu w strukturze społeczno-politycznej. Jeszcze dwa zdania na temat zadań na dziś, ponieważ pominąłem, a są bardzo ważne i związkowcy mnie rozliczą, jak wrócę, i dowiedzą się, że nie powiedziałem. Związkowcy województwa pilskiego domagają się uregulowania gospodarki finansowej związku. Konkretnie domagają się określenia wysokości składki, procenta odprowadzonego do zarządów regionalnych, określenia wysokości zasiłków statutowych i najważniejsza rzecz, o której ja tutaj nie słyszałem – rozliczenie naszej brzydkiej siostry – CRZZ wreszcie [oklaski].

Nie możemy w tej całej batalii, jaką będą – zgodzę się tu z przewodniczącym – prowadzić generałowie i dywizje, zapominać o pracy tyralierą, jak ja to nazywam, realizowanie polityki społecznej dla celów bezpośrednich, a także dla wydźwięku propagandowego naszego związku, o czym często zapominamy. W związku z czym postulowano o pracę i wprowadzenie nowego systemu powszechnego zaopatrzenia emerytalno-rentowego, zrealizowanie również sprawiedliwego systemu zasiłków rodzinnych. Przypominam, że takowy nie jest do tej pory zrealizowany.

Generalnie kończąc, związkowcy województwa pilskiego stawiali sprawę w ten sposób: najlepiej byłoby w tym roku raz jeszcze przystąpić do negocjacji wszystkich punktów porozumień lata ubiegłego roku, z jedną poprawką, że druga strona tym razem rozmawiałaby poważnie.

I ostatnia sprawa – związkowcy województwa pilskiego wnioskują o to, ażeby w statucie unormować sprawę flagi związkowej, a także ustanowienia święta związkowego. I podajemy dwie propozycje: 31 sierpnia i 17 grudnia. Dziękuję bardzo [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, na tym został wyczerpany wykaz mówców, przewidziany na dzień dzisiejszy. Apelowałbym do kolegów, jeszcze zanim zamknę obrady dzisiejszego zjazdu, aby udali się na spoczynek nocny i wypoczęci przybyli jutro na obrady. Mamy jutro jeden najtrudniejszy, bo sformalizowany, trudny punkt porządku obrad. Chcielibyśmy, aby jutro obradować poza tym dłużej, tak aby jeżeli będzie jakakolwiek szansa w dniu jutrzejszym, w późnych godzinach, móc zjazd zakończyć, a ten pojutrzejszy dzień traktować jako ostateczność. Taka jest chęć prezydium, proszę o powstanie. Jutro rozpoczynamy punkt 9.00, punkt 9.00.

Proszę o powstanie. Sztandar MKS Gdańsk wyprowadzić. Do hymnu [Delegaci śpiewają hymn narodowy].

Dziękuję, dobranoc.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_21a_19810908]

KONIEC CZWARTEGO DNIA OBRAD I TURY I KZD – 8 WRZEŚNIA 1981 R.

[1] Stanisław Jałowiecki (ur. 1946) – socjolog, 1975–1981 pracownik naukowy Instytutu Śląskiego w Opolu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w IŚl, w 1981 r. przewodniczący ZR Śląsk Opolski, członek KK.

[2] Jerzy Marian Gawęda (1934–2003) – 1973–1990 pracownik Spółdzielni Inwalidów im. Obrońców Helu w Gdańsku (chałupnik, elektromonter, referent, kierownik), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. oddelegowany do pracy związkowej w MKZ w Gdańsku, a następnie w ZR, przewodniczący Krajowej Komisji Koordynacyjnej „Solidarność” Spółdzielczości Inwalidów, w 1981 r. członek ZR Gdańsk.

[3] Bogdan Kazimierz Blindow (1944–1997) – od 1975 r. kierownik kina Świt w Wejherowie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego przy Okręgowym Przedsiębiorstwie Rozpowszechniania Filmów w Gdańsku oraz delegat do MKS w Gdańsku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego przy OPRF w Gdańsku, następnie KZ, przewodniczący Krajowej Sekcji Pracowników Filmu NSZZ „Solidarność”,

od 1981 r. członek ZR Gdańskiego.

[4] Adam Szynkar (ur. 1943) – inżynier budownictwa, pracownik Biura Projektowania Budownictwa Komunalnego w Zielonej Górze, sekretarz KZ NSZZ „Solidarność” w BPBK w Zielonej Górze.

[5] Adam Łopatka (1928–2003) – prawnik, 1968–1987 dyrektor Instytutu Państwa i Prawa PAN, 1976–1985 poseł na Sejm (1981–1982 przewodniczący Komisji do Spraw Samorządu Pracowniczego Przedsiębiorstw), 1975–1981 kierownik działu w Instytucie Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu KC PZPR, 1978–1983 delegat Polski do Komisji Praw Człowieka ONZ.

[6] Władysław Baka (ur. 1936) – ekonomista, 1955–1990 członek PZPR, 1980–1981 zastępca kierownika Wydziału Handlu i Finansów KC PZPR, 1980–1986 sekretarz Komisji ds. Reformy Gospodarczej, 1981–1985 minister członek Rady Ministrów, pełnomocnik rządu ds. reformy gospodarczej.

[7] Wojciech Jaruzelski (ur. 1923) – 1964–1989 członek KC PZPR, 1971–1989 członek Biura Politycznego KC PZPR, 1981–1989 I sekretarz KC PZPR, 1961–1989 poseł na Sejm, 1968–1983 minister obrony narodowej, 1981–1985 prezes Rady Ministrów.

[8] Jan Trynkowski – przewodniczący Rady Zakładowej Związku Nauczycielstwa Polskiego na Uniwersytecie Warszawskim.

[9] Antoni Jacek Jerz (1944–1983) – technik elektronik, 1976–1983 kierownik sekcji technicznej maszyn liczących Odra w Zakładzie Elektronicznej Techniki Obliczeniowej w Kielcach Filia w Radomiu, w 1980 r. organizator i pierwszy szef Okręgu Radomskiego KPN, następnie członek ścisłego kierownictwa krajowego KPN, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący MKZ Ziemia Radomska, w 1981 r. współzałożyciel radomskiego KOWzP, od 1981 r. członek Międzyzakładowej Komisji Regionalnej „Solidarność” Ziemia Radomska, członek władz krajowych KOWzP, 1981–1982 internowany.

[10] Adam Jan Gwiżdż (ur. 1944) –1978–1982 pracownik FSM Zakłady Kuźnicze w Skoczowie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w FSM ZK, wiceprzewodniczący. Międzyzakładowej Komisji Założycielskiej w FSM, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Podbeskidzie, 1981–1982 internowany.

[11] Waldemar Mikołaj Gil (ur. 1951) – inżynier mechanik, 1971–1984 pracownik Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego, w sierpniu 1980 r. uczestnik protestu solidarnościowego w ZNTK, współredaktor postulatów pracowniczych

i wyrazów solidarności z MKS, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w ZNTK, członek Prezydium MKK w Stargardzie Szczecińskim, od 1981 r. przewodniczący Podregionu „Solidarności” w Stargardzie Szczecińskim, członek Prezydium Porozumienia „Solidarności” Pracowników ZNTK w Polsce odpowiedzialny za realizację spraw związkowych, przewodniczący Koła Klubu Służby Niepodległości w Stargardzie Szczecińskim.

[12] Aleksander Bolesław Aniołczyk (1946–2011) – konstruktor w Zakładach „ELTA” w Łodzi, sekretarz KZ w Zakładach „ELTA” w Łodzi, członek ZR Ziemia Łódzka, 1981–1982 internowany.

[13] Jan Waszkiewicz (ur. 1944) – matematyk, 1977–1981 adiunkt w Ośrodku Badań Prognostycznych Politechniki Wrocławskiej, w sierpniu 1980 r. doradca strajkowy w Zajezdni MPK nr 7 przy ul. Grabiszyńskiej we Wrocławiu (siedziba

MKS), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komisji Oddziałowej w OBP PWr, członek KZ na PWr, w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, członek Prezydium Komisji Krajowej i Zespołu Ekspertów Edukacyjnych.

[14] Małgorzata Helena Niesobska-Urbaniak (ur. 1954) – technik budowlany w Szczecińskim Zjednoczeniu Budownictwa, przewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność” w SZB, w 1981 r. członek Prezydium Komisji Koordynacyjnej Budownictwa przy ZR Pomorze Zachodnie, w 1982 r. internowana, w 1983 r. wyemigrowała do RFN.

[15] Władysław Jan Szybowicz (1938–2006) – tokarz ceramik, pracownik Krakowskiego Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w KPRI, członek KZ w KPRI.

[16] Stanisław Kania (ur. 1927) – 1968–1986 członek KC PZPR, 1980–1981 I sekretarz KC PZPR, 1972–1989 poseł na Sejm.

[17] Adam Michnik (ur. 1946) – historyk, 1980–1981 doradca MKZ NSZZ „Solidarność” Mazowsze, następnie doradca Komisji Robotniczej Hutników Solidarności w Hucie im. Lenina, w 1981 r. doradca ZR Mazowsze, współzałożyciel Klubów Samorządnej Rzeczpospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”, 1981–1982 internowany.

[18] Jan Józef Szczepański (1919–2003) – pisarz, reporter, 1976–1980 członek zakonspirowanego kierownictwa Polskiego Porozumienia Niepodległościowego, od 1977 r. współpracownik KSS KOR, od 1980 r. prezes Związku Literatów Polskich.

[19] Jacek Marian Kossak (1947–1991) – prawnik w Państwowym Biurze Notarialnym w Tarnobrzegu, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Sądzie Rejonowym w Tarnobrzegu.

[20] Zbigniew Karwowski (ur. 1953) – inżynier elektronik, pracownik Zakładów Azotowych we Włocławku, w 1981 r. członek Prezydium KZ w Zakładach Azotowych we Włocławku, w 1981 r. członek ZR Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej, członek KK, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[21] Lucjan Czubiński (ur. 1930) – 1972–1981 prokurator generalny PRL, 1981–1983 dyrektor generalny w MSW, szef Wojsk MSW (nadzorował Wojska Ochrony Pogranicza, Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe, Biuro Ochrony Rządu i Zarząd WSW).

[22] Jacek Marchewczyk (ur. 1941) – lekarz medycyny, 1967–2003 pracownik Kliniki Ortopedii Państwowego Szpitala Klinicznego i Akademii Medycznej w Krakowie (od 1993 Klinika Ortopedii Collegium Medicum UJ), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w AM, w 1981 r. członek ZR Małopolska, członek KK.

[23] Krzysztof Makowski (ur. 1949) – technik mechanik, pracownik Fabryki Aparatury i Urządzeń Komunalnych „PoWoGaz” w Pile, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i sekretarz KZ w PoWoGazie.

[24] Maria Dmochowska (ur. 1930) – 1968–1997 lekarz w Poradni Chorób Krwi w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym im. Mikołaja Kopernika w Łodzi, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1980 r. członek Prezydium MKZ Ziemi Łódzkiej, 1980–1989 przewodnicząca Sekcji Służby Zdrowia „Solidarności” Ziemi Łódzkiej, 1981–1982 internowana.

[25] Bogdan Jan Hełka (ur. 1946) – inżynier mechanik, 1974–1983 pracownik Biura Projektów Przemysłu Cementowego i Wapienniczego Oddział w Opolu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w BPPCiW w Opolu.

[26] Ryszard Józef Stachowiak (1953–1999) – inżynier elektryk, 1977–1982 pracownik Huty Aluminium „Konin”, w 1980 r. oddelegowany do prac (w zakresie łączności) do MKZ NSZZ „Solidarność” w Koninie, członek KZ w HA „Konin”, od 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ w Koninie, od 1981 r. przewodniczący ZR Konin, w 1981 i w 1982 r. internowany.

[27] Mikołaj Kiecko (1935–2009) – ekonomista, pracownik Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w Spółdzielni Transportu Wiejskiego, członek „Parlamentu” Regionu Pomorza Zachodniego.

[28] Anna Maria Augustyn-Urbanowicz (ur. 1942) – nauczycielka w Studium Wychowania Przedszkolnego w Skierniewicach, członek Prezydium Oddziału NSZZ „Solidarność” w Skierniewicach, członek ZR Mazowsze.

[29] Jan Zbigniew Chmielewski (1942–2002) – 1978–1982 starszy inspektor ds. ruchu w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym Płock, od 1980 r. członek NSZ „Solidarność”, organizator struktur „Solidarności” w Regionie Płockim, wiceprzewodniczący MKZ Płock, szef Biura Interwencji, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR, organizator Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Płocku, 1981–1982 internowany.

[30] Michał Pietkiewicz (1917–1988) – nauczyciel, kierownik działu w Przedsiębiorstwie Elektryfikacji i Technicznej Obsługi Rolnictwa „Eltor” w Starosielcach, w 1980 r. współorganizator Komitetu Robotniczego NSZZ „Solidarność”, współorganizator MKZ Białystok, przewodniczący MKZ, w 1981 wiceprzewodniczący ZR Białystok, 1981–1982 internowany.

[31] Jan Zbigniew Musialski (ur. 1946) – technik geofizyk, kierownik działu w Okręgowej Dyrekcji Rozbudowy Miast w Chorzowie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w ODRM w Chorzowie, przewodniczący Komisji Koordynacyjnej Służb Inwestycyjnych woj. katowickiego, przewodniczący Miejskiej Komisji Koordynacyjnej w Chorzowie, 1981–1982 internowany.

[32] Bronisława Wanda Pietroń-Drechny (ur. 1946) – nauczyciel fizyki w Technikum Geodezyjnym w Żelechowie, przewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność” w Zespole Szkół Zawodowych w Żelechowie, przewodnicząca Oddziału w Żelechowie, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[33] Zenon Biender (1931–1989) – 1978–1989 zaopatrzeniowiec w Fabryce Urządzeń Ogrzewczych „Spomasz-Biawar” w Białymstoku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący Komisji Zakładowej w Spomaszu-Biawarze w Białymstoku, członek Sekcji Interwencji MKZ w Białymstoku, od 1981 r. członek Prezydium ZR w Białymstoku, przewodniczący Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Białymstoku.

[34] Stanisław Marczuk (ur. 1935) – 1955–1981 pracownik Fabryki Przyrządów i Uchwytów „Ponar-Bial” w Białymstoku, w sierpniu i wrześniu 1980 r. współorganizator strajków w zakładzie, członek Komitetu Robotniczego FPiU „Ponar-Bial”, sekretarz Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie przewodniczący KZ Ponarze-Bialu, członek Prezydium MKZ w Białymstoku, w 1981 r. przewodniczący ZR Białystok, członek KKP/KK.

[35] Tadeusz Waśniewski (ur. 1936) – fizyk, od 1969 r. pracownik naukowy Politechniki Białostockiej, przewodniczący Uczelnianego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” na PB, członek Prezydium KZ na PB, członek Prezydium MKZ w Białymstoku, w 1981 r. członek białostockiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, członek ZR Białystok, 1981–1982 internowany.

[36] Jerzy Michał Jastrzębowski (ur. 1937) – filolog, dziennikarz spiker w Polskim Radiu, członek KZ NSZZ „Solidarność’ w Polskim Radiu, w 1981 r. członek KK, w 1984 r. wyemigrował do Kanady.

[37] Lech Bogusław Dziewulski (ur. 1951) – technik elektronik, renowator zabytków w Muzeum Narodowym w Krakowie, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w Muzeum Narodowym w Krakowie, członek Komisji Porozumiewawczej Pracowników Muzealnictwa, kierownik Działu Kultury ZR Małopolska, w 1982 r. internowany.

[38] Mieczysław Glinczewski (ur. 1923) – maszynista w Lokomotywowni PKP Wrocław Główny, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego i Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Lokomotywowni PKP Wrocław Główny, przewodniczący KZ tamże, 1981–1982 internowany.

[39] Adam Strzembosz – (ur. 1923) – od 1966 r. sędzia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, od 1974 r. pracownik naukowy Instytutu Badania Prawa Sądowego, w 1981 r. (po wprowadzeniu stanu wojennego) odwołany z zajmowanych stanowisk, od 1980 członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. przewodniczący KZ w Ministerstwie Sprawiedliwości, członek Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości, w 1981 r. członek Prezydium Krajowej Komisji Rewizyjnej.

[40] Franciszek Karpiński (1920–1997) – emerytowany nauczyciel, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska.

[41] Piotr Włodzimierz Kuczyński (ur. 1950) – inżynier elektronik, pracownik Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Urządzeń Informatyki w Zakładach Mechaniczno-Precyzyjnych „Mera-Błonie” w Błoniu, w 1981 r. sekretarz ZR Mazowsze NSZZ „Solidarność”, 1981–1982 internowany.

[42] Alicja Danuta Matuszewska (ur. 1934) – 1959–1981 księgowa w Garnizonowej Administracji Mieszkań w Gdyni, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodnicząca Komitetu Założycielskiego i wiceprzewodnicząca KZ w GAM w Gdyni, w 1981 r. członek ZR Gdańsk, członek Prezydium KK, skarbnik z pełnomocnictwem dysponowania rachunkiem bankowym KK, 1981–1982 internowana, w 1982 r. wyemigrowała do Kanady.

[43] Jarosław Alojzy Szczepański (ur. 1952) – filolog, 1980–1982 dziennikarz w Oddziale Rzeszowskim „Słowa Powszechnego”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek MKZ w Rzeszowie, w 1981 r. członek ZR Rzeszów, 1981–1982 i 1982 internowany.

[44] Adam Nawrot (1949–1995) – lekarz medycyny w ZOZ Cieszyn (kierownik pracowni), przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w ZOZ w Cieszynie.

[45] Antoni Olgierd Misiak (ur. 1939) – 1960–2000 pracownik (technolog, przedstawiciel wyrobu, kierownik działu rozwoju) Kłodzkiej Fabryki Urządzeń Technicznych (po 1989 r. Zetkama), w sierpniu 1980 r. współorganizator i uczestnik strajku w KFUT, członek KS, od 1980 członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego „Solidarności” Ziemi Kłodzkiej, członek KZ w KFUT.

[46] Andrzej Jóźwiakowski (ur. 1932) – lekarz, 1953–2000 pracownik naukowy Akademii Medycznej w Lublinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Tymczasowego Komitetu Założycielskiego, następnie KZ na AM, członek MKZ w Lublinie, przewodniczący Regionalnej Komisji Służby Zdrowia, współorganizator struktur „Solidarności” w placówkach służby zdrowia na Lubelszczyźnie, 1981–1982 internowany.

[47] Franciszek Łuczko (ur. 1932) – historyk, 1960–1981 nauczyciel w LO nr 1 w Szczecinie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek ZR Pomorze Zachodnie, przewodniczący „Solidarności” Pracowników Oświaty i Wychowania Pomorza Zachodniego, 1981–1982 internowany.

[48] Kazimierz Józef Jarzmik (ur. 1943) – inżynier odlewnik, kierownik w Krakowskich Zakładach Armatur, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i Zakładowej Komisji Rewizyjnej w KZA, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do Francji.

[49] Janusz Groszkowski (1898–1984) – od 1935 r. prof. zwyczajny nauk technicznych, naukowiec zajmujący się elektroniką i radiotechniką, w latach 1962–1971 prezes Polskiej Akademii Nauk.

[50] Andrzej Szczepkowski (1923–1997) – aktor, 1981–1982 prezes Związku Artystów Scen Polskich (Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru, Estrady, Radia, Telewizji i Filmu).

[51] Lech Kaczmarek, bp (1909–1984) – 1971–1984 ordynariusz gdański, członek Komisji Wspólnej Rządu i Episkopatu.

[52] Marian Brandys (1912–1998) – pisarz i publicysta, od 1976 r. związany z KOR.

[53] Henryk Gulbinowicz, abp (ur. 1923) – 1976–2004 metropolita wrocławski.

Piąty dzień obrad

I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów

NSZZ „Solidarność”

– 9 września 1981 r.

Początek piątego dnia obrad I tury I KZD

– 9 września 1981 r.

[PRZEDSTAWIENIE TRYBU PRACY NAD ZMIANAMI W STATUCIE]

[Plik dźwiękowy (PD) 1kzd_1t_21b_19810900]

[Brak początku nagrania]

[AS nr 36, str. 501:

„Po wprowadzeniu sztandaru MKZ Gdańsk i odśpiewaniu hymnu państwowego prowadzący obrady S[tanisław] Kocjan przedstawia porządek dnia. Proponuje, aby dyskusję nad poprawkami do statutu podzielić na cztery części: pierwsza – rozdział I, druga – rozdziały II i III, trzecia – rozdział IV, czwarta – rozdziały V–IX. W każdej części, po odczytaniu pełnego brzmienia paragrafu z poprawkami zgłoszonymi przez Komisję Statutową, odbędzie się dyskusja, po czym głosowanie. Informuje, że poprawki inne niż zaproponowane przez Komisję Statutową należy zgłaszać na piśmie oraz że dyskutowane i głosowane będą projekty zmian przedstawione na piśmie przez delegatów i zaproponowane przez Komisję Statutową. Przypomina, że przy podejmowaniu uchwał o zmianie statutu obowiązuje bezwzględna większość głosów, tj. 449. Poprawki stają się obowiązujące po zatwierdzeniu ich przez połowę regionów grupujących nie mniej niż połowę członków związku. Delegaci w głosowaniu przyjmują proponowany tryb obrad. Po krótkiej przerwie odczytany zostaje wniosek K. Ziobry (Reg[ion] Rzeszów) o niegłosowaniu poprawek do statutu dotyczących deklaracji politycznej związku. Zjazd przyjmuje wniosek większością głosów”.]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

[Brak początku wypowiedzi] …jednocześnie bym – to już nie będzie uchwalone jako fragment zasad postępowania, ale jako apel do kolegów w delegacjach regionalnych – aby na ile to możliwe, dążyli do wystawienia mówcy generalnego, czyli takiego, który powie w imieniu delegacji. Oczywiście nie mamy prawa ograniczać wystąpień w ten sposób, ale tam, gdzie to będzie możliwe, to bardzo bym państwa prosił w imieniu, sądzę, nas wszystkich o zachowanie takiego ewentualnie trybu. Następnie odbędzie się głosowanie zmian lub wariantów.

Trzeci punkt jest następujący. Otóż zapisy wariantów do dyskusji przyjmujemy oddzielnie na każdy fragment w sekretariacie. Czyli każdy pisze, do którego rozdziału, albo tak, jak ja podałem tą systematyką: a, b, c, d, albo który rozdział statutu.

Cztery: dyskusji i głosowaniu podlegają wersje opublikowane przez Komisję Statutową. Wprowadzenie nowej wersji odbywa się w trybie takim, jak wniosek formalny. Czyli jeżeli ktoś uzna, że Komisja Statutowa, która dość długo pracowała i w swoimi gronie przebrała trochę warianty, że jednak to jest niewystarczające, to musi ten wariant swój napisać precyzyjnie na piśmie i postawić wniosek formalny, że żąda włączenia do dyskusji także tego nowo wpisanego fragmentu. I jeżeli sala to akceptuje większością głosów w każdym oddzielnym przypadku, to zostania wpisane, że ten wariant też jest dyskutowany, mało tego, będzie nad nim później głosowanie. W przeciwnym razie dyskutowane i głosowane są tylko te warianty i poprawki, które zaproponowała Komisja Statutowa.

Następnie, w wypadku wielu wariantów – a mamy takie przypadki, że nad jednym paragrafem np. pięć wariantów nam Komisja przygotowała – głosujemy najpierw, czy w ogóle będzie zmiana danego paragrafu, obojętne jaka. Następnie odbędzie się głosowanie, w którym każdy delegat ma jeden głos na któryś z wariantów, czyli będziemy pytali, kto za wariantem pierwszym, drugim, trzecim, czwartym itd. To głosowanie będzie miało charakter orientacyjny, chyba że w którymś z nich pewien wariant uzyska wymaganą większość absolutną, czyli przeważy wszystkie pozostałe warianty i będzie spełniał wymóg statutowy. Jeżeli żaden wariant tego nie uzyska, będziemy odcinać te, które otrzymały najmniej głosów i głosowania powtarzać aż do osiągnięcia jednego wariantu i jednej poprawki. Eliminując te, które mają najmniej głosów, zorientujemy się po wynikach i wyeliminujemy. Na pewno zostaną co najmniej dwa do następnego głosowania. Ale gdyby się okazało, że np. jeden ma bardzo mało, a reszta cztery – ma po równo, no to będziemy sukcesywnie eliminować po jednym wtedy, zależnie od sytuacji.

Następnie, proszę państwa, chciałem przypomnieć – może tak państwo sobie rzucicie okiem na ten materiał i ewentualnie się zaczniecie zapisywać do dyskusji, tylko jeszcze raz przypominam, z podaniem fragmentu – a niezależnie od tego chciałem państwu jeszcze raz przypomnieć, jaki jest tryb zmian statutu. Otóż jest on regulowany przez paragraf 18 obecnego statutu związku. Paragraf 18 mówi, że po pierwsze: do ważności uchwał zjazdu niezbędna jest obecność co najmniej połowy liczby delegatów. I to jest zapewnione. I teraz proszę o bardzo uważne wysłuchanie treści paragrafu 18. Bardzo uważnie proszę to posłuchać: „Przy uchwałach o zmianie statutu i o likwidacji związku obowiązuje bezwzględna większość głosów uprawnionych do udziału w zjeździe delegatów”. A więc jest to większość silniejsza niż ponad połowa głosujących na sali. To znaczy nie interesuje nas, ilu jest na sali ludzi w zasadzie, znaczy tak moralnie nas interesuje, ale w formalnoprawnym nie. Uprawnionych do udziału w zjeździe jest 896 delegatów. Tylu zweryfikowano. Połowa z tego to jest 448, większość bezwzględna to jest 50 procent plus 1, czyli 449. Tak więc, aby uchwalić jakąkolwiek poprawkę do statutu, musi ona uzyskać 449 lub więcej głosów.

Jeszcze raz przypominam. Przy głosowaniach na warianty to jest mało ważne, ale jeżeli w ogóle ma wejść jakakolwiek poprawka do statutu, to jej tekst, jej zapis, musi w końcu osiągnąć 449 głosów. Oczywiście informuję także, co jest na obecną chwilę może trochę mniej istotne, że uchwały nasze o zmianie statutu stają się prawomocne z chwilą ich zatwierdzenia, i teraz proszę znowu uważać: „przez co najmniej połowę zarządów regionalnych” i to jest jeden warunek. Czyli muszą je zatwierdzić 19 zarządów. Mamy 38 regionów, a więc 19 zarządów regionów będzie musiało między I a II turą powiedzieć „tak” na te zmiany. Ale to jeszcze nie wystarczy. „Grupujących nie mniej niż połowę członków związku”, czyli nawet te 19 zarządów regionów zatwierdzi, ale okaże się, że są to regiony mniejsze i łącznie nie grupują połowy członków związku, to też nic z tego.

Czyli są trzy warunki na każdą poprawkę: my musimy uchwalić większością 449 głosów, 19 zarządów regionów musi powiedzieć „tak” i wreszcie, być może będzie musiało być więcej niż 19 zarządów, gdyż musi łączna ilość członków, których te zarządy reprezentują, wynosić więcej niż połowę ogólnej liczby związku, czyli więcej niż te 4,5, no 4,6, 4,7 miliona członków związku.

To tyle byłoby przypomnień formalnych. Ponieważ państwo zostaliście być może tym tekstem trochę zaskoczeni, więc ja bym teraz zrobił pięć minut przerwy, ale bez wychodzenia z sali, proszę państwa, żeby każdy rzucił na ten tekst wstępnie; przez te pięć minut sekretariat przyjmuje zapisy do dyskusji, jeszcze raz powtarzam, w rozbiciu na cztery wersje. Po tych pięciu minutach prowadzenie obejmie kolega Kocjan. Więc pięć minut przerwy, proszę tylko bez wychodzenia z sali i bez rozmawiania po to, żebyście państwo mogli wstępnie rzucić okiem na ten tekst; będzie dyskusja, państwo doczytacie dalej. W tym czasie proszę Sekretariat Prezydium o przyjmowanie zapisów do dyskusji w rozbiciu na poszczególne fragmenty.

[Przerwa]

STANISŁAW KOCJAN (?) – członek Prezydium I KZD

Proszę kolegów: Doroza Józefa, Juszczyka Henryka, Czopa Antoniego, Imielę Edwarda i Kwiecińskiego Mariana o zgłoszenie się do kolegi Koziatka z Komisji Statutowej. Powtarzam: kolegę Doroza Józefa, Juszczyka Henryka, Czopa Antoniego, Imielę Andrzeja, Kwiecińskiego Mariana proszę o zgłoszenie się u kolegi Koziatka w Komisji Statutowej.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, minęło pięć minut. Kto z państwa jest za przyjęciem trybu, który pięć minut temu przedstawiłem w dyskusji nad statutem, proszę o podniesienie mandatu. Kto jest za przyjęciem trybu dyskusji nad statutem, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwko takiemu trybowi dyskusji? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za przyjęciem przedstawionego trybu prowadzenia dzisiejszego.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Głos ma kolega Kocjan, który będzie prowadzić dzisiejsze obrady.

[DYSKUSJA NAD ZMIANAMI W STATUCIE, SPRAWA ZAŁĄCZNIKA]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dzisiejsze obrady poprowadzę wspólnie z kolegą Stanisławem Szymkowiakiem i Jerzym Mielnikiem. Słyszę jakieś sprzężenia foniczne. Proszę państwa, na początek

odczytam wniosek, który wpłynął do prezydium, a który jest bardzo istotny w naszym przekonaniu, dlatego stawiamy go jako pierwszy:

„Wynoszę o nieprzegłosowywanie zaproponowanej poprawki do statutu dotyczącej ustosunkowania się zjazdu do załącznika – tj. deklaracji politycznej” [oklaski]. Wniosek złożył Kazimierz Ziobro z Regionu Rzeszowskiego [oklaski].

Wniosek poddaję pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem tego wniosku, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny wnioskowi? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt Komisji Skrutacyjnej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Przyjęto wniosek większością głosów [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja powtarzam raz jeszcze: w momencie, kiedy zarządzam głosowanie, proszę się nie trudzić z podnoszeniem mandatów i podchodzeniem do mikrofonu. Nikomu głosu w tym momencie nie udzielę. Jeśli chodzi o dyskusję… [oklaski]. Jeśli chodzi o dyskusję, tryb naszej dyskusji został ustalony w przyjętym porządku. Wobec czego przystępujemy do realizowania dzisiejszego porządku obrad.

Proszę przedstawiciela Komisji Statutowej o referowanie poszczególnych rozdziałów, a także proszę do nas, jak to było poprzednio, dwóch przedstawicieli Komisji Statutowej w nasze sąsiedztwo, do pomocy. Proszę, głos ma przedstawiciel Komisji Statutowej.

[PRZEDSTAWIENIE ZASAD PRACY KOMISJI STATUTOWEJ,

DYSKUSJA NAD ZMIANAMI W ROZDZIALE I STATUTU]

PAWEŁ MICHALAK – członek Prezydium Komisji Statutowej

Przedstawię się, moje nazwisko Paweł Michalak z Regionu Pobrzeże. Mając na uwadze, że czas staje się coraz bardziej cenny, komentarz ograniczę do minimum. Jak państwo sobie przypominają, przy pierwszym wystąpieniu Komisja Statutowa przedstawiła, że wpłynęło około 300 różnych poprawek, dlatego też w pytaniu sondażowym stanęła sprawa, jak daleko ma nastąpić ingerencja w przepisy statutu. Ustaliliśmy w pytaniu sondażowym, że należy dokonać wyłącznie koniecznych poprawek i uzupełnień. Dlatego też Komisja Statutowa dosyć głęboko ingerowała w zgłoszone poprawki i nie uwzględniła szeregu wariantów. Może to wywołać dyskusje, dlatego prosiłbym bardzo o rozwagę i zastosowanie się do naszego ustalenia, że należy dokonać wyłącznie koniecznych poprawek. Miejmy też na uwadze, że rzeczywistość organizacyjna i życie narzuca nam konieczność elastycznych sformułowań w statucie. Nie możemy narzucać sobie samoograniczeń w zbyt szczegółowych zapisach. Byłoby to niepotrzebne i utrudni nam działalność, ba, może spowodować konflikty. I jeszcze ostatnie zdanie: Komisja Statutowa w swoich pracach opierała się o wnioski, które napłynęły do komisji, i mam nadzieję, że w dyskusji delegaci będą prezentowali stanowiska związkowców ustalone wcześniej, a nie własne w tej chwili odczucia.

Ja proszę teraz prowadzącego. Przystąpimy, proszę państwa, do dyskutowania nad statutem, jako że została przegłosowana sprawa, że w paragrafie 1 nie dyskutujemy o tej części nawiązującej do porozumienia gdańskiego. W takim układzie Komisja Statutowa nie przedstawia żadnej poprawki do statutu.

Krótki komentarz: w dyskusji może wyniknąć sprawa, że celowe jest odrzucenie pewnych sformułowań, takich jak: „tworzy się organizację zawodową” – ta organizacja już istnieje, czy całą preambułę: „rozwijać będzie działalność” – co nie bardzo pasuje do nazwy terenu i siedziby działania. Niemniej uważaliśmy, że jest to zapis historyczny i decyzją Komisji Statutowej nie wnosimy poprawek do paragrafu 1. Paragraf 2 – też Komisja Statutowa nie wnosi poprawek. Paragraf 3 – Komisja Statutowa proponuje następującą poprawkę: „Siedzibą władz ogólnozwiązkowych jest Gdańsk”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Tekst wszyscy zrozumieli, mam nadzieję. Wobec czego proszę sekretariat o dostarczenie listy dyskutantów na temat rozdziału I.

PAWEŁ MICHALAK – członek Prezydium Komisji Statutowej

Halo… Ja bardzo przepraszam, w paragrafie 2 jest poprawka, przepraszam, moje przeoczenie. „Terenem…” I wtedy tekst w paragrafie 2 będzie miał taką postać: „Terenem działania związku jest obszar Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Nie ogranicza się działalności związku w zagranicznych jednostkach organizacyjnych zakładów pracy mających swoją siedzibę w kraju”. Jeszcze raz przepraszam.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję, proszę do dyskusji…

[Brak fragmentu nagrania]

Tak. Proszę o zabranie głosu kolegę Bąka Henryka z Mazowsza, przygotowuje się kolega Zdanowicz z Pomorza Zachodniego. Przygotuje się, skorzystam z czasu, kolega Andrzej Jacyna[1] ze Słupska.

HENRYK BĄK

Pojęcie ruchu społecznego jest pojęciem szerszym niż pojęcie związku zawodowego. W pojęciu „ruch społeczny” zawiera się również pojęcie związku zawodowego. W związku z tym proponowałbym jednak, żeby było powiedziane w tym rozdziale również o tym, że nasz związek pełni funkcję ruchu społecznego.

Dalej jest powiedziane, w brzmieniu dotychczasowym naszego paragrafu 1, że również walczył będzie o zaspokojenie potrzeb społecznych, natomiast w propozycji teraz to pojęcie jest wykreślone. Jest to niebezpieczne, że zaczniemy sami ograniczać sobie stan faktyczny działania naszego związku, sprowadzając go tylko do płaszczyzny niezgodnej zresztą ze stanem faktycznym, czystej postaci związku zawodowego.

I trzeci problem – problem czy pracowników tylko, czy ludzi pracy. Pojęcie ludzi pracy jest szersze, zawiera w sobie również pojęcie pracownika i dlatego proponowałbym rozważyć wprowadzenie pojęcia ludzi pracy zamiast pracowników. Tyle do rozdziału I. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Odnośnie pierwszej części wypowiedzi, sprawa wniesienia nowego sformułowania powinna stanowić przedmiot wniosku formalnego z dokładnym sprecyzowaniem jego i wymaga przegłosowania przez salę. Gdyby kolega chciał, żeby to nastąpiło, proszę wniosek formalny w tej sprawie złożyć do sekretariatu.

Rezygnują nam po kolei dyskutanci; mamy w kolejności kolegę Macieja Jankowskiego z Mazowsza, przygotowuje się Lech Sobieszek z Gdańska. Kolega z Mazowsza… Aha! Jest pomyłka, kolega zgłaszał się do innego punktu.

Proszę w takim razie kolegę Lecha Sobieszka z Gdańska. Lech Sobieszek z Gdańska.

[PD 1kzd_1t_21b_19810908 – 22 minuty 32 sekundy]

LECH SOBIESZEK

Nie! Nie! Sobieszek Lech. Proszę państwa, jest bardzo poważna manipulacja. Jak można do wniosku merytorycznego zgłaszać wniosek formalny [oklaski]. Prosiłem o głos – jako wnioskodawca mam prawo i domagam się tego, żeby wniosek, który zgłosiłem, był przegłosowany w głosowaniu tajnym [oklaski]. Nie przyszliśmy tu po to, żeby stać się drugą grupą krwiopijców i żeby z robotników wypić krew i dziury nie zostawić [oklaski]. Bardzo bym prosił, żebyście się zachowali inteligentnie…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Niestety, niestety muszę koledze odebrać głos.

LECH SOBIESZEK

…i nie machali, jak mówi robotnik.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

…ponieważ jest nie na temat.

LECH SOBIESZEK

Dziękuję!

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Nie na temat. Proszę wypowiadać się wyłącznie do punktów, które stanowią przedmiot dyskusji. Natomiast jeśli chodzi o głosowanie tajne, musi to uzyskać co najmniej 10 proc. głosów z sali poparcia.

LECH SOBIESZEK

Wobec tego proszę poddać to pod głosowanie. Mam uzasad… o głosowaniu tajnym.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Jaki problem kolega stawia? Gdzie ten problem jest? Proszę to wykazać sali, bo ja też go nie rozumiem.

LECH SOBIESZEK

Bardzo bym prosił, aby na temat tego, czy wypowiadać się na temat polityczny, było przegłosowane w głosowaniu tajnym. Mam uzasadnienie.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dobrze, rozumiem. Proszę w tym względzie złożyć wniosek formalny…

LECH SOBIESZEK

Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

…i poddam go pod głosowanie.

LECH SOBIESZEK

Dziękuję. Mam na poparcie swojego wniosku, który złożyłem. Przemówienie, czy mam go wygłosić czy nie? Złożyłem to do Komisji Wniosków [gwar].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Poproszę o ciszę. Proszę państwa, sprawa punktu pierwszego została przegłosowana i do tego wracać nie możemy przecież [oklaski].

LECH SOBIESZEK

Zwracam państwu uwagę, że to, jak ja mówię… Jeżeli się państwo nie zgadzacie, to do tego jest głosowanie, a nie krzyczenie „nie” albo „tak”. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję koledze.

W ten sposób wyczerpaliśmy listę dyskutantów do rozdziału I.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, to tak: wpłynął wniosek na piśmie dotyczący tajnego głosowania nad zmianą rozdziału I paragraf 1 punkt 1. Otóż w tej chwili sądzę, że przejdziemy do normalnego toku prac. Natomiast jeżeli chodzi o tryb odejścia od tej sytuacji, to to wymaga dwóch rzeczy. Po pierwsze należy złożyć wniosek o uchylenie uchwały zjazdu w sprawie niepodejmowania dyskusji nad paragrafem 1. Po złożeniu tego wniosku, jeżeli ktoś chce głosowania tajnego, musi wpłynąć drugi wniosek, aby ten pierwszy był głosowany tajnie. Ten drugi musi uzyskać 10 proc. obecnych na sali. Jeżeli uzyska, to wtenczas wniosek o głosowaniu odbędzie się tajnie, o głosowaniu, i dopiero ewentualnie dojdzie do głosowania. W związku z powyższym ja mam następującą propozycję dla kolegów, którzy domagają się tego tajnego głosowania, aby zebrali na piśmie te 90, no jest nas tutaj na sali… Komisja Mandatowa mówiła coś koło… Ile nas jest na sali? Koło 800. A więc 80 podpisów żądających tajnego głosowania w określonej sprawie, po to żeby oszczędzić nam czas. Przejdziemy do dalszego toku dyskusji. Jeżeli to wpłynie, to wtedy będziemy mogli powrócić dopiero do sprawy. Sprawa jest na razie załatwiona. Zjazd odrzucił w ogóle dyskusję nad tym tematem. Zjazd odrzucił. Jak ktoś chce przywrócić, to musi uchylić tą uchwałę zjazdu. Proszę o kontynuowanie normalnego toku obrad.

[GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE ROZDZIAŁU I STATUTU]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Krótki komunikat: eksperci w sprawach statutowych – mec. Olszewski, doc. Chrzanowski i doc. Strzembosz proszeni są o zajęcie miejsc przy stoliku Komisji Statutowej z lewej strony prezydium.

Tak. Pod głosowanie poddaję treść rozdziału I z poprawkami. Kto jest za przyjęciem… Oddzielnie każdy paragraf, jak słyszę.

Kto jest za przyjęciem paragrafu 1 w nowym brzmieniu, proszę o podniesienie mandatów. A przepraszam, drugiego, drugiego. Przepraszam, drugiego! Kto jest za przyjęciem paragrafu 2? [gwar]

Proszę przedstawiciela Komisji Statutowej o odczytanie treści paragrafu 2.

PAWEŁ MICHALAK – członek Prezydium Komisji Statutowej

Ja jeszcze raz przeczytam paragraf 2 w proponowanej, zmienionej postaci: „Terenem działania związku jest obszar Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Nie ogranicza się działalności związku w zagranicznych jednostkach organizacyjnych zakładów pracy, mających swoją siedzibę w kraju”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Kto jest za przyjęciem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja mam jeden wniosek formalny do kolegi prowadzącego. W tak ważnej sprawie będziemy jednak głosy liczyć. Niestety, to przedłuży trochę, ale musimy mieć tą pewność, że jest te 449. W związku z powyższym proszę o powtórzenie głosowania i podliczenie.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Kto jest za wnioskiem odczytanym przez kolegę, z Komisji Statutowej naturalnie?

Proszę o liczenie głosów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę o ciszę w czasie głosowania. W czasie głosowania nie wolno mówić, zabierać głosu i rozmawiać.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zsumowanie sektorami.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 60 głosów, drugi – 37, trzeci – 32, czwarty – 47, piąty – 39, szósty – 40, siódmy – 39, ósmy – 43, dziewiąty – 40, dziesiąty – 36, jedenasty – 36, dwunasty… nie widzę, trzynasty – 63, czternasty – 26, piętnasty… szesnasty – 27, siedemnasty – 22, osiemnasty – 21, dwunasty sektor – 45, dwunasty – 45, piętnasty – 30.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Jeszcze raz apeluję do przewodniczących delegacji o wzmożenie dyscypliny w swoich sektorach, a także proszę wszystkich delegatów na salę.

Przystępujemy do odczytania treści poprawki w paragrafie 3.

Proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_21b_19810908 – 33 minuty]

PAWEŁ MICHALAK – członek Prezydium Komisji Statutowej

Treść paragrafu 3 – Komisja Statutowa proponuje takie brzmienie: „Siedzibą władz ogólnozwiązkowych jest Gdańsk”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, widzę tam podniesione mandaty, widziałem w końcu sektora. Zapewne chodziło o to, dlaczego nie liczyliśmy przeciw i wstrzymujących się. Otóż wyjaśniam, że wystarczy policzyć głosy „za”, jako że poprawki przechodzą lub nie przechodzą, uzyskujemy większość bezwzględną lub jej nie uzyskujemy.

Przy mikrofonach głosu nie udzielamy, kolego, proszę się zgłosić do sekretariatu i podać, na jaki temat chce kolega zabrać głos, dotyczący którego punktu dyskutowanego statutu.

Poddaję poprawki w paragrafie 3 pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem poprawek, proszę o podniesienie mandatów. Sektorowych proszę o zliczenie głosów. Dziękuję.

Zanim Komisja Skrutacyjna ogłosi nam werdykt, przystąpimy do czytania w rozdziale II poprawek do paragrafu 5.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Mogę podać już wynik.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Już są wyniki? Tak? Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc w sprawie przyjęcia paragrafu 2 rozdziału I statutu, za przyjęciem tego paragrafu głosowało 683 delegatów, a więc zdecydowana większość [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Przystępujemy do poprawek w paragrafie 5, to jest punki 4 tych materiałów, które państwo dostali. Proszę o zreferowanie…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 67, sektor drugi –39, sektor trzeci – 35, sektor czwarty – 47, sektor piąty – 39, szósty – 36, siódmy – 42, ósmy – 39, dziewiąty – 43, dziesiąty – 34, jedenasty – 39, dwunasty – 36, trzynasty – 55, czternasty – 26, piętnasty – 30, szesnasty – 28, siedemnasty – 22, osiemnasty – 21.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest przeciwny? Nie widzę. Bez liczenia oczywiście. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Są naciski, żeby jednak te formalności dopełniać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Już mogę podać wyniki. W sprawie przyjęcia paragrafu 3 rozdziału I oddano ważnych głosów za przyjęciem 678, a więc wymagana większość.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę przedstawiciela Komisji Statutowej o odczytanie w punkcie 4 poprawek do paragrafu 5.

[PD 1kzd_1t_21b_19810908 – 37 minut 28 sekund]

PAWEŁ MICHALAK – członek Prezydium Komisji Statutowej

Do paragrafu 4 Komisja Statutowa nie wnosi żadnych poprawek.

Do paragrafu 5 wnosi poprawki i wtedy miałby on takie brzmienie. Rozumiem, że niecelowe jest czytanie paragrafu 5 w wersji dotychczasowej, tak, bo ustaliliśmy wstępnie, że będziemy czytali pierwszą wersję…

[DYSKUSJA NAD ZMIANAMI W ROZDZIAŁACH II I III STATUTU]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Tak, tak, tak. Proszę o przeczytanie całego rozdziału II i III, poczynając od paragrafu 5. Będziemy mieli jasność i potem rozpoczniemy dyskusję na te dwa punkty łącznie. Więc proszę już zapisywać się do tej dyskusji.

PAWEŁ MICHALAK – członek Prezydium Komisji Statutowej

Komisja Statutowa przedstawia paragraf 5 ze zmianami, które proponuje: „Związek zrzesza pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, także spółdzielczej umowy o pracę, a w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych zatrudnionych na podstawie członkostwa, wyboru, powołania, mianowania, jak również uczniów przyzakładowych szkół zawodowych świadczących pracę na rzecz zakładów pracy lub pobierających naukę zawodu, osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej” i teraz: „osoby czerpiące środki utrzymania z pracy twórczej wykonywanej na innej podstawie prawnej niż stosunek pracy, a także osoby tzw. wolnych zawodów. Utrata zatrudnienia nie pociąga za sobą utraty członkostwa. Członkami związku mogą być także emeryci i renciści”.

Paragraf 6. Komisja Statutowa proponuje następujące poprawki i przeczytam brzmienie paragrafu 6: „Celem związku jest ochrona praw, godności i interesów pracowników, a w szczególności ochrona interesów zdrowotnych, materialnych, socjalnych i kulturalnych członków oraz ich rodzin, zabezpieczenie praw pracowniczych w zakresie wykonywanej pracy zawodowej, wynagrodzenia, warunków socjalno-bytowych oraz bezpieczeństwa i higieny pracy.

3. Podejmowanie starań o zharmonizowanie prawidłowego działania zakładu pracy z interesami pracowników.

4. Umacnianie rodziny oraz ochrona życia rodzinnego.

5. Szerzenie demokratyzmu i umacnianie koleżeńskiej solidarności w stosunkach wzajemnych.

6. Zapewnienie pracownikom warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych.

7. Wpływ na kształtowanie polityki gospodarczej i społecznej.

8. Kształtowanie aktywnej postawy działania dla dobra ojczyzny.

9. Podejmowanie działań na rzecz ochrony naturalnego środowiska człowieka.

10. Pogłębianie wiedzy członków związku o zagadnieniach prawnych, ekonomicznych i socjalnych.

Paragraf 7. Komisja Statutowa proponuje następujące brzmienie paragrafu 7: „Związek realizuje swoje cele przez:

1. Reprezentowanie swoich członków wobec pracodawców, władz i organów administracji państwowej oraz organizacji i instytucji społecznych.

2. Zawieranie i wypowiadanie zbiorowych układów pracy.

3. Udzielanie pomocy prawnej i podejmowanie interwencji w przypadkach konfliktów między pracownikiem a pracodawcą.

4. Organizowanie i kierowanie akcjami protestacyjnymi załóg w przypadku istotnego naruszenia interesów pracowniczych, w szczególnie uzasadnionych przypadkach proklamowanie strajku.

5. Inicjowanie samopomocy członkom związku.

6. Podejmowanie starań o zapewnienie członkom i ich rodzinom wczasów pracowniczych, zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych, miejsc w żłobkach i przedszkolach dla ich dzieci oraz odpowiedni udział w świadczeniach z funduszu socjalnego i innych funduszy zakładu pracy.

7. Przeciwdziałanie alkoholizmowi.

8. Popieranie inicjatyw w zakresie usprawnienia gospodarki, rozwoju kultury, oświaty, nauki i postępu technicznego.

9. Prowadzenie działalności oświatowo-kulturalnej, tworzenie warunków do odpoczynku po pracy.

10. Współdziałanie z władzami i organizacjami administracji państwowej w zakresie wynikającym z przepisów prawa.

11. Sprawowanie kontroli nad warunkami bezpieczeństwa i higieny pracy, zapewnienie okresowej kontroli stanowisk pracy i zakazywanie swym członkom pracy na stanowiskach nieodpowiadających ustalonym warunkom.

12. Współdziałanie ze służbą zdrowia w celu ochrony zdrowia pracowników i ich rodzin.

13. Prowadzenie badań nad warunkami życia ogółu pracowników, w szczególności nad poziomem kosztów utrzymania.

14. Rozwijanie działalności wydawniczej i prasowej.

15. Publiczne opiniowanie projektów i przepisów dotyczących: życia ludzi pracy, reprezentacji pracowniczych, uczestnictwa pracowników w zarządzaniu, ustawodawstwa socjalnego oraz kluczowych decyzji o podziale dochodu narodowego, kierunkach inwestycji, podziale funduszu spożycia społecznego, zaopatrzeniu rynku, gospodarce mieszkaniowej, kształtowaniu cen i płac oraz innych sprawach istotnych dla ludzi pracy.

l6. Udzielanie pomocy materialnej członkom związku.

17. Powołanie agend dla realizacji zadań statutowych.

18. Prowadzenie działalności gospodarczej dla uzyskania środków przeznaczonych na realizację zadań statutowych”.

Paragraf 8, Komisja Statutowa proponuje następujące brzmienie tego paragrafu:

„Członkowie związku zrzeszają się na zasadzie terytorialno-zawodowej, co oznacza, że:

1. Związek zrzesza członków wszystkich zawodów oraz emerytów i rencistów.

2. Podstawową organizacją związkową jest zakładowa organizacja związkowa zrzeszająca pracowników wszystkich zawodów pracujących w zakładzie pracy”.

Wprowadza się teraz dodatkowo punkt oznaczony roboczo 2a, w brzmieniu:

„Emeryci i renciści, a także inne osoby, które z różnych względów nie mogą zrzeszać się w macierzystych zakładach pracy, mogą tworzyć organizacje związkowe przy zarządach regionalnych”.

Punkt 3 otrzymuje brzmienie: „Zakładowa organizacja związkowa w miarę potrzeby powołuje ogniwa związkowe, a w szczególności: organizacje wydziałowe (oddziałowe) i koła”.

„Punkt 4. Zakładowa organizacja związkowa w miarę potrzeb tworzy niższe ogniwa. Pracownicy małych zakładów pracy mogą tworzyć międzyzakładowe organizacje związkowe, do których mogą należeć pracownicy zakładów, w których nie istnieje organizacja związkowa”.

Punkt 5 ma alternatywne brzmienie. Przeczytam pierwszą wersję punktu 5: „Podstawową jednostką terytorialną związku jest region. Utworzenie regionu oraz zmiana zasięgu jego działania wymaga akceptacji Komisji Krajowej”.

I drugi wariant: „Podstawową jednostką terytorialną związku jest region obejmujący swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa. Utworzenie regionu oraz zmiana zasięgu jego działania wymaga akceptacji Komisji Krajowej”.

Punkt 6. Komisja Statutowa proponuje, aby miał brzmienie: „Walne zebranie delegatów regionu – i tu prośba do delegatów o poprawkę – może tworzyć ogniwa pośrednie, określając ich strukturę, sposób powołania, kompetencje oraz zasady finansowania”.

„7. W ramach związku, na wszystkich jego szczeblach mogą działać sekcje zawodowe lub branżowe. Sekcje zawodowe obejmują pracowników wykonujących jeden zawód lub kilka zawodów pokrewnych”.

Ustęp 2: „Związek może zawierać porozumienia o współdziałaniu ze związkami zawodowymi grupującymi pracowników jednego zawodu lub kilku pokrewnych zawodów, jeśli statut i działalność tych związków odpowiadają podstawowym zasadom określonym w niniejszym statucie”.

Paragraf 9. Komisja Statutowa proponuje następujące brzmienie tego paragrafu: „Władze związkowe wszystkich szczebli pochodzą z wyboru. Wybory odbywają się na następujących zasadach”.

Punkt 1 – i tu są dwa warianty. Wariant 1: „Kandydatem może być wyłącznie osoba uprawniona do głosowania na zebraniu (zjeździe) dokonującym wyboru. Nie dotyczy to szczebla organizacji zakładowej”.

I wariant 2: „Kandydatem może być wyłącznie osoba uprawniona do głosowania na zebraniu (zjeździe) dokonującym wyboru”.

Winien jestem tutaj małe wyjaśnienie państwu – żeby niepotrzebnie nie zabierać głosu w dyskusji – z czego wynika rozbicie na te dwa warianty. Wariant pierwszy wynika z tego, że były tutaj przedstawione stanowiska, że w zakładach pracy, tam gdzie są małe oddziały i przy wyborach do komisji zakładowej są wartościowi ludzie, a ordynacja wyborcza narzuca bardzo wąską liczbę kandydatów, wartościowe osoby mogłyby nie wejść do władz komisji zakładowej. Natomiast w wariancie drugim rozciąga się to prawo kandydowania tylko na osoby uprawnione do głosowania, też w komisjach zakładowych. Dlatego proszę tutaj o rozwagę, czy będziemy ingerowali w zapisie statutowym w ordynacje wyborcze w zakładach pracy, czyli do tej najniższej komórki związkowej.

„2. Nie ogranicza się liczby kandydatów.

3. Głosuje się na poszczególnych kandydatów.

4. Głosowanie jest tajne.

5. Przewodniczącego wybiera bezpośrednio walne zebranie organizacji danego szczebla.

6. Tę samą funkcję w związku można pełnić można tylko przez dwie kolejne kadencje.

7. Funkcji związkowych nie może pełnić osoba zajmująca kierownicze stanowisko w zakładzie pracy (dyrektorzy, zastępcy dyrektorów, kierownicy, zastępcy kierowników zakładów pracy oraz kierownicy wydziałów w wielkich zakładach pracy, a także osoby na stanowiskach kierowniczych bezpośrednio podlegające dyrekcji, albo pełniąca funkcję kierowniczą w instancji organizacji politycznej)”.

Proszę państwa, winien jestem krótkie wyjaśnienie w stosunku do punktu 6 i punktu 7. Było bardzo dużo najróżniejszych wersji mówiących, kto i na jakich zasadach może pełnić funkcje związkowe. Ponieważ są to bardzo szczegółowe uzgodnienia, Komisja Statutowa pozwoliła sobie nie uwzględnić ich tutaj do dyskusji. Tyleż samo najróżniejszych propozycji dotyczyło określeń kierowników, dyrektorów itd. Ze względu na to, że ten dotychczasowy przepis jest dosyć elastyczny, Komisja Statutowa uważała, że niecelowa jest jego zmiana.

Przeczytam następny punkt: „8. Odwołanie członków władz związkowych odbywa się na takich zasadach jak wybór.

9. Delegaci wybierani są na okres kadencji”.

Do paragrafu 10 Komisja Statutowa nie proponuje zmian.

Rozdział III „Członkowie, ich prawa i obowiązki”, paragraf 11 – przyjęta została zasada, że… [gwar].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę państwa, przyjęliśmy taki porządek, że najpierw omawiamy rozdział I i głosujemy, potem omawiamy rozdział II i III i przystępujemy do dyskusji i głosowania. To było uchwalone w porządku, przypominam, więc proszę czytać paragraf 11 i dalej.

PAWEŁ MICHALAK – członek Prezydium Komisji Statutowej

Czytam paragraf 11: „Członek związku ma prawo:

1. Uczestniczyć w ogólnych zebraniach związku.

2. Wybierać i odwoływać członków wszystkich władz związku oraz być wybieranym do tych władz.

3. Uczestniczyć w ustalaniu instrukcji dla wybranych delegatów.

4. Korzystać z pomocy związku w ochronie swoich praw pracowniczych i obywatelskich w razie ich naruszenia przez zakład pracy lub administrację państwową. W przypadkach tych związek zobowiązany jest do zastosowania dostępnych mu środków, ze strajkiem włącznie. Związek może interweniować i udzielać pomocy w razie naruszenia innych praw członka związku.

5. Otrzymywać zasiłki z tytułu urodzenia dziecka i zgonu członka rodziny. W przypadku zgonu członka związku zasiłek otrzymuje rodzina.

6. Otrzymać od związku pomoc finansową w zakresie pozostawania bez pracy na skutek działalności związkowej oraz w szczególnie uzasadnionych przypadkach losowych. Zakres i formy pomocy określa walne zebranie właściwego szczebla związku.

7. Korzystać z pomocy socjalnej związku oraz z urządzeń kulturalnych, sportowych i innych będących w dyspozycji związku.

8. Występować z wnioskami i postulatami do władz związkowych wszystkich szczebli.

9. Być na bieżąco informowanym o wszelkich decyzjach i innych działaniach wszystkich instancji związku.

10. Brać udział w zebraniach, na których władze związkowe podejmują uchwały dotyczące jego osoby”.

Komisja Statutowa proponuje, by paragraf 12, 13, 14 pozostawić bez zmian. Paragraf 15 Komisja Statutowa proponuje w następującym brzmieniu: „Członkostwo związku ustaje wraz z jego wypowiedzeniem na skutek:

l. Wystąpienia ze związku.

2. Wykluczenia.

3. Zgonu.

Ustęp 2. Członka, który uporczywie nie wykonuje obowiązków członkowskich lub postępuje w sposób nielicujący z godnością członka związku, właściwa komisja zakładowa (międzyzakładowa lub wydziałowa) może ukarać udzieleniem nagany, a w szczególnych przypadkach pozbawieniem członkostwa. Zainteresowanemu służy odwołanie do walnego zebrania organizacji zakładowej (międzyzakładowej względnie wydziałowej) albo do sądu związkowego”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Dwa wyjaśnienia – jedno właściwie. „Wnosimy o szczegółowe wyjaśnienie przegłosowanej kwestii niedyskutowania poprawki w paragrafie 1. Chodzi o deklarację polityczną. Czy znaczy to, że poprawka została przyjęta bez dyskusji, czy ten paragraf pozostaje bez zmian – są na sali kontrowersje. Wniosek, przypominam, proszę państwa, brzmiał, by nie głosować poprawki w paragrafie 1. Zatem jeśli poprawka nie została przegłosowana, paragraf 1 pozostał w brzmieniu takim, jak dotychczas.

Druga uwaga, właściwie wniosek: „Czytanie całości jest stratą czasu. Należy załatwiać paragraf za paragrafem w ustalonym trybie”.

I jeden wniosek formalny: „Przed przeczytaniem poprawki należy przeczytać wersję pierwotną”.

Ponieważ jest to wniosek formalny, ja jestem zobligowany poddać go pod… No uwzględnimy go? Jednak proszę tych z państwa, którzy chcą, żeby przeczytać wersję pierwotną, o podniesienie mandatów w górę, żebym miał rozeznanie. Dziękuję. Kto jest za tym, żeby nie czytać?

Czy Komisja Skrutacyjna może mi pomóc? Dziękuję państwu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak, większość delegatów wypowiedziała się za tym, żeby nie czytać.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Przystępujemy do dyskusji. Głos w dyskusji…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przypominam jeszcze raz, że wnioski żądające wprowadzenia nowego tekstu statutu zanosi się tutaj do sekretariatu i do nas. Będą głosowane, czy wchodzi w ogóle pod dyskusję dana rzecz.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę państwa, rozpoczynamy dyskusję: Wnoszę do dyskusji poprawkę do paragrafu 7 punkt 7 – przeciwdziałanie alkoholizmowi i narkomanii. Chodzi o dopisek „i narkomanii”. Ustaliliśmy, że poprawki do statutu mogą być zgłaszane w trybie wniosków formalnych, ale uprzednio państwo muszą odpowiedzieć na pytanie, czy istnieje potrzeba wprowadzenia takiej poprawki. Więc powtarzam jeszcze raz: chodzi o poprawkę do paragrafu 7 punkt 7 i o dopisek: „przeciwdziałanie alkoholizmowi” i dopisek „i narkomanii”. Kto jest za uznaniem tego wniosku za potrzebny, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Jest jednoznaczność. Przyjmujemy to w trybie wniosku formalnego do poprawki. Co, jeszcze coś? Nie, wyraźniej proszę pisać. Ja nie będę domyślał się, co tam pisze.

Rozpoczynamy dyskusję. Pierwszy głos w dyskusji ma pani Maria Małkowska z Gdańska, przygotowuje się kolega Józef Lubieniecki z Warmińsko-Mazurskiego Regionu.

Proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_21b_19810908 – 1 godzina 3 minuty 27 sekund]

MARIA MAŁKOWSKA

Ja właściwie zgłosiłam wariant trzeci, jeśli chodzi o rozszerzenie kompetencji Komisji Rewizyjnej. Nie wiem, czy ewentualnie w tej chwili mogę mówić? To nie w tym punkcie, tak że nie wiem. W prezydium tutaj chyba jakaś pomyłka. To jest w innym rozdziale, wobec tego dziękuję, później, tak?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma kolega Józef Lubieniecki. Przygotowuje się do głosu Jerzy Koralewski z Wielkopolski Południowej.

JÓZEF LUBIENIECKI

Proszę państwa, przed zabraniem głosu w dyskusji złożyłem dwa wnioski formalne, to znaczy o wprowadzenie pewnych poprawek. Otóż w paragrafie 5 w poprawce jest podane „a także osoby czerpiące środki utrzymania z pracy twórczej, wykonywanej na innej podstawie prawnej niż stosunek pracy”, i dodane „a także osoby tak zwanych wolnych zawodów”. Otóż, proszę państwa, jestem przeciwny temu zapisowi „a także osoby tak zwanych wolnych zawodów”. Uważam, że jest wystarczający zapis uzupełniający „a także osoby czerpiące środki utrzymania z pracy twórczej, wykonywanej na innej podstawie prawnej niż stosunek pracy” i tu należałoby zakończyć. To znaczy mieści się tam i umowa zlecenie, czyli adwokaci, twórcy, poeci, mieści się tam również umowa o dzieło, czyli również artyści plastycy, i mieści się tam również każdy inny stosunek. Natomiast określenie w statucie „wolne zawody” jest określenie nieprecyzyjne i nieużywane w jakichkolwiek zapisach. Stąd mój wniosek dotyczy wykreślenia tylko tego sformułowania „wolnych zawodów”.

Następnie uważam – ale jest to tylko czysto kosmetyczna poprawka – aby w paragrafie 6 punkt 9, przy głosowaniu poprawki „podejmowanie działań na rzecz naturalnego środowiska człowieka” wykreślić słowo „naturalnego”. Dlatego że po prostu już w nauce nie używa się słowa „naturalnego”, bo takiego środowiska nie ma, i bardziej precyzyjne będzie „ochrony środowiska człowieka”.

Następnie, jeżeli chodzi o paragraf 9, podane są dwa warianty. Zaproponowałem również – i wniosek formalny złożony – wariant trzeci, który niewiele się różni od paragrafu 1, niemniej jednak chciałbym go podać. Otóż: „kandydatem do władz może być wyłącznie osoba uprawniona do głosowania na zjeździe dokonującym wyboru. Nie dotyczy to szczebla zakładowego i regionalnego”. Czym ja uzasadniam ten swój wniosek. Otóż, proszę państwa, związek zawodowy „Solidarność” składa się w 75 proc. z małych komisji zakładowych. Ograniczanie prawa wyborczego tak zwanego biernego jest po prostu przejęciem złych wzorów z chorych organizacji politycznych naszego systemu. My nie jesteśmy organizacją chorą i takich zapisów ograniczających swobody demokratyczne w głosowaniu przyjmować nie powinniśmy.

Jeżeli chodzi o ostatni punkt, punkt f w paragrafie 8, czyli: „podstawową jednostką terytorialną związku jest region obejmujący swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa. Utworzenie regionu oraz zmiana w zasięgu jego działania wymaga akceptacji Komisji Krajowej”. Jestem za tym, dlatego że wreszcie zostanie uporządkowana struktura związku i znikną jakieś tam księstwa, i wreszcie będzie jasna i klarowna struktura terytorialna. Ułatwi to również skład Komisji Krajowej. Dziękuję bardzo.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Jeśli chodzi o wprowadzenie wariantu trzeciego, dotyczącego kandydowania do władz krajowych osób uprawnionych do głosowania, przegłosujemy to po dyskusji.

W tej chwili głos zabierze Jerzy Koralewski, a przygotuje się do głosu Janusz…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_21b_19810908]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_22a_19810909]

JERZY KORALEWSKI

[Brak początku wypowiedzi] …Paragraf 6 punkt 1 – proponuję dosłownie zabieg kosmetyczny – zmiana miejsca słowa „zdrowotnych”. Proponowane brzmienie brzmi tak: „Ochrona interesów zdrowotnych, materialnych, socjalnych i kulturalnych”. Wynikałaby stąd gradacja, że te zdrowotne są na czele. Proponuję wpisać słowo „zdrowotnych” po słowie „socjalnych”. I brzmienie byłoby tak: „Ochrona interesów materialnych, socjalnych, zdrowotnych i kulturalnych”. Nie możemy imputować, że właśnie te zdrowotne są najistotniejsze.

Paragraf 9 – jestem zobligowany uchwałą naszego zarządu oraz tym, żeśmy zgłaszali formalnie w odpowiednim czasie problem – zgłaszaliśmy do Komisji Statutowej i również tu, jako wniosek formalny. Otóż proponuję punkt 10, który by brzmiał – do dyskusji oczywiście kworum – „Nie można łączyć etatowych funkcji związkowych”. Taki proponuję punkt 10, po wszystkich. Jest to sprawa, raz etyki, dwa kwestii pensji i tak dalej. Nie ma nigdzie takiego zapisu, w żadnej organizacji, żeby etatowe funkcje opłacane z naszych składek mogły być prowadzone przez jedną osobę podwójnie. A jak wiem, są nawet i potrójne historie. Zresztą nie jest to kwestia tylko pensji.

I ostatnia kwestia, tu już poprzednik mówił, należy wreszcie uściślić, co to jest teren regionu. I proponujemy taką zmianę w punkcie f par. 8, w alternatywie. Otóż dotychczasowa alternatywa brzmi: „podstawową jednostką regionalną związku jest region obejmujący swym zasiągiem teren co najmniej jednego województwa”. Proponujemy w tym miejscu po słowie „województwa” dopisać „lub więcej województw w całości”. Odpowiem dlaczego. Dla przykładu, jeżeli z naszego regionu odejdzie jeden okręg, czyli tak zwane ziemie, do innego regionu sąsiedniego, to czy my jesteśmy regionem czy nie, bo nie jesteśmy co najmniej jednym województwem, bo brakuje nam na przykład byłego powiatu. Tak że uważam, to trzeba uściślić, bo sformułowanie f jest absolutnie nieprecyzyjne. Jeśli tak zapiszemy, przypominam: „lub więcej województw w całości” – nie ogranicza to gromadzenia się tych województw w większe regiony, jednak umożliwia powstanie – co jest ideą sądzę tego akapitu – powstanie regionów jednowojewódzkich, a tak, jeśli ktokolwiek odpadnie, tego nie ma. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Przypominam, że poprawki do statutu przyjmujemy w trybie wniosków formalnych przyjętych przez zjazd; należy składać w sekretariacie. Głos zabierze kolega Henryk Siciński[2], przygotowuje się kolega Wiktor Kulerski z Mazowsza. Przepraszam bardzo, zapowiadany był Janusz Rejdych[3]. Przepraszam bardzo, przygotuje się dopiero kolega Siciński.

JANUSZ REJDYCH

Szanowni państwo, przeczytałem trzecie zapytanie do zestawu pytań sondażowych, które było formułowane na poprzednich obradach. I trzecie zapytanie brzmiało w ten sposób: „czy należy w statucie wprowadzić szczebel pośredni pomiędzy organizacją zakładową a regionalną?”. Tak sformułowane pytanie jednoznacznie sugeruje, że chodzi tutaj raczej o szczebel władzy związkowej, a nie o zasady zrzeszania się członków. Tymczasem Komisja Statutowa zaserwowała nam sprawę rozwiązania ogniw pomiędzy komisjami zakładowymi a zarządem regionalnym w punkcie dotyczącym zasad zrzeszania się członków. Uważam to za poważną merytoryczną nieścisłość, i osobiście ja oraz grupa – nie cały region, bo my nie występujemy tutaj jako cały region, tylko grupa kolegów z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego – stwierdzamy, że jest to niedopełnienie odpowiedzi na pytanie zadane przez tę właśnie Komisję Statutową. Uważamy, że sprawa ta, jeżeli tak była postawiona, powinna być rozwiązana w tym rozdziale, w którym mówi się o władzach związku, ponieważ pytanie i odpowiedź twierdząca na to pytanie wyraźnie w kontekście władz związkowych jest osadzona.

Za wprowadzeniem pośredniej struktury pomiędzy zarządem regionalnym a komisją zakładową, jako organu władzy związkowej, przemawia właśnie duże zróżnicowanie liczbowe członków w poszczególnych regionach. Rzeczą przypadkową jest, że członkiem zarządu wielkiego jestem i obserwuję trudności, jakie występują. Równocześnie występują trudności związane z występowaniem regionów o mniejszej liczebności. Uważam, że powodem niełączenia się małych regionów nie jest sztuczny, apodyktyczny zapis statutu, ale fakt nieokreślenia kompetencji zarządu regionalnego i ogniw, które byłyby między zarządem regionalnym a komisjami zakładowymi. Uważam, że jeżeli zakres kompetencji byłby w statucie określony w jakiś sposób, to wtedy byłyby ułatwione możliwości łączenia się mniejszych regionów w jednostki większe. Równocześnie za wprowadzeniem władzy związkowej między zarządem regionalnym a komisją zakładową przemawia również fakt i kontrowersje wokół zakresu Komisji Rewizyjnej. Poszliśmy w kierunku zwiększenia zakresu kompetencji Komisji Rewizyjnej, natomiast nie byłoby to konieczne, gdyby była stworzona właśnie władza pośrednia, władza pośrednia między komisją zakładową a regionem. To są takie zastrzeżenia, które chciałem w tej sprawie zgłosić [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Zrezygnował z głosu kolega Henryk Siciński, wobec czego zabierze głos kolega Wiktor Kulerski z Mazowsza, a przygotuje się kolega Zbigniew Romaniewski, także z Mazowsza. Proszę bardzo. Romaszewski[4], przepraszam.

WIKTOR KULERSKI

Proszę państwa, jest proponowany do rozdziału II paragraf 6 punkt 10, jest proponowany w brzmieniu: „Pogłębianie wiedzy członków związku o zagadnieniach prawnych, ekonomicznych i socjalnych”. To ograniczenie powoduje, że związek może nie pogłębiać wiedzy członków związku o zagadnieniach na przykład: historycznych, wyznaniowych, światopoglądowych. Co to znaczy w przełożeniu na język prosty?! Że mamy jak woły robocze móc mówić tylko o łańcuchu, na którym jesteśmy, i o wybiegu, w którym jesteśmy zamknięci! [oklaski].

Proponuję skreślić: „o zagadnieniach prawnych, ekonomicznych i socjalnych”, nie wytrącać sobie z ręki narzędzia i ograniczyć zapis do brzmienia „pogłębiania wiedzy członków związku”. Dziękuję. Wniosek składam do komisji [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu kolegę Zbigniewa Romaszewskiego. Przygotuje się Tadeusz Romanowski z Dolnego Śląska.

ZBIGNIEW ROMASZEWSKI

Proszę państwa, sprawa, którą chciałem poruszyć, dotyczy paragrafu 5, to znaczy osób, które mają prawo zrzeszania się w naszym związku. Problem, który chciałem podjąć, to jest sprawa, która w tej chwili nad nami zawisła, a mianowicie sprawa absolwentów uczelni, szkół wyższych i uczelni policealnych. Sprawa jest o tyle przykra, że w tej chwili stajemy przed problemem niepełnego zatrudnienia. Jeżeli chodzi o dane dotyczące zatrudnienia absolwentów szkół wyższych, ta sprawa wygląda w tej chwili bardzo źle. Tych absolwentów w tym roku spodziewamy się około 53 tys., z czego zatrudnienie znajdzie prawdopodobnie 13 tys. osób, także wobec tego jest groźba, że 40 tys. osób takiego zatrudnienia nie znajdzie. Ja nie mam danych, jak te sprawy wyglądają dla szkolnictwa policealnego i zawodowego, tym niemniej widzimy przed sobą w tej chwili problem zatrudnienia absolwentów. Problem ten, uważam, należałoby przenieść ze sfery problemów ogólnospołecznych w sferę problemów czysto związkowych, bo jest to pewna ilość ludzi, którzy za chwilę tej pracy nie dostaną i w ten sposób nie będą realizowane ich konstytucyjne prawa pracy. Z tego powodu uważam, że ci ludzie również powinni mieć prawo uczestniczenia w naszym związku. W związku z tym ja proponuję włączenie do paragrafu 5 następującej poprawki: „Członkami związku mogą być również absolwenci szkół wyższych i zawodowych, którzy mimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia”. Chciałbym taką poprawkę dołączyć jako wniosek formalny. Uzasadnienie przedstawiłem. Dziękuję bardzo [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze Tadeusz Romanowski z Dolnego Śląska. Przygotuje się Jerzy Zieleński z Mazowsza.

TADEUSZ ROMANOWSKI

Proszę państwa, składam następujący wniosek. Jako członek Komisji Statutowej stwierdzam, iż komisja ta odrzuciła, nie mając do tego żadnego prawa, istotną propozycję uzupełnienia statutu. Uzupełnienie to dotyczy rozdziału II paragraf 9 i brzmi następująco: „Nie można łączyć ze sobą pełnienia funkcji przewodniczącego na różnych szczeblach”. Ponieważ wnioskodawcom chodziło o zamieszczenie uzupełnienia w statucie, a nie w ordynacji wyborczej, jak to proponuje Komisja Statutowa, wnoszę o umieszczenie wyżej proponowanej zmiany w roboczej wersji statutu, wnioskując jednocześnie o przegłosowanie jej w trybie tajnym. Jako poparcie żądania o tryb głosowania tajnego mam tutaj listę nazwisk 95 osób, czyli jest to ilość wystarczająca, spełniająca wymóg statutowy. Składam tę listę do protokołu [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Wygląda na to, że wykopki nas tutaj zastaną. Głos zabierze kolega Jerzy Zieleński z Mazowsza. Przygotuje się kolega Jagielski Krzysztof z Pomorza Zachodniego.

Proszę bardzo.

JERZY ZIELEŃSKI

Zieleński, Mazowsze. Popieram wniosek kolegi Romaszewskiego, z tym, żeby to przeformułować, że nie tylko absolwenci szkół zawodowych i wyższych, ale wszelkie osoby, które starały się podjąć pracę po ukończeniu szkoły, a pracy tej nie otrzymały. Uzasadnienie historyczne: przed wojną związki miały taką klauzulę, że bezrobotni nie mogą należeć do związku – ci, którzy nigdy nie pracowali, i ci bezrobotni szli do związków konkurencyjnych. To już nawet jest praktyczny wzgląd, poza humanitarnym. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wobec rezygnacji Krzysztofa Jagielskiego głos zabierze Jan Jędrzejewski z Gdańska, przygotuje się Jan Musielak [Musialski] – przepraszam, jeśli odkształciłem brzmienie nazwiska – ze Śląsko-Dąbrowskiego Regionu.

Proszę, Jan Jędrzejewski.

JAN JĘDRZEJEWSKI

Proszę państwa, jest taka sprawa: w paragrafie, znaczy… w postanowienia ogólne, proponuję wykreślić z paragrafu 8 punkt 4. Dlaczego? Sekcje branżowe i zawodowe – zapis w tym paragrafie daje podstawę różnym grupom społecznym, nawet małym, do zrzeszania się i możliwość podpisywania porozumień. Uważam, że zapis, który jest w rozdziale V „Sekcje branżowe i zawodowe”, tylko powinien do tego się ograniczyć. Dlaczego to mówię? Dlatego, bo jako członek Komisji Koordynacyjnej Budownictwa mamy różne grupy zawodowe po sto osób, albo pięć tysięcy, tworzą różne sekcje, gdzie teraz nasz związek ma kłopot, i uważam, że w postanowieniach szczegółowych wystarczy, żeby usankcjonować te sekcje w działaniu.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze kolega Jan Musialski, przygotuje się do głosu kolega Eligiusz Naszkowski z Regionu Pilskiego.

JAN MUSIALSKI

Nazywam się Jan Musialski, Region Śląsko-Dąbrowski. Proszę państwa, jeżeli mielibyśmy zachować formułę o czwartym szczeblu struktury związku, w paragrafie 8 drugiego rozdziału, w podpunkcie g złożonych propozycji proponuje się brzmienie tekstu w ten sposób: „Walne zebrania delegatów regionu mogą tworzyć ogniwa pośrednie, określając ich strukturę, sposób powołania, kompetencje oraz zasady finansowania”. W związku z tym, że uważam, że należy eliminować działania zbędne, niepotrzebne, i sądzę, że nie we wszystkich regionach niezbędne są takie ogniwa pośrednie, proponuję następujące brzmienie tego punktu 6: „Walne zebranie delegatów regionu akceptuje proponowaną przez ogniwa zakładowe strukturę, sposób powołania, kompetencje oraz zasady finansowania powoływanych z inicjatywy załóg ogniw pośrednich”. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Eligiusz Naszkowski zabierze głos, przygotuje się kolega Zenon Szachowicz z Zielonej Góry.

Proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_22a_19810909 – 18 minut 50 sekund]

ELIGIUSZ NASZKOWSKI

Konsultowałem w międzyczasie sprawę z mniejszymi regionami i delegatów tychże regionów niepokoi zapis, propozycja zapisu: „Podstawową jednostką terytorialną związku jest region obejmujący swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa”, w nawiązaniu do tego, co mówił kolega z Kalisza, z Wielkopolski Południowej. Życie dowiodło, że po powstaniu regionu, na walnym zebraniu delegatów – tak jak to było w Pilskiem, gdzie wyraźnie delegaci postanowili o utworzeniu region Województwo Pilskie, czyli jasno sprecyzowany teren organizacji regionalnej – te same komisje zakładowe, które miały swoich przedstawicieli na WZD, występowały do innych regionów. W związku z czym jest tutaj brak logicznego myślenia, spójnego. Bo jeśli dopuszcza się sytuację taką, że do regionu już istniejącego przystępują komisje zakładowe z miast sąsiednich województw i tam są przyjmowane, to tym samym jest rozrywany istniejący już region. Ja tutaj po prostu nie widzę logiczności w tym wszystkim. Jest to wymierzone przeciwko małym regionom, a istnienie małych regionów, jak by nie patrzeć na sprawę, jest dążeniem do decentralizacji związku. I tutaj w dyskusji z dużymi jesteśmy zgodni, że przecież o decentralizację, przy istnieniu jednakże związku silnego, operatywnego, nam chodzi. W związku z czym ja przyłączam się do prac i razem zgłosimy wniosek formalny z kolegą z Kalisza, niemniej jednak chciałbym, jeśli to możliwe, podzielić się wątpliwością właśnie taką. Co zrobić z komisjami zakładowymi, które uczestniczyły w wyborze do regionu, w stanowieniu tego regionu, a następnie się po prostu wycofywały z uwagi na przykład na wydawnictwa związkowe regionów większych. Także tutaj, jeśli by można prosić, gdyby ktoś w dyskusji zabrał też głos na ten temat, to byłbym bardzo wdzięczny, bo zapis jest nie do przyjęcia, że region obejmuje swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa. Mnie się wydaje, że winno być umieszczone w statucie, że dopuszcza się tworzenie większych organizacji regionalnych aniżeli jedno województwo, ale tutaj bym się odwoływał do walnego zebrania delegatów województwa i wchodzenie w taką strukturę całymi województwami, bez rozbijania. Taki jest mój wniosek. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu kolegę Zenona Szachowicza. Przygotuje się do głosu kolega Jan Ilczuk[5] z Mazowsza. Kolega Szachowicz jest z Zielonej Góry.

ZENON SZACHOWICZ

Ja chciałbym prosić o wniesienie poprawek do paragrafu 9 i dodanie do punktu 5 zdania: „Trzecią kadencję można pełnić tylko w przypadku wyboru na funkcję wyższą od poprzednio pełnionej”. Przychylam się tym do głosu kolegi z Mazowsza, który w dniu wczorajszym uzasadniał tę sprawę. Nie chciałbym jej tutaj rozszerzać, chciałbym tylko zwrócić uwagę na fakt, że są komisje zakładowe, w których jest komisja zakładowa i prezydium. Są to już dwie funkcje – członek zarządu, członek prezydium zarządu. Już to są dwie kolejne funkcje i w ten sposób mamy cztery funkcje, razy dwie kadencje, jest to osiem kolejnych kadencji.

I chciałbym kolejną poprawkę: po tym zdaniu, o którym mówiłem, w tym samym paragrafie, w tym samym punkcie 5, że nie można przejść bezpośrednio z funkcji z wyboru do pracy w administracji związkowej. Chodzi o to, że działacze związkowi z wyboru, z chwilą, kiedy się zorientują, że nie mogą zostać wybrani na następną kadencję, szukają tej tak zwanej ciepłej posadki. Jest to oznaka „pływania” działaczy. Dziękuję bardzo [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Mówił będzie Jan Ilczuk z Zielonej Góry, przygotuje się Marek Janas z Mazowsza. Przepraszam, kolega Ilczuk jest z Mazowsza, Marek Janas także z Mazowsza.

Proszę państwa, jak ja zapowiadam, żeby się do głosu przygotować, to znaczy, że ma ten głos być przygotowany. Natychmiast po zejściu jednego dyskutanta ma wchodzić drugi. Czy jest kolega Ilczuk? Nie widzę go. Wobec tego głos zabierze pan Marek Janas.

MAREK JANAS

Proszę państwa, ja mam uwagę bardzo krótką do 11 paragrafu, podpunkt 3, który mówi: „Członek związku ma prawo uczestniczyć w ustalaniu instrukcji dla wybranych delegatów”. Do Komisji Statutowej wpłynął wniosek o zmianę tego podpunktu na treść: „Członek związku ma prawo uczestniczyć w ustalaniu zaleceń dla wybranych delegatów”. To nie jest tylko zmiana kosmetyczna, jest to zmiana merytoryczna. Dlaczego? Jest to odejście od systemu instrukcji sejmikowych, ten system, który odrzuciła Konstytucja 3 maja, po prostu. Jeżeli utrzymujemy system instrukcji i będziemy ściśle stosować ten system, wówczas delegaci mają bardzo często związane ręce wobec sytuacji, która się zmieniła, wobec nowych argumentów, które wpływają i które prawdopodobnie zmieniłyby nieraz treść instrukcji, które delegat otrzymał. Jednak, jeśli się będziemy trzymać formalnie zasady instrukcji, wówczas delegat powinien ślepo głosować zgodnie z instrukcją, mimo że powstały nowe okoliczności i nowe argumenty. Wnioskuję o uwzględnienie tej poprawki, tej drobnej poprawki, że tak powiem, merytorycznie, i w tym punkcie. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Antoni Fijałkowski z Mazowsza proszę.

ANTONI FIJAŁKOWSKI

Koledzy, bardzo ważną sprawą jest regionalizacja i jednostki między komisją zakładową i zarządem regionu. Tu są dwa zapisy, to wywołało pewną burzę. Ja chciałbym zwrócić uwagą na dwie rzeczy tutaj. Są ludzie, którzy z punktu widzenia czystości prawa uważają, że to należy bardzo znormalizować i dopełnić zapis w statucie dotyczący zasięgu województwa, dotyczący uprawnień jednostki na szczeblu między komisją zakładową i zarządem regionu. Pamiętajmy, że to dopiero w tej chwili zaczynają tego typu organizmy działać. Ja uważam, że fakt zapisu w statucie nie wyklucza… Tu nie ma tego, czego nie wolno czynić, w statucie, prawda? Statut nie powinien być zbyt drobiazgowy; w tej chwili jest kilkadziesiąt różnych wariantów działania. Jeżeli my w tej chwili uczynimy ścisły zapis w statucie dotyczący województw, dotyczący modeli działania części pośrednich między organizacją zakładową a zarządem regionalnym, to my automatycznie wpuszczamy siebie w kanał. Kanał sporów między poszczególnymi agendami związku, kanał, w którym sami będziemy zwalczali siebie przez rok czy więcej. To jest po prostu nie do przyjęcia. Powinien być zapis taki, że można stworzyć szczeble między zarządem regionu a komisją zakładową – i wszystko. To znaczy się, że nie ma… bo ludzie tego chcieli – co wynikało z ankiety przeprowadzonej. Natomiast formalizowanie tego, jak to ma być zrobione i tak dalej, jest nieporozumieniem.

Druga sprawa: był głos w dyskusji, że należy przenieść to do paragrafu dotyczącego władz związku, czyli do rozdziału IV. Owszem, to jest drugie nieporozumienie. Pamiętajmy, że to działanie tych szczebli pośrednich między komisją zakładową a zarządem regionu, to nie jest wprowadzenie szczebla władzy. Pamiętajmy, że nie mają być regiony, które mają dodatkowy szczebel władzy, i regiony, które takiego dodatkowego szczebla władzy nie mają mieć. Jest to działanie, nazwijmy to, porozumienie poziome, które wymaga załatwienia spraw na danym terytorium i wszystko. A jeżeli WZD regionu da jakieś uprawnienia, to dopiero po dwóch latach praktyki, jeżeli to się znormalizuje i będzie miało praktyczny sens; wnośmy to do dalszych zmian ewentualnie w statucie. W tej chwili jest to gdybanie teoretyków, ja bym tak to powiedział: „Co by było, gdyby było”, a na razie życie nas będzie załatwiało – walcząc jedni przeciwko drugim [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze przedstawiciel Komisji Statutowej teraz, a przygotuje się do głosu kolega Ziobro Kazimierz z Rzeszowa.

PAWEŁ MICHALAK – członek Prezydium Komisji Statutowej

Proszę państwa, ja chciałem tylko małe wyjaśnienie tutaj. Dziękuję koledze, który zajął się tym punktem, bo takie były przesłanki w pracy Komisji Statutowej, żeby ustanowić taki a nie inny zapis dotyczący tej sprawy. Ja pragnę przypomnieć, że w tej chwili właściwie powinniśmy kończyć dyskusję nad statutem, a nie zaczynać. Już tu Komisja Uchwał i Wniosków zgłasza, że napłynęło kilkadziesiąt wniosków, czyli znajdujemy się na pierwszym etapie właściwie prac.

Krótkie wyjaśnienie na temat regionu, ponieważ tu kolega Naszkowski podnosił, ono może jest niejasne. Żeby ukierunkować dyskusję, ja wyjaśnię. Przede wszystkim są dwa warianty zapisu w statucie, to jest jedna sprawa. Druga sprawa: przy przyjęciu nawet zapisu, że podstawową jednostką terytorialną związku jest region obejmujący teren co najmniej jednego województwa, jest to przepis, który będzie obowiązywał po zatwierdzeniu i nie będzie się odnosił do regionów, które w tej chwili w innym układzie działają. Co najwyżej możemy tutaj zastanowić się nad stanem przejściowym, żeby do stanu jak w wariancie drugim doprowadzić. Znaczy, uchwała walnego zjazdu może nałożyć obowiązek na regiony, żeby w określonym czasie do tego stanu doprowadziły. Ale ja myślę, że przy głosowaniu za tymi dwoma wariantami sprawa się wyjaśni. Tak że jeszcze raz proszę o rozwagę w zgłaszaniu drobnych sprawek, kosmetycznych, ponieważ te rzeczy zrobiła już, wierzcie, Komisja Statutowa. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos zabierze kolega Ziobro Kazimierz, przygotuje się do głosu kolega Zbigniew Papierz z Małopolski[6].

KAZIMIERZ ZIOBRO

Proszę państwa, uważam, że statut powinien uwzględniać to, co istnieje w terenie, po prostu wychodzić nam naprzeciwko, a nie powinien stanowić prawa dla prawa. I nie chcę teoretyzować. Są duże makroregiony i chwała im, takich powinno być więcej, ponieważ sytuacja w kraju wymaga, abyśmy byli silni wszędzie, nie tylko w Warszawie, na Śląsku, ale jak Polska długa i szeroka. Takie jest moje odczucie i nie tylko moje prywatne. Dlatego też powinniśmy stworzyć przesłanki, które spowodują łączenie się w te duże makroregiony. I taką przesłanką będzie stworzenie tego pośredniego ogniwa pomiędzy zakładowymi komisjami a regionem i nie może to być, ot, taka sobie luźna parafraza na ten temat, jak tutaj proponuje nasza Komisja Statutowa. Chcemy po prostu, ażeby te czy to delegatury, czy też jakoś inaczej nazwane ogniwa – bo pal sześć, nie chodzi o nazwę – miały ścisły zapis w statucie, miały rację bytu, ponieważ te małe, utworzone czy tworzące się ogniwa pośrednie nie mają równej siły przebicia na WZD poszczególnego regionu. Jeżeli to uzależnimy li tylko od decyzji tego dużego regionu, zawsze te małe oddziały, no czy te ogniwa pośrednie, stoją w pozycji przegranej, i jeżeli określimy sprawę delegatur, czy tych ogniw pośrednich jednoznacznie, wtedy unikniemy konfliktów terenowych i skierujemy pracę związkową w takim kierunku, jaki ona powinna przybrać. Tych waśni mieliśmy dość już przez rok czasu i dzisiaj powinniśmy zrobić wszystko, żeby temu położyć kres. Dlatego też proponuję, ażeby w rozdziale II punkt 7, tam jest podpunkt g, wprowadzić następujące sformułowanie: „Walne zebranie delegatów powinno uwzględnić wniosek co najmniej dwóch trzecich zakładowych komisji, które utworzyły lub wyraziły wolę tworzenia tzw. terenowego ogniwa związkowego, o ile zrzeszać ono będzie zakłady pracy zintegrowanego środowiska”. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu pana Zbigniewa Papierza, przygotowuje się kolega Henryk Bąk z Mazowsza.

ZBIGNIEW PAPIERZ

Proszę państwa, moja uwaga dotyczy paragrafu 13, którego brzmienie proponuję następujące, znaczy do przedstawienia takiego stanowiska zostałem upoważniony przez wyborców z okręgu: „Członek związku nie może należeć do innego związku zawodowego, z wyjątkiem NSZZ RI »Solidarność«”. Jest to sprawa bardzo ważna, wydaje mi się, zwłaszcza w małych miejscowościach i w zakładach niewielkich położonych w obszarach rolniczych, gdzie 70–80 proc. załóg to są chłoporobotnicy. Trudno przewidzieć w tej chwili, jak reforma będzie przebiegać i co z tymi chłoporobotnikami będzie się działo. Taki statut rozwiązałby wiele problemów. Złożyłem taki wniosek formalny. Państwo rozstrzygną poprzez głosowanie. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze Henryk Bąk, przygotuje się kolega Roman Cierniewski.

HENRYK BĄK

Społeczeństwo polskie wiele nadziei łączy z działalnością NSZZ „Solidarność”. Wiele od niej również oczekuje, wszyscy to stwierdzamy w naszych dokumentach, dlatego też uważam, że w naszym zapisie statutowym winno być tego typu stwierdzenie, które daje gwarancję temu społeczeństwu. Wychodząc z założenia, że społeczeństwo jest pojęciem szerszym niż pracownicy, proponuję w paragrafie 6, w którym jest powiedziane: „Celem związku jest ochrona praw, godności i interesów pracowników”, zamiast słowa „pracowników” napisać „ludzi pracy”. Będzie to dowodem jaskrawym, że rzeczywiście bronimy i mamy obowiązek bronić i chronić interesów ludzi pracy, co jest zresztą zgodne z naszym rzeczywistym działaniem.

Następnie, jednym z kierunków głównych naszego działania jako związku jest wdrażanie samorządu. Dlatego też proponowałbym, by w paragrafie 6 punkt 5, gdzie jest powiedziane „szerzenie demokratyzmu”, dodać „i samorządów”. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze Roman Cierniewski z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, przygotuje się Benedykt Nowak z Elbląga.

Proszę, kolega Roman Cierniewski.

ANDRZEJ CIERNIEWSKI

Szanowne prezydium, nie Roman, tylko Andrzej, po prostu proszę czytelnie – potem są kłopoty z dojściem, nie wiemy, kogo państwo wołacie.

Proszę państwa, jestem przerażony jedną rzeczą. Ten związek jest nowym związkiem, powstawała struktura na gorąco, tak oddolnie, jak to każdy z nas umiał organizować. W chwili obecnej Komisja Statutowa, która zabrała się za taką ważną sprawę, jak struktura terytorialno-zawodowa, chce wcisnąć taki temat kilkoma zdaniami, a odpowiedzialność zrzucić na zarządy regionalne – to jest po prostu nieuczciwe. Uważam, że jest to niedopracowane całkowicie. Takie postawienie sprawy nie załatwia niczego – ani nie określi kompetencji zarządów regionalnych, ani nie uporządkuje terenu, a przede wszystkim zaogni wojnę i zniechęci ludzi. Proponuję, żeby te wszystkie punkty, które dotyczą paragrafu 8, które wprowadzają tę nieszczęsną strukturę, wstrzymać przynajmniej w głosowaniu, jeszcze raz przepracować, zapytać się ludzi, którzy z regionów przyjechali i wiedzą co nieco na ten temat, co w trawie piszczy.

Komisja Wyborcza, która chciała tę sprawę uporządkować, nie dała sobie rady. Krajowa Komisja Porozumiewawcza przez rok czasu nie zdobyła się na odpowiedzialność, na decyzję, żeby to uporządkować, a teraz znowu mam uważać, że zjazd związku, najwyższa władza naszego związku, też, jak to się mówi, od tego tematu się odsunął. Koledzy, to jest po prostu nieuczciwe. Musimy jeszcze raz na to popatrzeć, na spokojnie, na pewno bez emocji, i wtedy z tego coś wyjdzie. Musi być jasno określone, że podstawową jednostką związku to jest zakładowa komisja związkowa, a wszystko inne to służy nam, związkowcom, na co dzień, ale w terenie musi być jakiś porządek prawny. To odnośnie tego punktu.

Niepokoi mnie druga sprawa, w paragrafie 9 punkt 5 był taki fajny zapis: „Tę samą funkcję w związku można pełnić tylko przez dwie kolejne kadencje”. Teraz zamierzamy kadencje przedłużyć, już słyszę, na trzy lata. No, to może zróbmy w ogóle etatowych działaczy w tym związku. Ja proponuję, żeby kadencja została dwa lata, bo ona będzie trudna i kto chce uczciwie pracować, to się zmęczy [oklaski], a jak ktoś zasłuży, to go na pewno wybierzemy na następne dwa lata, czy trzy, jeżeli to będzie już wtedy jasne i czytelne – możemy to określić. A w tym sformułowaniu paragrafu 9, punktu 5 po prostu jeszcze bym coś więcej skreślił i dodał: „Tę samą funkcję etatową w związku można pełnić tylko przez dwie kadencje” – rozchodzi się o funkcje przede wszystkim etatowe. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ostatni głos w dyskusji nad tym punktem ma Benedykt Nowak z Elbląga.

BENEDYKT NOWAK

Chciałbym się ustosunkować do podpunktu g w paragrafie 8. Jest tego typu sprawa, że zapis ten powinien zostać tak, jak się tu proponuje, a tak jak poprzedni mój – nie ostatni, a poprzedni – przedmówca to sformułował. Dlaczego? W gospodarce w tej chwili, walcząc o reformę, chcemy znosić szczeble pośrednie, a w tym wypadku chcielibyśmy sami je tworzyć. W związku z tym te wszystkie komisje terenowe powstały z potrzeby tworzenia związku i w odpowiednim momencie nie nadano im odpowiedniego statusu działania. Różnie to wygląda w poszczególnych regionach. Dlatego na kadencję najbliższych dwóch lat jest w ten sposób formułowany zapis o tyle szczęśliwy, że w regionach jest najlepsza orientacja odnośnie [do tego], jak tworzyć strukturę terenową. W związku z tym na ten okres przejściowy dwóch lat taki właśnie powinien brzmieć zapis. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ogromnie państwa przepraszam, dostałem jeszcze z sekretariatu trzy głosy. Proszę o zabranie głosu kolegę Macieja Jankowskiego z Mazowsza, przygotuje się kolega Siciński Henryk z Wielkopolski Południowej.

[PD 1kzd_1t_22a_19810909 – 41 minut 55 sekund]

MACIEJ JANKOWSKI

Proszę państwa, wniosek, który zgłaszam, jest wnioskiem formalnym – ja proszę o przegłosowanie tego wniosku. Chodzi o paragraf 9 punkt 5. W zapisie w statucie takim, jaki był, brzmi zapis tak: „Tę samą funkcję w związku można pełnić tylko przez dwie kolejne kadencje”. Według mnie powinno być: „Tę samą funkcję w związku można pełnić tylko przez dwie kolejne kadencje, a funkcje etatowe można pełnić po upływie dwóch kadencji tylko w przypadku przejścia na szczebel wyższy”. Etatowe dlatego, że ludzie pracujący społecznie, koledzy im nie pozwolą na oderwanie się od rzeczywistości. Wszyscy państwo chyba pamiętają, że jedną z przyczyn tak łatwego rozpadu starych związków zawodowych byli dożywotni prezesi. Ludzie pracy muszą mieć pewność, że sprawy tej nie trzeba będzie jeszcze raz powtarzać. Przecież w tej chwili jest taka sytuacja, że człowiek będący przewodniczącym może zostać wiceprzewodniczącym, sekretarzem i tak dookoła, aż do śmierci, albo do końca związku. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma kolega Henryk Siciński, przygotowuje się Marek Małachowski[7] z Leszna.

HENRYK SICIŃSKI

Proszę państwa, jeszcze raz w sprawie paragrafu 8 punktów f i g. Z dyskusji wynika, że są kontrowersje, natomiast sprawy te są bardzo ważne i one muszą zostać zapisane w sposób, jaki wymaga obecna sytuacja. Jeśli chodzi o punkt f mówiący o zasięgu działania regionu, jest wyraźna sprzeczność wynikająca w dyskusji pomiędzy regionami małymi a regionami dużymi. Interesem regionów małych, których jest liczebnie więcej, jest konkretne określenie zasięgu regionu. Obecne sformułowanie proponowane w wariancie drugim, że region obejmuje co najmniej jedno województwo, spowoduje problem, że mniejsze województwa, z których oderwano po części regionu bądź niektórych komisji zakładowych, powstaną przed problemem określenia się. Proponowany przez nas i popierany przez inne regionalne zespoły projekt zapisu, że region obejmuje teren co najmniej jednego lub więcej województw w całości, rozwiąże ten problem. Zdajemy sobie sprawę, że w regionie czeka się na takie określenie i wiele komisji zakładowych, a nawet całych okręgów czeka właśnie na taki zapis co do decyzji swojej przynależności. To w niczym nie umniejsza interesów dużych regionów. Bo jeśli są małe, słabe województwa, podzielone pomiędzy duże sąsiadujące na pół, powiedzmy, czy w jakimś tam zakresie, oczywiście te regiony pozostają w takim kształcie, jakim są. Natomiast zapis w tym brzmieniu zlikwiduje sytuację, kiedy z jednego, słabszego, województwa poodcinane są po jednym, dwie, trzy organizacje, przyłączone do większych regionów i wtedy pozostaje ograniczony, okaleczony twór, który w myśl takiego zapisu, jaki proponuje Komisja Statutowa, nie będzie miał racji bytu. To jest jeżeli chodzi o punkt f.

Natomiast punkt g odnośnie uwag, które są podnoszone, że nie możemy precyzować charakteru ogniw pośrednich. Oczywiście, że tu nie chodzi o precyzowanie i szczegółowe ich interpretowanie, natomiast brzmienie proponowane, że „Walne zebranie delegatów regionu mogą tworzyć ogniwa pośrednie, określając ich strukturę, sposób powołania, kompetencje” itd. jest zapisem słusznym, z tym że dodać by należało, dla uniknięcia wątpliwości charakteru tych ogniw pośrednich, że po słowach „ogniwa pośrednie” proponujemy dopisać „niebędące ogniwem władzy związku”. I to załatwi sprawę charakteru tych ogniw pośrednich, natomiast zapis ich w statucie powinien się znaleźć, są one faktem. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, wpłynęło szereg podobnie brzmiących wniosków. Odczytam jeden z nich, charakterystyczny: „Wnoszę o zamknięcie dyskusji nad rozdziałem II i III i przystąpienie do głosowania” [oklaski]. Kto jest za przyjęciem tego wniosku, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów delegaci przyjęli ten wniosek.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Wobec tego zamykamy dyskusję nad tą częścią statutu. Proszę wszystkich, którzy… [gwar]. Proszę wszystkich delegatów, którzy znajdują się w kuluarach, o przybycie na salę, ponieważ w najbliższym czasie rozpocznie się głosowanie. Ja oddam teraz głos i przekażę prowadzenie zebrania naszemu koledze Syryjczykowi, tylko nie widzę go, gdzieś wybył. Aha, już jest. Także ja przekazuję przewodnictwo koledze Syryjczykowi, a państwu dziękuję za miłą współpracę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc, proszę państwa, w związku z wyczerpaniem dyskusji, przystąpimy do załatwienia problemu dopisywania nowych wariantów. Przed tym chciałem tylko jedną rzecz załatwić. Otóż wpłynął wniosek, że niedopuszczalne jest zbieranie podpisów w sprawie wniosku o głosowanie tajne, gdyż to przeszkadza zjazdowi. Ja mam taką propozycję, żeby sprawę tego paragrafu 1 odłożyć, jak skończymy dyskusję nad tym i wtedy przegłosujemy wszystkie sprawy. Jak będzie zamknięta sprawa rozdziału – tego, który w tej chwili omawiamy, po prostu. To jest pierwsza rzecz.

Następnie, proszę państwa, jest następna sprawa. Otóż prosiłbym, żeby się zeszli koledzy z kuluarów, bo w tej chwili będą dość istotne sprawy.

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_ 22a_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_22b_19810909]

[GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE POPRAWEK I WARIANTÓW STATUTU ZGŁOSZONYCH Z SALI]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

…Będę odczytywał zgłoszony wniosek formalny o wprowadzenie nowego wariantu, nieznanego w materiale Komisji Statutowej. Po odczytaniu tego nowego wariantu przegłosuję, kto jest za tym, żebyśmy w ogóle nad nim głosowali. Jeżeli do tego dojdzie, wtedy pomału podyktuję państwu treść tego wariantu, tak żebyście go mogli sobie wpisać do tego zeszyciku. Jak w ten sposób skompletujemy wszystkie poprawki, to zarządzę przerwę, żebyście koledzy mogli jeszcze pomyśleć i po przerwie odbędzie się właściwe głosowanie nad poszczególnymi wariantami i poprawkami. W związku z powyższym przystępujemy do tej całej historii.

Więc proszę państwa, pierwsza sprawa dotyczy następującej rzeczy: otóż delegat Mazowsza, pan Zbigniew Romaszewski, prosi o to, abyśmy wprowadzili dodatkowo w przypadku paragrafu 5 następujące zdanie, chodzi o to, żeby była jeszcze taka możliwość: „Członkiem związku mogą być również absolwenci szkół wyższych i zawodowych, którzy mimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia”.

Kto z państwa jest za tym, abyśmy włączyli ten wariant do głosowań nad zmianami statutu, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny?

No, proszę Komisję Statutową o ocenę wyniku. Proszę o ocenę. Dziękuję. Proszę o ocenę wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Musimy głosy liczyć.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To może tak, proszę państwa, ponieważ tu nie chodzi o warianty, to ja to włączę po prostu – w tej sytuacji, gdy jednak spora część kolegów jest za głosowaniem – i już w normalnym trybie z liczeniem to po prostu zrobimy. Uznaję to za włączone w tej sytuacji. W związku z powyższym proszę państwa, abyście sobie ten materiał otwarli na stronie trzeciej. Proszę otworzyć sobie ten materiał na stronie trzeciej. Proszę, żeby wszyscy otworzyli i wpisali sobie następującą rzecz. Jak tam jest ten rozdział II, na samym dole strony. Macie państwo? Rozdział II, na samym dole, i tam jest poprawka czwarta, która mówi, że w paragrafie 5 po słowach i tak dalej coś tam dodać, to wpisujemy jeszcze poprawkę 4a w następującym brzmieniu, dyktuję:

„Uzupełnia się paragaf 5 o zdanie” i dyktuję treść tego zdania: „Członkami związku mogą być również absolwenci szkół wyższych i zawodowych, którzy mimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia”. Czyli jeszcze raz czytam punkt 4a, następujące: uzupełnia się paragraf 5 o zdanie: „Członkami związku mogą być również absolwenci szkół wyższych i zawodowych, którzy mimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia”.

Proszę o ciszę, absolutnie! Proszę państwa, w tej chwili nie będzie udzielany nikomu głos. Przepraszam, głosu z sali nie będę udzielał. Jeżeli będzie jeszcze jeden wariant do wniesienia, to po przerwie może wpłynąć wniosek formalny ostatecznie, koniec. Z sali się głosu nie udziela w ogóle, proszę państwa.

Następnie, proszę państwa tak: została złożona propozycja, aby w zmianach, które dotyczą paragrafu 6. Proszę sobie otworzyć materiał na stronie 4, na stronie 4, i na samej górze tam jest tak: „w paragrafie 6 wprowadza się następujące zmiany” i dopisać podpunkt a prim, napiszmy, no, a z kreseczką.

A więc chwileczkę, chodzi o co, że tutaj jest propozycja? Przepraszam, pomyliłem się. Nie piszemy nic, bo musimy przegłosować oczywiście.

Otóż jeden z kolegów proponuje następującą rzecz, macie państwo paragraf 6, prawda: „Wprowadzić następujące zmiany” i w paragrafie 6 jest propozycja taka zmian: jest podpunkt a, b, c, i c brzmi tak: „Dodaje się punkt 10 w brzmieniu: »pogłębienie wiedzy członków związku o zagadnieniach prawnych, ekonomicznych i socjalnych«”. Jest kolega, który proponuje, żeby wprowadzić wariant dwa tego punktu 10 w brzmieniu: „Pogłębienie wiedzy członków związku”, koniec. Czyli tu są jak gdyby dwa warianty. To, co jest obecnie, to jest wariant pierwszy, i jest wariant drugi. Kto jest za dopisaniem tego wariantu, proszę o podniesienie mandatu. Proszę, kto jest za dopisaniem nowego wariantu? Bo istnieją w tej chwili dwa warianty – taki i taki. Kto jest za dopisaniem nowego wariantu? Dziękuję. Zdecydowana większość.

W związku z powyższym proszę sobie wpisać. Na samej górze, w paragrafie 6 mamy punkt c i tam trzeba napisać tak: wariant 1 i zostawić to, co jest, prawda, tam po literce c. Piszemy: wariant 1, no i tam jest dalej to, co napisane, i dopisać sobie: wariant 2, punkt 10 w brzmieniu, punkt 10 w brzmieniu i zdanie następujące: „Pogłębienie wiedzy członków związku”.

Teraz tak, proszę państwa, następna propozycja, jaka tutaj wpłynęła, żeby to uzupełniać, dotyczy paragrafu 7 i to już przegłosowaliśmy, ale jeszcze raz, przypomnę. Macie państwo punkt 6, który brzmi: „w paragrafie 7 dopisuje się” i tam trzeba dodać a prim – „Punkt 7 otrzymuje brzmienie” – on ma w oryginalnym statucie brzmienie: „zwalczanie alkoholizmu”, a jest tutaj kolega, który proponował „narkomanii i alkoholizmu”, a więc proszę sobie wsadzić nową poprawkę w ogóle. A prim i dyktuję: „Punkt 7 – to już było głosowane – otrzymuje brzmienie: »narkomanii i alkoholizmowi« – przepraszam: »alkoholizmowi i narkomanii«”. Zgadza się, przepraszam za pomyłkę. „Alkoholizmowi i narkomanii” – taka jest propozycja ściśle. I to zostało już wprowadzone do tej książeczki, gdzie są spisane wszystkie projekty.

Teraz, proszę państwa, jest następna sprawa, która dotyczy wariantów związanych z regionalizacją. Więc proszę sobie przejść, to jest na przełomie strony czwartej i piątej. I tu będziemy mieli dość sporą liczbę wariantów, a więc proszę uważać. Ja będę pytał, czy dany wariant dopisywać, czy nie. Na minutę przerwę mówienie, proszę przeczytać te warianty, które są najpierw. Niech każdy przeczyta spokojnie te warianty, które są, i się zastanowi, czy mu wystarczają te dwa warianty do głosowania. A za chwilę będę czytał kolejne i będziemy je dopisywać w miarę potrzeby. Więc proszę, niech każdy w chwili skupienia przeczyta, na przełomie strony czwartej i piątej jest punkt e: „Dodaje się punkt 5 w brzmieniu”, no i tam pisze o tym regionie i jak to się ma dzielić, jakie ma być kryterium tworzenia regionu. Proszę te warianty dwa sobie przeczytać teraz spokojnie, a za chwilę będziemy głosowali szereg następnych.

[Minuta przerwy na lekturę wariantów]

Dobra, a więc, proszę państwa, teraz te wszystkie warianty możliwe. Otóż jest zgłoszony wariant trzeci. Tam są dwa warianty, prawda, jeden to jest punkt e, a drugi to jest punkt f, prawda. Punkt e to jest w brzmieniu: „Podstawową jednostką terytorialną związku jest region. Utworzenie regionu oraz zmiana zasięgu jego działania wymaga akceptacji Komisji Krajowej” Wariant drugi to jest punkt f i on brzmi tak: „Podstawową jednostką terytorialną związku jest region, obejmujący swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa. Utworzenie regionu oraz zmiana zasięgu jego działania wymaga akceptacji Komisji Krajowej”.

I teraz jest propozycja trzeciego wariantu, w następującym brzmieniu – wariant trzeci: „Podstawową jednostką terytorialną związku jest region obejmujący swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa lub więcej województw w całości”. To jest trzeci wariant. Więc teraz, kto jest za tym, żeby ten wariant wprowadzić jako jeden z wariantów, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny wprowadzeniu tego wariantu?

Proszę o werdykt. Dziękuję, proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się, aby nie wprowadzać trzeciego wariantu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, teraz jest jeszcze następna sprawa, mianowicie taka… Tu jest jeszcze jeden możliwy wariant takiej treści: „Region może obejmować część innego województwa, pod warunkiem że będzie stanowił jednostkę spójną pod względem terytorialnym. Aktualny podział administracyjny kraju tego nie zapewnia”.

Przepraszam, to nie mogę dać pod głosowanie, bo tu jest element opisowy zupełnie, no! Może to pierwsze: „Region może obejmować część innego województwa pod warunkiem, że będzie stanowił jednostkę spójną pod względem terytorialnym, na wniosek zakładów pracy z terenu zainteresowanego”.

A więc, proszę państwa, pragnę od siebie dodać jednak mimo wszystko jedną uwagę, że wariant pierwszy tego nie wyklucza wcale, bo nie zakazuje. A więc wprowadzanie takiego czegoś chyba jest mało istotne, ale oczywiście poddamy pod głosowania. Wnioskodawca uzasadnia, że: „aktualny podział administracyjny nie spełnia zagadnienia spójności” i to powinno być umieszczone.

Kto jest w związku z tym za wprowadzeniem wariantu trzeciego następującej treści: „Region może obejmować część województwa pod warunkiem, że będzie stanowił jednostkę spójną pod względem terytorialnym, na wniosek zakładów pracy z terenu zainteresowanego”. Kto jest za wprowadzeniem tego wariantu? Dziękuję. Kto jest przeciwny wprowadzeniu tego wariantu? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów wniosek ten o wprowadzenie tego wariantu odrzucono.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze. Proszę państwa, czyli ten wniosek nie przeszedł.

Następnie jest jeszcze następujące zdanie, które ewentualnie można by wprowadzić, które brzmi następująco: „Powstanie tzw. makroregionu, czyli obejmującego więcej niż jedno województwo, dokonuje się na zasadzie pewnej dobrowolności zainteresowanych”.

Kto jest za tym, żeby to wprowadzić do głosowanych zmian? Dziękuję. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Czyli nie zostało wprowadzone.

Teraz, proszę państwa, jest następna sprawa, mianowicie taka, żeby jeszcze, momencik… Teraz jest następna sprawa, która dotyczy… Proszę państwa, teraz jest następna sprawa, mianowicie chodzi o zagadnienie struktury regionu wewnętrznej. Mianowicie przejdźcie o chwilę dalej, tam jest taki punkt g, który mówi: „dodaje się punkt 6 w brzmieniu: »Walne zebranie delegatów regionu mogą tworzyć ogniwa pośrednie, określając ich strukturę, sposób powołania, kompetencje oraz zasady finansowania«”.

A więc tutaj koledzy wnieśli następujące dwie uwagi: pierwsze, aby to utrzymać, czyli byłby to wariant drugi. Chociaż to jest bardziej skomplikowane. Może inaczej, najpierw może zastanówmy się nad tym, czy wprowadzamy następujący wariant, mianowicie, że: „Walne zebranie delegatów regionu akceptuje proponowaną przez ogniwa zakładowe strukturę, sposób powoływania, kompetencje oraz zasady finansowania ogniw pośrednich między komisją zakładową a WZD”. Czyli to byłby ewentualny drugi wariant. Kto z kolegów jest za wprowadzeniem tego wariantu, proszę o podniesienie mandatu? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym nie będzie to poddawane pod głosowanie. Jest następna sprawa, mianowicie, chodzi o to…

Ja bym prosił, panowie, proszę nie wpuszczać na tył, na prezydium, bo mnie to przeszkadza, a w tej chwili naprawdę dość trudno się prowadzi, prawda! Więc proszę, żeby koledzy… Proszę kolegi, proszę pilnować. Może służbę porządkową, żeby nie wpuszczała na prezydium z tej strony. Koledzy od bramy, jeden tutaj, proszę nie wpuszczać na tył prezydium, a tutaj tylko, do sekretariatu w sprawie wniosków formalnych.

Proszę państwa, teraz taka sprawa, mianowicie, w paragrafie 8 ten punkt g jeszcze raz bierzemy pod warsztat. Otóż odrzuciliście państwo tamtą propozycję, a jest jeszcze jedna, żeby tutaj wyraźnie dodać, że: „niebędące ogniwem władzy”. Ktoś z kolegów proponuje, żeby ten jako wariant drugi tutaj do głosowania poddać element, że ogniwa pośrednie nie są ogniwem władzy.

Czyli wariant drugi brzmiałby tak, że: „Walne zebrania delegatów regionu mogą tworzyć ogniwa pośrednie, niebędące ogniwem władzy, określając ich strukturę, sposób powołania, kompetencje oraz zasady finansowania”. Kto jest za wprowadzeniem tego wariantu, proszę o podniesienie mandatów? Dziękuję. Będzie wprowadzony jako drugi wariant do głosowania. Czyli tutaj jako wariant dwa, wchodzi to samo zdanie. To ja podyktuję może: w punkcie g proszę sobie oznaczyć obecną treść jako wariant pierwszy.

Proszę państwa, proszę nie rozmawiać i proszę o uwagę. Panowie! Panowie, no naprawdę rozmowy indywidualne są wzmacniane przez głośniki, też! Bo mikrofony są czułe i wasz hałas… Tworzy się hałas dodatkowy. Proszę naprawdę jeszcze raz o ciszę.

No więc proszę teraz sobie otworzyć tę książeczkę, tam na stronie 5, od góry szósty wiersz jest punkt g i proszę oznaczyć obecną treść jako wariant jeden, obecną treść jako wariant jeden oznaczyć, i dopisać, dyktuję: „Wariant 2. Taki sam jak pierwszy, ale po słowie »ogniwa pośrednie« są słowa »niebędące ogniwem władzy«”. Wpisaliśmy to sobie jako wariant drugi [gwar]. No, wnioskodawca prosił „ogniwem”. Może to zostawimy na koniec jeszcze, na sam koniec dyskusji takie sprawy drobne różne.

Proszę państwa teraz tak, przy rozdziale III, w punkcie 9 jest następująca sprawa, otóż… Właśnie… Przepraszam, jeszcze nie rozdział III. Tak. Proszę państwa, w rozdziale II, w paragrafie 9, rozdział II statutu, a na książeczce to jest punkt 8, gdzie pisze coś takiego: „W paragrafie 9 wprowadza się następujące zmiany”. Macie państwo? No! I jest a: „wprowadza się punkt 1 w brzmieniu” i tu są opisane dwa warianty i jest wniosek dopisania trzeciego wariantu. Ja sygnalizuję, że różnica między pierwszym i drugim polega na tym, że chodzi o to bierne prawo wyborcze sakramentalne. W pierwszym dotyczy to szczebla organizacji zakładowej, w drugim wszystkich, a jest koncepcja trzeciego wariantu, następująca: „Kandydatem do władz krajowych może być osoba uprawniona do głosowania na zjeździe. Nie dotyczy to szczebla zakładowego i regionalnego”. Czyli pośrednio, prawda! W związku z powyższym zapytuję, kto jest za wpisaniem tego wariantu. Proszę o podniesienie ręki, kto jest za wpisaniem tego wariantu. Dziękuję. Kto jest przeciwny wpisaniu tego wariantu? Dziękuję.

Werdykt?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość jest przeciw.

[PD 1kzd_1t_22b_19810909 – 21 minut 44 sekundy]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze.

Teraz, proszę państwa, jest następna sprawa. Czyli wariant trzeci nie został wprowadzony tutaj.

Proszę państwa, teraz jest następna sprawa. Mianowicie chodzi o sprawę dotyczącą łączenia funkcji, łączenia funkcji. Mianowicie, wpłynęło kilka różnych propozycji dotyczących zakazu łączenia funkcji; ja je będę poddawał pod głosowania kolejno, i po prostu, która się państwu spodoba, to ją wprowadzimy jako jeden z wariantów po prostu… właściwie nie tyle wariantów – to są oddzielne poprawki. Otóż jest wprowadzenie zapisu do statutu: „Nie można łączyć etatowych funkcji związkowych”. Tutaj kolega sygnalizuje z ławy, że jest nieprecyzyjne, bo może zarząd uchwalić, że prezes nie jest etatowy na przykład, i co wtedy? No, ale zapis zapisem – każdy, kto zgłasza, bierze za niego jakąś tam odpowiedzialność. Może być zawsze interpretacja Komisji Krajowej potem wydana. Kto jest za umieszczeniem ewentualnym do głosowania zapisu: „Nie można łączyć etatowych funkcji związkowych”. Kto jest za umieszczeniem tego w tym materiale? Dziękuję. Czyli umieścimy. W związku z powyższym proszę zamieścić następujące zdania… i na marginesie przed rozdziałem III proszę wprowadzić coś takiego, mianowicie, dyktuję – „W paragrafie 9 dodaje się punkt 10 w brzmieniu: »Nie można łączyć etatowych funkcji związkowych«”. To jest po prostu nowa niezależna poprawka.

Teraz tak, proszę państwa… Jest wpisane! Dziękuję. Proszę o ciszę. Naprawdę, proszę państwa, no musimy pewne zdyscyplinowanie wykazać w tych sprawach.

Jest problem łączenia funkcji, jest problem łączenia funkcji, mianowicie on jest dotychczas opisany w statucie w paragrafie 9 w punkcie 5, i brzmi w ten sposób, że: „Tę samą funkcję w związku można pełnić tylko przez dwie kolejne kadencje”. Natomiast jest propozycja poprawki następującej treści, żeby wprowadzić tutaj następującą poprawkę: „Tę samą funkcję w związku można pełnić tylko przez dwie kolejne kadencje. Funkcje etatowe można pełnić po upływie dwóch kadencji tylko w przypadku przejścia na szczebel wyższy”. A więc to jest po prostu nowa poprawka do statutu, bo w ogóle Komisja Statutowa nie proponowała tutaj żadnych zmian odnośnie łączenia funkcji. Czyli w związku z powyższym, kto z państwa jest za tym, aby nastąpiło takie uzupełnienie wyjaśniające. Kto jest za, proszę o podniesienie… za wpisaniem tego. Dziękuję. Kto jest przeciwny wpisaniu tego do materiałów? Dziękuję.

Proszę komisję o wyjaśnienie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów oddalono to wpisanie, czyli większość jest „przeciw”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przechodzimy dalej, mianowicie tak: jest jeszcze jedna uwaga, żeby tutaj wprowadzić, tylko to nie dotyczy właściwie wyborów. Może ja ją odłożę na później i skonsultuję jeszcze z wnioskodawcą i ją już po przerwie wprowadzimy lub nie. To zgłosił pan… no niestety, nie, nie… Ja przeczytam szybko, a on się zgłosi w czasie przerwy do mnie: „Nie można przejść bezpośrednio z funkcji z wyboru do pracy w administracji związkowej”. Wnioskodawca jest proszony o skonsultowanie się, bo to po prostu jest dość skomplikowane. Znaczy nie wiemy do końca, o co by tutaj miało chodzić.

Teraz idziemy dalej. Proszę państwa, jest następująca jeszcze propozycja, dotycząca z kolei rozdziału III. Mianowicie, w rozdziale III statutu…

Proszę państwa, proszę o ciszę jeszcze raz. I prosiłbym bardzo kolegów przewodniczących zespołów regionalnych, aby zechcieli uciszyć swoich współtowarzyszy, gdyż naprawdę w ten sposób do niczego nie dojdziemy. Później będziecie państwo mieć pretensje o to, że nie rozumiecie, nad czym się głosuje. Innej drogi, jak taka żmudna, nie mamy po prostu, lepszej.

Chodzi o paragraf 11. Otóż w paragrafie 11 istnieje punkt 3, który mówi: „uczestniczyć w ustalaniu instrukcji dla wybranych delegatów”. Jest propozycja poprawki, żeby w paragrafie 11 punkt 3 było zamiast słowa „instrukcji”, słowo „zaleceń”. Tutaj kolega w dyskusji brał głos, wyjaśniał, jaka jest intencja tej poprawki. W związku z powyższym proszę sobie dopisać… Aha, przepraszam, proszę o przegłosowanie następującej sprawy – czy tę poprawkę włączyć do materiału, który będzie głosowany po przerwie? Dziękuję. Zostanie włączony.

W związku z tym dyktuję proszę państwa, dyktuję. Tu macie państwo tak, jest takie słowo – „Rozdział III”, a więc proszę sobie na marginesie wpisać jako poprawkę 8a, poprawkę 8a. Paragraf 11… Przepraszam. Na stronie 5 proszę wstawić punkt 8a o brzmieniu następującym… Przepraszam… Nie. 8a, wbrew pozorom 8a, bo to jest wcześniejsze. W paragrafie 11 punkt 3 – zamiast „instrukcji” – „zaleceń”. Zamiast w cudzysłowie „instrukcji”, ma być w cudzysłowie „zaleceń”. Wpisaliśmy to, prawda?

Proszę państwa, teraz co dalej, idziemy. Otóż jest tutaj wniosek pana Jerzego Stępnia, aby dokonać zmianę w paragrafie 13. Otóż paragraf 13 mówi: „Członek związku nie może należeć do innego związku zawodowego”. Ze względu na chłoporobotników pan Jerzy Stępień proponuje poprawkę do paragrafu 13, takie zdanie dodać: „Nie dotyczy to związku zawodowego rolników indywidualnych”. Kto jest za zamieszczeniem takiego zapisu do naszych głosowań, proszę o podniesienie ręki. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Proszę komisję o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciw temu.

[PD 1kzd_1t_22b_19810909 – 30 minut 46 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Panowie, ja proszę uprzejmie o ciszę i koledzy zejdźcie z prezydium. Proszę sekretariat o negocjowanie tych spraw z kolegami poza prezydium. Proszę o zejście z prezydium i zaprzestanie dyskusji. Koledzy…

Proszę państwa, jest następna rzecz, mianowicie… Jest poprawka redakcyjna. Ja proponuję, żeby redakcyjną poprawkę – to są przemieszczenia paragrafów z rozdziału do rozdziału – odłożyć na później. Jak już może wszystkie poprawki uchwalimy, to wtedy takie coś załatwimy. Dotyczy przemieszczenia. Tu chodzi o paragraf 8 punkt g, żeby go przemieścić w inne miejsce; to zostawimy na potem.

Następnie, proszę państwa, jest tak – pan Leopold Stawecki[8] proponuje jeszcze zmianę w paragrafie 15 ustęp 2 statutu. Paragraf 15 ustęp 2 ma swój już tutaj zapis. Jak państwo macie ten materiał, który macie w tej chwili przed sobą, to jest taka rzecz. Proszę mi nie przeszkadzać, naprawdę. W paragrafie 15 dokonuje się zmian; jest coś

takiego, tam jest punkt b, na samym dole strony 5, sam dół piątej strony. Skreśla się kropkę i po ostatnim zdaniu dopisuje się słowa: „albo do sądu związkowego”. To jest taka sprawa, że w paragrafie 15 jest taki paragraf dyscyplinarny: „członka, który uporczywie nie wykonuje obowiązków członkowskich lub postępuje w sposób nielicujący z godnością członka związku, właściwa komisja zakładowa może ukarać udzieleniem nagany, a w szczególnych przypadkach pozbawieniem członkostwa”. I tutaj jest propozycja ze strony Komisji Statutowej, że zainteresowanemu służy odwołanie do walnego zebrania organizacji zakładowej albo do sądu związkowego. Natomiast ktoś proponuje, pan Leopold Stawecki, aby wprowadzić inny zapis różniący się niewiele: „odwołanie do sądu związkowego i skarga do walnego zebrania organizacji związkowej”. Po prostu chodzi o wprowadzenie rozróżnienia pojęcia odwołania jako pierwszego i skargi jako następnego, tak rozumiem intencję. Proszę w związku z tym, kto z państwa jest za zapisaniem tego jako innego wariantu zmiany? Kto jest za wpisaniem tego, proszę o podniesienie mandatu? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę państwa, następnie wpłynął wniosek formalny, aby dokonać jeszcze jednego zapisu w wypadku paragrafu 18. Mianowicie chodzi o paragraf 18. Ale to rozdział IV, proszę mi nie podawać, to już zakwalifikować jako następny, rozdział IV. Tylko co do jeszcze rozdziału III, czyli paragraf nie wyżej niż 16, jest coś?

Proszę państwa, tak, a więc jest jeszcze propozycja jedna; musimy się wrócić wstecz. Mianowicie tutaj jeden z kolegów spowodował – patrzcie państwo na stronę trzecią materiału, strona trzecia materiału, strona trzecia materiału, proszę państwa. Proszę się przyjrzeć następującej sprawie, mianowicie tam macie państwo dopisane odręcznie poprawkę nr 4a: „Uzupełnia się paragraf 5 o zdanie: »Członkami związku mogą być również absolwenci szkół wyższych i zawodowych, którzy mimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia«”. Otóż tutaj kolega Chlebowski[9] proponuje, aby umieścić jeszcze dodatkowy dopisek mianowicie: „w swoim zawodzie” – byłby to drugi wariant. Czyli, proszę, chwileczkę, proszę o ciszę. Proszę o ciszę. Kto jest za tym, żeby ten dopisek, jako wariant, wprowadzić do tekstu, kto jest „za”, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję, dziękuję. Kto jest przeciw?

Komisję proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest „przeciw”. A chciałbym przypomnieć, że ten punkt nie był przegłosowany w ogóle, ten 4a, bo nie było, nie było żadnego werdyktu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, ale proszę już nie komentować, znaczy ja go dopisałem na własną… [gwar].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie było werdyktu, bo miało być liczone i ten punkt 4a nie jest przegłosowany, czy ma być jako wariant czy nie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc proszę wpisać jako wariant. Powtarzam – proszę wpisać jako wariant. I będzie przy właściwym głosowaniu rozstrzygnięcie… [gwar]. Proszę bardzo, chwileczkę, aha, czy ten 4a ma być wpisany, czy nie. Proszę państwa, chodzi… Przepraszam, proszę o chwilę spokoju. Jeżeli będziemy w tej chwili liczyć, to jest to trochę przedwczesne. Rachowanie, czy tę poprawkę wprowadzamy czy nie, nastąpi w momencie, kiedy będziemy głosowali właściwą rzecz. Chciałem oszczędzić tych kilku minut niezbędnych na liczenie głosów, bo około połowa sali była za tym, żeby jednak ten wariant umieścić. We właściwym głosowaniu każdy ma szansę wypowiedzieć się, czy będziemy to wprowadzali, czy nie.

Dobrze, to głosujemy i liczymy, no kwadrans, z pięć minut. Proszę państwa, czy umieszczamy w rozdziale II jako punkt 4a – proszę jeszcze raz materiały przed siebie w takim razie – w rozdziale II jako punkt 4a jest następujące zdanie: „Uzupełnia się paragraf 5 o zdanie: »Członkami związku mogą być również absolwenci szkół wyższych i zawodowych, którzy mimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia«”.

Kto jest za tym, aby ten wariant dopisać do materiału, proszę o podniesienie mandatu. No, to się zastanówcie, ci, co krzyczą: Kto jest za wpisaniem tego wariantu? Dziękuję, wariant został wpisany. Znaczy nie, kto jest przeciw? [gwar]. Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt Komisji Skrutacyjnej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Musimy liczyć głosy.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Musimy liczyć! No, trudno. Proszę państwa, w takim razie jeszcze raz. Głosujemy nie nad zmianą statutu w tej chwili, tylko głosujemy nad tym, czy to zdanie wstawić.

Kto jest za wstawieniem do dalszych głosowań tej poprawki, proszę o trzymanie mandatu w górze. Czyli wpisaniem do dalszych głosowań tej poprawki.

Proszę o ciszę, w czasie głosowania trwa bezwzględna cisza. Kto chciał dyskutować, można się było zapisać.

Proszę zliczać głosy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 47. Sektor drugi – 17. Sektor trzeci – 8. Sektor piąty – 37, szósty – nie ma, czwarty – 41, szósty – 21, siódmy – 14, ósmy… Ile to jest? 10? 10!, dziewiąty – 34, dziesiąty – 19, jedenasty – 28, dwunasty – 26, trzynasty – 39, czternasty – 17, piętnasty – 10, szesnasty – 15, siedemnasty – 12, osiemnasty – 15… Przepraszam szesnasty – 16, jeden więcej, jeden więcej.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę, kto jest przeciw?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę, liczymy głosy: sektor pierwszy – 14…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę o ciszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

…Drugi – 19, trzeci – 25, czwarty – 8, piąty – 1, szósty – 11, siódmy – 27, ósmy – 22, dziewiąty – 3, dziesiąty – 15, jedenasty – 12, dwunasty – nie ma… 13, trzynasty – 13, czternasty – 4, piętnasty – 22, szesnasty – 14, siedemnasty – 16, osiemnasty – 3.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto się wstrzymał? To już chyba nie będziemy zliczać. Dziękuję, proszę o podliczenie wyników i zależnie od tego wprowadzimy albo nie.

STANISŁAW KOCJAN – członek Prezydium I KZD

Mam apel, mam apel do organizatorów, apel do organizatorów. Chodzi o to, żeby nam wszystkim przygotowali komplet materiałów zjazdowych pod koniec dzisiejszego dnia. Mianowicie chodzi o te uchwały, które już zostały przegłosowane i inne istotne dokumenty zjazdowe. Chodzi o to, żeby zorganizować wręczenie delegatom tych uchwał [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra, czekamy na wyniki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak więc, większość delegatów w liczbie 411 przeciwko 242 opowiedziało się za wpisaniem tego wariantu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w związku z powyższym sprawa przeszła, a więc dyktuję. Proszę sobie w rozdziale II, tam gdzie jest punkt 4a, proszę pisać tak: rozdział II, jest 4, potem 4a, i tam wpisać coś takiego: „Uzupełnia się paragraf 5 o zadanie: »Członkami związku mogą być również absolwenci szkół wyższych i zawodowych, którzy mimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia«”.

Proszę państwa, teraz jest taka sprawa, jest następna sprawa następująca. Otóż, tutaj jeden z kolegów zaproponował, aby dodać jeszcze sprawę następującą, mianowicie, żeby uzupełnić to także o absolwentów szkół ogólnokształcących, czyli w ogóle absolwentów szkół po prostu, nie wymieniać jakich. Czyli członkami związku mogą być również absolwenci szkół, nie wymieniać jakich, którzy mimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia. A więc to będzie jako wariant drugi tego. Proszę o ciszę. Kto jest za wprowadzeniem – za chwilę, po przerwie dopiero, to jeszcze nie jest zmiana statutu, proszę państwa – następującego tekstu: „Członkami związku mogą być także absolwenci szkół – bez wymieniania jakich – którzy pomimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia”.

Kto jest za tym, aby wprowadzić taki wariant, proszę o podniesienie mandatu, do głosowania w przyszłej turze? Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu? Dziękuję. Kto jest przeciw wprowadzeniu tego wariantu? No, będziemy musieli liczyć, już na oko widać. Dziękuję, proszę spuścić mandaty. Ci, co są za wprowadzeniem tutaj drugiego wariantu, czyli objęciem tym także absolwentów szkół wszelkiego typu, proszę o trzymanie mandatów w górze, a kolegów o rachowanie. Proszę bardzo. Proszę tych, którzy są za, o trzymanie mandatów w górze. I proszę o ciszę jeszcze raz!

Policzone? Dziękuję, proszę zliczać.

I proszę państwa jeszcze raz o ciszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 23, drugi – 10, trzeci – 4, czwarty – 27, piąty – 19, szósty – 26, siódmy – 8…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_22b_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_23a_19810909]

…trzynasty – 35, czternasty – 5, piętnasty – 8, szesnasty – 7, siedemnasty – 7, osiemnasty – 12.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest przeciw, proszę trzymać rękę w górze.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 20, drugi – 17, trzeci – 23, czwarty – 19, piąty – 8, szósty – 7, siódmy – 29, ósmy – 18, dziewiąty – 5, dziesiąty – 18, jedenasty – 16, dwunasty – 15, trzynasty – 9, czternasty – 15, piętnasty – 17, szesnasty – 20, siedemnasty – 15, osiemnasty – 6.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto się wstrzymał? I proszę liczyć. Dziękuję. Dziękuję państwu. Komisja liczy wyniki.

Proszę państwa, zakończymy wpisywanie tych wszystkich poprawek do książeczki i wtedy zrobimy przerwę. Proszę o ciszę.

Proszę państwa, radzę sobie czytać ten materiał w miarę precyzyjnie i namyśleć się, jak się będzie głosowało w części właściwej, natomiast zaniechać prowadzenia rozmów w tej chwili. Kolegów, którzy wychodzą i wchodzą, już kiedyś prosiłem, żeby wychodzili do tyłu i bokiem sali, to wtedy mniej przeszkadzają pozostałym. Wyniki…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za dopisaniem tego, aby to dotyczyło absolwentów wszystkich szkół, głosowało 269 delegatów, natomiast przeciw dopisaniu tego – 277. Wniosek ten został oddalony.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze.

Proszę państwa, proszę o ciszę. W tej chwili napływają jeszcze ciągle nowe wersje, no muszę to, ponieważ przyrzekliśmy, a więc będziemy to głosować. Otóż jest jeszcze jedna sprawa – tu faktycznie to zdaje się umknęło nam uwadze. Otóż jest propozycja taka: chodzi o zagadnienie rozdziału II – wyżej idziemy, trochę w górę, cofamy się, rozdziału II, punkt 4, w paragrafie 5 po słowach… Tam mamy taką zmianę. Nie chodzi o uzupełnienie zbioru naszych członków – kto może należeć. I między innymi tutaj jest sformułowanie w tym, co Komisja statutowa opracowała, w tym materiale Komisji Statutowej, na stronie trzeciej, u dołu: „a także osoby tak zwanych wolnych zawodów”. Tutaj kolega Andrzej Ciepielewski z Częstochowy uważa, że należy skreślić to słowo „wolnych zawodów”. Byłby to więc drugi wariant. Czyli mamy jeden wariant w paragrafie 5 po słowach i tak dalej, taki, jaki państwo macie. I drugi, ze skreśleniem tego słowa. Kolega Andrzej Ciepielewski zabierał głos w dyskusji i wyjaśniał, o co chodzi.

W związku z powyższym zapytuję, czy do przewidzianych do głosowania wariantów należy wpisać sprawę tego zapisu bez tego „wolnych zawodów”. Kto jest za wpisaniem takiego bez tego „wolnych zawodów” wariantu? Kto jest za umieszczeniem tego wariantu? Dziękuję. Kto jest przeciw wpisywaniu tego wariantu?

Proszę kolegę, Komisję Skrutacyjną o podanie wyniku. Kto jest za?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za jest większość delegatów.

[SPRAWA TAJNEGO GŁOSOWANIA DOTYCZĄCEGO ŁĄCZENIA

STANOWISK PRZEWODNICZĄCEGO RÓŻNYCH SZCZEBLI]

[PD 1kzd_1t_23a_19810909 – 6 minut 43 sekundy]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Większość. Dziękuję.

Czyli wprowadzamy dodatkowy wariant, gdzie nie będzie tych „wolnych zawodów” po prostu. Koniec. Proszę państwa, czyli w takim razie mamy sprawę załatwioną.

Proszę państwa, jeszcze jest problem dotyczący zagadnienia łączenia funkcji. Mianowicie wpłynął tutaj przekazany do prezydium wniosek delegacji toruńskiej o wprowadzeniu do postanowień paragrafu 9 sformułowania: „»Nie można łączyć z sobą pełnienia następujących funkcji związkowych: przewodniczącego i członków prezydium z analogicznymi funkcjami na innych szczeblach«. Ponawiamy ten wniosek, żądając odczytania i przegłosowania go w trybie tajnym, na warunkach określonych w paragrafie 16 ustęp 6 statutu. Za grupę delegatów: Janusz Kornalewski, 33004, kierownik grupy”.

Wniosek jeszcze drugi formalny: „Delegaci toruńscy protestują przeciwko pominięciu wniosku o umieszczenie w rozdziale II statutu zakazu łączenia funkcji przewodniczącego różnych szczebli – rozdział II, par. 9. Pod wnioskiem tym złożyliśmy swoje podpisy, żądając przeprowadzenia w tej sprawie głosowania w sposób tajny, zgodnie z paragrafem 18 ustęp 6 statutu. Żądamy natychmiastowego odczytania tej propozycji”.

Proszę państwa, wniosek w ogóle musi być głosowany, bo wpłynął.

Teraz zapytuję: kto jest za wprowadzeniem głosowania tajnego w tej sprawie? Podkreślam, wniosek będzie i tak głosowany, ale kto jest za wprowadzeniem głosowania tajnego, proszę o podniesienie mandatu.

I proszę Komisję Skrutacyjną o sprawdzenie, kto jest za tym, aby w tajnym trybie głosować odczytany wniosek o zmianę. Proszę bardzo o policzenie głosów.

Proszę państwa, kto jest za tym, aby w sposób tajny głosować wniosek o dopisanie wariantu, że nie można łączyć z sobą pełnienia funkcji związkowych i tak dalej? A więc kto jest za tajnym głosowaniem w tej sprawie najpierw, proszę o podniesienie ręki. Nie za wnioskiem, tylko za tajnym głosowaniem tego wniosku – kto jest? Nie za wnioskiem, tylko kto jest za tajnym głosowaniem tego wniosku?

Proszę… [gwar]. No, przepraszam. W związku z tym pytam: kto, żeby tę jedną dziesiątą policzyć [gwar]. Przepraszam jeszcze raz, kto jest za, i proszę o liczenie i podanie nam, podanie na tablicach, ile osób głosuje. I proszę nie poruszać się po sali, bo to utrudnia rachowanie kolegom.

Kto jest za, proszę liczyć te głosy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Prosimy nie chodzić na sali w tym czasie, bo to myli.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę nie chodzić w tej chwili! Proszę kolegów skrutatorów o porachowanie w każdym sektorze…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę stanąć na baczność, ten, kto idzie!

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

…ile jest osób za tajnym głosowaniem tego wniosku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 8, sektor drugi – 11, trzeci – 4, czwarty – nic, piąty – 1, szósty – 7, siódmy – 2, ósmy – 4, dziewiąty – 0, dziesiąty – 1, jedenasty – 4, dwunasty – 0, trzynasty – 6, czternasty – 12, piętnasty – 1, szesnasty – 5, siedemnasty – 6, osiemnasty – 1 i sektor cztery: 7.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję, proszę o podliczenie.

W międzyczasie przypominam brzmienie paragrafu 18 ustęp 6: „Uchwały zapadają w głosowaniu jawnym. Na żądanie co najmniej jednej dziesiątej obecnych delegatów przewodniczący zjazdu zarządza tajne głosowanie”. A więc od obecnych będziemy liczyli. Czyli musimy się policzyć, ile nas jest na sali, żeby było wiadomo, ile jest nas obecnych, prawda! Za chwilę będziemy się liczyć po prostu. Proszę odczekać, proszę o ciszę i spokój. Proszę o spokój.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Jeszcze raz proszę, aby w czasie głosowań nikt nie chodził po sali, bo to myli. Podaję wynik.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Tak, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za tym, aby się odbyło to głosowanie tajne, wypowiedziało się 80 delegatów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra.

Proszę państwa, 80, a na sali na pewno nie ma więcej jak 800 osób, czyli jedna dziesiąta zażądała głosowania tajnego [gwar].

Nie ma?! Przepraszam.

Proszę Komisję Mandatową o podanie, ile jest osób obecnych. Ile jest obecnych delegatów, proszę podać. Komisję Mandatową proszę o podanie ilości obecnych delegatów.

Chwileczkę, proszę… W tej chwili, proszę państwa, trwa głosowanie, bo jeszcze nie ogłosiłem wyniku. Do momentu, gdy nie ogłoszę wyniku w kwestii tej tajności, gdzie jest wymagana jedna dziesiąta, tak długo nie udzielę nikomu głosu w żadnej sprawie i sam też postaram się milczeć.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Komisja Mandatowa jeszcze nie sporządziła protokołu z ilości osób, ponieważ dopiero spłynęły listy obecności. Za dziesięć minut podamy, ile jest osób na sali.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w związku z powyższym proponuję następującą sprawę…

JAN MOSKA (?) – wiceprzewodniczący Komisji Mandatowo-Wyborczej

Proponuję z Komisji Mandatowej, żeby w tej chwili zamknąć salę i przeliczyć fizycznie ilość osób na sali [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, momencik, momencik, momencik. Taki wniosek będzie powodował z kolei mnóstwo wniosków o otwarcie, na piśmie jeszcze nie wpłynął. Za chwilę będzie, proszę państwa, przerwa, po przerwie się zejdziemy i to skończymy. Natomiast mam, proszę państwa, jeszcze dwie sprawy tylko do wyjaśnienia.

Otóż wpłynęło kilka takich wniosków formalnych różnych, między innymi taki: czemu w tej chwili manipulujemy, głosując wyłącznie te poprawki, które wpłynęły z sali, a nie głosując tych, które Komisja Statutowa podała. Wniosek podał pan Rozpłochowski z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego [oklaski]. A więc, przepraszam, mogę skończyć! Stwierdzam, że w tej chwili nie przegłosowaliśmy jeszcze ani jednej poprawki do statutu. Obecne głosowania dotyczą tego, żeby dopisać do istniejących wariantów warianty, które koledzy z sali chcą podać.

Na czym polega istota sprawy? Szereg z kolegów jest niezadowolonych z wariantów Komisji Statutowej. Jeżeli sala uzna, to materiał komisji musi być uzupełniony i jest uzupełniany. Po tym wszystkim, proszę państwa, będziemy na materiale, który państwo sobie uzupełniliście, robić właściwe głosowania poprawek, oczywiście wszystkich, zarówno tych, które przyjęła Komisja Statutowa, jak i tych, które w tej chwili weszły. I taki tryb był na początku odczytany przeze mnie. Sądzę, że kolega Rozpłochowski był nieobecny, jak zatwierdzaliśmy tryb głosowania poprawek statutu. To tyle wyjaśnienia. Następnie, proszę państwa…

Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Panie Przewodniczący, ja do państwa wszystkich mam bardzo gorącą prośbę. Z balkonów dochodzą nas sygnały, że w sektorach podają większą ilość głosów do zapisu, mimo że delegatów nie ma. Bardzo prosimy o uczciwość. Bardzo gorąco proszę o to…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, w tej chwili zarządzimy przerwę. Po przerwie prosiłbym bardzo, żeby w trakcie przerwy zastanowić się nad materiałami, które państwo w tej chwili uzupełnione macie. Po przerwie odbędzie się jeszcze uzupełnienie tego wniosku o głosowanie tajne i następnie przystąpimy do głosowania poprawek do statutu. Dziękuję, jest piętnaście minut przerwy.

[Przerwa]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD

Kierownicy grup, proszę o dopilnowanie porządku w swoich grupach.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę o zajęcie miejsc, proszę państwa. Proszę o zajęcie miejsc.

[INFORMACJA PRASOWA RZECZNIKA I KZD]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, ja króciutko o odgłosach prasy na temat naszego zjazdu. Chciałbym powiedzieć, że jeśli chodzi o telewizję, to telewizja w dalszym ciągu nie zdołała sobie zapewnić żadnych liczących się materiałów. Pokazują tylko parominutowe wstawki, uzyskane z Eurowizji na zasadzie wymiany; jest to wymiana rutynowa, normalna. Eurowizja nie ma na to żadnego wpływu – oni po prostu mają prawo do wykorzystywania ich materiałów i z tego prawa korzystają. Ale jest to, jak już mówiłem, właściwie tylko parę minut. Co można tylko powiedzieć, to tyle, że w telewizji wykorzystano właśnie to doniesienie Agencji Prasowej TASS podające pewne dane liczbowe o delegatach, dane, których my zresztą nie mamy. Nie wiemy, skąd oni te dane wzięli, a są to dane dosyć zdumiewające – zresztą wiecie wszyscy o tym – dane, które powiadają, że 89 proc. delegatów to są pracownicy etatowi naszego związku. Zachodzi oczywiście pytanie, gdzie są zatrudnieni pozostali – tych 11 proc. Inne informacje podane tam też są takie, że 90 podobno delegatów jest zwolennikami KPN, a 120 jest zwolennikami KOR. Skąd to się bierze, też zupełnie nie wiadomo. To tyle.

Jeżeli chodzi natomiast o komentarze prasy, prasy naszej, to informacje są dosyć obszerne, no w miarę są rzetelne, mówię w miarę, natomiast są oczywiście różne komentarze. Jest tylko jedna rzecz charakterystyczna – w wiadomościach podawanych unika się informacji o tym posłaniu do robotników w krajach Europy Wschodniej. Ten temat jest eliminowany i w „Dzienniku Wybrzeża” najprawdopodobniej usiłowano tę informację zamieścić; efektem tego jest biała plama w gazecie [oklaski].

Jak już mówiłem, informacje są jeszcze w miarę dobre, natomiast oczywiście są rozmaite komentarze i ja bym chciał tutaj przeczytać parę fragmentów komentarza Jerzego Bieleckiego z „Trybuny Ludu”. A więc przede wszystkim wystąpienie Janka Rulewskiego – to, w którym on mówił o tym, że nie trzeba się tutaj wdawać w jakieś takie deklaracje, takie czysto moralne gesty, a trzeba się zajmować sprawami bardziej bieżącymi, doraźnymi – zostało skomentowane w ten sposób, że Rulewski, zdaniem komentatora, oświadczył, że w kraju władzy w tej chwili nie ma. No więc tym samym niby pewnie chodzi o to, żeby zasugerować, że Janek Rulewski chciał powiedzieć, że władzę mamy my. Dalej, jeśli chodzi o sposób prowadzenia obrad, to tutaj pojawia się ten sam ton, podobny ton co w komentarzach prasy krajów wschodnioeuropejskich, mianowicie mówi się o manipulacjach. Tutaj przeczytam: „Od pierwszych niemal chwil obrad Komisja Wniosków i Uchwał forsuje uchwały, które można by uznać za swoistego rodzaju noty protestacyjne”. To jedno, a potem właśnie jest tak: „Zastanawiający jest natomiast, że po takim zarysowaniu taktyki przez Modzelewskiego – tu przypominam, że chodziło o głosowanie tej naszej uchwały w sprawie referendum – że po takim zarysowaniu taktyki przez Modzelewskiego przewodniczący obrad przerwał natychmiast dyskusję i poddał projekt uchwały pod głosowanie. Manipulacja – to słowo i we wtorek często padało na sali obrad. Zdaje się, że delegaci już co do samego faktu nie mają wątpliwości”. No więc ja proponuję w związku z tym, żeby tutaj swobodnie tym słowem nie szermować, bo my rozumiemy to zupełnie inaczej, jak widać, niż komentatorzy rozmaitych gazet. To tyle.

Jeśli natomiast chodzi o odgłosy prasy zachodniej, to jest parę tematów, których one dotyczą. Mianowicie pierwsza to są takie ogólne oceny zjazdu. No i tutaj są takie opinie na przykład: „Niedzielę cechowały w kwestii nowego statutu niekończące się spory proceduralne. Zdaniem jednych, zjazdowi grozi ryzyko wykończenia słuchaczy, o ile będzie tracić zbyt wiele czasu na rozwiązywanie kwestii prawnych”. Inna ocena też tych naszych dyskusji formalnych była taka: „Pierwsze dwa dni cechowały kwestie proceduralne, a pewien zachodni obserwator ocenił je jako ząbkowanie rocznego związku”. Dalej, są jeszcze na przykład takie oceny, jak ocena korespondenta „Le Monde”, o którym już mówiłem poprzednim razem, który o naszym zjeździe mówi, że więcej demokracji to już naprawdę być nie może. Nastrój jest uroczysty, jak przy Pierwszej Komunii” [oklaski]. I jeszcze jedno zdanie: „Ci mężczyźni i kobiety uczynili rzecz niemożliwą – zbudowali niezależny związek zawodowy w kraju realnego socjalizmu” [oklaski]. No więc „Le Figaro” tutaj podaje taki komentarz, że: „Wśród niekończących się dyskusji proceduralnych delegatom udało się uniknąć dwóch niebezpieczeństw: polaryzacji między radykałami i umiarkowanymi oraz tendencji, przy braku konkretnego i spójnego programu, do oferowania wszystkim wszystkiego”. I jeszcze jeden komentarz, mianowicie: „Mimo opóźnień w stosunku do porządku dnia, Solidarność udokumentowała organizacyjne zdolności do przeprowadzenia tak wielkiej imprezy w duchu i w formach demokratycznych. Zajmujące tak dużo czasu dyskusje wokół spraw technicznych, mandatowych, statutowych i kompetencyjnych są znacznie ważniejsze, niż można by sądzić. Debata ta rozstrzyga bowiem o maszynerii, która ma w przyszłości napędzać Solidarność”.

Jeśli chodzi o inne elementy, to tutaj niektóre agencje podają informacje o rozmaitych, zdaniem agencji, tarciach, czy też dyskusjach za kuluarami. No więc właśnie agencja… Też ten sam „Le Monde” powiada, że za kulisami zjazdu trwa głucha walka o wpływy. „Le Figaro” natomiast mówi o tym, że z krytyką spotykają się próby utrzymania jednolitej fasady związku, a niektórzy twierdzą nawet, że argument ten jest wysuwany, ponieważ przywódcy chcą zachować władzę. „L’Humanité”, a więc komunistyczna gazeta francuska, też podaje taki komentarz, w którym mówi się o ostrych bataliach zakulisowych między tymi, którzy chcą zająć się konkretnymi problemami ludzi, a tymi, którzy zamierzają poruszyć problem władzy.

Jeśli chodzi o inne komentarze, to też jest omawiana sprawa naszej dyskusji na temat statutu. I tutaj jest parę takich uwag: Reuter podaje, że Wałęsa opowiedział się za silną władzą centralną, radykałowie wypowiadali się za autonomią regionalną, jednakże stanowili mniejszość. Inna agencja, UPI mówi, że Wałęsa uzyskał wotum zaufania od zjazdu, który opowiedział się za jego koncepcją silnej, scentralizowanej struktury kierowniczej, której przewodniczący będzie miał do odegrania istotną rolę. Jeśli chodzi o inne uwagi, to warto może tutaj przytoczyć oceny agencji francuskiej o Bydgoszczy. Mianowicie ta agencja przypomina depeszę wschodnioniemieckiej agencji, która mówiła, że bunt w Bydgoszczy jest wynikiem prowokacji zorganizowanej przez Solidarność.

Jeśli chodzi natomiast o zmiany w Radiokomitecie – ja przypominam że odeszło dwóch wiceprezesów: Stefanowicz[10] i Grzelak[11], na ich miejsce zostały powołane dwie następne osoby: Kurz[12] i Celichowski[13] – i agencja amerykańska, i Reuter oceniają te zmiany jako zmierzające w kierunku usztywnienia.

Jest tutaj jeszcze jedna informacja. Ja przypominam, że swego czasu Albin Siwak cytował, a raczej usiłował cytować Jana Pawła II, i jak się okazało, włożył w jego usta rzeczy, których on nigdy nie powiedział. W tej sprawie był już protest „Tygodnika Powszechnego” i kilku innych środowisk. Ostatnio Reuter donosi o liście do sekretarza episkopatu z Watykanu, gdzie jest zawarte oficjalne dementi w tej sprawie, stwierdzenie, że Jan Paweł II – wbrew temu, co oświadczył Albin Siwak – nigdy nie użył takiego zwrotu, że Polska została porzucona przez sojuszników zachodnich w [19]39 roku i zawdzięcza swe wyzwolenie jedynie Armii Czerwonej [śmiech i oklaski].

Jeśli chodzi o sprawę bydgoską, to tutaj w doniesieniach agencji szwedzkich jest zawarta taka ocena, że mediacyjna rola Solidarności w Bydgoszczy stanowi jeszcze jeden dowód na to, że żaden problem w Polsce nie może być dziś rozwiązany bez nowych związków zawodowych [oklaski].

Jeśli chodzi natomiast o odgłosy prasy naszych sąsiadów, to Związek Radziecki, wygląda na to, że dalej zachowuje dość duże milczenie, jeżeli chodzi o zjazd, podaje po staremu tylko albo informacje o toczących się manewrach, albo też duże artykuły na temat współpracy krajów socjalistycznych. Jeśli natomiast chodzi o Bułgarów, to ja przypominam swoje wczorajsze informacje na ten temat. Oni utrzymują mniej więcej podobną linię, mówiąc, że trybunę zjazdową wykorzystuje się do otwartej antyrządowej, antypartyjnej i antysocjalistycznej propagandy. „Nie dopuszcza się na zjeździe krytyki kierownictwa związku i z tego też powodu grupa delegatów wezwała znajdujących się w mniejszości delegatów robotników, aby nie poddawali się oszustwom rzekomych działaczy związkowych”. Jeżeli chodzi o prasę Czechosłowacji, to tutaj też dużych zmian w tonie nie ma. Podobno ja miałem powiedzieć, że przeważającą większość stanowią przedstawiciele inteligencji, a tylko małą część robotnicy. Ja czegoś takiego nie powiedziałem, bo po prostu nie mam jeszcze danych na ten temat. Ale prasa czeska podaje taką informację, że o zjeździe tym, także i w Gdańsku, mówi się jako o zjeździe aparatu związkowego. Poza tym mówi się tutaj jeszcze też w prasie o tym, że grupa fotoreporterów, łącznie z członkami Solidarności, podała na konferencji, że są dyskryminowani przez organizatorów zjazdu. Określa się im kogo i w jakiej sytuacji mają fotografować. No więc ja sądzę, że pewnie jacyś fotoreporterzy otrzymali instrukcję, kogo w jakich sytuacjach próbować fotografować, ale pewnie się im nie udaje. Prasa węgierska ma ton jednak inny, ma ton dużo bardziej umiarkowany i wyraźnie odbija od innej prasy wschodnioeuropejskiej. Jeśli chodzi natomiast o prasę niemiecką, to tam są bardzo duże artykuły o współpracy, o konieczności współdziałania, o tym, że NRD pomaga Polakom i że w tej chwili widząc, że w Polsce się nic nie dzieje, że Polska jest taką beczką bez dna, trzeba się zastanowić, czy tej Polsce warto w dalszym ciągu pomagać gospodarczo. Natomiast nie wycofują się z innej pomocy, rozumiem. Jeśli chodzi o agencję ADN, to, jak już mówiłem, nadała ona informację o tym, że Solidarność sprowokowała bunt w Bydgoszczy. No i to tyle, jeśli chodzi o odgłosy prasy.

Jeśli natomiast chodzi o wiadomości z kraju, to chciałbym powiedzieć, że… Ja tutaj mówiłem wczoraj o strajku w jednej kopalni na Śląsku. Okazało się, że była sprawa jednak lokalna. Nie chodziło o rzecz, o rzecz… o to… o zapłatę za ten strajk, była to czysto lokalna sprawa, zresztą drobna i już to jest zakończone. Natomiast dotarła do mnie wiadomość, że ponieważ nie było jeszcze znane stanowisko zjazdu w sprawie ustawy o strukturze szkolnictwa wyższego, na Uniwersytecie Jagiellońskim podjęto decyzję zrobienia jakiejś akcji protestacyjnej przeciwko tej ustawie i ogłoszono wtedy gotowość strajkową; nie wiadomo, czy po tej ustawie ta decyzja jakoś nie ulegnie zmianie. Poza tym jest właściwie dość spokojnie. To tyle. Dziękuję [oklaski].

[SPRAWA POWOŁANIA KOMISJI SKRUTACYJNEJ

DO GŁOSOWAŃ TAJNYCH]

[PD 1kzd_1t_23a_19810909 – 30 minut 26 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, w związku z tym przystępujemy do dalszych obrad. Jako pierwszy wpłynął wniosek o zmianę przewodniczącego obrad. Pan Zenon Szachowicz z Zielonej Góry i Region Ziemia Radomska popiera ten wniosek. Ja tylko informuję, że według planu miałem prowadzić całość głosowań, potem ktoś inny dyskusję. No ale oczywiście wniosek podlega głosowaniu.

Kto jest za zmianą przewodniczącego natychmiast, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc większość delegatów jest za tym, aby nie zmieniać przewodniczącego [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, teraz jest następna sprawa, mianowicie tutaj kolega Kapczyński[14] pisze: „Zwracam uwagę kolegom z prezydium, że wszystkie wnioski odnośnie wprowadzenia zmian do statutu należało składać do dnia 7 września, do godz. 20.15. Nie wiem, dlaczego wracamy do tej sprawy dziś, wprowadzając chaos i zamieszanie w porządku obrad. Włodzimierz Kapczyński”. No, to tylko do odczytania.

Druga sprawa, proszę państwa, w trybie, który przyjęliśmy, jest jedna luka. Otóż po to, żeby można było uczciwie te wszystkie poprawki głosować, to trzeba je przedtem uporządkować. Natomiast nie ma terminu, do którego wolno składać wnioski formalne o wprowadzenie nowego wariantu. I na przykład w przerwie, kiedy wydawało się, że już zakończyliśmy sprawę, wpłynął jeszcze taki plik w tej chwili. Więc mam następującą propozycję… Ponadto wpłynęło kilka wniosków o powtórne udzielenie głosu w sprawach członkostwa w związku chłoporobotników, rolników indywidualnych w ogóle. Wpłynął wniosek o powtórne rozpoczęcie dyskusji o strukturze terytorialnej i kilka tego typu spraw. A więc pojawia się następujący problem, że w tej chwili jesteśmy przygotowani do głosowania tego, co było zgłoszone w trakcie trwania dyskusji.

Trzecia sprawa – jest trzy co najmniej wnioski, które domagają się głosowania tajnego w określonych sprawach i w związku z tym tutaj pisemnie one wpływają. Jak będziemy mieli te pełne listy obecności, to zaraz ogłosimy oficjalnie – wszystko wskazuje, że tajne głosowania będą. W związku z tym zobowiązujemy tutaj przewodniczących wszystkich zespołów regionalnych… Taka komisja będzie musiała liczyć przypuszczalnie co najmniej 70 osób. W związku z powyższym zobowiązujemy wszystkich przewodniczących zespołów regionalnych do wyznaczenia ze swojego zespołu jednego kandydata na 15 członków zespołu do Komisji Skrutacyjnej. Powtarzam jeszcze raz: każdy przewodniczący zespołu regionalnego, zależnie od liczebności zespołu, zgłasza jednego kandydata do Komisji Skrutacyjnej na 15 delegatów, czyli co piętnastego, innymi słowy. Te kandydatury należy zgłaszać do sekretariatu obrad. Po skompletowaniu Komisji Skrutacyjnej odbędziemy z nią naradę co do trybu głosowania, a przed nim oczywiście ustalimy dokładnie, co ma być przedmiotem tajnego głosowania. Bo tu jest kilka wniosków w tej sprawie – będziemy to sobie ustalać.

Proponuję, aby w obecnej sytuacji podjąć następujące dwa ustalenia. Po pierwsze, w tej chwili przejść do głosowania tych poprawek, które państwu podyktowałem. To jest pierwsza rzecz, którą państwu proponuję. Przy założeniu, że te, które wpłynęły w czasie przerwy i nie miałem nawet możliwości ich ostatecznego uporządkowania – a na ogół były to poprawki od kolegów, którzy nie brali udziału w dyskusji; jak ktoś brał udział w dyskusji, od razu zanosił swój wniosek – a więc te poprawki wraz z tymi, które będą przy tajnym głosowaniu, i wraz z tymi, które koledzy żądają dopuszczenia do głosu powtórnie, po zamknięciu jak gdyby pierwszej tury głosowań, wpuścić powtórnie. Czyli przejdziemy całe to tym trybem, jaki jest proponowany. Udzielać będziemy, dyskusja normalnie się będzie rozwijać. W momencie, kiedy dojdziemy po prostu do końca, wtedy powrócimy na początek i rozstrzygniemy, w trybie wniosków formalnych, poszczególne sprawy.

W związku z powyższym kto z kolegów jest za takim rozwiązaniem, żebyśmy w tej chwili przeszli do głosowania tych wariantów, które macie państwo podyktowane przeze mnie i zapisane? Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za tym, żebyśmy przeszli do głosowania.

[GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE POPRAWEK

DO ROZDZIAŁÓW II I III STATUTU]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, druga uwaga. Mianowicie proponuję, aby do tego trybu, który uchwaliliśmy na początku, wnieść następującą poprawkę: „Wnioski dotyczące nowych zapisów są przyjmowane przez sekretariat do chwili zakończenia dyskusji nad odnośnym fragmentem statutu”. Czyli w trakcie trwania dyskusji dyskutanci, którzy to wnioskują, natychmiast przekazują wniosek formalny, żeby dodać nowy wariant – chyba że popierają któryś z istniejących tylko w dyskusji, prawda. Chyba że popierają któryś z istniejących. W tym trybie, w chwili zamknięcia dyskusji i wyczerpania listy mówców będziemy mieli komplet tych wniosków. Jeżeli ktoś może, to apelowałbym, aby robił to wcześniej w ogóle, bo wtedy się lepiej ten, co prowadzi głosowania, przygotuje do głosowań.

Kto jest za takim uzupełnieniem trybu prowadzenia obrad, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o podanie werdyktu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przedstawionym trybem prowadzenia obrad.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, czyli w tej sytuacji ja te wnioski, które do tej pory wpłynęły, oddalam do załatwienia po zakończeniu wszystkich innych spraw, tudzież wnioski, które wpłynęły, związane z dyskusją nad, powiedzmy sobie, dalszymi sprawami. To jest do załatwienia odłożone. Natomiast jeszcze raz apeluję do przewodniczących regionalnych zespołów… Proszeni są usilnie o skompletowanie komisji i podanie do sekretariatu składu, żeby można było przed kolacją przynajmniej powołać tę komisję nieszczęsną.

Idziemy, proszę państwa, teraz dalej. W związku z powyższym przystępujemy do głosowania konkretnych poprawek do statutu. Jeszcze raz przypominam, że warunkiem wprowadzenia poprawki jest 449 lub więcej głosów za. To jest pierwsza sprawa. Kworum na sali jest właściwie praktycznie… Halo, mikrofon, mikrofon proszę! Kworum jest w tym… Halo! Proszę o mikrofon. Kworum jest w tej sprawie, praktycznie biorąc, nieistotne, albowiem większość jest liczona nie od obecnych, tylko od w ogóle ilości uprawnionych do głosowania.

W związku z powyższym przystępujemy do głosowań. Proszę o otwarcie materiałów na stronie trzeciej, proszę o otwarcie na stronie trzeciej. Proszę państwa, proszę, żeby przedstawiciel Komisji Statutowej zasiadł tutaj w pobliżu, abyśmy mieli go w pogotowiu do ewentualnych jeszcze wyjaśnień. I teraz tak, mamy tam rozdział II i podpunkt 4.

I w tym miejscu są dwa warianty, a mianowicie: pierwszy wariant brzmi następująco: W paragrafie 5, po słowach „umowy agencyjne” skreśla się kropkę, dodaje przecinek i słowa: „a także osoby czerpiące środki utrzymania z pracy twórczej wykonanej na innej podstawie prawnej niż stosunek pracy, a także osoby tak zwanych wolnych zawodów”. W wariancie drugim ostatni passus o „wolnych zawodach” jest opuszczony. Zanim przegłosujemy formalnie poprawkę do statutu, rozstrzygniemy, nad którym wariantem odbędzie się głosowanie.

W związku z powyższym zapytuję, czy w formalnym głosowaniu o zmianę statutu mam poddać wariant pierwszy, tzn. z „wolnymi zawodami”? Kto jest za tym, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest za poddaniem formalnemu głosowaniu wariantu drugiego, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów przyjęto podaną drugą wersję wariantu.

[PD 1kzd_1t_23a_19810909 – 41 minut 3 sekundy]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym, proszę państwa, w tej chwili przystąpimy do głosowania nad zmianą paragrafu 5 statutu związku. Treść zmiany będzie następująca: proszę sobie skreślić te słowa „wolnych zawodów” i ja przeczytam, aby nie było już żadnych nieporozumień, nową treść paragrafu 5, jaka by miała być w wyniku wprowadzonych zmian. Nowa treść byłaby następująca: „Związek zrzesza pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, (a także spółdzielczej umowy o pracę, a w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych zatrudnionych na podstawie członkostwa, wyboru, powołania, mianowania, jak również uczniów podstawowych szkół zawodowych świadczących pracę na rzecz zakładu pracy lub pobierających naukę zawodu oraz wykonujących pracę nakładczą oraz osoby wykonujące pracę na podstawce umowy agencyjnej) – i tu wchodzi nowa treść – a także osoby czerpiące środki utrzymania z pracy twórczej wykonywanej na innej podstawie prawnej niż stosunek pracy”. Następnie dalszy ciąg bez zmian: „Utrata zatrudnienia nie pociąga za sobą utraty członkostwa. Członkami związku mogą być także emeryci i renciści”.

Więc na razie głosujemy tę poprawkę – wprowadzenie przedstawicieli zawodów twórczych. Podkreślam jeszcze raz, głosujemy tę poprawkę. Jest jeszcze druga w tym paragrafie, za chwilę będzie głosowana. Kto jest za poprawką, która jest opublikowana w materiale jako punkt 4, proszę o podniesienie mandatu.

I proszę o przystąpienie do liczenia. Proszę przystąpić do rachowania głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 73 głosy, drugi – 39, trzeci – 31, czwarty – 46, piąty – 47, szósty – 41, siódmy – 36, ósmy – 42, dziewiąty – 39, dziesiąty – 41, jedenasty – 38, dwunasty – 48, trzynasty – 63, czternasty – 29, piętnasty – 33, szesnasty – 32, siedemnasty – 15, osiemnasty – 27.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Za chwileczkę otrzymamy wynik głosowania w tej pierwszej sprawie.

Teraz, proszę państwa…

PAWEŁ MICHALAK (?) – członek Prezydium Komisji Statutowej

Może Komisja Statutowa w tej chwili…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę, Komisja Statutowa.

PAWEŁ MICHALAK (?) – członek Prezydium Komisji Statutowej

Ja poproszę tu przewodniczącego zespołu A, żeby wyjaśnił delegatom, dlaczego Komisja Statutowa nie ujęła tej poprawki ze studentami. Żeby tu była pełna świadomość tego.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze.

Proszę Komisję Statutową o wyjaśnienie stanowiska.

[PD 1kzd_1t_23a_19810909 – 45 minut 10 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – przewodniczący Zespołu A Komisji Statutowej

Panie Przewodniczący, Koleżanki i Koledzy! Chciałbym przedstawić przebieg tej sprawy możliwie krótko. Otóż NZS zwrócił się, poza innymi wnioskami, o danie im możliwości należenia do naszego związku. Komisja rozważyła tę sprawę dość wszechstronnie, nawet, powiedziałbym, bardzo wszechstronnie, i stwierdziła, że do związku zawodowego mogą w zasadzie należeć ludzie pozostający w jakimś stosunku pracy. NZS chodziło o absolwentów szkół wyższych głównie. Jeżeliby zacząć rozważać tę kwestię, dojdziemy do tego, że chodzi o absolwentów szkół średnich, szkół podstawowych, o ludzi, którzy ukończyli już szkoły i nie mogą dostać pracy i o takich ludzi, którzy szkół nie ukończyli z różnych względów. Czyli będziemy mieli bardzo szeroką kategorię społeczną ludzi, którzy wbrew wszelkim zasadom tworzenia związków zawodowych chcieliby do związku zawodowego należeć.

Uznajemy, że wszyscy obywatele powinni mieć prawo do obrony swoich interesów. Niemniej na podstawie obecnego stanu prawnego – w szczególności chodzi tu o dotychczasową ustawę o związkach zawodowych – ci ludzie takiej możliwości nie mają, wobec czego Komisja Statutowa proponuje, aby zjazd… To znaczy komisja, przepraszam, Komisja Statutowa chce zwrócić się do Komisji Uchwał i Wniosków z projektem uchwały, która zwracałaby się do Sejmu z poparciem starań NZS o przyznanie prawa do zrzeszania się w związku zawodowym osób bezrobotnych, ale tych bezrobotnych, którzy jeszcze dotychczas nie pracowali, tych, którzy nie mogą uzyskać zatrudnienia. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy są już wyniki głosowania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za przyjęciem paragrafu 5 rozdziału II w wersji pierwszej głosowało 720 delegatów, a więc zdecydowana większość.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

A więc stwierdzam, że poprawka nr 4 zastała przyjęta, gdyż osiągnęła ponad 449 głosów.

Proszę państwa, w tej sytuacji przystępujemy do głosowania poprawki 4a, o której w tej chwili mówił kolega z Komisji Statutowej. Poprawka 4a dotyczy tego samego paragrafu, paragrafu 5, i brzmi: „Uzupełnić paragraf 5 o zdanie: »Członkami…»”.

[Brak fragmentu nagrania]

[Treść poprawki 4a: „Członkami związku mogą być również absolwenci szkół wyższych i zawodowych, którzy mimo podjętych starań nie uzyskali zatrudnienia”.]

[Koniec pliku dźwiękowego kzd_1t_23a_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_23b_19810909]

Proszę o liczenie. Liczyć, liczyć. „Za” liczymy zawsze, proszę państwa. To, co jest „za”, liczymy zawsze. Proszę, żeby się koledzy przyzwyczaili. Po prostu to jest sprawa zbyt poważna, żebyśmy zastosowali tryb optyczny, tym bardziej że trudno optycznie stwierdzić liczbę 449 lub więcej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 40, drugi – 14, trzeci – 12, czwarty – 30, piąty – 24, szósty – 16, siódmy – 14, ósmy – 11, dziewiąty – 20, dziesiąty – 21, jedenasty – 11, dwunasty… dwunasty – 8, trzynasty – 30, czternasty – 15, piętnasty – 3, szesnasty – 7, siedemnasty – 9, osiemnasty – 6. Sektor szósty poprawia na 19.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Gotowe?

Kto jest przeciw? Dziękuję. Dziękuję, dziękuję! Nie trzeba liczyć – wystarczy, jak policzymy tamto, że będzie mniej jak 449. Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Koledzy nam zaraz podliczą, ile głosów padło za. Natomiast proszę teraz państwa, żebyście się skoncentrowali na stronie 4, która dotyczy paragrafu 6, która dotyczy paragrafu 6. I tam jest szereg postanowień, proszę sobie to przejrzeć. Przypominam paragraf 6 mówi o celu związku, że celem związku jest ochrona praw, godności i interesów pracowników, a w szczególności – i jest szereg punktów, jest osiem punktów konkretnie. I teraz poprawki dotyczą zmiany punktu 1, to znaczy żeby uzupełnić o zdrowotne, no i jeśli państwo przeczytacie, to wiecie, czego dotyczą. Więc będziemy teraz kolejno te poprawki głosowali.

Gotowe? Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za wprowadzeniem do paragrafu 5 rozdziału II pierwszej wersji poprawki 4a głosowało 294 delegatów, a więc zdecydowana mniejszość.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc mniej niż 449, w związku z tym poprawka nie została wniesiona.

Przystępujemy do głosowania poprawek w paragrafie 6. Proszę państwa, punkt 1 paragrafu 6 mówi, że celem „związku jest: ochrona interesów” i wymienia materialne, kulturalne, socjalne. Istota poprawki sprowadza się do tego, że dodaje się także „interesów zdrowotnych”.

Kto z państwa jest za uzupełnieniem punktu 1 o słowo „interesów zdrowotnych”? Ścisłe sformułowanie poprawki w materiałach. Kto jest za? No, proszę państwa, no liczmy. Liczmy, liczmy, wszystkie liczymy twardo. Kto jest za? Można już…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 65, drugi – 42, trzeci – 31, czwarty – 57, piąty – 44, szósty – 41, siódmy – 44, ósmy – 41, dziewiąty – 42, dziesiąty – 39, jedenasty – 43, dwunasty – 52, trzynasty – 58, czternasty – 29, piętnasty – 36, szesnasty – 35, siedemnasty – 22, osiemnasty – 25.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest przeciw? Nie widzę. Kto się wstrzymał? Nieliczni. Dziękuję.

Proszę o rachowanie, Komisję Skrutacyjną o zsumowanie.

Natomiast my – koledzy w sektorach zaczną liczyć już następne, szkoda czasu – mianowicie w paragrafie 6, druga zmiana, chodzi o dodanie do celów związku punktu 9: „Podejmowanie działań na rzecz ochrony naturalnego środowiska człowieka”.

Proszę w sektorach o podniesienie mandatów, kto jest za wprowadzeniem takiego punktu, a kolegów o liczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik poprzedniego głosowania dotyczącego paragrafu 6, gdzie dodaliśmy słowo: „i zdrowotnych”. Za tym głosowało 746 delegatów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję, proszę o liczenie następnego. Już policzone. Proszę o zliczanie z sali.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 70, drugi – 41, trzeci – 31, czwarty – 54, piąty – 41, szósty – 41, siódmy – 37, ósmy – 41, dziewiąty – 41, dziesiąty – 39, jedenasty – 41, dwunasty – 47, trzynasty – 62, czternasty – 29, piętnasty – 36, szesnasty – 30, siedemnasty – 23, osiemnasty – nie widzę! 25? 45! 45, osiemnasty – 45 [gwar]. Nie, nie ma. Wyraźnie pisać! Osiemnasty – 26! Przepraszam. Osiemnasty – 26.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Spisane wszystkie? Spisane wszystkie sektory? Czy wszystkie sektory są spisane?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak.

[PD 1kzd_1t_23b_19810909 – 10 minut 15 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, następna poprawka dotyczy punktu 10, nowego, w którym są dwa warianty, a więc najpierw wybierzemy, który idzie pod właściwe głosowanie. Przypominam, jest to dodanie do celów związku „pogłębiania wiedzy członków związku” i są dwa warianty – jeden, który zawiera tylko to pierwsze sformułowanie: „pogłębianie wiedzy członków związku”, koniec; drugi: „wiedzy członków związku” i dodano: „o zagadnieniach prawnych, ekonomicznych i specjalnych”, „i socjalnych”, przepraszam.

A więc najpierw zrobimy głosowanie orientacyjne. To nie jest to głosowanie w kwestii zmiany statutu, proszę państwa. Który z tych dwóch wariantów będzie głosowany formalnie. A więc zapytuję: kto z państwa jest za tym, abym za chwilę głosował jako formalną poprawkę punkt 10 w brzmieniu zawężającym szkolenie do „pogłębianie wiedzy członków związku o zagadnieniach prawnych, ekonomicznych i socjalnych”, czyli tę zawężoną wersję? Kto jest za tym? [gwar]. Chwileczkę, jeszcze raz czytam. Wariant pierwszy brzmi tak: „Pogłębianie wiedzy członków związku o zagadnieniach prawnych, ekonomicznych i socjalnych”. Wariant drugi brzmi: „Pogłębianie wiedzy członków związku”. Koniec.

Kto jest za wariantem pierwszym? Dziękuję. Kto jest za wariantem drugim? Dziękuję. Po ogłoszeniu wyników poddany będzie pod głosowanie wariant drugi.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki głosowania nad paragrafem 6 punktem 9. Więc za dopisaniem punktu 9 opowiedziało się 734 delegatów, a więc zdecydowana większość.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poddaję pod głosowanie punkt 10 w brzmieniu: „Pogłębianie wiedzy członków związku”. Kto jest za?

I proszę liczyć w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę państwa, dla wyjaśnienia chciałbym dodać, przede wszystkim dla gości, że w sektorze pierwszym wzrokowo może wyglądać inaczej, ale sektor pierwszy dodaje głosy prezydium, Komisji Mandatowej, jak i Komisji Statutowej, dlatego ta liczba jest większa niż siedząca liczba osób w sektorze.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę zliczać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 73, sektor drugi – 39, trzeci – 32, czwarty – 53, piąty – 46, szósty – 40, siódmy – 42, ósmy – 43, dziewiąty – 41, dziesiąty – 42, jedenasty – 41, dwunasty – 50, trzynasty – 63, czternasty – 29, piętnasty – 36, szesnasty – 34, siedemnasty – 26, osiemnasty – 24.

[PD 1kzd_1t_23b_19810909 – 14 minut 30 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę podliczyć sumę, a państwa proszę o zaznajomienie się z kolejną poprawką. Dotyczy ona paragrafu 7, który, ogólnie biorąc, jest paragrafem zaczynającym się od zdania: „Związek realizuje swoje cele przez” i następnie jest mnóstwo punktów. Pierwsza poprawka, wniesiona z sali, to będzie zmiana punktu 7. On w tej chwili brzmi: „przeciwdziałanie alkoholizmowi”. Natomiast tutaj jeden z państwa proponuje, aby punkt 7 brzmiał: „alkoholizmowi i narkomanii”. Więc jest to poprawka.

Proszę w sektorach przeprowadzić głosowanie. Kto jest za nadaniem punktowi 7 brzmienia: „alkoholizmowi i narkomanii”, proszę o podniesienie mandatu. I proszę liczyć w sektorach. Dziękuję. Czy w sektorach policzone, tak? Kto jest przeciw?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Chwileczkę, chwileczkę. Podaję wynik poprzedniego głosowania.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam. Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

To jest paragraf 6 punkt b, wariant drugi, to znaczy „za pogłębieniem wiedzy członków związku”, kropka. Za tym wypowiedziało się 754 delegatów.

Sumujemy wyniki następnego głosowania: sektor pierwszy – 66, drugi – 33, trzeci – 27, czwarty – 47, piąty – 43, szósty – 37, siódmy – 44, ósmy – 38, dziewiąty – 36, dziesiąty – 42, jedenasty – 32, dwunasty – 45, trzynasty – 59, czternasty – 26, piętnasty – 35, szesnasty – 31, siedemnasty – 22, osiemnasty – 23.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto był przeciwko tej zmianie, proszę podnieść rękę. Dziękuję. Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o podsumowanie, a państwa proszę zwrócić uwagę na kolejny punkt. Dotyczy on przez cały czas tego samego paragrafu 7, czyli sposobów, w jakie związek realizuje swoje cele. Konkretnie punkt 16: „Udzielanie pomocy materialnej członkom związku”. W związku z powyższym zapytuję i proszę o liczenie w sektorach na razie. Kto jest za tym, aby dodać punkt 16 w brzmieniu: „Udzielanie pomocy materialnej członkom związku”, proszę o podniesienie mandatu. I proszę liczyć w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki poprzedniego głosowania…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję, wyniki poprzedniego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

…dotyczącego paragrafu 7 punkt 7 – dodanie wyrazu „i narkomanii”. Za tym głosowało 686 delegatów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę sumować wyniki w sektorach dotyczące punktu 16.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 68, drugi – 38, trzeci – 33, czwarty – 35… 55! Przepraszam. Piąty – 42, szósty – 40, siódmy – 44, ósmy – 41, dziewiąty – 38, dziesiąty – 40, jedenasty – 41, dwunasty – 48, trzynasty – 61, czternasty – 29, piętnasty – 35, szesnasty – 30… Ile to jest 6 czy 8? 30? Nie wiem, nie wiem [gwar] 32!, siedemnasty – 24, osiemnasty – 23.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę dodawać.

A my zajmiemy się następną sprawą, mianowicie punktem 17 – powoływanie agend dla realizacji zadań statutowych. Mam do państwa pytanie. Ponieważ punkt 17 i 18 mają podobną intencję, bo jest powoływanie agend dla realizacji zadań statutowych, a 18 – prowadzenie działalności gospodarczej dla uzyskania środków przeznaczonych na realizację zadań statutowych… [gwar].

Przepraszam, mam pytanie: czy może być łączne głosowanie? Kto jest przeciwny? [gwar] Sprzeciwiacie się państwo, rozumiem, tak? Dziękuję, będzie osobno, oczywiście. W związku z powyższym proszę teraz o liczenie w sektorach.

Kto jest za zmianą punktu 17 w brzmieniu… Punkt 17… Dopisaniem punktu 17 w brzmieniu: „Powoływanie agend dla realizacji zadań statutowych”, proszę o podniesienie i w sektorach liczyć proszę. Proszę liczyć w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Mam prośbę do kolegów, którzy piszą na tablicy wyniki, żeby mazali te tablice, żeby to było wyraźne. To nam przyśpieszy. Podaję wyniki poprzedniego głosowania dotyczącego dopisania do paragrafu 7 punktu 16. Delegaci oddali następującą ilość głosów: to jest 732 głosy. Sumujemy wyniki.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę zliczać nad punktem 17 głosowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 68, drugi – 36, trzeci – 29, czwarty – 54, piąty – 36, szósty – 36, siódmy – 35, ósmy – 40, dziewiąty – 28, dziesiąty – 32, jedenasty – 41, dwunasty – 41, trzynasty – 62, czternasty – 24, piętnasty – 33, szesnasty – 32, siedemnasty – 17, osiemnasty – 19.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę o sumowanie. Teraz liczymy następne.

Proszę o uwagę. Dodać punkt 18 w brzmieniu: „Prowadzenie działalności gospodarczej dla uzyskania środków przeznaczonych na realizację zadań statutowych”. Proszę o podniesienie mandatów, kto jest za.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik poprzedniego głosowania dotyczącego paragrafu 7 o dopisanie punktu 17. Więc 663 delegatów opowiedziało się za dopisaniem punktu 17. Sumujemy następne głosowanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę o sumowanie z sali.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 64, sektor drugi – 37, trzeci – 30, czwarty – 56, piąty – 38, szósty – 36, siódmy – 40, ósmy – 41, dziewiąty – 35, dziesiąty – 37, jedenasty – 41, dwunasty – 40, trzynasty – 57, czternasty – 24, piętnasty – 32, szesnasty – 32, siedemnasty – 18, osiemnasty – 22.

[PD 1kzd_1t_23b_19810909 – 26 minut 54 sekundy]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, w tej sytuacji proszę o sumowanie, a państwa proszę o zaznajomienie się z kolejnymi poprawkami. Ja może przypomnę, czego dotyczą. Kolejna grupa poprawek dotyczy paragrafu 8, czyli dotyczy ona zagadnienia struktury związku tak zwanej terytorialno-zawodowej. Paragraf 8 zaczyna się od słów: „Członkowie związku zrzeszają się na zasadzie terytorialno-zawodowej, co oznacza, że” – tu jest dwukropek. No i tu jest kilka różnych punktów. Pierwsza z tych zmian, i także druga dotyczy zagadnień emerytów i rencistów. Otóż punkt drugi tego paragrafu 8, tak jak jest w statucie sformułowany, brzmi w ten sposób: „Podstawową organizacją związkową jest organizacja zakładowa, zrzeszająca pracowników wszystkiej zawodów zatrudnionych w danym zakładzie pracy”. Proponowana poprawka mówi, aby dopisać jeszcze: „oraz emerytów i rencistów”.

Proszę państwa, proszę w sektorach o przygotowanie się do głosowania. Kto jest za tym, aby w paragrafie 8 w ustępie 1 punkcie 2 skreślić średnik i dodać słowa „oraz emerytów i rencistów”, proszę o podniesienie mandatu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki poprzedniego głosowania dotyczącego paragrafu 7 punktu 18. Za dopisaniem punktu 18 głosowało 680 delegatów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę o sumowanie głosowania nad paragrafem 8 ustęp 1 punkt 2 – dopisanie tych słów. Proszę sumować wyniki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 68, drugi – 32, trzeci – 30, czwarty – 57, piąty – 38, szósty – 37, siódmy – 48, ósmy – 41, dziewiąty – 37, dziesiąty – 39, jedenasty – 37, dwunasty – 41, trzynasty – 60, czternasty – 24, piętnasty – 30, szesnasty – 32, siedemnasty – 17, osiemnasty – 22.

[PD 1kzd_1t_23b_19810909 – 30 minut 56 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, teraz panowie podsumują, natomiast my głosujemy następny problem. Otóż jest propozycja, aby w paragrafie 8 w ustępie 1, między punktem 2 i 3, między punktem 2 i 3 dać nowy punkt na razie oznaczony roboczo 2a. Później się punkty ponumeruje dobrze, żeby było wszystko w porządku. I on byłby w brzmieniu: „Emeryci i renciści, a także inne osoby, które z różnych względów nie mogą zrzeszać się w macierzystych zakładach pracy, mogą tworzyć organizacje związkowe przy zarządach regionalnych”.

Kto z państwa jest za wprowadzeniem takiego ekstra dodatkowego punktu 2a, proszę o podniesienie mandatów i liczenie w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik poprzedniego głosowania, dotyczącego paragrafu 8 punktu 2, gdzie głosowaliśmy, aby dopisać „emerytów i rencistów”. Za tym głosowało 690 delegatów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra. Proszę sumować następną poprawkę, czyli to dodanie tego punktu 2a.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 57, sektor drugi – 30, trzeci – 21, czwarty – 41, piąty – 33, szósty – 36, siódmy – 46, ósmy – 41, dziewiąty – 30, dziesiąty – 39, jedenasty – 34, dwunasty – 30, trzynasty – 43, czternasty – 24, piętnasty – 33, szesnasty – 27, siedemnasty – 17, osiemnasty – 18.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę rachunki.

Następnie, proszę państwa, jest taka sprawa. W obecnym paragrafie 8 jest taki punkt 3, który brzmi: „Zakładowa organizacja związkowa w miarę potrzeby tworzy niższe ogniwa. Pracownicy małych zakładów pracy mogą tworzyć międzyzakładowe organizacje związkowe, do których mogą należeć pracownicy zakładów, w których nie istnieje organizacja związkowa”. To jest paragraf 8 punkt 3 obecny. A jest propozycja dodania takiego paragrafu: „Zakładowa organizacja związkowa w miarę potrzeby powołuje ogniwa związkowe, a w szczególności organizacje wydziałowe (oddziałowe) i koła”.

A więc jeszcze raz powtarzam. Jest propozycja nadania nowego punktu 3, który ma brzmienie następujące. Punkt 3 otrzymuje brzmienie i kto jest za tym. Kto jest za tym, aby punktowi 3 w paragrafie 8 ustępie 1 nadać brzmienie: „Zakładowa organizacja związkowa w miarę potrzeby powołuje ogniwa związkowe, a w szczególności organizacje wydziałowe (oddziałowe) i koła”, proszę o podniesienie mandatu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik poprzedniego głosowania dotyczącego paragrafu 8 i dopisaniem punktu 2a między punktem 2 i 3. Za tym głosowało 600 delegatów. Sumujemy…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę teraz bardzo o sumowanie tego głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 66, sektor drugi – 30, trzeci – 24, czwarty – 46, piąty – 35, szósty – 33, siódmy – 40, ósmy – 38, dziewiąty – 30, dziesiąty – 38, jedenasty – 33, dwunasty – 38, trzynasty – 45, czternasty – 21, piętnasty – 33, szesnasty – 27, siedemnasty – 20, osiemnasty – 20.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę sumować. Natomiast ja stwierdzę, jeżeli nie będzie sprzeciwów, to bez głosowania, że dotychczasowy punkt 3 jest oznaczony jako 4, dotychczasowy 3 jako 4, a ten 2a jako 3, prawda?! Sądzę, że tego nie będziemy głosowali? Nie ma zastrzeżeń. To uporządkowanie numeracji punktów. Proszę o wyniki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za wprowadzeniem punktu 3 paragraf 8 głosowało 617 delegatów.

[PD 1kzd_1t_23b_19810909 – 38 minut 42 sekundy]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, a więc w tej sytuacji w paragrafie 8 mamy punkty od 1 do 3, z tym że starym, obecnym to już jest punkt 4. Natomiast teraz jest problem właśnie struktury regionów. I tutaj w trakcie dyskusji napłynęły i były głosowane około cztery różne warianty. Ostatecznie jednak państwo zostawiliście dwa. Nie ukrywam, że istnieją dalsze, które wpłynęły w trakcie przerwy, już w zasadzie, gdy zamknięta była dyskusja i głosowano kolejne warianty. Jeżeli wnioskodawcy je podtrzymają, to zgodnie z moją wcześniejszą zapowiedzią, na końcu, jak już przerobimy wszystko, powrócimy do odpowiedniego rozdziału.

Natomiast w tej chwili mamy do głosowania dwa możliwe warianty. Proszę się zapoznać z tym, co jest na przełomie strony czwartej i piątej – tam są dwie możliwości. Pierwsza to jest taka, że dodaje się punkt w brzmieniu: „Podstawową jednostką terytorialną jest region. Utworzenie regionu oraz zmiana zasięgu jego działania wymaga akceptacji Komisji Krajowej”. Natomiast alternatywne brzmienie, wariant drugi – ja go nazywam wariantem drugim – tu jest jako punkt f oznaczony w materiałach: „Podstawową jednostką terytorialną związku jest region obejmujący swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa. Utworzenie regionu oraz zmiana zasięgu jego działania wymaga akceptacji. Komisji Krajowej”. Odrzuciliście państwo natomiast warianty już wstępnie, które obejmowały tam jedno województwo, że musi się pokrywać z granicami województw itd.

Te dwa warianty idą do głosowania. Kto z państwa jest za tym, aby za chwilę poddać pod formalne głosowanie wariant pierwszy, czyli ten, który nie zawiera ograniczeń regionu? Kto jest za wariantem pierwszym, proszę o podniesienie mandatu. Za wariantem pierwszym kto jest? Jeszcze raz przeczytam: „Podstawową jednostką jest region” i koniec, nie ma żadnych dalszych komentarzy.

Może tak, na razie nie liczmy, zobaczymy, ile jest za drugim. Dziękuję. Dziękuję. Kto jest za wariantem drugim, czyli tym, że co najmniej jedno województwo? Dziękuję.

Proszę komisję o werdykt optyczny.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się za drugim wariantem.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W związku z powyższym, proszę państwa, poddany będzie pod głosowanie wyłącznie wariant drugi, który brzmi tak: „Dodaje się punkt 5 w brzmieniu: »Podstawową jednostką terytorialną związku jest region obejmujący swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa. Utworzenie regionu oraz zmiana zasięgu jego działania wymaga akceptacji Komisji Krajowej«”. Zaznaczam, że jak to nie przejdzie, to po prostu zmiany w statucie nie będzie, zostanie to, co jest, ten punkt nie wejdzie w ogóle.

Kto jest za umieszczeniem tego punktu 5 w brzmieniu, jak odczytałem, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę o podanie wyników, to jest dość istotne głosowanie. Proszę o podanie na tablicy wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 47, drugi – 16, trzeci – 30, czwarty – 26, piąty – 24, szósty – 24, siódmy – 40, ósmy – 36, dziewiąty – 25, dziesiąty – 36, jedenasty – 40, dwunasty – 32, trzynasty – 35, czternasty – 13, piętnasty – 28, szesnasty – 26, siedemnasty – 14, osiemnasty – 8.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę podsumować – to jest dość ważne głosowanie, nie będziemy zaczynać następnego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc podaję wyniki dotyczące paragrafu 8 punktu 5 wariantu 2. Za tym wariantem głosowało 500 delegatów [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, 500 delegatów to jest więcej niż 449, w związku z powyższym ta poprawka do statutu została uchwałą walnego zebrania naniesiona.

Następnie, proszę państwa, jest kolejny problem, mianowicie będziemy omawiali sprawę nowego punktu 6, który dotyczy szczebla pośredniego między komisją zakładową a zarządem regionu. Istnieją dwa warianty, więc najpierw znów wybierzemy wariant. Otóż pierwszy wariant, który proponuje Komisja Statutowa, jest następujący: „Dodaje się punkt 6 w brzmieniu: »Walne zebrania delegatów regionu mogą tworzyć ogniwa pośrednie, określając ich strukturę, sposób powołania, kompetencje oraz zasady finansowania«”.

Wariant drugi to jest w zasadzie to samo, ale jest podkreślenie dodatkowe: „niebędące ogniwami władzy”. W związku z powyższym zapytuję najpierw, czy za chwilę poddać pod głosowanie jako zmianę statutu wariant pierwszy. Kto jest za wariantem pierwszym, czyli bez tych słów „niebędący ogniwami władzy”? Kto jest za wariantem pierwszym, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest za wariantem drugim? Dziękuję. W związku z tym proszę państwa, poddany pod glosowanie będzie wariant drugi, który brzmi – czytam w pełnym tym: „Dodaje się punkt 6 w brzmieniu: »Walne zebrania delegatów regionu mogą tworzyć ogniwa pośrednie niebędące ogniwami władzy, określając ich strukturę, sposób powołania, kompetencje oraz zasady finansowania«”.

Kto jest za przyjęciem punktu 6 w proponowanym brzmieniu, proszę o podniesienie mandatu.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_23b_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_24a_19810909]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy. Sektor pierwszy…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Sumujemy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 60, drugi – 30, trzeci – 31, czwarty – 47, piąty – 40, szósty – 36, siódmy – 41, ósmy – 41, dziewiąty – 30, dziesiąty – 37, jedenasty – 38, dwunasty – 45, trzynasty – 49, czternasty – 17, piętnasty – 33, szesnasty – 28, siedemnasty – 25, osiemnasty – 20.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o sumowanie, a państwu chciałbym oświadczyć sprawę numeracji punktów, które przyjmiemy jako formalną uwagę. Otóż jak ktoś ma przed sobą statut – statut proszę sobie wziąć, ja ogłoszę, jaka jest w tej chwili kolejność punktów po zmianach w paragrafie 8.

Otóż mamy statut przed sobą i paragraf 8 wygląda w tej chwili tak po tych wszystkich zmianach: „Członkowie związku zrzeszają się na zasadzie terytorialno-zawodowej, co oznacza że – punkt 1 jest niezmieniony – związek zrzesza członków wszystkich zawodów”.

Dalej, punkt 2 ma następującą treść: „Podstawową organizacją związkową jest organizacja zakładowa, zrzeszająca pracowników wszystkich zawodów zatrudnionych w danym zakładzie pracy oraz emerytów i rencistów”.

Następnie po tym punkcie jest nowy punkt – napiszmy numer 3, starego 3 nie skreślamy, nowy punkt 3, stary niech na razie zostaje – nowy punkt 3, który brzmi tak: „Emeryci i renciści, a także inne osoby, które z różnych względów nie mogą zrzeszać się w macierzystych zakładach pracy, mogą tworzyć organizacje związkowe przy zarządach regionalnych”.

Kolejny, 4 punkt wygląda w następujący sposób, czwarty punkt – starego czwartego proszę jeszcze nie skreślać – czwarty punkt wygląda tak: „Zakładowa organizacja związkowa w miarę potrzeby powołuje ogniwa związkowe, a w szczególności organizacje wydziałowe (oddziałowe) i koła”. W ten sposób doszliśmy do czwartego.

Następnie, punkt 5 brzmi tak: „Podstawową jednostką – to jest nowy oczywiście – terytorialną związku jest region obejmujący swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa. Utworzenie regionu oraz zmiana zasięgu jego działania wymaga akceptacji Komisji Krajowej”.

Wreszcie punkt 6: „Walne zebranie delegatów – nowy zupełnie – regionu może tworzyć ogniwa pośrednie niebędące organami – tam było „ogniwami” – organami władzy, określając ich strukturę, sposób powołania, kompetencje oraz zasady finansowania”.

I wreszcie, po tym wszystkim staremu punktowi 4 trzeba napisać numerek 7, staremu punktowi 4 numer 7.

I w ten sposób otrzymujemy kompletny paragraf 8. Oczywiście stary punkt 3 należy wyrzucić, bo jest nowy. Jego zastąpił nowy 4. Tak to wygląda w tej chwili, proszę państwa. I taki paragraf 8 w zasadzie – jeszcze tylko kolega ogłosi werdykt – przegłosowaliśmy.

Jak przeszło te sprawy tych organizacji, proszę powiedzieć.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc paragraf 8 punkt 6 wariant 2 – 648 delegatów opowiedziało się za tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Ile?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

684!

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. 684.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Przepraszam! 648! 648!

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To jest więcej jak 449.

Proszę państwa, teraz jest następna sprawa – dotyczy ona paragrafu 9. Otóż paragraf 9 dotyczy ogólnych zasad wyborczych i główny zakres zmian polega na tym, aby wprowadzić zasadę, kto może kandydować na zebraniach delegatów, kto może kandydować. I teraz sytuacja jest taka, że tutaj państwo przyjęliście, że będziecie rozważać dwa warianty.

Wariant pierwszy, który mówi, że: „Kandydatem może być wyłącznie osoba uprawniona do głosowania na zebraniu (zjeździe) dokonującym wyboru. Nie dotyczy to szczebla organizacji zakładowej”. To znaczy w zakładzie pracy jest WZD też czasami, ale tam by to nie było ważne. Wariant drugi: „Kandydatem może być wyłącznie osoba uprawniona do głosowania na zebraniu (zjeździe) dokonującym wyboru”.

Oczywiście jeszcze wchodzi w rachubę, że nic nie przejdzie i statut będzie niezmieniony w tym zakresie. To też jest możliwe.

W związku z powyższym najpierw rozstrzygniemy, który wariant idzie do głosowania, a potem będziemy głosować. Kto z państwa jest za tym, żebym poddał wariant pierwszy pod głosowanie, proszę o podniesienie mandatu. Wariant pierwszy, czyli ten, który dla organizacji zakładowej dopuszcza tę sprawę, że niedelegaci kandydują. Dziękuję. Kto jest za tym, żeby głosować wariant drugi, który jest ogólniejszy?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się za wariantem drugim.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

W tej sytuacji, proszę państwa, przystępujemy do głosowania zmiany w statucie, która mówi tak, że w paragrafie 9 wprowadza się nowy punkt na samym początku w brzmieniu: „Kandydatem może być wyłącznie osobą uprawniona do głosowania na zebraniu (zjeździe) dokonującym wyboru”. Kto jest za wprowadzeniem tej poprawki, proszę o podniesienie mandatu, a kolegów w sektorach o rachowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę podać do sumowania wyniki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 58, drugi – 33, trzeci – 28, czwarty – 51, piąty – 35, szósty – 35, siódmy – 39, ósmy – 38, dziewiąty – 30, dziesiąty – 35, jedenasty – 23, dwunasty – 33, trzynasty – 44, czternasty – 29, piętnasty – 30, szesnasty – 28, siedemnasty – 24, osiemnasty – 22.

[PD 1kzd_1t_24a_19810909 – 9 minut 24 sekundy]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję, proszę o liczenie.

Proszę państwa, jeżeli nikt nie wniesie zastrzeżeń, to rozumiem, że ten punkt przegłosowany wszedł jako pierwszy, natomiast punkty, które są w tekście statutu w paragrafie 9 jako punkty od 1 do 7, otrzymują numerację od 2 do 8. Czy ktoś wnosi zastrzeżenie? No, stwierdzam, że taka poprawka została naniesiona.

Natomiast teraz jeszcze jest jedna rzecz, mianowicie jest wprowadzenie punktu, który w statucie jest oznaczony – to jest ważny punkt, proszę państwa – on jest w statucie oznaczony jako 4, a u nas, już po zmianach, to jest punkt 5. Rzecz dotyczy tego, jak będzie wybierany przewodniczący Komisji Krajowej. Treść statutowa jest taka: „Przewodniczącego, z wyjątkiem przewodniczącego Komisji Krajowej, wybiera bezpośrednio walne zebranie organizacji danego szczebla”. Poprawka brzmi tak: „Wykreśla się słowa »z wyjątkiem przewodniczącego Komisji Krajowej«”, co oznacza, że wszystkich przewodniczących, jednolicie, wybierają zawsze walne zabrania. W związku z powyższym skutkiem powyższego skreślenia będzie to, że przewodniczącego Komisji Krajowej wybierze zjazd, a nie Komisja Krajowa.

PAWEŁ MICHALAK (?) – członek Prezydium Komisji Statutowej

Komisja Statutowa, na chwileczkę. W państwa materiałach jest błąd…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Kolego, skorygowałem ten błąd, mówiąc. Już go skorygowałem.

Proszę państwa, kto jest za tym, aby w starym 4, a nowym 5 skreślić słowa: „z wyjątkiem przewodniczącego Komisji Krajowej”, proszę o podniesienie mandatu, a koledzy liczą.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik poprzedniego głosowania dotyczącego paragrafu 9 punkt 1, wariant drugi. Za tym wariantem głosowało 615 delegatów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra, to proszę teraz zliczać następną sprawę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 67, drugi –35, trzeci – 33, czwarty – nic, piąty – 42, szósty – 36, siódmy – 44, ósmy – 39, dziewiąty – 34, dziesiąty – 42, jedenasty – 40, dwunasty – zero? Nie! 47, trzynasty – 56, czternasty – 29, piętnasty – 31, szesnasty – 31, siedemnasty – 25, osiemnasty – 24. Sektor czwarty – 54.

[PD 1kzd_1t_24a_19810909 – 13 minut 33 sekundy]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Policzone, tak?! Dziękuję.

Proszę państwa, teraz mam taką sprawę: otóż tutaj wpłynęło i myśmy przyjęli do głosowania takie sformułowanie punktu 10, że nie można…

Przepraszam, jeszcze jest tak: „Wprowadza się punkt 9 w brzmieniu: »Delegaci wybierani są na okres kadencji«”. To oznacza, że nasze mandaty tutejsze, będą, jak na wszystkich zjazdach, trwały dwa lata po prostu i będzie nas można zebrać w każdej chwili powtórnie. W związku z powyższym teraz będziemy głosowali kolejną poprawkę: „Wprowadza się punkt 9 w brzmieniu: »Delegaci wybierani są na okres kadencji«”. Kto jest za przyjęciem tego, proszę o podniesienie mandatów. I proszę o liczenie w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki poprzedniego głosowania dotyczącego paragrafu 9 punktu 4, gdzie chodziło o skreślenie słów „z wyjątkiem przewodniczącego Komisji Krajowej”. Za tym głosowało 709 delegatów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę teraz sumować wyniki co do punktu 9.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 67, drugi – 35, trzeci – 35, czwarty – 57, piąty – 43, szósty – 38, siódmy – 44, ósmy – 39, dziewiąty – 38, dziesiąty – 41, jedenasty – 41, dwunasty – 48, trzynasty – 55, czternasty – 24, piętnasty – 29, szesnasty – 31, siedemnasty – 27, osiemnasty – 24.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, teraz jest taka sprawa, w której chciałem się do państwa zwrócić z pewną prośbą. Mianowicie, tam przewidywaliśmy jeszcze punkt 10, który mówił, że nie można łączyć etatowych funkcji związkowych – taką poprawkę. Tutaj wpłynęło szereg zastrzeżeń, że to nie jest zbyt jasno sformułowane. Ja w związku z tym odłożę głosowanie tej poprawki, a autora prosiłbym, żeby się porozumiał z Komisją Statutową, która go skontaktuje z ekspertami. Żeby po prostu sformułować to sensownie, bo nie pisze, z czym, a jeżeli kilku, to nawet powinno pisać „dwu lub więcej”, poza tym co to znaczy „funkcja etatowa” – w statucie nie ma tego pojęcia. Bo przecież może ktoś uchwalić, że przewodniczący będzie nieetatowy, są takie organizacje i też dobrze, i to z tego nic nie wyniknie. W związku z tym bardzo bym prosił autora, żeby się pogodził z tym, że tę poprawkę jednak odłożymy na później. Jak otrzymamy lepsze sformułowanie, to ją przegłosujemy.

A teraz chciałbym przejść już do rozdziału III statutu „Członkowie, ich prawa i obowiązki”. Przepraszam, przechodzimy…

To jest punkt 8a, dotyczący paragrafu 11 punktu 3, a więc rozdziału III statutu, proszę pana! No, proszę nie… Ja jeszcze jestem przytomny.

Chodzi o co, że w rozdziale III mamy paragraf 11: „Członek związku ma prawo – i teraz tam m.in. jest punkt 3, który mówi – uczestniczyć w ustalaniu instrukcji dla wybranych delegatów”. Była dyskusja, że taka demokracja bezpośrednia o tej formie instrukcyjnej jest szkodliwa i wnioskodawca proponował, aby słowo „instrukcji” zamienić na słowo „zaleceń”, co złagadza tą siłę tego zalecenia. W związku z powyższym zapytuję…

Są już wyniki poprzednie?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To proszę ogłosić, żeby już było…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc podaję wyniki odnośnie głosowania paragrafu 9 punkt 9 w brzmieniu, że „Delegaci wybierani są na okres kadencji”. Za tym wypowiedziało się 716 delegatów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

W związku z powyższym przystępujemy do głosowania tego, o czym mówiłem przed chwilą: paragrafowi 11 punkt 3 nadać brzmienie: „uczestniczyć w ustalaniu zaleceń dla wybranych delegatów”. Kto jest za?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 51, drugi – 32, trzeci – 30, czwarty – 53, piąty – 44, szósty – 40, siódmy – 36, ósmy – 39, dziewiąty – 35, dziesiąty – 34, jedenasty – 41, dwunasty – 42, trzynasty – 48, czternasty – 23, piętnasty – 27, szesnasty – 30, siedemnasty – 20, osiemnasty – 20.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję, proszę dodawać.

A my skupimy swoją uwagę na następnej sprawie – ten sam paragraf. Kolejny po prostu punkt, punkt 4, określający prawa członka związku. Ten punkt 4 mówi o tym, że członek ma prawo „korzystać z pomocy związku w ochronie swych praw pracowniczych w razie ich naruszenia przez zakład pracy lub administrację”. I później pisze się, co związek powinien robić itd., itd. I tu jest propozycja, żeby wpisać „i obywatelskich” – „pracowniczych i obywatelskich”, na tym polega propozycja.

Tak więc nowy punkt 4 brzmiałby następująco: „korzystać z pomocy związku w ochronie swych praw pracowniczych i obywatelskich w razie ich naruszenia przez zakład pracy lub administrację państwową. W przypadkach tych związek zobowiązany jest do zastosowania dostępnych mu środków obrony, ze strajkiem włącznie. Związek może interweniować i udzielać pomocy w razie naruszenia innych praw członka związku”. To oznacza, że rozszerzamy sprawę.

Kto jest za zmianą polegającą na wpisaniu słów „i obywatelskich”, proszę o podniesienie mandatu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik poprzedniego głosowania dotyczącego paragrafu 11 punktu 3 o skreślenie wyrazu „instrukcji” i wpisanie „zaleceń”. Za tym głosowało 645 delegatów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra, proszę sumować teraz prawa obywatelskie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 63, drugi – 34, trzeci – 32, czwarty – 55, piąty – 45, szósty – 38, siódmy – 41, ósmy – 40, dziewiąty – 35, dziesiąty – 39, jedenasty – 38, dobrze, 38, dwunasty – 46, trzynasty – 53, czternasty – 25, piętnasty – 33, szesnasty – 29, siedemnasty – 28, osiemnasty – 22.

[PD 1kzd_1t_24a_19810909 –25 minut 7 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, to proszę o sumowanie, natomiast jest problem paragrafu 15 w tej chwili. Otóż paragraf 15 mówi o ustaniu członkostwa związku. Dotychczas pisze tak: „Członkostwo w związku ustaje wraz z jego wypowiedzeniem”, natomiast propozycja jest taka, aby ustęp 1 brzmiał: „Członkostwo w związku ustaje na skutek: 1) wystąpienia ze związku, 2) wykluczenia, 3) zgonu”.

W związku z powyższym, kto z państwa jest za przyjęciem paragrafu 15 ustęp 1 w brzmieniu omówionym, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę wynik…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wynik paragrafu 11 punkt 4, gdzie chodziło o dopisanie po słowie „pracowniczych” słowa „i obywatelskich” – za tym głosowało 696 delegatów [oklaski].

Tadeusz Syryjczyk – prowadzący obrady

Dziękuję, proszę sumować paragraf 15 ustęp 1.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 57, drugi – 32, trzeci – 29, czwarty – 54, piąty – 43, szósty – 30, siódmy – 40, ósmy – 40, dziewiąty – 34, dziesiąty – 40, jedenasty – 37, dwunasty – 42, trzynasty – 47, czternasty – 25, piętnasty – 33, szesnasty – 31, siedemnasty – 24, osiemnasty – 15.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, proszę dodawać, natomiast my przechodzimy do paragrafu 15 ustęp 2. Proszę państwa, to jest drobna teoretycznie zmiana, ale w praktyce determinujemy istnienie sądów związkowych w tym momencie, które wejdą dalej oczywiście jako instytucja. Ale jeżeli przegłosujemy, że od decyzji o wykluczeniu przysługuje odwołanie do sądu związkowego, no to ten sąd będzie musiał być oczywiście utworzony w jakiś sposób. A więc o tym kolegów uprzedzam po prostu, że taka sytuacja jest.

Proszę państwa, kto w związku z tym jest za nadaniem paragrafowi 15 ustęp 2 takiego samego brzmienia, jakie było do tej pory, z tym że w zdaniu: „zainteresowanemu służy odwołanie do walnego zebrania organizacji zakładowej” itd., dodaje się słowo: „albo do sądu związkowego”, „albo do sądu związkowego”. Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu.

Podliczone, proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik dotyczący nowego brzmienia ustępu 1 paragraf 15. Za tym wypowiedziało się 653 delegatów. Sektor pierwszy: strajkuje?!

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę wyniki z sektora pierwszego – 13! Proszę dalej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 13, sektor drugi – 6, sektor trzeci – 10, sektor czwarty… Jeszcze raz – pierwszy – 13, drugi – 6, trzeci – 10, czwarty – 28, piąty – 23, szósty – 10, siódmy – 18, ósmy – 5, dziewiąty – 24, dziesiąty – 38, jedenasty – 16, dwunasty – 45, trzynasty – 28, czternasty – 25, piętnasty – 26, szesnasty – 24, siedemnasty – 6, osiemnasty – 16. Sektor ósmy… Sektor ósmy – ile było? 5 – tak? Dziękuję.

[PD 1kzd_1t_24a_19810909 – 32 minuty 17 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Gotowe? To dziękuję. Proszę sumować.

Natomiast w tej chwili, proszę państwa, mam taką uwagę. Otóż… proszę? Proszę państwa, tak. W związku z powyższym mam następującą uwagę: po obiedzie już będziemy załatwiali w podobnym trybie rozdział IV, czyli referowanie tego, co jest, dyskusja, ewentualnie nowe warianty i głosowanie. Z tym że mam następującą prośbę – otóż przewodniczący zespołów regionalnych, niektórych, proponowali, że ponieważ już było sporo dyskusji na temat tych władz centralnych – bo w ramach tej dyskusji ogólnej mówiło się głównie o tym – żeby w tej chwili ograniczyć wystąpienia wyłącznie do tych, którzy popierają określone rozwiązania. Czyli jeden autor by mówił po prostu i popierał określony wariant swój, przekonywał do niego – albo autor, albo członek Komisji Statutowej. Inne propozycje są, żeby byli mówcy z regionów itd. Ja mam następującą propozycję ze strony prezydium: nie chcielibyśmy zmieniać przyjętego trybu dyskusji, są już koledzy do głosu zapisani, apelowałbym tylko o to, żeby w jakiś sposób, jak z regionu jest kilku kolegów o tych samych poglądach, to żeby po prostu jeden za nich zabrał głos. Ale jest to luźny apel do państwa o jakieś no maksymalne usprawnienie, zważywszy, że to wszystko jest napisane w sposób w miarę przejrzysty.

Proszę wyniki głosowania. Proszę wyniki głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki poprzedniego głosowania dotyczącego dopisania w ustępie 2 paragrafu 12 słów: „albo do sądu związkowego”. Za dopisaniem tego opowiedziało się 361 delegatów. A więc nie przechodzi to [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ta liczba jest mniejsza od 449, w związku z tym ten punkt nie przeszedł [oklaski]. Dziękuję.

Proszę państwa, przypominam jeszcze raz, jaki jest tryb pracy. Ogłaszam przerwę do godziny 16.30. Powtarzam, ogłaszam przerwę do godziny 16.30. Proszę o punktualne przybycie.

[Przerwa]

[DYSKUSJA NAD ROZDZIAŁEM IV STATUTU]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Jest jeszcze jedna krótka sprawa, zanim zaczniemy właściwą dyskusję. Tym razem dyskusją będzie objęta część C, część C, podkreślam, to w naszym rozumieniu, jak ja podałem, to jest problem rozdziału IV statutu, czyli ta treść, którą państwo macie w książeczce na stronach od 6 do 7.

Z tym że zanim to będzie, to wpłynął wniosek formalny następującej treści – proszę słuchać, to jest ważny wniosek – wpłynął wniosek formalny takiej treści, aby: „do dyskusji wariantu rozdziału na temat władz włączyć problem rozdziału władzy wykonawczej od uchwałodawczej, bez nazw i sposobów głosowania nad członkami tych ciał”. Wnioskodawca twierdzi, że poprzednie głosowanie na ten temat miało wynik nieprawidłowy, gdyż niepotrzebnie łączono sprawy z metodami wyboru tej Rady Naczelnej i Komisji Krajowej. Więc wniosek polega na tym, aby włączyć do dyskusji problem rozdzielenia władz uchwałodawczych od wykonawczych, gdyż poprzednio niepotrzebnie było to pomieszane ze sprawami głosowania.

W związku z powyższym proszę ten wniosek przegłosować. Zapytuję, kto jest za tym, aby powrócić do dyskusji… Więc autorem jest Jerzy Lasocki, 15024, Małopolska. Kto jest za tym, aby powrócić do dyskusji na temat podziału władz wykonawczych i uchwałodawczych w ramach dyskusji, którą teraz odbędziemy? Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Jaki jest werdykt?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Teraz, proszę państwa, wpłynęło takie zapytanie: „Proszę wytłumaczyć, czy po przegłosowaniu, że region obejmuje co najmniej jedno województwo, rozpadają się te regiony, które nie mają całego województwa, czy też ci, co odeszli, muszą wrócić do swojego województwa administracyjnego”. Proszę państwa, ja tego państwu nie wytłumaczę, albowiem ani ja, ani nikt nie jest uprawniony do dokonywania wykładni statutu. Zgodnie z paragrafem 43 statutu, w sprawach nieobjętych postanowieniami statutu lub spornych decyzję podejmuje Komisja Krajowa. To jest paragraf 43 obecnego statutu. Tak więc legalnej wykładni zarówno starego, jak i nowego statutu dokonuje Komisja Krajowa. Tak więc nikt z państwa tutaj na to nie odpowie – może to zrobić wyłącznie Komisja Krajowa, gdy się zbierze. Jest to kwestia wykładni przepisu prawa, i w naszym statucie ta wykładnia jest zastrzeżona dla Komisji Krajowej.

To tyle odpowiedzi na to pytanie i proszę kolegę o rozpoczęcie właściwej dyskusji. Przepraszam.

[PD 1kzd_1t_24a_19810909 – 38 minut 45 sekund]

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Referowanie poprawek do statutu w części czwartej będzie prowadził pan Stanisław Krukowski z ramienia Komisji Statutowej, członek zespołu regionu Mazowsze. Jednocześnie przypominam, że sekretariat przyjmuje zgłoszenia do dyskusji obu części, które nam pozostały, przy czym ci z delegatów, którzy mają zamiar zabrać głos w dyskusji nad częścią czwartą, proszeni są, ażeby już w tej chwili, jeżeli nie zgłosili jeszcze swoich głosów w dyskusji, ażeby te głosy zgłaszali.

Proszę p. Stanisława Krukowskiego o zreferowanie poprawek zaproponowanych przez Komisję Statutową.

[PRZEDSTAWIENIE PRZEZ KOMISJĘ STATUTOWĄ POPRAWEK

DO ROZDZIAŁU IV STATUTU]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, rozdział IV, jak żeście państwo na pewno zauważyli, nie został, że tak powiem, rozpisany, poprawki nie zostały rozpisane na poszczególne paragrafy. Było to niemożliwe z uwagi na wielość wariantów, które się tutaj wyłoniły. Dlatego w tej chwili przedstawię wersje statutowe tych kwestii, które zostaną ewentualnie zmienione przez zjazd. Będę odczytywał wersję statutową, a następnie przedstawię poprawki zaproponowane przez komisję, czy warianty przygotowane przez komisję.

Pierwsza sprawa to jest kwestia wyboru Komisji Krajowej. W obecnej wersji statutu rozstrzyga tę kwestię paragraf 19 ustęp 3. Mówi on: „Komisja Krajowa składa się w połowie z przewodniczących zarządów regionalnych organizacji związku.

W razie nieobecności przewodniczącego w posiedzeniu Komisji Krajowej może uczestniczyć wydelegowany przez Prezydium zarządu regionalnego jego członek.

W połowie z członków wybranych przez Zjazd”.

To jest wersja statutowa. Przedstawiamy ponadto następujące propozycje rozwiązań. Czytam wariant pierwszy: „W skład Komisji Krajowej wchodzą: a) przewodniczący zarządów regionów, b) osoby wybrane przez Zjazd Krajowy spośród delegatów na ten zjazd. Każdy region ma z góry ustaloną liczbę miejsc w komisji. Liczbę tę ustala uchwała zjazdu proporcjonalnie do liczby członków związku w regionie. Głosuje się na listy cząstkowe”.

To jest jedna wersja, jeden wariant. Wariant drugi: „Komisję Krajową wybiera w całości Zjazd Krajowy spośród delegatów na zjazd. Każdy region ma z góry ustaloną liczbę miejsc w komisji. Liczbę tę ustala uchwała zjazdu proporcjonalnie do liczby członków w regionie, z tym że każdy region ma co najmniej jeden mandat. Głosuje się na listy cząstkowe”. A więc jak państwo widzicie, różnica między tymi wersjami polega na tym, że tutaj nie ma przewodniczących zarządów regionalnych. Wariant trzeci: „Krajową Komisję wybiera w całości zjazd pośród delegatów na Zjazd Krajowy”. A więc bez uprzedniego podziału ilości miejsc dla poszczególnych regionów. Wariant czwarty: „W skład Komisji Krajowej wchodzą: a) przewodniczący zarządów regionów, b) osoby wybrane przez walne zebrania delegatów regionów spośród delegatów regionu na zjazd. Liczbę osób wybieranych przez walne zebrania delegatów regionu ustala zjazd proporcjonalnie do liczby członków związku w regionie”. I wariant piąty: „Krajową Komisję wybierają walne zebrania delegatów regionów spośród delegatów regionu na zjazd. Liczbę osób wybieranych przez walne zebrania delegatów regionu ustala zjazd proporcjonalnie do liczby członków związku w regionie”.

Takie 6 wariantów państwu przedstawiamy. Sześć, bo szósty, a właściwie pierwszy, który przedstawiłem, jest to wariant statutowy.

Z kolei przechodzę do przedstawienia wariantów powoływania prezydium Komisji Krajowej. Statut mówi na ten temat w paragrafie 19 ustęp 1 punkt 6: „Wybór przewodniczącego Krajowej Komisji i członków prezydium należą do kompetencji Komisji Krajowej”. Proszę więc zwrócić uwagę, że wariant drugi, który państwo macie zaprezentowany, jest w istocie wariantem statutowym, z jednym tylko dodatkiem, że ilość członków prezydium określa Komisja Krajowa. Wariant drugi jest w istocie wariantem statutowym. Wariant pierwszy polega na tym, że Prezydium Krajowej Komisji jest wybierane spośród członków Krajowej Komisji przez zjazd, bezpośrednio przez zjazd. I wówczas proponuje się, ażeby ilość członków prezydium określał Zjazd. I wariant trzeci: „Prezydium Krajowej Komisji jest wybierane spośród członków Komisji Krajowej przez Komisję Krajową, spośród kandydatów zgłaszanych przez przewodniczącego Komisji Krajowej”. I to samo co w wariancie drugim: „Ilość członków prezydium określa Komisja Krajowa”.

Trzeci problem, którego już w tej chwili referować nie będę, jest to problem powoływania przewodniczącego Komisji Krajowej. Jak państwo wiecie, ten problem przez poprzednie głosowania został już rozstrzygnięty, że przewodniczącego Krajowej Komisji wybiera bezpośrednio zjazd. A więc ta sprawa już w tej chwili nie będzie głosowana.

Kolejny pakiet wariantów dotyczy rozwiązań odnośnie Komisji Rewizyjnej. W głosowaniach wstępnych zjazd opowiedział się za rozszerzeniem kompetencji komisji rewizyjnych. Przypominam, że w dotychczasowej wersji w paragrafie 20 mówi się, że „Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej”. Natomiast w paragrafie 25 mówi się, że „Komisja Rewizyjna na szczeblu regionu nadzoruje i kontroluje działalność finansową zarządu i jego prezydium”. Czytam obie te kwestie, ponieważ uchwala o rozszerzeniu kompetencji dotyczyła nie tylko Krajowej Komisji Rewizyjnej, ale również regionalnych komisji rewizyjnych.

Jakie rozszerzenie proponujemy? Wariant pierwszy: „Krajowa Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej – i proponujemy tutaj dodać – i jej prezydium”. Ponieważ przy komisji regionalnej jest ten dodatek „zarząd i prezydium”, tutaj też proponujemy wprowadzić, w związku z tym „i jej prezydium”, oraz, i to jest to rozszerzenie, „ich działalność organizacyjno-administracyjną. Odpowiednie uprawnienia w stosunku do zarządu regionu i jego prezydium ma regionalna komisja rewizyjna”.

I to jest wariant pierwszy. I wariant drugi: „Krajowa Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej i jej prezydium oraz zgodność działań Komisji Krajowej i jej prezydium ze statutem i uchwałami zjazdu krajowego”. A więc bada legalność działań. „Odpowiednie uprawnienia w stosunku do zarządu regionu i jego prezydium ma regionalna komisja rewizyjna”.

Kolejna sprawa to jest wybór Krajowej Komisji Rewizyjnej. Tutaj proponowaliśmy tylko niewielki dodatek: „Krajową Komisję Rewizyjną wybiera zjazd krajowy spośród delegatów na zjazd”. W istocie ta sprawa została również rozstrzygnięta przez głosowanie, które przesądzało, że bierne prawo wyborcze jest połączone z czynnym prawem wyborczym. Ta sprawa została już w istocie przegłosowana.

I wreszcie, proszę państwa, ostatni pakiet zmian dotyczy kadencji i sposobu zwoływania zjazdu krajowego i walnych zebrań delegatów regionów. Jeśli chodzi o tę pierwszą sprawę, to jest ona dotychczas regulowana przez paragraf 18 ustęp 2, który mówi: „Zjazd zbiera się raz na dwa lata”.

[Brak fragmentu nagrania]

[Treść paragrafu 18 pkt 2 obowiązującego w czasie obrad I tury KZD statutu: „Zjazd zbiera się raz na dwa lata. Zwołuje go Komisja Krajowa na wniosek co najmniej jednej trzeciej zarządów regionalnych. Komisja Krajowa obowiązana jest zwołać nadzwyczajny zjazd w ciągu 3 miesięcy od daty złożenia wniosku”.]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_24a_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_24b_19810909]

…w sposób następujący: „Delegaci na zjazd krajowy wybierani są na całą kadencję”. Ta sprawa również została już przesądzona przez wcześniejsze głosowania, generalnie rozstrzygające tę sprawę.

„W ciągu kadencji zjazd odbywa jedną sesję zwyczajną. Zjazd krajowy zwołuje Komisja Krajowa. Może ona w razie potrzeby zwołać sesję nadzwyczajną. Musi to uczynić na wniosek co najmniej jednej trzeciej zarządów regionalnych, jednej piątej delegatów lub Komisji Rewizyjnej. Jeśli Krajowa Komisja nie zwoła zjazdu w ciągu 3 miesięcy, zwołuje go Komisja Rewizyjna”.

Postaram się teraz, proszę państwa, wypunktować te różnice, jakie zostały tu wprowadzone w stosunku do stanu poprzedniego. Jedna już została przesądzona odnośnie tego, że mandaty posiadamy na całą kadencję. Następne różnice to jest, że w ciągu kadencji musi być zwołana co najmniej jedna sesja zwyczajna – to jest jedna sprawa. Druga sprawa, również wynikająca z uprzedniego ustalenia, że delegaci mają mandat dwuletni, stąd proponujemy, ażeby jedna piąta delegatów na zjazd miała prawo również żądania zwołania sesji nadzwyczajnej zjazdu. Proponujemy również, ażeby to prawo przyznać Komisji Rewizyjnej. To są wszystko zmiany w stosunku do stanu istniejącego.

I wreszcie czwarta zmiana, polegająca na tym, że jeśli Krajowa Komisja nie zwoła zjazdu w ciągu 3 miesięcy, to zwołuje go Komisja Rewizyjna – w dotychczasowej wersji tego nie ma.

Proszę państwa, przechodzę do tych właśnie problemów kadencji i sposobu zwoływania, na szczeblu walnego zebrania delegatów regionu. Otóż wersja dotychczasowa brzmi, podaję brzmienie paragrafu 22 ustęp 2: „Walne zebranie delegatów zbiera się raz na dwa lata. Nadzwyczajne walne zebranie zwołuje zarząd z własnej inicjatywy, bądź na wniosek komisji rewizyjnej, albo komisji zakładowych, międzyzakładowych, wydziałowych, reprezentujących co najmniej jedną piątą część członków organizacji regionalnych związku. Jeśli zarząd nie zwoła nadzwyczajnego walnego zebrania delegatów w ciągu miesiąca od dnia złożenia wniosku, zwołuje je komisja rewizyjna”.

Proponujemy do tego sformułowania dwa warianty z pewnymi zmianami. Wariant pierwszy: „Delegaci na walne zebranie delegatów regionu wybierani są na całą kadencję. Sesje walnego zebrania delegatów regionu zwołuje zarząd. O częstotliwości sesji

zwyczajnych rozstrzyga walne zebranie delegatów regionu. Zarząd musi zwołać sesję nadzwyczajną na wniosek komisji rewizyjnej, komisji zakładowych, reprezentujących co najmniej jedną piątą część członków organizacji regionalnej związku lub jednej piątej delegatów na walne zebranie delegatów regionu. Jeśli zarząd nie zwoła walnego zebrania delegatów regionu w ciągu miesiąca od złożenia wniosku, zwołuje je komisja rewizyjna”.

Jakie tutaj zmiany proponujemy w stosunku do stanu obecnego? Po pierwsze proponujemy wpisać, że o częstotliwości sesji zwyczajnych rozstrzyga walne zebranie delegatów regionu. I druga sprawa – analogicznie jak przy zjeździe krajowym, prawo żądania sesji nadzwyczajnej ma jedna piąta delegatów na walne zebranie delegatów regionu. To są te dwie zmiany. Ponadto, proponuje się wariant drugi, bardziej ogólny, dający szersze uprawnienia tutaj regionom w tym zakresie. Mówi on w ten sposób: „Delegaci na walne zebranie delegatów regionu wybierani są na całą kadencję. O częstotliwości sesji i trybie ich zwoływania rozstrzyga walne zebranie delegatów regionu”.

I ostatnia sprawa, którą mam w tej chwili do zreferowania, sprawa długości kadencji. Obecna kadencja wszystkich władz, jak państwo wiecie, wynosi 2 lata. Były propozycje, aby ta kadencja została przedłużona do 3 lat. W związku z tym proponujemy dwie wersje. Jedna: „Kadencja władz związku trwa 3 lata”. Wszystkich władz związku. I wariant drugi: „Kadencja krajowych władz związku trwa 3 lata”. Tylko na szczeblu krajowym. To są te zmiany, które państwu w tej chwili zaprezentowałem. Dziękuję.

[DYSKUSJA NAD POPRAWKAMI DO ROZDZIAŁU IV STATUTU]

[PD 1kzd_1t_24b_19810909 – 5 minut 24 sekundy]

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo panu Krukowskiemu. Informuję, że do tej chwili do prezydium wpłynęły 24 zgłoszenia do dyskusji nad poprawkami rozdziału IV. Jako pierwszy z listy pan Henryk Bąk z Regionu Mazowsze, jako drugi pan Bronisław Kawęcki z Regionu Ziemia Radomska. Udzielam głosu p. Henrykowi Bąkowi. Jeżeli… [gwar].

TADEUSZ SYRYJCZYK – współprowadzący obrady

Następnego, bo tamten nie dotarł jeszcze z obiadu.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana Bronisława Kawęckiego, Region Ziemia Radomska. Przygotowuje się pan Janas z Regionu Mazowsze.

BRONISŁAW KAWĘCKI

Ja chciałem przedstawić kontrwniosek sprawom związanym z sądami związkowymi. Ten krótki zapis już wpisany, wcześniej wstępnie wariantowo przyjęty, przyjęty dla ewentualności, wnosi to, że już on sam w sobie jest niedoskonały, gdyby nawet miała istnieć instytucja sądów związkowych. Bo otóż w całym brzmieniu zakłada on, że sąd związkowy wybiera WZDR i uchwala tryb oraz regulamin jego działania. W tym trybie oznaczałoby to, że każdy region ustanowiłby inny regulamin i inny tryb działania tych sądów. Mogłoby się w tym wymiarze zdarzyć, że sądy, posługujące się innymi regulaminami ustalonymi wewnętrznie przez WZDR, mogłyby w tych samych sprawach rozstrzygać zupełnie inaczej.

W ogóle moja koncepcja polega na tym, żeby nie powoływać instytucji sądów związkowych, gdyż uważam, że istnieje potrzeba istnienia instytucji statutowej, rozstrzygającej konflikty między związkowcami i przestrzegania statutu i zatem można powołać komisję przestrzegania statutu związkowego. Zadania takiej komisji to, po pierwsze, stwierdzenia, że został naruszony statut przez członka związku, komisję zakładową, region, Komisję Krajową, wykładnia interpretacji statutu; dwa, w wyniku naruszania statutu, w którym zawarte są stosunki międzyludzkie, Komisja Statutowa wnioskowałaby do właściwych instancji związkowych o ustosunkowanie się do faktu naruszenia statutu. Sądy będą tylko potęgować konflikty. Mogą stać się instytucją służącą rozłożeniu związku. Trudno pogodzić Solidarność z sądami, bez względu na ich zakres uprawnień. Oto kilka moich wątpliwości w sprawie tej instytucji. Jak będzie wyglądać niezawisłość sądów, ich ponadzwiązkowy stan, system odwoławczy, system zaskarżania i obrony, kodyfikacja, co z faktem naruszania przez te sądy prawa powszechnego? Sądy będą wygodne dla tych, którzy nie chcą narazić się innym kolegom. Stąd, proszę państwa, moja koncepcja idzie w bezwzględne skreślenie instytucji sądów i zrobienie następującego zapisu:

„Dla rozstrzygania sporów wewnątrzzwiązkowych, naruszania statutu Krajowa Komisja, zarządy regionalne, komisje zakładowe powołują i odwołują właściwe komisje (mediacyjne) przestrzegania statutu. Wnioski z prac komisji przedstawione są władzom związkowym, które podejmą właściwą decyzję”. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos na pan Marek Janas z Regionu Mazowsze, przygotowuje się pani Elżbieta Błaszczyńska[15] z Regionu Bydgoszcz. Ponieważ pan Janas zrezygnował, proszę panią Elżbietę Błaszczyńską i może odczytam kilka nazwisk, gdyby się takie przypadki powtarzały. Kolejność jest następująca: następny pan Edward Krzycki z Regionu Zielona Góra, następnie pan Maciej Seweryński z Regionu Mazowsze i pan Ryszard Stachowiak z Regionu Konin. Pani Elżbieta Błaszczyńska.

ELŻBIETA BŁASZCZYŃSKA

Proszę państwa, nie chciałabym zbyt długo mówić na temat rozdziału IV, państwo pozwolą kilka słów. Jeżeli wybierzemy członków Krajowej Komisji Porozumiewawczej poza naszym zjazdem krajowym, cóż tym osiągniemy? To znaczy, że my jako delegaci, którzy uzyskaliśmy już tutaj na tej sali mandat delegatów na 2 lata, praktycznie nie jesteśmy potrzebni. Dlaczego? Dlatego że władze, które zostałyby wybrane poza nami, czyli poza zjazdem krajowym, delegaci nie mieliby żadnego wpływu na ich kontrolę, na ich w jakimkolwiek sensie rozliczenie, czyli władze te byłyby poza nami. Co my byśmy mieli za zadanie? Tylko i wyłącznie wybrać przewodniczącego Komisji Krajowej, a wydaje mi się, że uzyskany przez nas mandat zobowiązuje nas do czegoś więcej. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pan Edward Krzycki Region Zielona Góra. Przygotowuje się pan Ryszard Stachowiak.

EDWARD KRZYCKI

Proszę państwa, przedstawiono tutaj sześć wariantów wyboru Komisji Krajowej. Wydaje mi się – mówię to w imieniu Regionu Zielona Góra – że najbardziej demokratyczną formą, tudzież zabezpieczającą proporcjonalny udział mniejszych regionów we władzach krajowych to zastosowanie, przyjęcie wariantu drugiego. Jednakże, aby przyjąć wariant drugi, zdaniem moim należałoby podjąć wcześniej uchwałę o ilościowym składzie Komisji Krajowej, gdyż wariant ten jest uzależniony… Dla przykładu, jeżeli by się przyjęło proporcjonalnie, że jeden mandat by przypadał na 75 tys. mieszkańców, to wtenczas w wariancie drugim określenie, że każdy region miałby co najmniej jeden mandat, można by było wnioskować o co najmniej dwa mandaty i dlatego wnoszę o podjęcie uchwały o ilościowym składzie Komisji Krajowej.

Jeżeli natomiast chodzi o skład prezydium, tutaj najbardziej demokratycznym wydaje się wariant pierwszy, gdzie zarówno skład prezydium, jak i ustalenie ilości tego składu będzie w kompetencji zjazdu.

Pozostaje tylko kwestia, w jakiej kolejności nastąpi wybór przewodniczącego – czy w pierwszej kolejności, przed Komisją Krajową, następnie prezydium i przewodniczącego. Proponuje się tu rozpocząć od wyboru najpierw Komisji Krajowej, następnie prezydium i w ostatniej kolejności przewodniczącego. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma pan Ryszard Stachowiak z Regionu Konin, przygotowuje się pan Janusz Rejdych z Regionu Warmińsko-Mazurskiego i w dalszej kolejności pan Włodzimierz Blajerski.

Zanim udzielę głosu, chciałbym zapoznać państwa z wnioskiem formalnym pana Krzysztofa Rajperta z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Treść następująca: „Wnoszę o skrócenie czasu dyskusji nad zmianami w statucie z 5 minut do 2 minut. Wypowiedź dwuminutowa w tej materii jest w pełni wystarczająca; wielu dyskutantów rozmywa dyskusję”.

Jako wniosek formalny poddaję pod głosowanie. Kto jest za wnioskiem pana Rajperta o skrócenie czasu dyskusji? Kto jest przeciwny wnioskowi?

Czy Komisja Skrutacyjna może wydać werdykt? Bardzo proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za skróceniem czasu dyskusji.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Uprzedzam wszystkich dyskutantów, że czas jest od tej chwili 2 minuty.

Bardzo proszę, pan Ryszard Stachowiak, Region Konin.

RYSZARD STACHOWIAK

Proszę państwa, kilka słów na temat sądu związkowego. Jest tutaj takie krótkie określenie w propozycjach, że sąd związkowy wybiera wojewódzki zjazd delegatów regionu i uchwala tryb oraz regulamin jego działania. Wydaje mi się, że jeśli sąd związkowy jest potrzebny gdzieś, to przede wszystkim na szczeblu krajowym. Z tych propozycji, które mieliśmy – w trzecim numerze biuletynu związkowego naszego są podane… zakres działania sądów związkowych – najważniejszą sprawą w tej kwestii wydaje mi się interpretacja statutu. Powiedzieliśmy, że statut ma być elastyczny, a więc ktoś go musi interpretować. I na koniec przestrzegałbym przed jednym. Mówi się tutaj bardzo o wzmocnieniu władzy związkowej. Ja rozumiem, że sytuacja tego wymaga, ale żebyśmy się nie obudzili po 37 latach z takim samym kacem, jak w tej chwili PZPR. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Głos ma pan Janusz Rajdych z Regionu Warmińsko-Mazurskiego. Przygotowuje się pan Włodzimierz Blajerski.

[PD 1kzd_1t_24b_19810909 – 17 minut 39 sekund]

JANUSZ REJDYCH

Jeśli to nam być ja, to jestem Janusz Rejdych z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Chciałem wypowiedzieć się w sprawie zakresu kompetencji dla komisji rewizyjnej, jak również do sprawy instytucji sądów koleżeńskich. Wydaje mi się, że aczkolwiek komasowanie władzy na szczeblu krajowym w jednym ręku, w sprawnym organie zarządzającym i uchwałodawczym jest słuszne, natomiast przenoszenie tych wszystkich modeli na niższe ogniwa związkowe jest chyba nadmiernym dążeniem do centralizmu władzy. Zarówno rozbudowa komisji rewizyjnej o specjalne uprawnienia, jak tworzenie struktur sądów koleżeńskich tworzy pewien blok na każdym szczeblu władzy, a więc na szczeblu krajowym, na szczeblu regionalnym, pewien blok zwarty władzy. Wyobrażam sobie, że zarówno w regionie, jak i w komisji zakładowej, aby uzyskać czy zabezpieczyć się przed ingerencją komisji rewizyjnej, każdą uchwałę wystarczy przekonsultować z jednym lub z kilkoma członkami komisji rewizyjnej, aby uzyskać w przyszłości swobodne rozgrzeszenie. Osobiście uważam, że dając mandat władzy uchwałodawczej i władzy wykonawczej jako ludziom najbardziej zaufanym, powinniśmy ich obdarzyć większym zaufaniem. Wydaje mi się, że ranga władz tych głównych, naczelnych władz, czy to w regionie, czy też na szczeblu krajowym, są to ludzie wybrani, że tak powiem, z pierwszego rzutu. Należy im się pełne i większe zaufanie, a mniej podejrzliwości niż to w tej chwili obserwujemy. Rozbudowa struktur kontrolnych na przypadku PZPR, gdzie mamy i komisję kontroli partyjnej, i centralną komisję, i jeszcze komisję rewizyjną, do niczego nie doprowadziła, bo w zasadzie o tym nie decyduje ilość i mnogość struktur kontrolnych, ale ludzie, jakich będziemy wybierali. Dziękuję [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pan Włodzimierz Blajerski z Lublina ma głos, przygotowuje się pan Krzysztof Jagielski z Regionu Pomorza Zachodniego i w dalszej kolejności pan Bolesław Kozłowski. Pan Włodzimierz Blajerski, Lublin.

WŁODZIMIERZ BLAJERSKI

Proszę delegatów, powinna być zawsze spójna pewna koncepcja, która zawiera rozwiązania dotyczące funkcjonowania władz jakiejś organizacji, takiej jak nasz związek. Niemniej i tutaj kryje się całe zło tego głosowania, które w tej chwili mamy. Ja nie mówię tego jako zarzut, niemniej nie udało się Komisji Statutowej wypracować spójnych wewnętrznie systemów poprawek, które by gwarantowały dwa, trzy oddzielne warianty spójnego, spójnego wewnętrznie, zharmonizowanego systemu układu władz. W tej sytuacji dochodzi do takich rozwiązań niespójnych. Przyjmując bowiem koncepcję na przykład o regionalizacji, musimy wziąć pod uwagę, że mogą rozwiązać się pewne okręgi wyborcze, których jesteśmy tutaj przedstawicielami i mimo to, mimo odpadnięcia wyborców, uzyskają mandat osoby wybrane tutaj przy przyjęciu koncepcji, że zjazd wybiera, i to na 2 lata. To jest pierwsza niedogodność, niespójność poprzedniego rozwiązania w sytuacji przyjęcia teraz innego rozwiązania niż wybór przez walne zebrania delegatów członków Komisji Krajowej. Drugim poważnym moim argumentem jest to, że dotychczasowy federacyjny układ władzy się no dosyć dobrze jeszcze nie sprawdził, to znaczy nie na tyle się sprawdził, żebyśmy mogli go poddać takiej krytyce, że należy by go zmienić. W istocie rzeczy funkcjonował układ niestatutowy, o wiele bardziej federacyjny niż nawet statutowy, a my teraz idziemy na układ, zmierzały te wypowiedzi przede mną, do układu centralizacyjnego, takiego, jaki ma Biuro Polityczne i Komitet Centralny rządzącej partii. Proszę delegatów…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Czas upłynął.

WŁODZIMIERZ BLAJERSKI

…jest jeszcze kolejny problem w takim układzie. Przyjmując i federacyjną strukturę, i zasadę proporcjonalności, uzyskujemy poszerzenie i odstępstwa od narzuconego nam systemu mentalności w naszej świadomości…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Zwracam uwagę, że upłynął czas.

WŁODZIMIERZ BLAJERSKI

…narzucanego systemu centralizmu. I kolejny jeszcze chciałbym powiedzieć argument – to już do tych, którzy są zwolennikami systemu federacyjnego, czyli wyboru członków władz naczelnych Komisji Krajowej przez walne zebrania delegatów – nie możemy dopuścić w tej sytuacji, żeby prezydium było wybierane tutaj z uwagi na to, że zachwiałoby właśnie to ten stosunek proporcjonalności, o którym mówimy przy rozwiązaniu przyjęcia takiego, a nie innego, czyli wariantu piątego lub czwartego Komisji Krajowej. Nie przedstawiam się ani jako zwolennik wariantu czwartego lub piątego, a w każdym razie eliminuję całkowicie z powodów wyżej wspomnianych trzy warianty poprzednie. Wariant szósty to jest w ogóle śmieszne go przedstawiać, bo gdybyśmy tego wariantu nie mieli, to po prostu moglibyśmy nic nie uchwalić. Na szczęście, gdy nic nie uchwalimy, to zostanie nam ten w statucie.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę pana, czas wyraźnie upłynął. Jeżeli pan ma ochotę dalej kontynuować, proszę o zwrócenie się o przedłużenie do sali. Czy ma pan zamiar kontynuować?

WŁODZIMIERZ BLAJERSKI

Dziękuję, miałem tyle.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, przepraszam.

Pan Krzysztof Jagielski, Pomorze Zachodnie, przygotowuje się pan Bolesław Kozłowski, Ziemia Sandomierska i w dalszej kolejności pan Maciej Seweryński Mazowsze.

KRZYSZTOF JAGIELSKI

Krzysztof Jagielski, Pomorze Zachodnie. Dwukrotnie byłem zdyscyplinowanym delegatem i dwukrotnie rezygnowałem z głosu. W tej chwili nie jestem już zdyscyplinowanym delegatem. Chciałem, żebyście państwo przemyśleli dobrze, czy na tej sali dzisiaj głosujemy za demokracją, czy też za dyktaturą, czy też głosujemy za układem federacyjnym, czy centralistycznym. Rozdzielenie władzy ustawodawczej i uchwałodawczej prowadzi do przyjęcia systemu bolszewickiego, do takiegoż systemu, przeciwko któremu w [19]80 roku zaprotestowaliśmy. Dlatego też opowiadam się za wariantem czwartym struktury władz i za wariantem pierwszym. Dziękuję bardzo [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję uprzejmie.

Pan Bolesław Kozłowski, Ziemia Sandomierska, ma głos. Przygotowuje się pan Janusz Onyszkiewicz z Regionu Mazowsze, ponieważ pan Maciej Seweryński zrezygnował.

Bardzo proszę, pan Bolesław Kozłowski.

BOLESŁAW KOZŁOWSKI

Proszę delegatów, chciałbym ustosunkować się do treści aktualnego paragrafu 18 rozdziału IV statutu. Propozycja Komisji Uchwał i Wniosków w tym zakresie jest niewyraźna. Komisja ta proponuje mianowicie w zdaniu pierwszym, by delegaci na zjazd krajowy byli wybierani na całą kadencję. W ciągu kadencji zjazd odbywa jedną sesję zwyczajną. Rozumiem, że interpretacja tego zapisu mogłaby być tylko taka, że jest to pierwsza i ostatnia sesja delegatów. Proponuję w paragrafie 18 zapis następujący: „Delegaci na zjazd krajowy wybierani są na całą kadencję, w ciągu kadencji zjazd odbywa dwie sesje zwyczajne. Na początku kadencji sesję sprawozdawczo-wyborczo-programową oraz w środku kadencji sesję sprawozdawczo-programową”. Dalej zgodnie z propozycją Komisji Statutowej. Szczegółowe uzasadnienie tej propozycji podawałem już poprzednio. Mówiąc ogólnie, chodzi o praktyczne zagwarantowanie dominacji zjazdu delegatów nad wszystkimi pozostałymi organami władzy związku i możliwość ich normalnej kontroli w trakcie kadencji oraz możliwość uzupełnień i poprawy programu, szczególnie w przypadku wydłużenia kadencji oraz zagwarantowanie nieoderwania się władz statutowych od swoich wyborców. W sprawie tej zgłosiłem wniosek formalny.

Proszę delegatów, wiele wniosków poprzednich przedmówców zmierzało do zaasekurowania się przed niewłaściwą pracą niskich szczebli związku i malutkich urzędników. W tym kontekście sprawa zabezpieczenia prawidłowej i odpowiedzialnej pracy zjazdu i Komisji Krajowej nabiera szczególnego znaczenia i chyba nie umknie naszej uwadze. Dla zilustrowania ważności tej propozycji pozwolę sobie przytoczyć następujący przykład. Sprawa wprowadzenia zmian do statutu – istniało wiele wersji poprawek, przyjęliśmy najczęściej rozwiązania idące najdalej. Co się stanie w przypadku odmowy ich rejestracji? Czy wrócimy wówczas do poprzednich, nieakceptowanych treści statutu, czy lepiej uchwalić o rok wcześniej, na tym zjeździe w środku kadencji, zmiany możliwe do zarejestrowania? W przypadku odrzucenia tej propozycji, jako wyborcy będziemy właściwie widzieć się po raz ostatni na drugiej turze tego zjazdu, a rozliczać wybrane władze będą już inni delegaci, ci, którzy nie wiedzieli, jaki był im narzucony program i czego od nich żeśmy wymagali. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma pan Janusz Onyszkiewicz z Regionu Mazowsze. Przygotowuje się pan Józef Lubieniecki z Regionu Warmińsko-Mazurskiego i w dalszej kolejności pan Tadeusz Aftarczuk[16] z Regionu Zielona Góra.

Pan Janusz Onyszkiewicz.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ

Ja chciałbym powiedzieć, że tutaj na tej sali dyskutuje się właściwie o dwóch sposobach na realizację demokracji. Mianowicie, pierwszy sposób to jest taki, żeby wybierać swoich przedstawicieli przez jak najszersze grono. A inny sposób to jest taki, żeby była łatwa możliwość odwoływania wybranych przedstawicieli. Ja osobiście głosuję za tym drugim wariantem, innymi słowy, ten drugi wariant prowadzi do tego, że trzeba wybrać nasze najwyższe władze z niewielkiego grona, które będzie w stanie tych delegatów w razie czego odwołać, żeby ich trzymać cały czas pod tą presją, że mogą być odwołani. Dlatego, jeśli chodzi o prezydium, opowiadam się za wariantem drugim. Dziękuję bardzo.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pan Józef Lubieniecki z Regionu Warmińsko-Mazurskiego, przygotowuje się pan Tadeusz Aftarczuk, Zielona Góra.

JÓZEF LUBIENIECKI

Proszę państwa, w tym rozdziale IV ściera się kilka koncepcji. Nie można jednak przyjąć koncepcji jednej, a mianowicie silna władza przewodniczącego, silna władza prezydium i silna władza parlamentu, czyli Komisji Krajowej. Te trzy organy nie mogą być silne. Opowiadam się za silną władzą przewodniczącego i silną władzą parlamentu. Natomiast nie może być wybierane prezydium przez zjazd. Prezydium można wybierać w dwóch wersjach: na propozycję przewodniczącego spośród Komisji Krajowej, albo spośród Komisji Krajowej Komisja Krajowa wybiera. Natomiast zjazd organu wykonawczego nie powinien wybierać – jest to sprzeczne w ogóle z jakimikolwiek zasadami. Gdyby tak doszło do takiej sytuacji, wtedy by te trzy organy nawzajem się ścierały. Mamy sprawę jedną rozstrzygniętą – silna władza przewodniczącego i chwała za taki zapis. Bo tak być powinno w dzisiejszej sytuacji. Natomiast jestem przeciwny, żeby prezydium wybierał zjazd krajowy. Drugie, jestem przeciwny w ogóle jakimkolwiek wariantom o sądach związkowych; jest to zupełne nieporozumienie i statut tego nie powinien zawierać [oklaski]. Co do Komisji Krajowej, proszę państwa, jest szereg wariantów tutaj, niech państwo dobrze się wczytają. Jest jeden wariant, który nie został dokładnie określony, jest to wariant łódzki, wariant czwarty. Jest to wariant najlepszy, bo najrozsądniejszy. Dziękuję bardzo.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pan Tadeusz Aftarczuk z Regionu Zielona Góra, przygotowuje się pan Czesław Kujszczyk z Regionu Mazowsze, a w dalszej kolejności pan Lech Biegalski z Regionu Pojezierze.

Pan Józef Lubieniecki.

[PD 1kzd_1t_24b_19810909 – 32 minuty 14 sekund]

TADEUSZ AFTARCZUK

Chciałem wyrazić swoją wątpliwość tylko na temat poprawki dotyczącej przedłużenia kadencji władz związku, która ma trwać według tej poprawki 3 lata. Przeciwko tej poprawce według mnie przemawia kilka argumentów, które są dla większości chyba… można je określić jednym słowem jako obrastanie w piórka, i nie o tych chciałem

mówić. Ale oprócz tego wiemy, że wielu działaczy jest takich, którzy się poświęcili dla pracy w związku, poświęcili się dla tego, że dla nich jest to orka. I chcieliby, są w stanie poświęcić się dla tej pracy tylko na 2 lata. I mnie to przekonuje, że przedłużenie tej kadencji na 3 lata wytrąci automatycznie z działalności tych ludzi, którzy po prostu nie będą w stanie poświęcić się na dłuższą kadencję, chociażby ze względu na oderwanie się na dłuższy okres czasu od zawodu czy od rodziny. Poza tym, o co walczyliśmy w Sierpniu, to znaczy walczyliśmy o to właśnie z babcią CRZZ, że tam była kadencja długa i rośli tam tacy działacze, o których nie chcemy słyszeć już. To będzie to jednocześnie znowu argument w ręku władz, że tutaj zaczyna się ta sama historia. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pan Tadeusz Aftarczuk z Regionu Zielona Góra. Przygotowuje się pan Czesław Kujszczyk. Przepraszam. Pan Czesław Kujszczyk… Bardzo przepraszam obu panów, pan Czesław Kujszczyk z Regionu Mazowsze ma głos, ponieważ się nie pojawił pan Lech Biegalski z Regionu Pojezierze. Przygotowuje się pani Anna Król[17] z Regionu Mazowsze, i w dalszej kolejności pan Adam Szynka z Regionu Zielona Góra.

Pan Lech Biegalski, Region Pojezierze.

CZESŁAW KUJSZCZYK

Jestem za silną władzą przewodniczącego, ale i jestem za dobrą informacją od dołu do tego przewodniczącego i dlatego widzę zupełnie inne rozwiązanie, może bulwersujące. Parlament winien być wybierany spośród nieetatowych członków związku, nieetatowych – podkreślam – z tym, żeby podtrzymać przewodniczącego, wchodzą oczywiście z urzędu przewodniczący większych regionów. Skład osobowy parlamentu nieetatowego, pełniącego funkcje społecznie, winien wynosić przynajmniej dwie trzecie. Chyba zrozumiałe. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję. Pan Czesław Kujszczyk, rozumiem, Mazowsze?

Przemawiał pan Czesław Kujszczyk z Regionu Mazowsze, obecnie pan Lech Biegalski z Regionu Pojezierze.

LECH BIEGALSKI

Proszę państwa, ja bym chciał zacząć od cytatu z wczorajszego wystąpienia jednego z delegatów, że demokracja to ma być w decydowaniu, a dyscyplina w działaniu. I tutaj trzeba rozróżnić te dwie rzeczy. Ciało – Krajowa Komisja, które ma decydować, i prezydium, które ma decydować tylko w zakresie doboru najwłaściwszych form i metod wykonania uchwał Komisji Krajowej i walnego zebrania delegatów. I tutaj pierwszym kryterium to nie powinna być demokracja, tylko skuteczność tego działania, ponieważ nie będziemy rozliczani w efekcie za demokrację. Najpierw będziemy rozliczani za skuteczność. I to jest ta teza, od której bym chciał wyjść do analizy tych wariantów.

Wariant szósty, jako mało precyzyjny, powoływania Komisji Krajowej, nie będę się do niego ustosunkowywał. Natomiast wariant czwarty i piąty, który zakłada, że członków Komisji Krajowej wybierają walne zebrania delegatów regionów, w tej chwili muszę je skomentować negatywnie, dlatego że, po pierwsze, przychylam się do pani z Bydgoszczy, która mówiła, że ten wariant od razu zakłada, że Komisja Krajowa nie podlega zjazdowi, ponieważ każdego członka może odwołać region, ponieważ go powołuje, i tylko region.

Drugi powód, dla którego te dwa warianty chyba nie są do przyjęcia, to dlatego, że członek Komisji Krajowej, wybierany przez walne zebranie delegatów w regionie, będzie miał niestety motywacje regionalne, motywacje partykularne. I w tym układzie, jeżeli nie zrobi to, co region jemu każe, będzie odwołany przez region z Komisji Krajowej. A są regiony zblokowane, duże i silne, prawdopodobnie które będą miały około 40 proc. wszystkich członków Komisji Krajowej, i one będą przepychały wszystko, co będą chciały. I będzie na przykład, tak sobie wyobrażam, Śląsk przepychał każdą decyzję partykularną, regionalną, bo każdy członek Komisji Krajowej będzie miał takie naciski przez swoich wyborców; jeżeli ich nie zrealizuje, to będzie odwołany.

Wariant drugi, gdzie nie wchodzą, bądź też nie muszą wchodzić przewodniczący regionów odpada, moim zdaniem, dlatego że przewodniczący regionów to są ci ludzie, którzy mają największy autorytet w regionach i oni powinni w Prezydium Komisji Krajowej być.

I teraz właśnie wariant pierwszy. Mi tutaj brakuje – on jest dla mnie osobiście najlepszy – brakuje mi tutaj tylko jednej rzeczy, która miała być w poprzedniej części obrad. Brakuje mi określenia, czy można łączyć funkcje, czy nie. Bo jeżeli przewodniczący regionów dużych mają być w prezydium – i ja tutaj się zgadzam z wnioskiem Lecha Wałęsy na temat generałów – to oni muszą tu być na miejscu stale, to raz, mieć autorytet w regionach, to dwa, i trzeci warunek – dobrze ze sobą współpracować. I dlatego powinien proponować ich przewodniczący, bo to musi być zespół zgrany, po drugie, muszą to być przewodniczący regionów dużych, a po trzecie, muszą być stale na miejscu. I wtedy będzie podwójna funkcja, będzie funkcja w regionie i funkcja w Prezydium Komisji Krajowej. I ten problem trzeba rozwiązać. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pani Anna Król z Regionu Mazowsze. Przygotowuje się pan Adam Szynkar i w dalszej kolejności pan Wiesław Cichoń[18] z Regionu Toruńskiego.

ANNA KRÓL

Zostałam zobowiązana na zebraniach przed zjazdem, na którym dyskutowano poprawki do statutu, właściwie jednogłośnie przez robotników, do zaprotestowania przeciw przedłużeniu kadencji. Motywy, które były podane, były jedne, że jeszcze rok nie upłynął od czasu, kiedy ten pierwszy statut został zarejestrowany i już działacze próbują przedłużać kadencję, w której będą działać. Dziękuję bardzo [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pan Adam Szynka, Region Zielona Góra, przygotowuje się pan Wiesław Cichoń, Region Toruń.

ADAM SZYNKAR

Chciałem krótko odnośnie wariantów powoływania Prezydium Komisji Krajowej. Jestem za wariantem trzecim, ale spośród kandydatów zgłoszonych przez przewodniczącego. Chciałbym dodać jeszcze, żeby taką samą listę mogli sporządzić też jeszcze członkowie tej Komisji Krajowej. Chodzi o to, żeby były dwie listy i na jedną listę mógł weto postawić przewodniczący, natomiast na drugą listę mógł weto postawić pozostały zarząd. Dziękuję.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Pan Wiesław Cichoń, Region Toruń, przygotowuje się pan Henryk Siciński, Wielkopolska Południowa.

[PD 1kzd_1t_24b_19810909 – 41 minut 20 sekund]

WIESŁAW CICHOŃ

Proszę państwa, delegatom z Regonu Toruńskiego, z małego regionu – nas jest tylko piętnastu – wydaje się, że dyskusja w tej chwili to jest punkt kulminacyjny pierwszej sesji zjazdu krajowego. W tej chwili będziemy decydowali być może o przyszłości tego związku, o tym, co się z naszym związkiem stanie. Jest to faktycznie dylemat bardzo poważny dla nas wszystkich: czy centralizacja czy maksymalna demokracja, demokracja w trudnych warunkach. Ja chciałbym tylko powiedzieć, że wszyscy wiemy, iż władza deprawuje człowieka, nawet najlepszego może zdeprawować. To jedna sprawa, i sprawa druga: nawet najlepsza władza wymaga kontroli. Tego nam brakowało przez kilkadziesiąt lat. Dlatego chciałbym powiedzieć, że powinniśmy sobie jednoznacznie odpowiedzieć, czy Komisja Krajowa w odniesieniu do Prezydium Komisji Krajowej będzie miała funkcje kontrolne, sprawne, czy nie będzie ich miała. Wydaje mi się, że jeżeli dzisiaj orzekniemy precyzyjnie, że w skład Prezydium Komisji Krajowej nie mogą wchodzić przewodniczący regionów, to jest to gwarancją tego, że Komisja Krajowa wobec prezydium będzie funkcję kontrolną wypełniała znakomicie. Dlatego że regiony, że ci ludzie będą mieli poparcie swoich regionów, nie wyobcują się, nie wyalienują się.

Sprawa druga, jeżeli zadecydujemy, że przewodniczący regionów wchodzą w skład Prezydium Komisji Krajowej, to, proszę państwa, dla delegatów Ziemi Toruńskiej sprawą oczywistą jest, że taka reprezentacja będzie czysto fikcyjna i tytularna, dlatego że muszą pracować w swoich regionach, mają tam mnóstwo pracy, a do Gdańska przyjeżdżając raz w tygodniu, czy raz na dwa tygodnie, nie będą w stanie podejmować decyzji sprawnie z tego względu, że w przedmiocie nie będą śledzili, nie będą siedzieli w samym centrum. Musimy wobec tego odpowiedzieć sobie, czy chcemy równowagi między Prezydium Komisji Krajowej a Komisją Krajową, czy chcemy silnego, o nieograniczonej władzy prezydium, na którym funkcja kontrolna Komisji Krajowej będzie prawie żadna. Jest to pytanie zasadnicze dla przyszłości związku, dlatego że ludzie są tylko ludźmi. Dziękuję bardzo. Poza tym ja się boję generałów, proszę państwa, boję się niestety generałów, no [oklaski].

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję.

Pan Siciński z Regionu Wielkopolski Południowej, następny pan Jerzy Kropiwnicki i w dalszej kolejności pan Zbigniew Kowalewski, obaj panowie z Łodzi.

HENRYK SICIŃSKI

Koledzy delegaci, na początku chciałbym powiedzieć, że całkowicie zgadzam się ze swoim przedmówcą. Chcę tylko dodać, tytułem uzupełnienia – wszystko dotyczy sposobu wyboru Komisji Krajowej. Osobiście nie wyobrażam sobie, w jaki sposób mały region, a zresztą chyba połowa, większość z państwa, jak możemy decydować, jakie osoby skreślać na listach z nie swoich regionów. W związku z czym uważam, że absurdalne są wszystkie propozycje mówiące o tym, że Komisję Krajową wybiera zjazd. Komisja Krajowa powinna być reprezentacją, proporcjonalną reprezentacją regionów i mylące jest traktowanie tej komisji jako parlamentu. To ma być reprezentacja, która będzie przekazywała opinie swoich regionów. Proporcjonalność, która jest faktycznie zdecydowana, wystarczy, ażeby ci delegaci, członkowie Komisji Krajowej wybierani byli w swoich regionach, gdzie są znani. Dążymy przecież do tego, ażeby członkowie władz związkowych wybierani byli jak najniżej, czując się tym samym związani ze swoimi organizacjami zakładowymi czy regionalnymi. To pierwsza sprawa. W związku z czym wariant piąty wydaje się tutaj najrozsądniejszy, a wiąże się on również z tym, co powiedział mój przedmówca, że wariant ten nie decyduje, że w skład Komisji Krajowej muszą wejść przewodniczący regionów. Jeśli natomiast chodzi o sposób wybierania Prezydium Komisji Krajowej, również przeważająca ilość moich przedmówców wypowiada się za wariantem pierwszym jako jedynym, który zapewnia jakikolwiek wpływ zjazdu na władze związku. I nie przesadzajmy tutaj z kolei z obawami, że będą to ludzie mający te same kompetencje, lub tę samą wagę, co przewodniczący związku. Natomiast jeśli chodzi o obawy, które dotyczą ich odwoływania, proponuję, ażeby ten wariant pierwszy dotyczący wyboru Prezydium Komisji Krajowej uzupełniony był o takie sformułowanie: „Odwołuje lub powołuje na wakujące miejsce w Prezydium Komisji Krajowej Komisja Krajowa, po uzgodnieniu decyzji z połową regionów obejmujących co najmniej połowę członków związku”. I to jako wniosek formalny chciałbym tytułem uzupełnienia. Chciałbym jeszcze nadmienić odnośnie sprawy dotyczącej punktu f przegłosowanego, punktu f paragraf 8, ustęp 1. Chodzi o wykładnię, prawną interpretację tego zapisu mówiącego o regionalizacji. Ta wykładnia powinna być zrobiona na zjeździe. To nie powinna być kompetencja…

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Zwracam uwagę, że czas minął.

HENRYK SICIŃSKI

Kończę zdanie. To nie powinna być wykładnia Komisji Krajowej, a wykładnia zjazdu, i proponuję również, żeby tę wykładnię zaprezentowała Komisja Statutowa po zasięgnięciu opinii doradców prawnych. Dziękuję.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_24b_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_25a_19810909]

[Brak fragmentu nagrania]

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

[Brak początku wypowiedzi] Wnoszę o zamknięcie listy zgłoszeń w dyskusji, ponieważ zostały prezentowane głosy wystarczająco omawiające problem wyborów. Podobny głos jest pana, nazwisko nieczytelne, Region Śląsko-Dąbrowski. Dalej idący wniosek jest pana Antoniego Lenkiewicza, wniosek formalny: „Zamknąć dyskusję nad rozdziałem IV i przystąpić do przegłosowania”. Podobnie pan Czesław Sławek[19]: „Dość dyskusji. Proszę głosować nad rozdziałem”.

W myśl regulaminu obrad poddaję pod głosowanie jako pierwszy wniosek dalej idący, czyli o zamknięcie dyskusji. Rozumiem, że w przypadku przyjęcia tego wniosku pan Siciński byłby ostatnim dyskutantem rozdziału IV. Jeżeli wniosek nie przejdzie, w dalszej kolejności poddam wniosek o zamknięcie listy, na której znajduje się jeszcze 14 zgłoszonych delegatów.

Poddaję pod głosowanie wniosek Antoniego Lenkiewicza z Regionu Dolny Śląsk: „Zamknąć dyskusję nad rozdziałem IV i przystąpić do przegłosowania wersji”. Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny wnioskowi?

Proszę Komisję Skrutacyjną o wydanie werdyktu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za zamknięciem już dyskusji.

LESŁAW BUCZKOWSKI – prowadzący obrady

Zatem zamykam listę dyskutantów. Przepraszam wszystkich, którzy zostali zgłoszeni do dyskusji.

Proszę przewodniczącego o zabranie głosu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, przed jakąś godzinką, przed obiadem jeszcze, prezydium zobowiązało przewodniczących zespołów regionalnych, aby przedstawili kandydatury do Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych. Proszę państwa, będzie czy nie będzie głosowanie tajne w tej turze zjazdu, pewnie będzie, to Komisja Skrutacyjna jest niezbędna i tak na następną turę, i dobrze się stanie, jak będziemy mieli gotową już na tej turze, prawda, i będziemy mieli oszczędzone spory kawałek czasu na następnej turze zjazdu, mając gotową komisję. Do tej pory nie zgłosiły… Przypominam jeszcze, że prezydium ustaliło, że każda delegacja zgłasza jednego kandydata do Komisji: Skrutacyjnej na piętnastu delegatów, jeden na piętnastu. Do tej pory nie zgłosiły regiony: Łódź, Wielkopolska, Bydgoszcz, Rzeszów, Częstochowa, Olsztyn, Zielona Góra, Toruń, Koszalin, Elbląg, Słupsk, Podkarpacie, Ziemia Sandomierska, Włocławek, Piotrków Trybunalski, Leszno, Przemyśl, Sieradz, Kędzierzyn-Koźle, Nysa, Kutno, Tarnobrzeg, Piła, Płock, Białystok, Radom. Absolutnie proszę wszystkich tych przewodniczących zespołów regionalnych, a jak ich nie ma, to przewodniczących zarządów regionów, aby zgłosili kandydatów w ciągu najbliższej godziny do sekretariatu.

Proszę państwa, teraz tak: zostały zakończone wystąpienia, ja jeszcze raz mam jedną uwagę, proszę państwa, materiały są znane od rana, a do nas napływają w ostatniej chwili – jak przewodniczący siada do głosowania, to wpływa plik wniosków formalnych o uzupełnienie zapisu. Jak ktoś chce nowy wariant, to wie o tym od początku, może przynieść, rejestrujemy, potem go w dyskusji poprzeć. A w tej chwili jest po dyskusji i jeszcze wchodzą, i jeszcze wchodzą. Proszę już przestać przyjmować wnioski odnośnie nowych wariantów. Przejmie teraz prowadzenie kolega. Będzie prowadzić głosowanie w podobnym trybie jak były poprzednio. Zwracam tylko uwagę na jedno – w wypadku rozdziału IV… Proszę o ciszę przede wszystkim, proszę państwa. To, że ja mam mikrofon, to naprawdę wcale mi nie jest lżej, bo też ten wasz hałas słyszę wzmocniony przez mikrofony. Proszę o ciszę, a tam proszę się też ciszej może kłócić, dobrze! No.

A więc, proszę państwa, tutaj jest trochę inny charakter głosowań, mianowicie Komisja Statutowa w tym przypadku nie dała nam konkretnych poprawek, ale jak wybierzemy wariant, to nam dopiero sformułuje poprawkę, bo po prostu nie byli w stanie dać przy tej ilości dać konkretnych sformułowań. Tak więc tu nie będzie przypadku głosowania na konkretną poprawkę. Wybierzemy najlepszy wariant, a potem dopiero nam komisja to przygotuje. Proszę uprzejmie do prac.

[PREZENTACJA I GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE ZGŁOSZONYCH

Z SALI PROPOZYCJI DODATKOWYCH WARIANTÓW ZAPISÓW

ROZDZIAŁU IV]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Nazywam się Jerzy Buzek, Region Śląsko-Dąbrowski. Proszę państwa, wpłynęło w tej chwili jeszcze pięć wniosków formalnych, które uwzględnię na końcu, bo nie jestem do nich przygotowany, przeczytam na końcu. Wnioski formalne dotyczą oczywiście uzupełniania wprowadzonych już przez Komisję Statutową wariantów.

Pierwszy wniosek formalny dotyczy powoływania Komisji Krajowej. Proponuje się wprowadzenie siódmego wariantu. Proszę, aby wszyscy otworzyli te nasze materiały na stronie nr 6. Jest tam sześć wariantów.

Siódmy wariant, proponowany przez pana Sokołowskiego, numer mandatu 37006, brzmi: „W skład Komisji Krajowej wchodzą: jeden przedstawiciel z regionu wybrany na walnym zebraniu delegatów, osoby wybrane przez zjazd krajowy spośród delegatów na ten zjazd. Liczbę członków ustala uchwała zjazdu proporcjonalnie do liczby członków związku”. To jest propozycja kolegi Sokołowskiego.

Musimy przegłosować wprowadzenie tego wariantu. Kto z państwa jest za wprowadzeniem tego wariantu? Jeszcze raz, wolno, chwileczkę, dobrze. Propozycja jest taka: „W skład Komisji Krajowej wchodzą: jeden przedstawiciel z regionu wybrany na WZD, osoby wybrane przez zjazd krajowy spośród delegatów na ten zjazd”. A więc są dwa rodzaje członków Komisji Krajowej: a) jeden przedstawiciel z regionu wybrany na WZD, b) osoby wybrane przez zjazd krajowy spośród delegatów na ten zjazd. Do punktu b jest jeszcze uwaga: „Liczbę członków ustala uchwała zjazdu proporcjonalnie do liczby członków związku”.

Proszę państwa, teraz przegłosujemy ewentualne wpisanie tego wariantu jako wariantu z numerem 7. Kto z państwa jest za wpisaniem tego wariantu? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Poproszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw wpisaniu siódmego wariantu.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

A więc ten wariant odpadł.

Druga propozycja dotyczy tej samej sprawy: „Proponuję wprowadzenie nowego wariantu składu KKP. Byłby on kompromisem między udziałem w pracach KKP w sposób odczuwalny wszystkich regionów a licznością regionów. Polegałby na wprowadzeniu degresji w reprezentacji regionalnej, to znaczy: jeden głos ma każdy region, trzy głosy regiony powyżej 300 tys., dwa głosy regiony do 300 tys.”. Wniosek ten zgłosił kolega Jan Rulewski z Bydgoszczy. Sądzę, że ten wniosek jest dosyć jasny. Możemy ten wariant przegłosować.

Kto z państwa jest za wprowadzeniem tego wariantu jako wariantu siódmego? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów opowiedziała się przeciwko wprowadzeniu tego jako wariantu siódmego.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, jest kolejny wariant dotyczący KKP: „Wprowadzić zasadę proporcjonalności jeden do 100 tys., z gwarancją jednego miejsca dla małych regionów jako zasada przy wyborze członków KKP”. Autor nie podaje żadnych wyjaśnień oprócz tego – jest to pan Jerzy Kropiwnicki z Ziemi Łódzkiej. A więc powtarzam jeszcze raz: „Wprowadzić zasadę proporcjonalności jeden na 100 tys. – oczywiście jeżeli chodzi o członków KKP – z gwarancją jednego miejsca dla małych regionów”.

Kto z państwa jest za wprowadzeniem takiej ogólnej propozycji? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Poproszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów wypowiedziała się przeciw temu wariantowi.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kolejny wniosek. Dotyczy tej samej kwestii: „W skład Komisji Krajowej wchodzą: przewodniczący regionów jako 50 proc., pozostałe 50 proc. członków KKP wybiera zjazd”.

Proszę państwa, tak, to rzeczywiście… Rzeczywiście to jest… Ja dostałem ten wniosek w tej chwili, nie czytałem go przedtem i przepraszam państwa za to. Czytam go również po raz pierwszy.

Jeszcze tutaj jest kilka takich wniosków, które przyszły w tej chwili, jeszcze ich jest cztery, wobec tego nie będę ich teraz czytał, bo jest możliwość tu jakiejś pomyłki.

Proszę państwa, odnośnie Prezydium Krajowej Komisji, to znaczy jesteśmy na stronie 7 naszych wariantów. Jest takie uzupełnienie, jako osobny wariant oprócz tych trzech wariantów: „W skład Prezydium Krajowej Komisji wchodzą członkowie wybierani spośród Krajowej Komisji przez zjazd”. Nic więcej: „członkowie wybierani spośród Krajowej Komisji przez zjazd”. Bez żadnych zasad poza tym.

Kto z państwa jest za dopisaniem takiego wariantu na górze strony 7? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciwko temu.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

To była propozycja pana Tomasza Szałeckiego z Regionu Toruń, i ten sam pan ma jeszcze jedną propozycję, w związku z tym podam państwu. Mianowicie jest to propozycja nie nowego wariantu, ale jest to propozycja uzupełnienia ogólnego, jeśli chodzi o powoływanie Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej. A więc wygląda to tak: „Członkiem Prezydium Krajowej Komisji nie może być przewodniczący regionu”. Jest to taka propozycja, która częściowo będzie wchodziła w pozostałe warianty. „Członkiem Prezydium Krajowej Komisji nie może być przewodniczący regionu”. Taka propozycja.

Kto z państwa jest za tą propozycją? [oklaski] Dziękuję bardzo. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tą propozycją [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, oczywiście to dotyczy wpisania propozycji, a nie jej uchwalenia. My ją tylko wpisujemy do naszej ankiety, wpisaliśmy ją na naszą ankietę. Przypominam państwu, tak jak to powiedział kolega z Komisji Statutowej, że rozdział IV jest przygotowany w innej postaci niż poprzednie rozdziały i nasze głosowania będą miały charakter sondażowy.

Proszę państwa, przechodzimy do następnej sprawy. Dotyczy ona sposobu powoływania przewodniczącego Komisji Krajowej. Tutaj jest taki wariant – oprócz tego który państwo macie na stronie 7j swoich materiałów – jest wariant następujący: „Przewodniczącego Komisji Krajowej i dwóch jego zastępców wybiera zjazd krajowy spośród delegatów na zjazd”. Powtarzam, proszę państwa, proszę się uspokoić, proszę o spokój. Treść ewentualnego nowego wariantu jest następująca: „Przewodniczącego Komisji Krajowej i dwóch jego zastępców wybiera zjazd krajowy spośród delegatów na zjazd”.

Kto z państwa jest za wpisaniem takiego wariantu? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Niestety, musimy liczyć.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, jeszcze raz powtarzam. Głosujemy nad tym, czy dopisać na stronie 7 naszych materiałów odnośnie sposobu powoływania przewodniczącego Komisji Krajowej następujący wariant…

[Brak fragmentu nagrania]

[PD 1kzd_1t_25a_19810909 – 18 minut 43 sekundy]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Mogę podać wynik.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za tym wnioskiem, aby krajowy zjazd wybierał przewodniczącego i dwóch zastępców, głosowało 354, przeciw 305. A więc wniosek wpisujemy [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, a więc w środku strony 7, pod tytułem „Sposób powoływania przewodniczącego Komisji Krajowej” wpisujemy: „Przewodniczącego Komisji Krajowej i dwóch jego zastępców wybiera zjazd krajowy spośród delegatów na ten zjazd”.

Proszę państwa, przystępujemy do następnej sprawy: do komisji rewizyjnej. Kolega Aleksander Aniołczyk z Ziemi Łódzkiej proponuje w części dotyczącej komisji rewizyjnej, w wariancie pierwszym, po słowach „działalność organizacyjno-administracyjną” dopisać „tylko w sprawach gospodarczo-finansowych”. Proszę państwa, byłby to wariant trzeci. Byłby to wariant numer trzy. Ten wariant byłby identyczny z wariantem numer jeden, tyle że po słowach „działalność organizacyjno-administracyjną” należałoby dopisać: „tylko w sprawach gospodarczo-finansowych”.

Proszę państwa, kto jest za wpisaniem tego wariantu? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za… Przeciw temu. Przeciw!

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

A więc nie wpisujemy.

Następna sprawa dotyczy również komisji rewizyjnej. I jest taka propozycja pana Aleksandra Małachowskiego z Mazowsza: w obu wariantach należy wstawić zastrzeżenie, iż członkowie komisji rewizyjnej wszystkich szczebli nie mogą pełnić żadnych innych funkcji na tym samym szczeblu władz związkowych”.

Proszę państwa, a więc jest to zupełnie osobna uwaga, pozawariantowa. Dotyczy jednak komisji rewizyjnej, a więc wpisalibyśmy ją na końcu tego podrozdziału „Komisje rewizyjne”.

Kto z państwa jest za dopisaniem tej propozycji? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Dyktuję państwu zapis: na końcu podrozdziału „Komisje rewizyjne”, na stronie 7 wpisujemy, w obu wariantach należy wstawić zastrzeżenie, iż: „członkowie komisji rewizyjnych wszystkich szczebli nie mogą pełnić żadnych innych funkcji na tym samym szczeblu władz związkowych”.

Przechodzimy do następnej sprawy. Odwracamy kartkę. Następna sprawa dotyczy zwoływania zjazdu krajowego. I jest takie uzupełnienie do zapisu, który mamy na górze strony 8: „W ciągu kadencji zjazd odbywa dwie sesje zwyczajne. Na początku kadencji sesję sprawozdawczo-wyborczo-programową oraz w środku kadencji sesję sprawozdawczo-programową”. A więc jest zapis o dwóch sesjach zjazdu w czasie kadencji.

Kto jest za uzupełnieniem zapisu w podrozdziale „Kadencja i sposób zwoływania zjazdu krajowego”? Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za wpisaniem tej wersji.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, na końcu podrozdziału pod tytułem: „Kadencja i sposób zwoływania zjazdu krajowego” dopisujemy: „W ciągu kadencji zjazd odbywa dwie sesje zwyczajne. Na początku kadencji sesję sprawozdawczo-wyborczo-programową – powtarzam – na początku kadencji sesję sprawozdawczo-wyborczo-programową oraz w środku kadencji sesję sprawozdawczo-programową”.

Następna sprawa dotyczy sądu związkowego na tej samej stronie 8. Sprawę tę zgłosił kolega Mieczysław Gruda z Pomorza Zachodniego. Kwestia ta brzmi tak: „Konieczne jest ustalenie kompetencji i działania sądu związkowego. Dotyczy to m.in. określenia spraw, które mogą być przez sąd rozpatrywane, terminów zgłaszania wniosków i terminów przedawnienia, sposobu powoływania arbitrów, ustalenia składu orzekającego, prowadzenia rozprawy i orzekania, odwoływania od orzeczeń sądu – ponieważ powinna istnieć zawsze dwuinstancyjność, terminów uprawomocniania się orzeczeń sądu i wnoszenia odwołań, egzekwowania orzeczeń prawomocnych. Sprawa powyższa jest bardzo ważna, ponieważ sąd związkowy będzie organem, który strzec będzie interesów związkowców przed niesłusznymi decyzjami podejmowanymi przez instancje związkowe. Umożliwi to również ograniczenie ewentualnych sporów rozpatrywanych przez sądy powszechne względnie sądy pracy”. A więc jest to właściwie kontrpropozycja do tego, co zapisane jest pod rozdziałem „Sąd związkowy”, gdyż tam podaje, iż sąd związkowy wybiera walne zebranie delegatów i uchwala tryb oraz regulamin jego działania. Komisja statutowa prosi o głos w tej sprawie.

[PD 1kzd_1t_25a_19810909 – 28 minut 58 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, w imieniu Komisji Statutowej. Otóż w poprzednich głosowaniach przedpołudniowych myśmy skreślając kompetencje sądów, również już rozstrzygnęli tę sprawę, że sądów nie będziemy do statutu wprowadzali. Sprawa jest zamknięta [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ten wniosek też wpłynął w tej chwili. Musimy przegłosować sprawę następującą, ponieważ jest to wniosek formalny, bo w takim trybie go przyjęliśmy: czy uznajemy wyjaśnienie Komisji Statutowej jako jednoznaczne.

Kto jest za tym oświadczeniem? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów przyjęła wyjaśnienie Komisji Statutowej.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, w trakcie głosowania na temat zamknięcia dyskusji wpłynęło 7 wniosków formalnych. Większość z nich jest pisana w wielkim pośpiechu, ale chcielibyśmy je jednak umieścić i przedyskutować od razu, wobec tego bardzo przepraszam, jeśli będę się zacinał przy czytaniu.

Pierwsza sprawa, pan Lech Dymarski z Wielkopolski: „W skład Komisji Krajowej wchodzą – a więc propozycja dotyczy Komisji Krajowej, otwieramy na stronie 6: „Powoływanie Komisji Krajowej” – a) przewodniczący zarządów regionów i osoby wybrane przez WZDR według zasady proporcjonalności, b) osoby wybrane przez zjazd krajowy. Tworzą one funkcyjną część Komisji Krajowej, tzw. Sekretariat. Prezydium nie wybiera się”. Taka jest propozycja. Może ja ją na wszelki wypadek jeszcze raz przeczytam, bo jest długa, żeby była sprawa jasna: „W skład Komisji Krajowej wchodzą”.

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_25a_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_25b_19810909]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

…W sumie tworzą one funkcyjną część Komisji Krajowej, Sekretariat. Prezydium nie wybiera się”.

Kto jest za wpisaniem takiego wariantu odnośnie powoływania Komisji Krajowej? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciwko temu wnioskowi.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Następna sprawa. Przepraszam państwa, dotyczy to, jak widzę, również Komisji Krajowej: „W skład Komisji Krajowej wchodzą przewodniczący regionów” i to jest jeden, i dwa: „według klucza na 250 tys. po jednym delegacie, jako uzupełnienie Komisji Krajowej”. A więc jeden: przewodniczący regionów – wszyscy. I następnie wchodzą według klucza: jeden członek Komisji Krajowej na 250 tys. Pozostałe uzupełnienie Komisji Krajowej.

Kto z państwa jest za dopisaniem takiego wariantu? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów odrzuciła ten wniosek.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, jest tutaj uzupełnienie do wariantu piątego, jeśli chodzi o wybór Komisji Krajowej, powoływanie Komisji Krajowej. A więc będzie to oczywiście też kolejny wariant, byłby to też wariant siódmy, gdybyśmy go przegłosowali. I wariant jest taki: tak jak wariant piąty, a więc: „Krajową Komisję wybierają walne zebrania delegatów regionów spośród delegatów regionów na zjazd. Liczbę osób wybieranych przez WZDR ustala zjazd proporcjonalnie do liczby członków związku w regionie”. I uzupełnienie: „Przewodniczący zarządu regionu wchodzi w skład Komisji Krajowej”.

Kto z państwa jest za wpisaniem tego wariantu? Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Bardzo państwa przepraszam, ja w tej chwili dostałem tę karteczkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciwko temu wnioskowi.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Jeszcze są cztery kartki – musimy je przeczytać. Są to wnioski formalne. Następna sprawa, widzę: Prezydium Krajowej Komisji. I proponują uzupełnienie wariantu pierwszego. Jest to pan Henryk Wujec z Mazowsza. Uzupełnienie wariantu pierwszego, a więc byłby to wariant czwarty w sumie. Wariant pierwszy brzmi: „Przez zjazd. Ilość członków prezydium określa zjazd”. I tu pisze tak: „Przez zjazd. Prezydium składa się z przewodniczącego, dwóch wiceprzewodniczących, sekretarza, rzecznika prasowego, skarbnika i pozostałych członków prezydium. Liczbę członków prezydium określa zjazd”.

Kto z państwa jest za wpisaniem tego wariantu? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Przepraszam, decyzja?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek oddalono zdecydowaną większością.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Następna sprawa, również Prezydium Krajowej Komisji. Uzupełnienie wariantu pierwszego w sprawie powoływania Prezydium Krajowej Komisji. Henryk Siciński z Wielkopolski Południowej: „Prezydium Krajowej Komisji odwołuje lub powołuje na wakujące miejsce w Prezydium Krajowej Komisji Komisja Krajowa, po uzgodnieniu decyzji z połową regionów obejmujących co najmniej połowę członków związku”.

Proszę państwa, kto jest za takim wariantem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów odrzuciła ten wniosek.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Mam jeszcze dwa warianty, ale przedtem oddaję na chwilę głos koledze

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, w tej chwili Komisja Statutowa zwróciła nam uwagę na jeden fakt, że nowe, napływające wnioski nie są tymi, które odrzuciła komisja, tylko zupełnie świeżymi wnioskami. A to, proszę państwa, nie jest zbyt uczciwe. Był wczoraj komunikat Komisji Statutowej, żeby wszystkie możliwe warianty koledzy przedłożyli do godziny 20.00. Prawda, było coś takiego? [oklaski] Następnie, przepraszam, następnie w Komisji Statutowej odbyto w końcu parę godzin pracy, gdzie się ścierały różne poglądy i z wielkim trudem wypracowano te warianty. Jeżeli komuś odrzucono wariant w komisji, to oczywiście powinien mieć prawo do wotum separatum, bo nie komisja uchwala statut, ale zjazd. Ale jeżeli ktoś nie zgłosił wczoraj o godz. 20.00 pewnego wariantu i dziś mu się przypomniało, to przepraszam bardzo, ale nam zabiera czas. W związku z powyższym stawiam w imieniu Komisji Statutowej i prezydium wniosek, że będą głosowane wyłącznie takie warianty, które były zgłoszone do godz. 20.00, a komisja je odrzuciła. Będzie to forma odwołania się od odrzucenia przez komisję.

Proszę przegłosować wniosek formalny następującej treści: „Prezydium rozpatruje wyłącznie takie poprawki i warianty, które stanowią wotum separatum względem stanowiska komisji, które… przepraszam, które zostały uprzednio odrzucone przez Komisję Statutową, a były złożone w terminie do godz. 20.00 dnia 6 września”. Proszę o przegłosowanie…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję. W tej sytuacji, proszę państwa, tryb postępowania będzie następujący: wszystkie wnioski, które dotyczą nowego zapisu, będą musiały być uprzednio sygnowane przez szefa Komisji Statutowej, który tam siedzi, z potwierdzeniem, że wniosek był rejestrowany i został przez komisję odrzucony. Sekretariat będzie nam tylko takie wnioski przekazywał. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, tego ostatniego wniosku – bo w międzyczasie mogliśmy jeden odłożyć, bo był już zrealizowany wcześniej, pokrywały się dwa wnioski, został ostatni – tego już nie zweryfikujemy, tylko podamy go państwu. Dotyczy komisji rewizyjnej i brzmi tak: „Wariant trzeci: »Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową i administracyjną Komisji Krajowej, jej prezydium oraz zgodność działań Komisji Krajowej i jej prezydium ze statutem i uchwałami zjazdu krajowego«”.

Kto z państwa jest za tą propozycją? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Proszę państwa, na tym skończyliśmy…

Przepraszam bardzo, werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciwko temu.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Oddaję głos na chwilę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Ja mam jeszcze komunikat. Więc nadal nie zgłosiły kandydatur do Komisji Skrutacyjnej następujące regiony: Olsztyn, Elbląg, Ziemia Sandomierska, Włocławek, Leszno, Sieradz, Kutno, Tarnobrzeg, Giżycko. Przypominam jeszcze raz, każda delegacja typuje jednego członka Komisji Skrutacyjnej, właściwie kandydata, bo jak uchwalimy, to będzie komisja, na piętnastu delegatów swoich. Więc co piętnastego delegata odsyła jako kandydata do Komisji Skrutacyjnej. Przypominam jeszcze raz kolegom przewodniczącym zespołów regionalnych o tej sprawie. Proszę tego dopilnować. W ten sposób obojętne, czy będą głosowania czy nie, dziś jeszcze powołamy Komisję Skrutacyjną.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, teraz powinniśmy przystąpić do głosowania sondażowego propozycji zgłoszonych przez Komisję Statutową odnośnie rozdziału IV oraz wszystkich propozycji, które zatwierdziliśmy przed chwilą. Przedtem wpłynął jednak wniosek formalny. Brzmi on tak: „W związku z podaniem nowych propozycji statutowych wnoszę o wznowienie dyskusji tylko na temat nowych, przyjętych wstępnie poprawek”. Andrzej Krajewski z Mazowsza wnosi o wznowienie dyskusji na temat nowo wprowadzonych poprawek.

Kto z państwa jest za wznowieniem dyskusji na ten temat? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciwko temu wnioskowi.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, uzgodnione zastało w naszej stołówce, że możemy przerwę kolacyjną rozpocząć o godzinie 19.30. Chciałbym, żebyście państwo zaaprobowali tę propozycję, abyśmy mogli jeszcze przegłosować w tej chwili te poprawki, przepraszam, te sondaże Komisji Statutowej i mogłaby ona przystąpić po prostu do pracy redakcyjnej. Chodzi o przerwę kolacyjną o godzinie 19.30.

Kto z państwa jest za przerwą kolacyjną o godz. 19.30? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za przerwą kolacyjną o godz. 19.30.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę komunikat.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, ja mam jeszcze raz taką prośbę, żeby nas nie zarzucać wnioskami formalnymi, zanim się nie sprawdzi, co jest grane, dobrze! No, znowu pan Janusz Rejdych z Okręgu Śląsko-Dąbrowskiego pisze: „Protestuję przeciw traktowaniu masy wniosków merytorycznych za wnioski formalne”. Jeszcze po raz trzeci albo czwarty odczytam następującą sprawę, że uchwaliliśmy to na początku, dzisiaj około godziny 9.30 chyba: „Dyskusji i głosowaniu podlegają wersje i warianty opublikowane przez Komisję Statutową. Wprowadzenie nowej wersji odbywa się w trybie takim, jak wniosek formalny złożony przed zamknięciem dyskusji”. Tośmy uchwalili i była o tym mowa dwa razy. Proszę, zanim ktoś napisze coś, to żeby jednak spytał kolegów, co się dzieje, że tak jest, dopiero jak nie uzyska wyjaśnień, to pisał do nas. Bo nawet to napisanie same, to tutaj koledzy muszą nad tym pracować, muszą z nim się kłócić, spierać. No, po co nam to! Dziękuję. Przepraszam.

[GŁOSOWANIE SONDAŻOWE DOTYCZĄCE POPRAWEK

DO ROZDZIAŁU IV]

[PD 1kzd_1t_25b_19810909 – 12 minut 42 sekundy]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przystępujemy wobec tego do głosowania. W tym głosowaniu mamy wypracować nasze stanowisko wobec rozdziału IV statutu, dotyczącego władz związkowych. Najpierw będziemy głosowali oczywiście warianty powoływania Komisji Krajowej. Mamy tutaj sześć wariantów. Zgodnie z przyjętym przed południem trybem postępowania, w pierwszej kolejności głosujemy, czy w stosunku do obowiązującego obecnie statutu wprowadzamy poprawki, czy nie. A więc pierwsze głosowanie dotyczy poprawki numer 6 – wariantu, przepraszam, numer 6, który niejako przeciwstawiamy reszcie wariantów. Chodzi o to, czy w ogóle wprowadzamy poprawki do statutu odnośnie powoływania Komisji Krajowej.

Kto z państwa jest za wprowadzeniem poprawek do statutu odnośnie powoływania Komisji Krajowej? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za wprowadzeniem poprawek do statutu w części czwartej.

[GŁOSOWANIA DOTYCZĄCE PIĘCIU WARIANTÓW ZMIAN

W ROZDZIALE IV STATUTU]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, pozostało nam wobec tego pięć wariantów, gdyż wariant nr 6 odpadł. Będziemy głosowali kolejno wszystkie pięć wariantów. I będziemy każdorazowo liczyli głosy. Przepraszam bardzo, tu jeszcze jest uwaga.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, ja chciałem zwrócić uwagę na jedną bardzo istotną sprawę, która nie wiem, czy w referacie Komisji Statutowej znalazła wyraz, nawet jak znalazła, to warto przypomnieć. Wariant czwarty i piąty mówią o tym, że członków Komisji Krajowej wybiera walne zebranie delegatów regionu. Gdyby uchwalić to, to proszę się tym nie zrażać, że dopiero będziemy musieli robić walne zebrania w regionie, gdyż wtedy zgodnie z materiałami, które robił OPSZ, wzięlibyśmy przepis przejściowy, że za pierwszym razem tego wyboru dokonałyby odpowiednie delegacje, które tutaj są po prostu, a od następnej kadencji dopiero byłoby inaczej. Gdyż faktycznie przyjęcie tego wariantu dosłownie oznaczałoby konieczność odbycia w tej chwili nowych walnych zebrań delegatów regionu. Ale tym się proszę nie sugerować. Dziękuję.

I proszę Komisję Statutową, żeby miała w zanadrzu tego typu wariant, jeżeli to przegłosujemy. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, jest następująca zasada: przy przegłosowywaniu 5 wariantów będziemy głosowali kolejno wszystkie 5 wariantów. Każdy z państwa dysponuje tylko jednym głosem. Wszystkie głosy będziemy liczyć, a następnie będziemy odrzucać najsłabsze warianty i głosować ponownie warianty najsilniejsze. Jest to jedyny sposób na wybranie, rzeczywiste wybranie najlepszego wariantu. Powtarzam jeszcze raz, każdy z państwa ma jeden głos, głosujemy kolejno na 5 zaprezentowanych wariantów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę o ciszę, proszę państwa, w czasie głosowania obowiązuje cisza.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, prosimy również służbę porządkową o niewypuszczanie delegatów z sali w tej chwili w miarę możności, o ograniczenie wyjścia. Proszę państwa, przystępujemy do głosowania pierwszego wariantu. Jest słuszna uwaga, aby zapowiedzieć, że prosimy wszystkich delegatów na salę. Proszę służbę porządkową, która znajduje się w kuluarach, aby zwołała wszystkich delegatów na salę.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, tryb głosowania… Przepraszam! Tryb głosowania został ustalony na samym początku i już go nie będziemy zmieniać w tej chwili, bo jest wniosek kolegi Kropiwnickiego z Regionu Łódzkiego, żeby zmienić tryb głosowania. Uchwaliliśmy na samym początku i proponowałbym, żeby nie robić uchylenia tej uchwały w tej chwili. Proszę przystąpić do głosowania.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę o spokój. Proszę państwa, głosujemy za wariantem pierwszym. Kto z państwa jest za przyjęciem rozwiązania wariantu pierwszego? Proszę o liczenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

W sprawie powołania Komisji Krajowej wariant pierwszy. Za tym wariantem głosowało 259 delegatów.

Podaję wyniki głosowania nad wariantem drugim. Za wariantem drugim sposobu powoływania Komisji Krajowej głosowało 107 delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę odczytać wyniki z tablic dla wariantu trzeciego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy 2…

[Brak fragmentu nagrania]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głosujemy za wariantem czwartym. Kto z państwa jest za przyjęciem wariantu czwartego?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki głosowania w sprawie powołania Komisji Krajowej według wariantu trzeciego. Za tym wariantem głosowało 38 delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę odczytać wyniki dla wariantu czwartego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 13, drugi – 2, trzeci – 2, czwarty – 9, piąty – 24, szósty – 14, siódmy – 3, ósmy – 26, dziewiąty – 10, dziesiąty – 8, jedenasty – 13, dwunasty – 39, trzynasty – 58, czternasty – 19, piętnasty – 8, szesnasty – 1, siedemnasty – 8, osiemnasty – 0.

[Brak fragmentu nagrania]

Podaję wynik głosowania w sprawie trybu powołania Komisji Krajowej wariant czwarty: za tym wariantem głosowało 257 delegatów [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję, dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy następne głosowanie: sektor pierwszy – 24… To jest nad wariantem piątym. Sektor drugi – 0, trzeci – 0, czwarty – 2, piąty – 1, szósty – 0, siódmy – 0, ósmy – 1, dziewiąty – 5, dziesiąty – 0, jedenasty – 2, dwunasty – 1, trzynasty – 3, czternasty – 0, piętnasty – 3, szesnasty – 9, siedemnasty – 5, osiemnasty – 18.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, tak, pierwszy… Jest tutaj kilka wniosków, proszę państwa, które dotyczą zmiany trybu dyskusji. To znaczy żebyśmy głosowali nad paragrafami itd., itd. Więc ja oświadczam państwu, że naprawdę w momencie, gdybyśmy zmienili teraz tryb, to już żeśmy się nauczyli, trzy żeśmy przeszli fragmenty statutu w jednym trybie. Tutaj wszyscy twierdzą, że to zapominają itd. No znowu, proszę państwa, jeżeli jesteśmy do tej dyskusji jako tako przygotowani, przecież każdy delegat może sobie notować, robić uwagi, a z kolei każdy mówca, który coś uzasadnia, tak swoją wypowiedź systematyzować, żeby było wszystko o key. Tak że apelowałbym o to, żeby tego typu wniosków nie składać, to nam tylko utrudni pracę, a nie ułatwi. Proszę… Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki głosowania nad wariantem piątym trybu powoływania Komisji Krajowej. Za tym wariantem głosowało 74 delegatów.

[PD 1kzd_1t_25b_19810909 – 24 minuty 3 sekundy]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, powtarzamy jeszcze raz wyniki głosowania nad wszystkimi pięcioma wariantami. Prosimy Komisję Skrutacyjną o sprawdzanie. Pierwszy wariant – 259, drugi wariant – 107, trzeci wariant – 38, czwarty wariant – 257, piąty wariant – 74.

Odnośnie dalszego głosowania propozycja jest następująca: ponieważ wariant drugi, wariant trzeci i wariant piąty w sumie wszystkie trzy warianty mają mniej głosów niż wariant czwarty i pierwszy oczywiście też, ale wariant czwarty ma mniej niż pierwszy, proponujemy odrzucić wszystkie trzy te warianty z małą ilością głosów i pozostawić tylko dwa, bo gdyby nawet wszyscy państwo z tych trzech wariantów skierowali się… [oklaski]. Dziękuję bardzo. Sprawa jest jasna. Pozostały wobec tego wariant numer 1 i wariant numer 4.

Proszę państwa, głosujemy nad dwoma wariantami: numer 1 i numer 4. I liczymy głosy. Proszę państwa, kto z państwa jest za wariantem numer 1?

Proszę liczyć głosy. Proszę liczyć głosy [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Ja proszę wszystkich o ciszę, i nie klaskać. Proszę zachować spokój, i widownię, i kolegów.

[Brak fragmentu nagrania]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przystępujemy do głosowania nad wariantem numer 4. Kto z państwa jest za wariantem numer 4? Proszę liczyć głosy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę o spokój! Podaję wynik drugiego głosowania nad wprowadzeniem wariantu pierwszego sposobu wyboru Komisji Krajowej. Za tym wariantem wypowiedziało się 403 delegatów [oklaski].

Sumujemy wyniki głosowania nad wariantem 4. Sektor pierwszy – 36, drugi – 2, trzeci – 2. Proszę o spokój! Czwarty – 17, piąty – 24, szósty – 13, siódmy – 8, ósmy – 27, dziewiąty – 28, dziesiąty – 11, jedenasty – 13, dwunasty – 40, trzynasty – 60, czternasty – 17, piętnasty – 18, szesnasty nie widzę, siedemnasty – 17, osiemnasty nie widzę. Proszę wyraźnie napisać osiemnasty sektor i szesnasty. Szesnasty – 13, osiemnasty – 15.

Podajemy wynik głosowania jawnego w sprawie powołania Komisji Krajowej według wariantu czwartego Za tym wariantem wypowiedziało się 361 delegatów [oklaski]. Wobec powyższego żaden wariant nie otrzymał wymaganej większości.

[KOMUNIKAT O ROZPOCZĘCIU PRACY PRZEZ TV BIPS]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Po tych emocjach ja mam krótki komunikat dla państwa: „Od wczoraj pracuje pierwsza ekipa telewizyjna Solidarności. Pomimo przeszkód… [oklaski]. Ale to jeszcze nie koniec komunikatu, pomimo przeszkód stawianych przez Urząd Celny w końcu otrzymaliśmy sprzęt. Rejestrująca obrady naszego zjazdu telewizyjna ekipa BIPS składa się z fachowców, operatorów i dźwiękowców, dotychczas pracowników gdańskiego ośrodka telewizji. Możemy mieć nadzieję, że jest… [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego kzd_1t_25b_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_26a_19810909]

[GŁOSOWANIE SONDAŻOWE WARIANTÓW ZAPISÓW

STATUTU DOTYCZĄCYCH TRYBU WYBORU PREZYDIUM KK]

[Oklaski] Przystępujemy do głosowania na temat wersji określania naszych władz związkowych. Na stronie 7 warianty powoływania Prezydium Komisji Krajowej. Tutaj są trzy warianty. Przypominam państwu, że to, co dopisaliśmy na końcu, to jest uzupełnienie dotyczące właściwie wszystkich wariantów. A więc mamy trzy warianty. Proszę państwa, proszę o spokój i proszę nie opuszczać sali. Proszę państwa…

W imieniu Komisji Statutowej, proszę bardzo.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, chciałem w imieniu Komisji Statutowej zapytać w związku z wynikami głosowania odnośnie wariantów: czy oznacza to, że żaden z wariantów nie przeszedł i pozostaje wariant statutowy, czy też proszę pozwólcie, że dokończę – czy też ten, który uzyskał…

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, przepraszam, odbieram koledze głos. Przepraszam, odbieram głos. Proszę państwa, zgodnie z zasadą, jaką przyjęliśmy, głosowaliśmy warianty. Wybrano ten, który odpowiadał największej liczbie osób. Komisja zrobi poprawkę i poprawka musi uzyskać 449. Jeżeli nikt…

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Rozumiem.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Przepraszam, proszę o ciszę. Jeżeli mamy – 403 głosy za nią były – ale przecież jak będziemy głosowali poprawkę, to nie wiadomo, może część kolegów z innych wariantów, z tego wariantu czwartego do niej dołączy. Jak nikt nie dołączy, to nie przejdzie i zostanie to, co było w statucie, bo poprawki nie będzie, koniec.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

W tym kierunku szło moje pytanie. Komisja chciała mieć jasność odnośnie tej sprawy.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę kontynuować obrady. Proszę kontynuować obrady. Odebrałem głos.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Rozpoczynamy głosowanie nad wariantami powoływania Prezydium Komisji Krajowej. Proszę państwa, kto jest za wariantem pierwszym? [gwar]. Państwo prosicie o czytanie, proszę bardzo. Wariant pierwszy brzmi: „Prezydium Komisji Krajowej powoływane jest przez zjazd. Ilość członków prezydium określa zjazd”. Kto z państwa jest za tym wariantem? Proszę państwa, ponieważ nie wszystkie sektory policzyły głosy i proszą o powtórzenie – powtarzam jeszcze raz: kto z państwa jest za pierwszym wariantem?

Proszę liczyć głosy w sektorach.

[Brak fragmentu nagrania]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

[Brak początku wypowiedzi] …głosowania w sprawie trybu powołania prezydium – wariant pierwszy. Za tym wariantem opowiedziało się 89 delegatów.

Sumujemy następne głosowanie: sektor pierwszy – 48, sektor drugi – 17, trzeci – 28, czwarty – 24, piąty – 33, szósty – 22, siódmy – 24, ósmy – 26, dziewiąty – 31, dziesiąty – 22, jedenasty – 34, dwunasty – 45, trzynasty – 44, czternasty – 22, piętnasty – 27, szesnasty – 22, siedemnasty – 17, osiemnasty – 19 głosów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Kto…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki głosowania w sprawie powoływania Prezydium Krajowej Komisji według wariantu drugiego. Za tym wariantem głosowało 505 delegatów [oklaski].

Sumujemy głosowanie nad wariantem trzecim.

[Brak fragmentu nagrania]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę, proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Za tym wariantem głosowało 147 delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przeszedł wariant drugi. Proszę państwa, następne zdanie to jest uzupełnienie do całego podrozdziału. Brzmi ono tak: „Członkiem Prezydium Komisji Krajowej nie może być przewodniczący regionu”.

Głosujemy za wpisaniem tego albo za niewpisaniem. Przy czym jest to… [gwar]. Proszę państwa, przepraszam bardzo, rzeczywiście to już było głosowane i zostało wpisane większością głosów. Przepraszam bardzo, pomyliłem się. To możemy zostawić. To nie jest wariant, tylko jest osobne zdanie.

Przechodzimy do sprawy następnej, to jest kwestia wyboru, powoływania przewodniczącego Komisji Krajowej. Tu sprawa wygląda tak: zatwierdziliśmy już wcześniej – na stronie 5 naszych materiałów, mniej więcej w środku, paragraf 9 dotychczasowego statutu, punkt 4 po wykreśleniu: „z wyjątkiem przewodniczącego Krajowej Komisji”, „z wyjątkiem Przewodniczącego Krajowej Komisji” wykreśliliśmy i w związku z tym sprawa przewodniczącego Krajowej Komisji jest rozstrzygnięta. Jest on wybierany poprzez zjazd krajowy spośród delegatów na ten zjazd. Pozostaje jeszcze kwestia dwóch jego zastępców. I to musimy teraz przegłosować, żeby sprawa była jasna. Tamta sprawa już jest rozstrzygnięta.

Proszę państwa, kto jest za tym, żeby dwóch zastępców przewodniczącego KKP wybierał zjazd krajowy? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę podać werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Będziemy musieli liczyć głosy. Ale ta sprawa była głosowana tak samo jak to, że członkiem prezydium nie może być przewodniczący regionu. Te dwie sprawy były głosowane już przedtem [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy Komisja Statutowa może wyjaśnić tę sprawę?

Proszę państwa, tu jest sprawa sporna. Dlatego że na stronie poprzedniej, o której mówiłem państwu, w punkcie 4 paragrafu 9 mamy już wyeliminowany problem przewodniczącego. Chodzi tylko o to, żeby teraz ten wariant potwierdzić jeszcze raz jako wpisanie dodatkowej uwagi dla sporządzania nowego zapisu [gwar]. Chwileczkę, proszę państwa, Komisja Statutowa to wyjaśni zaraz.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, myśmy w głosowaniach rozstrzygnęli dwie sprawy odnośnie wpisania do rozwiązań wariantowych – dwie kwestie. Jedną dotyczącą tego, że przewodniczący zarządów regionów nie mogą wchodzić do prezydium, i drugą sprawę, że również głosować będziemy kwestię wyboru dwóch wiceprzewodniczących. Obie te sprawy zostały rozstrzygnięte w tym sensie, że je wpisujemy do wariantów, które podlegają głosowaniu. Obecnie obie te sprawy powinny być merytorycznie przegłosowane – jedna i druga [oklaski].

[Brak fragmentu nagrania]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_26a_19810909 – 10 minut 34 sekundy]

STANISŁAW KOCJAN (?) – prowadzący obrady

[Brak początku wypowiedzi] Czy przewodniczący zarządów regionalnych mogą wchodzić w skład Prezydium Komisji Krajowej? Kto jest za tym, proszę o podniesienie mandatu [gwar]. Aha, kto jest… Przepraszam bardzo. Tu jest tekst poprawiony: „Członkiem Prezydium KKP nie może być przewodniczący zarządu regionu”. Czy tekst jest zrozumiały? [gwar]. A to jeszcze jednak niepoprawnie. „Członkiem Prezydium KKP nie może być przewodniczący zarządu regionu”. Teraz wszystko jasne! Kto jest za tak sformułowaną poprawką, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę sektorowych o liczenie… Proszę o zliczanie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Może przedtem podam wynik głosowania poprzedniego, kto jest za tym, żeby zjazd wybrał dwóch wiceprzewodniczących. Więc za tym wnioskiem głosowało 378 delegatów, przeciw temu wnioskowi – 326.

STANISŁAW KOCJAN (?) – prowadzący obrady

Proszę zliczyć.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 64…

[Brak fragmentu nagrania]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, poczekamy jeszcze na ogłoszenie wyników.

Proszę państwa, w międzyczasie komunikat: „Krajowa Komisja Koordynacyjna Pracowników Filmu i Zarząd Regionalny Ziemi Łódzkiej Solidarności wystąpiły z inicjatywą produkcji kroniki filmowej Solidarności. Numer pierwszy przedstawiał będzie I turę zjazdu i może być wyświetlany w kinach w czasie trwania II tury zjazdu, jeżeli zarządy regionalne zakupią kopie. W sprawie zakupu kopii kroniki można zwrócić się do Zarządu Regionalnego Ziemi Łódzkiej. Orientacyjny koszt kolorowej kopii ok. 30 tys. zł” [oklaski].

Już będą wyniki…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję, tak. Podaję wyniki głosowania w sprawie rozdziału IV statutu: czy członek Prezydium Krajowej Komisji może być przewodniczącym zarządu regionu… [gwar]. Członek Prezydium Krajowej Komisji nie może być przewodniczącym zarządu regionu. Za tym wnioskiem głosowało 594, przeciw 100. Stu delegatów głosowało przeciw.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, spotykamy się o godz. 21.00.

[Przerwa w obradach]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

[Brak fragmentu nagrania]

…sektorem pierwszym i piątym proszę się już tam nie gromadzić. Bardzo państwa prosimy o zajęcie miejsc.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD

Proszę delegatów o zajmowanie miejsc na sali obrad, bardzo proszę delegatów o zajmowanie miejsc na sali obrad. Jest już godz. 21.08. Bardzo proszę koleżanki i kolegów delegatów o zajmowanie miejsc na sali obrad. Jest już godz. 21.08.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Halo, halo. Przypominamy dziennikarzom, że proszę nie przeszkadzać w obradach. Prosimy wszystkich o szybkie zajmowanie miejsc. W trakcie zajmowania miejsc ja wyjaśnię parę pytań, które były tutaj, w kuluarach, zanim wszyscy zajmą miejsca. Bardzo o to proszę, ale proszę bardzo, bardzo deprymuje, jeżeli podczas wyjaśniania widać czyjeś plecy. Bardzo prosimy ekipy telewizyjne o nieprzeszkadzanie w obradach. Bardzo proszę.

Proszę państwa, ja chciałbym wyjaśnić parę wątpliwości, które wpłynęły w czasie przerwy. Po pierwsze, zapytywano w sprawie dotyczącej przewodniczącego i wiceprzewodniczących. Oczywiście każda z tych osób [jest] członkiem prezydium. Trudno z prezydium eliminować którąś z tych osób. To jest pierwsza sprawa. Po drugie, były pewne wątpliwości czy nieporozumienia, niezrozumienie sprawy, jeśli chodzi o ostateczną wersję głosowania nad statutem. Przypominamy…

Halo… Służbę techniczną proszę o uruchomienie ostatnich kolumn, z lewa i z prawa. Bardzo proszę, bo tam nic nie słychać, bardzo proszę. Chwileczkę zaczekamy, koledzy muszą włączyć, bo jeżeli będą napływały później wątpliwości, to trudno coś wyjaśnić. Bardzo prosimy służbę porządkową o umożliwienie nam obrad, a tym samym o zaproszenie fotoreporterów do kuluarów. Bardzo proszę zaprosić grzecznie, ale stanowczo.

Proszę państwa, pierwsza sprawa przypominam, jaki jest tryb w ogóle uchwalenia statutu. Bardzo proszę o skupienie, żeby nie było ponownych pytań, bo były pytania w stołówce.

Proszę bardzo, co jest z kolumną koło sektora szesnastego – ciągle nie słychać? Koledzy, pierwotnie tej kolumny nie było i były tylko głośniki z przodu. Czy możecie… Chwileczkę, jak będzie spokój na sali.

Bardzo proszę, my najpierw wyjaśnimy, a później dopiero zaczniemy wędrować dalej ze sprawami. Otóż proszę państwa, jak przypominam, Komisja Statutowa łącznie z przewodniczącymi poprzednio zaprezentowała pełen tok ustalania nowych wersji statutu. I teraz chciałbym to jeszcze raz przypomnieć, dlatego że podczas kolacji i tutaj mieliśmy w czasie przerwy masę pytań. Ludzie nie wszystko zrozumieli, i to jest tylko przypomnienie, nic więcej – nie żadnej zmiany reguł.

Pierwsza sprawa, jeśli chodzi o wszystkie paragrafy do rozdziału III włącznie, była to już przyjmowana ostateczna wersja zapisu. Co do tego nie ma wątpliwości, były głosowania dotyczące odpowiednich, kwalifikowanych zgodnie z wymogami statutu, zapisów. Natomiast jeśli chodzi o rozdział IV, to tutaj postępowaliśmy zgodnie z naszymi regułami gry. A mianowicie, po pierwsze, jeżeli zapis wariantu wynikał z zapisu Komisji Statutowej, to już był gotowy wariant. Jeżeli takiego zapisu nie było, to w tym wypadku był to wariant zgłaszany z sali i pierwsze głosowanie nad tym wariantem dotyczyło w ogóle tylko, czy rozpatrujemy ten problem. Jeżeli miał odpowiednią liczbę głosów większością na sali, to był rozpatrywany problem.

I teraz ludzie nie rozumieją jednej rzeczy, że Komisja Statutowa…Te osoby, które tu miały wątpliwość, mogą się takie wątpliwości rodzić dalej, dlatego chcemy to ostatecznie wyjaśnić, że jeżeli to była suma wariantów, to dla Komisji Statutowej, z punktu widzenia każdego z rozwiązań… Jeżeli były to dwa warianty, to odbywały się głosowania dotyczące każdego z tych wariantów. Wariant większy, o większej liczbie głosów pozostawał. Jeżeli to był nawet jeden zapis, a tak to było w jednym z punktów, to ten zapis nadal oni głosowali, ale nie było to ostateczne głosowanie do statutu, dlatego że oni w tej chwili, na podstawie wybranych przy maksymalnej liczbie głosów wariantów, ustalą ostateczny zapis i będzie ten zapis głosowany jako kwalifikowana większość głosów do statutu. I na tym cały dowcip polegał. To znaczy się, że jeżeli w tej chwili to już uzyskało w poprzednim tym głosowaniu i tak znaczną większość głosów, wydaje się, wydaje się, że uzyska przy tym ostatecznym wariancie głosowania – sprawa jest oczywista.

Natomiast nie jest to sprawa jeszcze zamknięta. Nic z rozdziału IV nie ma ostatecznego zapisu, na to nam zwróciła uwagę podczas przerwy Komisja Statutowa. Oni będą pracowali nad tymi zapisami tych wariantów, które uzyskały maksymalną liczbę głosów i przedstawią, wtedy będą te warianty głosowane w sensie ostatecznej kwalifikacji. Jeżeli taki wariant przechodzi, to on zostaje zapisany jako poprawka do statutu. Jeżeli taki wariant nie przechodzi, to w tym momencie taki wariant odpada i zostaje niezmieniony w tym miejscu zapis statutowy. Dziękuję bardzo. To jest wyjaśnienie na podstawie wszystkich konsultacji z Komisją Statutową i na podstawie rodzących się pytań. Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, kolega prowadzi dalej.

[GŁOSOWANIE SONDAŻOWE WARIANTÓW ZAPISÓW STATUTU

DOTYCZĄCYCH KOMISJI REWIZYJNYCH]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_26a_19810909 – 24 minuty 10 sekund]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przechodzimy do komisji rewizyjnej, strona 7. Mamy tutaj dwa warianty. Wariant pierwszy brzmi: „Komisja rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej i jej prezydium oraz ich działalność organizacyjno-administracyjną. Odpowiednie uprawnienia w stosunku do zarządu regionu i jego prezydium…”. Przepraszam bardzo, nie słychać. Z tyłu nieczynne są kolumny. Proszę organizatorów o włączenie kolumn.

Proszę państwa, żebyśmy wiedzieli, kiedy nastąpi moment włączenia, ja będę państwu czytał listę kolejnych telegramów, które wpłynęły na nasz adres i koledzy dadzą znać w momencie, kiedy coś będzie słychać z tyłu.

Kolejny numer na liście 75: Pracownicy Ministerstwa Obrony Narodowej i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, załoga „Pometu” z Poznania, Zarząd Terytorialny NSZZ Rzemiosła Indywidualnego z Gdyni, pracownicy WSS „Społem” z Olsztyna, Zakład Energetyczny Białystok, Komisja Koordynacyjna Solidarności Służby Zdrowia w Lublinie, członkowie Towarzystwa Astrologicznego PAN Kielce, załoga Zakładu Przemysłu Drzewnego Jelenia Góra, Polfa w Poznaniu, Zbyszko Markiewicz z Poznania, „Merinotex” Toruń, emeryci z Zabrza, biskupi: Stefan Bareła[20], Ignacy Tokarczuk[21], ks. Ireneusz Skubiś[22] i Ignacy Kruszyński [oklaski], pracownicy Spółdzielni Ogrodniczej i Pszczelarskiej Warszawa, NSZZ Rzemiosła Indywidualnego Opole, Niezależne Zrzeszenie Studentów Komisja Koordynacyjna Warszawa, twórcy ludowi Nowakowie[23] z Dobrzyc, państwo Bujakowie[24] z Katowic, Urząd Telekomunikacyjny z Koszalina, Liceum Poligraficzne z Poznania, siostry wielkopolanki Poznań, Orbis w Poznaniu, Komisja Zakładowa Przedsiębiorstwa Konserwacji Urządzeń Wodnych i Melioracji Międzyrzec Podlaski. Czy z tyłu już słychać? Bardzo proszę organizatorów o spowodowanie jakiejś tam szybkiej interwencji. Następne telegramy: pracownicy oświaty i wychowania z Wałcza, Kucharczyk Barbara[25] Mazowsze, pacjenci Szpitala Rehabilitacyjnego w Dzierżoniowie, państwo Kaczyńscy[26], Leonard Kozłowski[27] i Barbara Józefowicz[28], Spółdzielnia Inwalidów „Silesia” w Gliwicach, Kolejowe Zakłady Automatyki w Gdyni, Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego w Lublinie, Zakład Gospodarczy Syców, członkowie i działacze Solidarności w Poznaniu. To już jest teraz pozycja 110: Związek Zawodowy Marynarzy i Rybaków Morskich Gdynia, Stacja Meteorologiczna Zakopane, Mech Stefan[29] Warszawa, WPKM Szczecin, Stocznia im. Adolfa Warskiego w Szczecinie, Koło Kombatantów Biuro Krajowe, Komitet Niezależnych Organizacji Francusko-Polskich, Stowarzyszenie Polskich Kombatantów w Danii, Stowarzyszenie Polskich Kombatantów w Niemczech, Zakłady Azotowe we Włocławku, Stefan Korboński[30], Rada Polskiej Jedności w USA, członkowie parlamentu w Londynie, Partia Pracy w Liverpool, holenderskie związki zawodowe, Biuro Regionalne CFDT z Prowincji Alpejskiej, Lazurowego Wybrzeża i Korsyki, grupa założycielska Komitety Polskiej Solidarności Finlandia [oklaski].

Czy Dolny Śląsk już słyszy?

Proszę państwa, przeczytam państwu inną informację: „W Gdańsku od prawie dziewięciu miesięcy działa Komitet Obrony Praw Dziecka pod patronatem Zarządu Regionu Solidarności. Komitet swoją działalność związał z Solidarnością, główną siłą przewodnią narodu, bo ewidentny dla nas był i jest fakt, że los dziecka wynika z losu narodu, bezprawie wobec dziecka wypływa z bezprawia wobec narodu. Celem komitetu jest… [gwar]. Ja jednak skończę ten komunikat, jest bardzo krótki. Celem komitetu jest obrona interesów dziecka w zakresie spraw wychowawczych, opiekuńczych, socjalno-bytowych, zdrowotnych, prawnych i rehabilitacyjnych. Podstawową formą działalności jest realizacja lub pomoc w realizacji zgłaszanych nam trudnych do załatwienia inną drogą spraw. Formy i metody działania będziemy zmieniać w zależności od potrzeb”. I na zakończenie: „Wzywamy delegatów poszczególnych zarządów regionalnych do organizowania przy zarządach regionów komitetów obrony praw dziecka. Informacji w sprawach organizacyjnych można zasięgnąć listownie, pisząc do nas na adres: Komitet Obrony Praw Dziecka przy Zarządzie Regionu Solidarności, Gdańsk, ul. Grunwaldzka 103”.

Proszę państwa, ponieważ z tyłu już słychać, przystępujemy do kwestii zasadniczej. W sprawie Komisji Rewizyjnej, mamy dwa warianty. Wariant pierwszy: „Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej i jej Prezydium oraz ich działalność organizacyjno-administracyjną. Odpowiednie uprawnienia w stosunku do zarządu regionu i jego prezydium ma regionalna komisja rewizyjna”.

Proszę państwa, głosujemy. Kto z państwa jest za pierwszym wariantem, który przed chwilą przeczytałem? [gwar]. Proszę bardzo, państwo prosicie o przeczytanie obydwóch. Wariant drugi: „Krajowa Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej i jej prezydium oraz zgodność działań Komisji Krajowej i jej prezydium ze statutem i uchwałami zjazdu krajowego. Odpowiednie uprawnienia w stosunku do zarządu regionu i jego prezydium ma regionalna komisja rewizyjna”.

Proszę państwa, wobec tego przystępujemy do głosowania. Kto z państwa jest za przyjęciem wariantu pierwszego?

Proszę liczyć głosy.

[Brak fragmentu nagrania]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

…Komisję Skrutacyjną o głosowanie nad wariantem drugim. Kto z państwa jest za przyjęciem wariantu drugiego?

[Brak fragmentu nagrania]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

…głosowania wariantu pierwszego powoływania komisji rewizyjnych. Za wariantem pierwszym głosowało 186 delegatów.

Sumujemy głosowanie nad wariantem drugim. Sektor pierwszy – 39, drugi – 9, trzeci – 22, czwarty – 46, piąty – 26, szósty – 16, siódmy – 37, ósmy – 41, dziewiąty – 21, dziesiąty – 23, jedenasty – 22, dwunasty – 8, trzynasty – nie widzę… – 48, czternasty – 28, piętnasty – 17, szesnasty – 33, siedemnasty – 16, osiemnasty – 23.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy są wyniki…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki głosowania nad wariantem drugim powoływania komisji rewizyjnej. Za tym wariantem głosowało 475 delegatów [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy są już wyniki drugiego głosowania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

To były wyniki drugiego głosowania.

[GŁOSOWANIE SONDAŻOWE WARIANTÓW ZAPISÓW STATUTU

DOTYCZĄCYCH KADENCJI I SPOSOBÓW ZWOŁYWANIA

ZJAZDU KRAJOWEGO I ZJAZDÓW REGIONALNYCH]

[PD 1kzd_1t_26a_19810909 – 36 minut 17 sekund]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, tutaj przeszła wobec tego poprawka nr 2.

Następne zdanie będziemy głosowali dopiero w wersji ostatecznej, po zredagowaniu go przez Komisję Statutową. Dotyczy ona tej wstawki, że członkowie komisji rewizyjnej wszystkich szczebli nie mogą pełnić żadnych innych funkcji na tym samym szczeblu władz związkowych. Przegłosujemy ostatecznie przy końcowej redakcji rozdziału IV statutu. Podobnie odnośnie wyboru Krajowej Komisji Rewizyjnej.

Następny punkt dotyczy kadencji i sposobów zwoływania zjazdu krajowego. To jest strona 8, następna strona. Tutaj są dwie wątpliwości. Proszę państwa, należy rozstrzygnąć,

czy zjazd będzie miał w czasie trwania kadencji jedną sesję zwyczajną, czy dwie sesje zwyczajne. Bo są tutaj dwie propozycje. Propozycja Komisji Statutowej, żeby miał jedną sesję zwyczajną i następnie propozycja, którą wpisaliśmy, że mogą być dwie sesje zwyczajne.

Musimy tę sprawę przegłosować. Kto z państwa jest za tym, żeby zjazd miał w czasie kadencji tylko jedną sesję zwyczajną?

Proszę liczyć głosy. Poproszę o odczytanie głosów z tablic.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 26, drugi – 17, trzeci –13, czwarty – 1, piąty – 15, szósty – 10, siódmy – 29, ósmy – 27, dziewiąty – 4, dziesiąty – 8, jedenasty – 12, dwunasty – 5, trzynasty – 50, czternasty – 9, piętnasty – 10, szesnasty – nie widzę – 0, siedemnasty – 6, osiemnasty – 13.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, głosować będziemy za drugim wariantem. Kto z państwa jest za tym, żeby w czasie kadencji zjazd zbierał się dwukrotnie na sesji zwyczajnej?

Proszę liczyć głosy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania w sprawie kadencji i sposobu zwoływania zjazdu krajowego – propozycja, aby zwoływać jeden raz sesję zwyczajną. Za tym głosowało 255 delegatów.

Podaję wyniki głosowania drugiego: sektor pierwszy – 47, drugi – 21, trzeci – 18, czwarty – 54, piąty – 25, szósty – 20, siódmy – 15, ósmy – 8, dziewiąty – 37, dziesiąty – 33, jedenasty – 27, dwunasty – 44, trzynasty – 10, czternasty – 18, piętnasty – 20, szesnasty – 35, siedemnasty – 15, osiemnasty – 11 głosów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, resztę informacji w tym podrozdziale pod tytułem „Kadencje i sposób zwoływania zjazdu krajowego” poddamy pod głosowania w czasie ostatecznego czytania rozdziału IV, po sformułowaniu go przez Komisję Statutową. Czekamy na wynik głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania: za wersją, aby sesja zwyczajna odbywała się dwa razy, za tym głosowało 458 delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

A więc przeszły dwie sesje zwyczajne w czasie trwania kadencji.

Następny problem: kadencja i sposób zwoływania walnego zebrania delegatów regionu. Są tutaj dwa warianty. Wariant pierwszy: „Delegaci na walne zebranie delegatów regionu wybierani są na całą kadencję. Sesje walnego zebrania delegatów regionu zwołuje zarząd. O częstotliwości sesji zwyczajnych rozstrzyga WZDR. Zarząd musi zwołać sesję nadzwyczajną na wniosek komisji rewizyjnej, komisji zakładowych reprezentujących co najmniej jedną piątą część członków organizacji regionalnej związku lub jedną piątą delegatów na WZDR. Jeśli zarząd nie zwoła WZDR w ciągu miesiąca od złożenia wniosku, zwołuje je komisja rewizyjna”. Wariant drugi: „Delegaci na walne zebranie delegatów regionu wybierani są na całą kadencję. O częstotliwości sesji i trybie ich zwoływania rozstrzyga walne zebranie delegatów regionu”.

Kto z państwa jest za przyjęciem wariantu pierwszego? Proszę liczyć głosy. Proszę państwa, proszę o zachowanie spokoju.

Proszę odczytać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 46… 47, 47!, sektor dwa – 26, trzy – 24, cztery – 42, piąty – 12, szósty – 17, siódmy – 40, ósmy –12, dziewiąty – 15, dziesiąty – 11, jedenasty –18, dwunasty – 20, trzynasty – 44, czternasty – 25, piętnasty – 10, szesnasty – 30, siedemnasty – 15, osiemnasty – 3.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę podać wyniki.

Proszę państwa, głosujemy za wariantem drugim. Kto z państwa jest za przyjęciem tego wariantu?

Proszę liczyć głosy.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_26a_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_26b_19810909]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania wariantu pierwszego…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę o spokój, proszę państwa.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

…dotyczącego kadencji i sposobu zwoływania walnego zebrania delegatów regionu. Za tym wariantem głosowało 411 delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę o odczytanie głosowania następnego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 22, drugi – 11, trzeci – 6, czwarty – 9, piąty – 27, szósty – 12, siódmy – 4, ósmy – 17, dziewiąty – 24, dziesiąty – 25, jedenasty – 8, dwunasty – 29, trzynasty – 10, czternasty – 3, piętnasty – 17, szesnasty – 4, siedemnasty – 6, osiemnasty – 13.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaje wynik tego głosowania: za wariantem drugim głosowało 247 delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Przeszedł wariant pierwszy.

Następna sprawa, którą musimy rozstrzygnąć, to długość kadencji. Są tutaj dwa warianty.

Wariant pierwszy: „Kadencja władz związku trwa trzy lata”. Wariant drugi: „Kadencja krajowych władz związku trwa trzy lata”. Kto z państwa jest za przyjęciem wariantu pierwszego? [gwar]. Przepraszam bardzo, rzeczywiście to sformułowanie nie wyjaśnia jeszcze sprawy. Musimy w tym przypadku poprosić o wyjaśnienie Komisji Statutowej. Prawdopodobnie chodzi o wstępne głosowanie nad w ogóle ewentualnym odrzuceniem sformułowania statutowego. Proszę bardzo Komisję Statutową. Zaraz będziemy mieli wyjaśnienie w tej sprawie.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, przecież tu są zaprezentowane dwie wersje zmian, natomiast wybieracie między pierwszą a drugą wersją, która będzie konkurencyjna w stosunku do wersji, która jest w statucie. Tego nie trzeba było tutaj zapisywać, ona jest w statucie. Kto nie będzie za przedłużeniem kadencji, będzie głosował przeciwko i po prostu zostanie wtedy wersja statutowa – czyli dwa lata.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ponieważ sprawa nie jest jasna, przypominamy sobie nasz regulamin. Wygląda on tak: „W wypadku wielu wariantów głosuje się najpierw, czy w ogóle będzie wprowadzona zmiana”. I to przegłosujemy w pierwszej kolejności.

Kto z państwa jest za wprowadzeniem zmiany w stosunku do obowiązującego obecnie statutu? W tym punkcie oczywiście, oczywiście w tym punkcie. Proszę państwa, kto jest przeciwny?

Proszę o wydanie werdyktu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów sprzeciwia się, aby wprowadzić zmiany w tym punkcie statutu [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, odnośnie sądu związkowego, zapis ostateczny, jeśli on będzie, to przegłosujemy go w momencie, kiedy zabierze głos Komisja Statutowa. Prawdopodobnie go nie będzie… [gwar]. Oczywiście. Chwileczkę… Tak…

Proszę bardzo.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Oczywiście tego zapisu nie będzie, bo to zostało już rozstrzygnięte, proszę państwa. Już mówiłem raz na ten temat. Nie będzie sądu [oklaski].

[ZAWIESZENIE GŁOSOWAŃ DOTYCZĄCYCH ZMIAN W ROZDZIALE IV STATUTU, PRZEDSTAWIENIE PROPOZYCJI ZMIAN

W ROZDZIAŁACH V I VI]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, tak. Proszę państwa, ponieważ Komisja Statutowa nie jest jeszcze w tej chwili w stanie podać nam ostatecznej wersji rozdziału IV statutu, wobec tego poczekamy do czasu opracowania tej wersji i w tym czasie rozpoczniemy czytanie rozdziału V i następnych statutu. To jest grupa D, ostatnia grupa statutowa.

Proszę bardzo Komisję Statutową o zabranie głosu.

[PD 1kzd_1t_26b_19810909 – 6 minut 47 sekund]

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Moje nazwisko Gospodarek Bogumił, Region Częstochowa. Zostałem zobligowany przez Komisję Statutową do przedstawienia państwu propozycji Komisji Statutowej do rozdziału V i VI statutu. Kierując się wytycznymi zjazdu, w celu minimalizacji poprawek do statutu, proponujemy w rozdziale V statutu ograniczyć się jedynie do dopisania po słowach „zawodowe i branżowe” słowa: „i inne”. I to by wystąpiło… raz, dwa, trzy, w pięciu przypadkach w statucie. Również w tytule statutu. Tytuł brzmiałby wtedy: „Sekcje zawodowe, branżowe i inne”.

Jeżeli chodzi o rozdział VI, proponujemy wprowadzić cztery, w zasadzie cztery poprawki. Mamy w zasadzie cztery poprawki. W paragrafie 32 proponujemy nie wprowadzać poprawek. W paragrafie 33 zgłoszone wnioski zostały ugrupowane w trzech wariantach. Ja może nie będę państwu czytał wersji statutowej, przypuszczam, że wszyscy mają statut przed sobą i dla skrócenia czasu obrad przeczytam same poprawki. W punkcie 3 ustępu 1 proponujemy dodać zdanie, że: „strajk właściwy może być podjęty po upływie 14 dni od daty strajku ostrzegawczego”. W ustępie 2 proponujemy na końcu dodać zdanie o brzmieniu: „Strajk ogłasza prezydium zarządu regionu”. I w wersji statutowej ustępu 3 mamy dwa warianty, mianowicie pierwszy: dodać na końcu zdanie o brzmieniu: „Jeśli strajk o zasięgu ponadzakładowym ma objąć ponad 30 tys. pracowników, zarząd regionu przed jego ogłoszeniem obowiązany jest uzyskać zatwierdzenie decyzji o strajku przez Komisję Krajową”. I druga wersja: dodać zdanie: „Decyzję o podjęciu strajku o zasięgu ponadregionalnym podejmuje Komisja Krajowa. Strajki regionalne muszą być akceptowane przez Komisję Krajową”. Punkt 4, wersja statutowa, ustęp 4 proponujemy bez zmian.

Ponadto, proponujemy w ustępie 5 wariant oznaczony numerem 3 na stronie 61 BIPS-u, proponujemy wstawienie nowego punktu 2 w paragrafie 33 o treści: „Jeżeli przyczyną strajku jest konflikt w jednym lub kilku zakładach pracy, strajk może być ogłoszony tylko na wniosek uchwalony przez bezwzględną większość zainteresowanych organizacji zakładowych związku. Przed ogłoszeniem decyzji o strajku jego podjęcie musi być zatwierdzone przez zarząd organizacji regionalnej, która określa jednocześnie zasięg strajku”. I jeżeli w tym przypadku ta poprawka by została wprowadzona do statutu, kolejność pozostałych ustępów podwyższy się numerację do sześciu.

Paragraf 34 proponujemy zostawić bez zmian. Dziękuję bardzo.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję koledze.

Chciałem równocześnie przypomnieć, że zgodnie z naszą umową prosimy o zgłaszanie się do dyskusji nad tą ostatnią częścią, którą określiliśmy sobie jako część D, dyskusji nad rozdziałami V, VI, VII, VIII i IX naszego statutu.

Teraz bardzo proszę kolegę Krzysztofa Dowgiałło z Gdańska, przedstawiciela Komisji Statutowej, o przedstawienie wersji poprawek, wariantów, do rozdziału VII i VIII oraz zmiany rozdziału IX. Bardzo proszę.

I bardzo proszę o zgłoszenia do dyskusji.

[PRZEDSTAWIENIE PROPOZYCJI ZMIAN

W ROZDZIAŁACH VII I VIII STATUTU]

[PD 1kzd_1t_26b_19810909 – 12 minut 10 sekund]

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Nazywam się Krzysztof Dowgiałło, Gdańsk, z upoważnienia Komisji Statutowej przedstawię rozdział VII i VIII. Komisja Statutowa uznała potrzebę istnienia tylko jednego wariantu rozdziału VII różniącego się od wersji statutowej. Brzmienie tego wariantu proponujemy następujące:

„Rozdział VII. Instytucje związkowe.

Paragraf 35. W ramach związku na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe, takie jak: ośrodki prac społeczno-zawodowych, wydawnictwa związkowe, wszechnice związkowe i szkoły związkowe.

Punkt 2. Zadania instytucji, ich funkcjonowanie i fundusze określają władze związkowe odpowiedniego szczebla.

Paragraf 36. Związek posiada własną prasę. Prasa związkowa jest niezależna. Pierwszeństwo publikacji mają materiały związkowe”.

W rozdziale VIII „Fundusze i majątek związku” proponujemy praktycznie tylko jedną poprawkę. Nie, przepraszam dwie. Mianowicie tak:

Paragraf 37 w propozycjach Komisji Statutowej brzmiałby teraz w sposób następujący:

„Fundusze związku tworzone są z:

1) składek członkowskich,

2) darowizn, zapisów i dotacji,

3) dochodów z majątku związku oraz prowadzonej za zgodą odpowiednich władz związku pomocniczej działalności gospodarczej,

4) imprez kulturalnych i sportowych”.

W paragrafie 40 proponujemy następujący tekst:

„1. Wysokość składek członkowskich oraz zasady podziału kwot uzyskanych z tych składek między organizacje zakładowe (międzyzakładowe) a regionalne uchwala zjazd krajowy.

2. Zjazd krajowy ustala równocześnie zasady finansowania świadczeń socjalnych (zasiłki, zapomogi).

3. W pokrywaniu kosztów działania władz ogólnozwiązkowych uczestniczą organizacje regionalne na zasadach określonych przez zjazd”.

Jeśli chodzi o rozdział IX, musi się on zmienić w każdym wypadku ze względu na zmiany, jakie zaszły w stosunku do statutu. I powinien on mieć brzmienie:

Paragraf 41 „Postanowienia końcowe” – paragraf 41:

„W sprawach nieobjętych postanowieniami statutu lub spornych decyzję podejmuje Komisja Krajowa”. Dziękuję bardzo.

[DYSKUSJA NAD PROPOZYCJAMI ZMIAN

W ROZDZIAŁACH V, VI, VII, VIII I IX STATUTU]

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo przedstawicielowi Komisji Statutowej. Bardzo proszę o pozostanie i nanoszenie uwag, które będą zgłaszane w czasie dyskusji.

Przypominam raz jeszcze, że zgodnie z poprzednimi ustaleniami w tej chwili mam listę siedmiu zgłoszonych do dyskusji nad tymi rozdziałami, od rozdziału V do IX, i te osoby są zobowiązane do złożenia wniosków i propozycji poszczególnych wariantów.

W tej chwili głos zabierze kolega Marek Janas z Mazowsza, przygotuje się kolega Maciej Seweryński z Mazowsza.

MAREK JANAS

Proszę państwa, chciałem zabrać głos na temat bardzo delikatny, mianowicie na temat paragrafu 36 dotyczącego prasy związkowej. Wszyscy się zgadzamy w naszym związku, że prasa powinna być niezależna. Jednakże musimy sobie zdawać sprawę z ograniczeń, jakie sytuacja na nas narzuca. Dalej, musimy sobie zdawać sprawę, że absolutna, abstrakcyjna niezależność prasy może znaczyć to, że ludzie, którzy otrzymają nasz powielacz, nasz offset mogą uważać, że w dalszym ciągu już związek nie ma prawa ingerować w to, co oni z tym offsetem robią. Dlatego sądzę, że w sytuacji, w której, przyznajmy się, prasa nasza nieraz nadużywa swojej niezależności w stosunku do związku, uważam, że dodanie do 36 paragrafu zapisu, bo na tym polega zmiana, że prasa związkowa jest niezależna, stwierdza fakt, który istnieje, ale po prostu jest jak gdyby potwierdzeniem tego, że związek akceptuje aktualną sytuację i raczej dążyłby do zwiększenia tej niezależności prasy. Niestety, przyznam się państwu, że jest to dylemat i konflikt sumienia niemalże, ale uważam, że takiego zapisu w tej chwili nie powinniśmy robić. Dziękuję.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Ja bardzo proszę o przekazanie tego od razu Komisji Statutowej, kolego Janas.

Kolega Seweryński zabiera głos, również z Mazowsza, a przygotowuje się kolega Zbigniew Knapp[31] z Mazowsza. Czy jest kolega Seweryński? To w takim razie bardzo proszę kolegę Zbigniewa Knappa. Przygotowuje się kolega Łukasz Abgarowicz. Bardzo proszę o zbliżanie się od razu dyskutantów do mównicy, żeby było sprawniej.

ZBIGNIEW KNAPP

Zabieram głos zobowiązany do tego uchwałą, która zapadła w organizacji związkowej, którą reprezentuję, to znaczy w Miejskich Zakładach Komunikacyjnych w Warszawie. Uchwała ta zdecydowanie sprzeciwia się wprowadzenia poprawki do paragrafu 33 rozdziału VI o strajku. Tutaj nie została odczytana treść ustępu 2 paragrafu 3, a jedynie proponowana poprawka. Ta proponowana poprawka mówi po prostu o tym, że decyzja, moment zapadnięcia decyzji co do strajku w sprawie dotyczącej jednego zakładu zostaje przeniesiony do decyzji prezydium zarządu regionu. Właśnie przeciwko temu związkowcy w MZK zdecydowanie protestują, nie zgadzają się na to. Uważamy, że w tej sprawie oczywiście władze regionu muszą być poinformowane, w takich sprawach możliwe są rozmowy, natomiast tę ostateczną decyzję powinna mieć w tej sprawie załoga. Uważam poza tym, że nie tą metodą – wprowadzania poprawki do statutu i prawnego, statutowego zakazywania strajku, ale metodą właśnie rozmów z załogą… Przepraszam, właśnie metodą rozmów z załogą, wpływania autorytetem zarządu regionu można te sprawy regulować. I przede wszystkim powinny działać tutaj naturalne mechanizmy, takie, które w tej chwili powstają, bo mamy już sprawy nieodpłatności części strajków, tego zwłaszcza ostatniego, piątego sierpnia. I to są mechanizmy właściwe. Natomiast takie prawne, mechaniczne, zakazywanie ludziom strajków powoduje tylko to, że nie rozumieją, dlaczego tak się dzieje. I obawiam się, że jeżeli to zostanie tutaj uchwalone, to trudno mi będzie wytłumaczyć to związkowcom w MZK, jeżeli wrócę do Warszawy z taką wersją statutu. Dziękuję [oklaski].

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu kolegę Macieja Seweryńskiego z Mazowsza.

MACIEJ SEWERYŃSKI

Proszę państwa, ja chciałem poprzeć wniosek kolegi Knappa o odrzucenie tej poprawki dotyczącej paragrafu 33 ustępu 2. Uważam, że ogranicza ona samorządność organizacji zakładowych. Pozy tym daje w ręce zarządów regionalnych smycz, na której mogą trzymać te organizacje. Tym posłusznym to się kiedyś tam pozwoli, tym nieposłusznym mniej.

Chciałem jednocześnie przejść do innej kwestii, mianowicie do rozdziału VIII: „Fundusze i majątek związku”. Zaproponowana poprawka nie przewiduje, by związek posiadał majątek. Tymczasem widzimy tu przed halą, że związek posiada i samochody, i maszyny do pisania, i kserografy, i inne rzeczy, które nie są funduszami związku. Dlatego proponuję, by Komisja Statutowa uzupełniła poprawkę o następujący zapis: „Majątek związku stanowią nieruchomości, ruchomości, prawa, gotówka i papiery wartościowe”, a dalej bez zmian, że „fundusze związku tworzą się…” i tak dalej. Dziękuję [oklaski].

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Seweryńskiemu. Bardzo proszę o przekazanie zapisu do Komisji Statutowej.

I zabierze głos w tej chwili kolega Łukasz Abgarowicz z Mazowsza, a przygotuje się kolega Marek Czekalski[32] z Ziemi Łódzkiej.

ŁUKASZ ABGAROWICZ

Proszę państwa, ja chciałbym zabrać głos na temat rozdziału 5 V. Otóż wydaje mi się, że w tym rozdziale jest konieczne naniesienie przynajmniej minimalnych poprawek po to, aby dostosować rozdział o sekcjach zawodowych i branżowych do życia. Po pierwsze, chciałem zaproponować zmienienie słowa „statuty wewnętrzne” na „regulaminy wewnętrzne”. Być może, że jest to drobna poprawka i właściwie tylko formalna, ale tym niemniej wyeliminuje całą masę nieporozumień.

Dwie następne poprawki są istotniejsze. Otóż w statucie istnieje zapis, że władze sekcji zawodowych i branżowych przygotowują lub opiniują projekty zbiorowych układów pracy. Otóż w sekcjach zawodowych władz sensu stricte nie ma. Są to w gruncie rzeczy struktury poziome, a kierują nimi komisje koordynacyjne właściwie. Ja uważam, że należałoby tutaj to zmienić, że nie władze, a sekcje zawodowe i branżowe przygotowują lub opiniują projekty zbiorowych układów pracy. Ma to znaczenie tego rodzaju, że nieprzekonsultowany projekt w gruncie rzeczy traci sens, przygotowywanie przez jakąś władzę, jakąś grupę projektu, który nie byłby w pełni przekonsultowany z wszystkimi członkami sekcji. Po prostu dlatego, że tego typu projekty może każda komórka, OBS na przykład, przygotowywać.

I następna poprawka, którą proponuję. Proponuję wykreślenie ostatniego zdania, a mianowicie, że: „Komisja Krajowa może upoważnić władze sekcji do zawierania w jej imieniu zbiorowych układów pracy”. Dlaczego ja proponuję wykreślenie tego zdania? Otóż Komisja Krajowa upoważnić może oczywiście nawet i bez tego zapisu. Ale ten zapis w dotychczasowej praktyce spowodował scedowywanie pełnych praw zawierania tych umów bez żadnej kontroli na sekcje, co doprowadziło do niejednolitej polityki w sferze płacowej, prowadzonej przez nasz związek. Doprowadziło do jeszcze

większych rozdźwięków w płacach, niż to było, powiedzmy, przed rokiem między rozmaitymi branżami. Ja uważam, że umowy zbiorowe powinny być zawierane zgodnie z jakąś generalną koncepcją w sprawie systemów płac, opracowaną przez, powiedzmy sobie, forum wszystkich sekcji, jakąś generalną polityką stosowaną przez związek. Dziękuję bardzo.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze.

Bardzo proszę o zabranie głosu przez kolegę Marka Czekalskiego z Ziemi Łódzkiej. A przygotuje się kolega Paweł Niezgodzki z Mazowsza.

MAREK CZEKALSKI

Proszę państwa, ja od razu na początku chciałbym w nawiązaniu do tego, co powiedział kolega. Oczywiście, że musi być jednolitość w zawieraniu tych układów zbiorowych pracy. I właśnie na ostatniej II Krajowej Konferencji Sekcji Zawodowych i Branżowych to forum próbowało taką koncepcję wypracować, a jak dotychczas żadna sekcja – o ile mi wiadomo – układu zbiorowego pracy nie podpisała. A wracając do tematu, otóż przede wszystkim chciałbym powiedzieć, iż był projekt właśnie z tej II Konferencji Sekcji Zawodowych i Branżowych zmian w statucie. I otóż przede wszystkim Komisja Statutowa, moim zdaniem, nie powinna ocenzurować tego. Natomiast tak się stało. Ten projekt w ogóle nie jest rozpatrywany. Został odrzucony. Po pierwsze, został zgłoszony przez grupę delegatów, a ponadto został właśnie wypracowany przez ponad stuosobową grupę działaczy na tej II Konferencji Sekcji Zawodowych i Branżowych, zwołanych przez Krajową Komisję Porozumiewawczą w Gdańsku 30 i 31 sierpnia. W każdym bądź razie tam były wymienione taksatywnie te wszystkie funkcje, jakie sekcje mogłyby spełniać, natomiast ja w tej chwili zgłosiłem to na piśmie, ten wniosek, ażeby w paragrafie 31 dopisać tekst następujący, że: „oraz inne zgłoszone przez władze zadania” – dla tych sekcji. Otóż chodzi o to, że jeżeli będzie ten zapis tak wyglądał, że sekcje tylko opiniują układy zbiorowe pracy, to oczywiście nie mogą one robić nic innego. A natomiast stan faktyczny wygląda w ten sposób, bo to wynika w tej chwili z dwóch funkcji, jakie sekcje pełnią, otóż obecnie to jest realizacja zawartych porozumień branżowych. I z tych porozumień branżowych wymagają już pilnego ujednolicenia takie sprawy właśnie, jak jednolity system płac, jak wyeliminowanie nds-ów i ndn-ów w skali ogólnokrajowej, którą muszą zająć się władze związku, czy choćby likwidacja trzeciej nocnej zmiany i akordu.

I druga sprawa. Drugą funkcją sekcji, w tej chwili niezmiernie istotną, wziąwszy pod uwagę, iż związek będzie zajmował się reformą gospodarczą, to pełnienie tej roli jakiegoś banku informacyjnego dla władz związku, bowiem właśnie ta funkcja nie jest wykorzystana. Należałoby korzystać z tej opinii fachowców, opinii praktyków, a tam właśnie ten potencjał fachowy w sekcjach się znajduje. I po tej już II Krajowej Konferencji Porozumiewawczej, kiedy było już takie spotkanie w mniejszym gronie z Andrzejem Gwiazdą, tam głównie wyniknęła sprawa w zakresie żywności, kiedy sekcje zajmujące się sprawą dystrybucji i sprawą żywności dawały konkretne rozwiązania, a przede wszystkim materiały i informacje, które niezwykle przydałyby się władzom związku. Bo często jest tak właśnie, że władze rozmawiają na najprzeróżniejsze tematy z władzami, nie mając tych informacji, nie mając tych właśnie doradców.

I jeszcze, proszę państwa, różnorodność i specyfika każdej sekcji pozwala na to, że one mogą zajmować się, bo życie często do tego zmusza, różnymi sprawami. I mianowicie Krajowa Komisja Porozumiewawcza może zlecić sekcji no choćby i nawet taką rzecz, jak koordynacje strajków w przypadku, proszę państwa, dni bez prasy dla sekcji poligrafów.

I już na zakończenie dla obrony tego wniosku, który ja zgłosiłem na piśmie, chciałbym powiedzieć, że właśnie – ponieważ temat ten w ogóle budzi wiele kontrowersji – ta II Krajowa Konferencja sekcji miała pewną linię. To znaczy, że przedstawiciele większości sekcji tych ważniejszych, powiedzmy sobie, i działających było tam gdzieś około 86 reprezentowanych sekcji, wypowiedzieli się jednoznacznie za tą ideą, za tym kierunkiem, który jest w statucie, znaczy, że sekcje nie są władzą związku, nie dążą do prowadzenia działalności gospodarczej, budżetowej, a więc są podporządkowane i chcą służyć nie tylko władzom związku, ale również i związkowcom dla ich dobra. Oczywiście, proszę państwa, nie przesadziłbym, że nie ma jakichś dewiacji, nie ma jakichś tutaj odśrodkowych tendencji; oczywiście one są, ale jest to, powtarzam, zdecydowana mniejszość. Większość przedstawicieli jest właśnie tych sekcji, opowiada się za tym kierunkiem. I to jest wszystko, co ja mam do tego wniosku. Dziękuję [oklaski].

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

W tej chwili zabierze głos kolega Paweł Niezgodzki z Mazowsza. Przygotuje się do wystąpienia kolega Jerzy Łysiak ze Śląska Opolskiego. Przy czym bardzo bym prosił, ponieważ jest tak późna godzina, jesteśmy trochę zmęczeni, o krótkie wystąpienia, podanie propozycji do statutu i uzasadnienia, i to wszystko.

Proszę bardzo.

[PD 1kzd_1t_26b_19810909 – 30 minut 12 sekund]

PAWEŁ NIEZGODZKI

Tak jest, ja chciałbym wnieść drobną poprawkę z pozoru do statutu, związaną z działalnością informacyjną naszego związku. Otóż proponuję, aby w paragrafie 35, w punkcie 1 dopisać do tych instytucji związkowych również agencje informacyjne. Uzasadniam to następująco: prawidłowa informacja spełnia w związku bardzo wiele funkcji. Podstawowymi funkcjami informacji to jest integracja naszego związku organizacyjna, a następnie prawidłowo ustawiona informacja – zapewni nam jawność życia i faktyczne funkcjonowanie demokracji związkowej. Również dobrze działająca informacja zapobiegłaby, powiedzmy, atakom propagandy rządowej, które mieliśmy na przykład po ostatnich rozmowach. Ograniczenie się w tym punkcie jedynie do wydawnictw związkowych oznacza właściwie nieuwzględnienie ani obecnego stanu rozwoju różnych agend informacyjnych, ani też kierunków ich rozwoju. Na przykład nie uwzględnia takich agend, jak biura informacyjne, agencje fotograficzne, które w wielu regionach powstają, studia nagrań kaset dla radiowęzłów i oczywiście to, co już pierwszy sygnał

mieliśmy, naszego radia i telewizji. Uważam, że nie możemy pomijać w statucie tych instytucji, które już funkcjonują, i tych, które będą powstawały, a które podlegają władzom związku. Statut musi uwzględniać i to, co mamy w tej chwili, i to, do czego będziemy dążyli. Dziękuję bardzo.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze z Mazowsza.

Teraz bardzo proszę o zabranie głosu kolegę Jurka Łysiaka ze Śląska Opolskiego, a przygotuje się kolega Mieczysław Ziaja[33] z Regionu Małopolska.

JERZY ŁYSIAK

Proszę kolegów, ja w dwóch sprawach. Sprawa strajku – uważam, że proponowana zmiana, aby decyzje w sprawach strajku w zakładzie pracy, znaczy, żeby tę decyzję miało podejmować prezydium, jest istotnym ograniczeniem kompetencji komisji zakładowej. Uważam, że inna jest i inna powinna być droga do tego, aby strajki ograniczać. Uważam także, że odnośnie strajku ponadzakładowego albo regionalnego, z uwagi na sytuacje, jakie mogą zaistnieć, kompetencje w zakresie zezwolenia na taki strajk, nie ogłaszania, ponieważ ogłaszają władze regionalne, ale zatwierdzania takiej decyzji, powinno mieć Prezydium Komisji Krajowej jako organ władzy stale urzędujący, a nie cała komisja, której zwołanie może być trudne albo wręcz niemożliwe. To tyle, jeśli chodzi o sprawę strajku. Przepraszam bardzo.

Druga sprawa, którą chciałem poruszyć, to jest sprawa tak zwanej dyskutowanej niezależności wydawnictw związkowych. Oczywistą jest rzeczą, że w tych ambicjach i dążeniach do niezależności nasi dziennikarze, nasze wytworzone nowe wydawnictwa rozumieją tę niezależność jako niezależność od władz naszego związku. Jest to niedopuszczalne i w samym zresztą sformułowaniu poprawki do paragrafu 36 kryje się sprzeczność, bo skoro związek posiada prasę, posiada prasę, jako właściciel tej prasy, to nie może ta prasa być od niego niezależna. Wydaje się, że niezależność prasy albo pluralizm polega nie na uniezależnieniu się od władz związkowych, ale polega na pluralizmie, pluralizmie prasy, wielości wydawnictw. Uważam także, że w paragrafie 36 należy pozostawić „wydawnictwa”. Słowem, zdaje się, że sformułowanie zawarte w obecnej wersji statutu jest właściwsze, jak ta zmiana. Dziękuję bardzo.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Łysiakowi.

Bardzo proszę o zabranie głosu kolegę Mieczysława Ziaję, przedstawiciela Regionu Małopolska, a do głosu przygotuje się kolega Edward Krzycki z Zielonej Góry. Raz jeszcze bardzo proszę, żeby te głosy się kończyły wnioskami przekazywanymi do Komisji Statutowej.

Proszę bardzo.

MIECZYSŁAW ZIAJA

Mam uwagi do paragrafu 33, punkt 2 i 3, dotyczący podejmowania strajku. Decyzją dwóch trzecich pracowników przedsiębiorstwa można ogłosić i podjąć strajk. Oczywiście, dotyczy to sytuacji, kiedy przedsiębiorstwo jest typu zakład, który zatrudnia, powiedzmy, kilkaset ludzi. Sprawa się komplikuje, jeżeli w przedsiębiorstwie, w dużym kombinacie wielozakładowym, przy stanie powyżej 10 tys. załogi, strajk podejmuje np. jeden oddział, który stanowi, powiedzmy, jedną dziesiątą czy jedną dwudziestą część załogi kombinatu. I w tym przypadku statut właściwie precyzyjnie nie określa, co w takich warunkach należy zrobić. Mówię w tej chwili o autentycznych przypadkach, kiedy jeden oddział podejmuje strajk w danym kombinacie i czasem może paraliżować pracę innych zakładów, integralnie ze sobą powiązanych. Rzecz z życia, rzecz z praktyki, a jednak nie ma jakiegoś w tej chwili sposobu na to, żeby tego rodzaju strajki ograniczać. Dlatego prośba do Komisji Statutowej, żeby i również ten moment w odpowiedni sposób uwzględnić do ewentualnego przegłosowania. Dziękuję.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze.

Ponieważ wycofał się kolega Edward Krzycki, bardzo proszę o zabranie głosu kolegę Andrzeja Sokołowskiego z Regionu Środkowo-Wschodniego. I przygotuje się do głosu przedstawiciel tego samego regionu, kolega Stanisław Osiniak. Bardzo proszę od razu o podchodzenie do mikrofonu, żeby nie było przerw.

ANDRZEJ SOKOŁOWSKI

Ja mam krótki wniosek na temat rozdziału V – sekcji branżowych. Ponieważ jest trochę kontrowersji na ten temat i sprawa jest niejasna, a wiadomo, że w najbliższym czasie potrzeba będzie, aby sekcje branżowe opracowały swoje statuty. Dlatego mam wniosek, aby w punkcie 30 wprowadzić jeszcze dodatkowo paragraf 2, który ma takie stwierdzenie: „Statut sekcji powinien zawierać następujące zasady funkcjonowania: podległość właściwym władzom związku, finansowanie działalności sekcji w ramach budżetu zakładowej, regionalnej czy krajowej organizacji związkowej”. I trzeci punkt tego paragrafu: „Władze sekcji nie mogą mieć uprawnień stanowiących wobec organizacji zakładowej, regionalnej i krajowej związku oraz nie mogą mieć prawa organizowania akcji protestacyjnych”. To wszystko. Dziękuje bardzo. Składam wniosek.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo o zabranie głosu przez Stanisława Osiniaka. Przygotuje się kolega Aleksander Karczewski, przedstawiciel Regionu Kutno.

STANISŁAW OSINIAK

Proszę państwa, Stanisław Osiniak, numer mandatu 31024, reprezentuję Region Środkowo-Wschodni. Istnieje taka maksyma taternicka, że nie jest bohaterstwem wyjście na szczyt i zginięcie, bohaterstwem jest w odpowiednim momencie cofnięcie się do tyłu. Tę maksymę stosuję przy manewrze wyprzedzania, ilekroć widzę, że sytuacja nie pozwala mi, zdejmuję nogę z gazu i wycofuję się.

Proszę państwa, dlaczego o tym mówię. Apeluję w tym momencie do państwa, abyście zwrócili uwagę, poświęcili chwilę uwagi i wzięli sobie do serca to, co chcę w tej chwili powiedzieć. Sprawa dotyczy paragrafu 41 naszego statutu w dotychczasowym brzmieniu, które ma treść następującą, prawda, to jest 43: „W sprawach nieobjętych postanowieniami statutu lub spornych decyzję podejmuje Komisja Krajowa”.

Z zawodu jestem nauczycielem akademickim, koledzy chcieli, abym był przewodniczącym komisji zakładowej. Podziękowałem, prosiłem, żeby mnie nie wybierali, ażeby pozwolili mi odejść do innej działalności. Chciałem się poświęcić i poświęciłem się pracy w organizowaniu Solidarności Rolników, najpierw Solidarności Wiejskiej, później, obecnie, Solidarności Rolników Indywidualnych.

Proszę państwa, dlaczego o tym mówię. Podjęliśmy uchwałę, ale dlaczego mogłem działać? Bo Komisja Krajowa podjęła jesienią ubiegłego roku decyzję, że jedynie związek rolników, Solidarność Wiejska, czy Rolników Indywidualnych może, znaczy członkowie tej Solidarności, mogą również należeć do solidarności pracowniczej, to był wyjątek. I podjęliśmy uchwałę, żeby rolnicy indywidualni nie byli jednocześnie członkami i tutaj, i tutaj. Chcę powiedzieć, że chłoporobotnicy stanowią 2,5 mln ludzi u nas w kraju, proszę państwa. W [19]76 roku Gierek i Jaroszewicz szykowali ustawę, która miała odebrać tym ludziom ziemię. Według badań przeprowadzonych przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa chłoporobotnicy dają z siebie wysiłek o 50 proc. wyższy…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Ale przepraszam, to nie jest do tej części, o której w tej chwili mówimy.

STANISŁAW OSINIAK

Ale, proszę państwa, proszę mi pozwolić, żebym mógł dokończyć, i dlaczego o tym mówię. Ci ludzie dają z siebie olbrzymi wysiłek. My musimy im pozwolić na należenie w tym momencie do jednego i do drugiego związku. To są ludzie, którzy mają odwagę działać, to są ludzie, którzy włożyli wiele pracy w tę działalność. Raz już zgodziliśmy się na to. Komisja Krajowa zgodziła się na to. Wobec tego w tej chwili jest apel do państwa. Proszę państwa, proszę wziąć to na własne sumienie, do tych kolegów zwracam się, którzy machają na końcu. Od nas zależy, nie możemy większego prezentu partii, jak podjąć zapis, że nie godzimy się na przynależność do jednego i do drugiego związku.

Jest tutaj obecny na sali, w loży gości pan Jan Kozłowski[34], o którego w tych to oto porozumieniach walczyliśmy w sierpniu ubiegłego roku. Jak szukałem pomocy u ludzi, żeby poparli moje stanowisko i wyszedłem na zewnątrz, dostałem olbrzymią burę od pana Janka Kozłowskiego za to, jak można było doprowadzić do tego, żeby ten zapis nie był wprowadzony. Gorąco apeluję do wszystkich tutaj delegatów – rozważmy jeszcze raz. Istnieje, proszę państwa, taka forma, taka możliwość jeszcze jedna. Mianowicie, aby nie wracać do paragrafu 13, wprowadzić paragraf 44 postanowień ogólnych, że postanowienia paragrafu 13 nie stosują się w przypadku przynależności do NSZZ Rolników Indywidualnych. Dziękuję bardzo [oklaski].

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Rozumiem w tym momencie, że pozwolenie koledze na zakończenie wystąpienia pozwoliło nam na usłyszenie, że proponuje on poprawkę właśnie uchylającą tamto.

Proszę państwa, w trakcie, kiedy dopuściłem kolegę Osiniaka do głosu, wpłynął wniosek od kolegi Piotra Kuźmiaka[35] z Dolnego Śląska o zamknięcie listy dyskutantów nad tymi paragrafami. Ponieważ jest to wniosek formalny, chciałem go w tej chwili poddać pod głosowanie. Kto z państwa uważa, że należy zamknąć listę dyskutantów nad tymi rozdziałami, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję bardzo.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za zamknięciem przyjmowania listy mówców.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę państwa, do końca pozostały nam jeszcze raz, dwa, trzy, cztery, pięć wystąpień.

Bardzo proszę kolegę Aleksandra Karczewskiego, przedstawiciela Regionu Kutno, a przygotuje się kolega Przemysław Fenrych z Pomorza Zachodniego.

ALEKSANDER KARCZEWSKI

Dwa są ciała między zjazdami, zdolne kontrolować władze związku, mające instrumenty do tego, a więc prasa i ośrodki prac społeczno-zawodowych, poprzez ankietowanie związkowców. Dlatego też trzeba zadbać, by te mechanizmy, te instytucje były niezależne od istniejących władz związku w maksymalny sposób. To znaczy trzeba zachować niezależność prasy i wnioskuję tutaj, by to zostało zapisane w tym statucie, jak się tu proponuje. I drugie, by pracami ośrodków prac społeczno-zawodowych kierowały od strony programowej rady programowe, powoływane przez walne zebrania delegatów. Dzieje się tak, już to widać w życiu, że zarządy zrzekają się swoich uprawnień do kierowania pracami ośrodków prac społeczno-zawodowych na rzecz prezydiów, które, no, kierują tymi instytucjami tak, jak to dla nich jest korzystne. Jest to degeneracja właściwie tych ciał. Dziękuję.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze. Proszę o zabranie głosu przez kolegę Przemysława Fenrycha z Pomorza Zachodniego. Przygotuje się kolega Jerzy Świder z Regionu Gdańskiego.

PRZEMYSŁAW FENRYCH

Ja chciałbym się przyczepić wyłącznie do paragrafu 36. Tak jak już jeden z moich przedmówców powiedział, jest tu sprzeczność między dwoma zdaniami. Jeżeli związek posiada swoją prasę, a potem dalej piszemy, że prasa związkowa jest niezależna, to jest tutaj sprzeczność. I jeżeli rzeczywiście przyznamy niezależność pełną prasie związkowej, to jako związek musimy szukać następnej prasy, własnej prasy, która będzie naszym silnym i sprawnym narzędziem propagandowym i informacyjnym.

W związku z powyższym… [oklaski] w związku z powyższym proponuję następujący zapis tego 36 paragrafu: „Związek posiada własną prasę. Prasa związkowa realizuje politykę informacyjną i propagandową związku. Nadzór nad prasą sprawują władze związku odpowiedniego szczebla przez powoływanie i odwoływanie redaktora naczelnego. W bezpośredniej działalności redakcyjnej kolegium redakcyjne zachowuje niezależność”.

Chciałbym tutaj uzupełnić, co rozumiem pod tą bezpośrednią niezależnością. Otóż uważam, że jednym z obowiązków pism związkowych jest krytyka władz związku każdego zresztą szczebla. I otóż ta niezależność musi polegać na tym, że zarządy – czy zarządy regionu, czy Komisja Krajowa – nie mają prawa ingerować w tę bezpośrednią pracę, nie mają prawa cenzurować tekstów w prasie związkowej. Nie mają prawa zabraniać krytyki. Jedynie muszą mieć prawo – i bym tego bronił – do repliki, i to w tym samym numerze, żeby związkowcy mogli poznać zdanie strony krytykującej i zdanie strony władz krytykowanych, czy osób krytykowanych ze strony związku. Dziękuję.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ponieważ kolega Świder wycofał swój głos, proszę o zabranie głosu kolegę Jurka Bartmińskiego z Regionu Środkowo-Wschodniego. Przygotuje się kolega Leszek Kuzaj[36] z Małopolski i ostatni dyskutant, kolega…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_26b_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_27a_19810909]

[Brak fragmentu nagrania]

JERZY BARTMIŃSKI

…ośrodki prac społeczno-zawodowych, wydawnictwa związkowe, wszechnice, szkoły itd. – nie wyczerpuje tego, czym w tej chwili związek dysponuje już. Dodałbym, że jeszcze są w tej chwili ośrodki metodyczne, przewidywane choćby w projekcie łódzkim. Działają także ośrodki badań społecznych, więc to wyliczenie należałoby, chcąc objąć to, co już mamy, ciągnąć jeszcze dalej. Proponuję wprowadzić tutaj uogólniające sformułowanie w następującym brzmieniu: „instytucje związkowe służące gromadzeniu, analizie i rozpowszechnianiu informacji ważnej dla realizacji celów statutowych”. Przekazuję Komisji Mandatowej.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę o przekazanie Komisji Statutowej. Dziękuję bardzo.

Zabierze głos kolega Leszek Kuzaj, przedstawiciel Regionu Małopolska. Ja bardzo proszę o podchodzenie bliżej. Przygotuje się kolega Bolesław Kozłowski, Ziemia Sandomierska.

LESŁAW KUZAJ

Tak, ze względu na późną porę ograniczę się do kilku zdań, mianowicie chciałem nawiązać do poprawki, która to poprawka uzależnia przeprowadzenie strajku w regionie, strajku, w którym wzięłoby udział ponad 30 tys. osób, od decyzji KKP. Nie zamierzam polemizować z samą ideą uzgadniania strajku z KKP, natomiast liczba 30 tys. wydaje mi się być wziętą z powietrza. Uzasadniam to tym, że bardzo łatwo sobie wyobrazić sytuację, gdzie zakład daleko mniej liczny jest w stanie – na przykład komunikacja, która nie zawsze liczy 30 tys. – jest w stanie sparaliżować całe miasto, jak i również wyobrażam sobie strajk szkół wyższych, kilku, kilku czy kilkunastu w danym mieście, który w zasadzie jest strajkiem niewidocznym. Chciałbym również powiedzieć, że wywołałoby to wewnętrzną sprzeczność w statucie, jako że istnieją komisje zakładowe, na przykład komisja Huty im. Lenina, która liczy 40 tys. zatrudnionych. Spowodowałoby to, że komisja zakładowa musiałaby swój strajk uzgadniać z Komisją Krajową. To tyle co do tej poprawki. Jeszcze chciałem powiedzieć, że gorąco popieram mojego przedmówcę i proszę wnioskodawcę, który mówił o prasie niezależnej, żeby bliżej sprecyzował – niezależna od kogo? Dziękuję bardzo.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Bardzo proszę o zabranie głosu kolegę Bolesława Kozłowskiego, Ziemia Sandomierska. Przygotuje się kolega Andrzej Kralczyński, Podbeskidzie.

BOLESŁAW KOZŁOWSKI

Proszę delegatów, chciałem się podzielić swoimi zastrzeżeniami co do celowości proponowanego przez Komisję Statutową zapisu, że strajk właściwy może być podjęty po upływie czternastu dni od daty strajku ostrzegawczego. Bez względu na to, jak ocenimy to od strony merytorycznej, wydaje mi się, że ze względów taktycznych taki wpis byłby – jest w tej chwili – po prostu niedozwolony. Zapisu takiego nie było w dotychczasowym statucie, nie jest jeszcze wprowadzony, a nawet ostatecznie przewidziany w ustawie o związkach zawodowych, i wyprzedzenie w tym zakresie decyzji Sejmu – na wniosek rządu – no, postawi nas w sytuacji takiej, że jeśli my się dzisiaj zgodzimy już na dwutygodniowy odstęp, to rząd zaproponuje odstęp trzymiesięczny, a Sejm uchwali dwumiesięczny odstęp. Wydaje mi się, że po prostu nie możemy sami pogarszać w tym zakresie swojej sytuacji. Wtedy, kiedy uważając, że słuszne by to było, można dokonać tego w drodze na przykład zaleceń władz związkowych do niższych organów bądź do zakładów pracy.

Chciałbym, skoro jestem przy głosie, poprzeć również sprawę rolników indywidualnych. Mam bezpośredni kontakt z zakładami pracy, zresztą bezpośrednio w zakładzie pracuję. W zakładach pracy Małopolski, południa całego, Rzeszowszczyzny, Kielecczyzny, Tarnobrzeskiego zdecydowana część pracowników większości zakładów, nawet około pięćdziesięciu procent, to są właśnie chłoporobotnicy. Sprawa ta jest ważna nie tylko dla nich, ale również dla nas. Postawilibyśmy ich w sytuacji, że po prostu znaczna ich część wycofałaby się z naszego związku, jako że w tej chwili bardziej muszą bronić swojej chłopskiej sprawy niż sprawy robotniczej, którą za nich bronić będą inni. Wydaje mi się, że byłoby to znaczne osłabienie działalności związku na linii swobód obywatelskich, praw demokratycznych. Dziękuję [oklaski].

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze Kozłowskiemu.

Proszę o zabranie głosu kolegę Andrzeja Kralczyńskiego z Podbeskidzia. Przygotuje się kolega Michał Kurowski[37] z Pomorza Zachodniego.

ANDRZEJ KRALCZYŃSKI

Proszę państwa, podobnie jak moi poprzednicy, chciałem krótko na temat chłoporobotników. W regionie, który reprezentuję na zjeździe, a więc w Regionie Podbeskidzkim, trzy czwarte członków Związku Rolników Indywidualnych to chłoporobotnicy. A więc do czasu wejścia w życie uchwały o związkach zawodowych należy umożliwić chłoporobotnikom przynależność do dwóch związków, to jest: Solidarności robotniczej i Solidarności Rolników Indywidualnych. W przeciwnym wypadku w niektórych regionach Polski Solidarność Rolników Indywidualnych przestanie po prostu istnieć.

Natomiast drugi temat, w którym chciałem powiedzieć kilka słów, to temat prasy związkowej, tak ogólnopolskiej, jak regionalnej i zakładowej – a więc sprawa dotyczy paragrafu 36 statutu. Opowiadamy się przeciwko cenzurze prewencyjnej, cenzurze, jaką narzucił nam totalitarny system sprawowania władzy w Polsce. Będąc konsekwentni i chcąc być w zgodzie z własnym sumieniem, nie powinniśmy wprowadzać cenzury wewnątrzzwiązkowej. Chcemy i musimy przemawiać naszym własnym językiem. Owszem, kryją się za tym pewne określone niebezpieczeństwa, niemniej jednak każdy zespół redakcyjny powinien sam ponosić odpowiedzialność za redagowane i publikowane materiały, przede wszystkim przed tymi, do których są kierowane. Proponuję więc, aby w statucie związku zamieścić klauzulę o niedopuszczalności cenzury wewnętrznej [oklaski]. Delegaci naszego regionu uważają, że nie powinniśmy powielać haniebnej polityki systemu i nie bać się prawdy, nawet o samych sobie, a już szczególnie nie blokować krytyki skierowanej pod adresem władz związku każdego szczebla. Dziękuję [oklaski].

MICHAŁ KUROWSKI

Mój głos jest niepotrzebnym spacerem do mikrofonu, bo ja od początku przypominałem prezydium, że uchwaliliśmy taką zmianę w naszym obradowaniu, że dyskutujemy tylko nad tymi sprawami, które wypadły – że tak powiem – z Komisji Statutowej. To znaczy zabierają głos dyskutanci, którzy zgłosili poprawki, a poprawki ich zostały odrzucone. Poza tym uchwaliliśmy również dyscyplinę czasu dwie minuty przy dyskusji nad statutem. Dziękuję.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo koledze. Ale sądziłem, że kolega z Komisji Statutowej w tym wypadku by kolegi nie dopuścił.

Proszę bardzo, zabierze głos kolega Krzysztof Makowski z Piły. I jako ostatni kolega Tadeusz Aftarczuk. W międzyczasie ja bardzo bym prosił wszystkich delegatów, którzy w tej chwili przebywają na jakichś spotkaniach poza salą, bądź tam w prawym rogu sali, o powrócenie na miejsca swoje na sali. Naprawdę, to nie jest w tej chwili jakieś „po boku” spotkanie, tylko obradujemy i za chwilę przystępujemy do głosowania. Bardzo proszę o powrót na miejsca na sali i porządek na sali.

KRZYSZTOF MAKOWSKI

Proszę państwa, ja w kwestii paragrafu 36. Mówi się o prasie, walczymy o radio, telewizję i zamykamy im drogę dostępu. Popatrzcie, za nami radio cały czas transmituje, nagrywa na kasety i tak dalej, telewizja niedawno skończyła swoją działalność – nasza telewizja. Dlatego proponuję taki zapis w paragrafie 36: „Związek posiada własną prasę, radio, telewizję i wydawnictwa”. Dziękuję [oklaski].

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam, to był kolega Makowski, tak? Kolega Makowski z Piły już przemawiał, bo koledzy mnie zagadali. Dziękuję. W takim razie wyczerpaliśmy naszą dyskusję, a w związku z czym jeszcze raz bardzo proszę wszystkich delegatów o zajęcie miejsc na sali obrad. Szczególnie się zwracam z uprzejmą prośbą, jako w tej chwili prowadzący obrady, do kolegów, którzy stoją w tym prawym rogu. Ja cały czas do kolegów apeluję, a koledzy ani drgną.

[POWRÓT DO DYSKUSJI NAD PARAGRAFEM 13 STATUTU,

CZYLI SPRAWĄ CHŁOPOROBOTNIKÓW]

[PD 1kzd_1t_27a_19810909 – 10 minut 28 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Proszę kolegów, wpłynęła następująca sprawa: w ramach dyskusji tutaj kolega wystąpił, że nastąpił przestrzał dotyczący już ustalonych pewnych rzeczy. Jest wniosek formalny, podpisany przez szereg nazwisk; tych wniosków jest szereg. Tekst odczytam. I będzie pytanie o głosowanie, dotyczące, czy wracamy do tej sprawy, czy nie:

„W związku ze zbyt pochopnym włączeniem poprawki do paragrafu 13 statutu, dopuszczającej możliwość członkostwa w naszym związku oraz w niezależnych samorządnych związkach rolników, co stało się w głosowaniu sondażowym, zapewne tylko wskutek braku dyskusji na ten temat, wnioskujemy o ponowny powrót do tej sprawy, nad treścią paragrafu 13, i przyjęcie poprawki w brzmieniu: »Nie dotyczy to związków zawodowych rolników indywidualnych«”. Brzmienie poprawki to jest sprawa wtórna. Jest pytanie formalne: czy wracamy do tej sprawy? Kto jest za powrotem do tej sprawy?

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto jest przeciwny? Dziękuję, dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Bardzo proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów opowiedziała się za powrotem do dyskusji paragrafu 13 [oklaski].

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę państwa, skoro przegłosowaliśmy to, to bardzo bym prosił o otworzenie statutów przy paragrafie 13 i naszych poprawkach.

Proszę przedstawiciela Komisji Statutowej, który referował ten paragraf. Przypominam, że był to rozdział III: „Członkowie, ich prawa i obowiązki”, paragraf 13. Czy jest przedstawiciel Komisji Statutowej?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak, słucham… Można?

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę państwa, bardzo proszę, żebyśmy się w tej chwili skupili, ponieważ jest to uzupełnienie do zmian, które przyjęliśmy wcześniej. Proszę o spokój na sali.

Bardzo proszę kolegę o zreferowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Czytam paragraf 13 wedle brzmienia dotychczasowego: „Członek związku nie może należeć do innego związku zawodowego”. I czytam teraz treść poprawki do dotychczasowej treści: „Członek związku nie może należeć do innego związku zawodowego”, po kropce dodajemy drugie zdanie: „Nie dotyczy to związków zawodowych rolników indywidualnych”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

W związku z czym chciałbym poddać pod głosowanie poprawkę do statutu: „Nie dotyczy to związków zawodowych rolników indywidualnych” [gwar]. Przepraszam, rozumiem, że tu są jeszcze uzupełnienia. Proszę kolegę z Komisji Statutowej… [gwar]. Rozumiem, napłynęło już do mnie tyle wniosków, że rozumiem, że chodzi tu o coś takiego: „Nie dotyczy to związków zawodowych rolników indywidualnych Solidarność”. Tak? [gwar]. Cieszę się, że jesteśmy zgodni.

W związku z czym jeszcze raz powtarzam poprawkę: „Nie dotyczy to związków zawodowych rolników indywidualnych Solidarność”. Kto jest za tak sformułowaną poprawką, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o podliczenie. To jest poprawka do statutu. Proszę trzymać… Bardzo proszę Komisję Skrutacyjną o zliczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy. Sektor pierwszy – 55, drugi – 34, trzeci – 23, czwarty – 41, piąty – 40, szósty – 20, siódmy – 27, ósmy – 37, dziewiąty – 20, dziesiąty – 25, jedenasty – 32, dwunasty – 11, trzynasty – 42, czternasty – 17, piętnasty – 11, szesnasty – 34, siedemnasty – 16, osiemnasty – 10.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto jest przeciwny poprawce w zaproponowanym brzmieniu? Proszę o zliczenie. Dziękuję, dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o podanie wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor jeden…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Ale dziękuję, nie, nie. Prosimy o zliczenie, ponieważ jest to poprawka do statutu i zgodnie z tym, co przyjęliśmy wcześniej, musimy uzyskać wielkość 449 głosów za.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

A więc podaję wynik. Za wprowadzeniem dopisku: „związków zawodowych rolników indywidualnych Solidarność” głosowało 495 delegatów [oklaski, pojedynczy gwizd].

[PREZENTACJA I GŁOSOWANIE ZMIAN

W PARAGRAFACH 29, 30, 31 STATUTU DOTYCZĄCYCH

SEKCJI BRANŻOWYCH]

[PD 1kzd_1t_27a_19810909 – 18 minut 47 sekund]

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Ja proszę o spokój na sali obrad i o kulturalne zachowanie!

W związku z czym bardzo bym prosił przedstawiciela Komisji Statutowej, i powróćmy, proszę państwa, do rozdziału V i rozdziałów kolejnych, nad którymi przed chwilą toczyła się dyskusja. Najpierw, zgodnie z przyjętymi ustaleniami, będziemy się zastanawiali, czy dopuścić warianty nowe do głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ja dla informacji państwu podam, że wpłynął wniosek formalny, który zmienia wszystkie trzy paragrafy między innymi.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

To może po kolei.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Są wnioski wprowadzające poprawki do istniejących paragrafów.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Paragraf 29. Proszę o przedstawienie poprawki.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak, czyli muszę przedstawić pełną propozycję, która wpłynęła, ponieważ to jest całkiem inna wersja.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Tylko proszę o wolne mówienie, a państwa proszę o spokój i o skupienie. I notowanie, oczywiście.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dotychczasowe brzmienie paragrafu 29 zmienia na: „Sekcje są organami pomocniczymi i opiniodawczymi władz regionalnych i krajowych, powołanymi celem reprezentacji grup zawodowych, branżowych lub innych wyodrębnionych w ramach związku i nie mają uprawnień władczych wobec składowych organizacji zakładowych… kół”.

Paragraf 30 zmienić brzmienie na: „Strukturę oraz zasady powoływania sekcji określa regulamin uchwalony przez Komisję Krajową, a dla sekcji działających wyłącznie na szczeblu regionalnym – zarząd regionalny”.

I paragraf 31…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Bardzo prosimy, kolego. To jest do notowania. Prosimy o powtórzenie jeszcze raz, a państwa prosimy o notowanie. Później głosowanie będzie bez sensu, jeżeli ktoś nie będzie widział wzrokowo, jakie są poprawki. Gdybyśmy mogli mieć czas, to byśmy odbijali, ale tego czasu po prostu nie mamy. Proszę jeszcze raz o powtórzenie od początku, celem zanotowania. Wolne dyktowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dyktuję od początku paragraf 29. „Sekcje są organami pomocniczymi i opiniodawczymi władz regionalnych i krajowych, powołanymi celem reprezentacji grup zawodowych, branżowych lub innych, wyodrębnionych w ramach związku, powołanymi celem reprezentacji…” [gwar].

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam, jeszcze raz proszę. Ja naprawdę sam próbuję notować, ale nie mogę nadążyć za kolegą, i w tej chwili utknąłem na stwierdzeniu: „.grup zawodowych, branżowych i innych”, a notowałem, myślę, w miarę szybko.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dobrze. Już…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Jeszcze raz proszę o powtórzenie, i wolno, żeby wszyscy mogli zanotować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dobrze, już dyktuję. „Powołanymi celem reprezentacji grup zawodowych, branżowych lub innych, wyodrębnionych w ramach związku i nie mają uprawnień władczych wobec składowych organizacji zakładowych”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

„I nie mają uprawnień władczych” – wobec kogo?

GŁOS NIEROZPOZNANY członek Komisji Statutowej

„Składowych organizacji zakładowych” – w nawiasie „kół”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

To jest wszystko, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Kolejny paragraf 30…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Chwileczkę, proszę poczekać, proszę poczekać, kolego.

Proszę państwa, w pierwszej wersji, którą państwu przedstawiliśmy, którą państwo macie wydrukowaną, do paragrafu 29 mieliśmy tylko poprawkę taką ogólną, dodawaną: „i inne”. W tej chwili – w związku z przyjętą zasadą – chciałem się państwa zapytać, czy poprawkę w brzmieniu podyktowanym przez kolegę będziemy wprowadzali jako wariant pod głosowanie.

Kto jest za wprowadzeniem tej propozycji w ogóle pod głosowanie, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję, dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Bardzo proszę Komisję Skrutacyjną o decyzję. Bardzo proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie ma zgodności, musimy liczyć.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Ponieważ Komisja Skrutacyjna nie ma zgodności, bardzo proszę, jeszcze raz powtarzam pytanie: Kto z państwa jest za umieszczeniem tej poprawki w wersji zgłoszonej przez kolegę jako wariantu pod głosowanie, proszę o podniesienie mandatu do góry. I proszę o policzenie głosów w sektorach. Równocześnie proszę o ciszę. Proszę o zliczenie głosów.

Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor drugi – 32, trzeci – 18, czwarty… – nie ma, pierwszy – 44, piąty – 19, szósty – 21, siódmy – 27, ósmy – 26, czwarty – 30, dziewiąty – 13, dziesiąty – 27, jedenasty – 21, dwunasty – 8, trzynasty – 39, czternasty – 23, piętnasty – 11, szesnasty – 31, siedemnasty – 10, osiemnasty – 9.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto jest przeciwny umieszczeniu tej propozycji jako wariantu pod głosowanie, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę o zliczenie głosów. Komisję Skrutacyjną proszę o zliczenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 9, drugi – 1, trzeci – 14, czwarty – 7, piąty – 9, szósty – 8, siódmy – 8, ósmy – 3, dziewiąty – 21, dziesiąty – 6, jedenasty – 3, dwunasty – 22, trzynasty – 2, czternasty – 2, piętnasty – 12, szesnasty – 1, siedemnasty – 7, osiemnasty – 8.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Skrutacyjną o decyzję…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Za wprowadzeniem czytanej poprawki paragrafu 29 głosowało 409 delegatów, przeciw – 139.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję. Rozumiem, że tę poprawkę wprowadzamy pod głosowanie. Czy do paragrafu 20 będą jeszcze jakieś inne poprawki?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Do 29 nie będzie.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę, przechodzimy do paragrafu 30… [gwar]. Proszę nie krzyczeć na sali. Bardzo proszę przejść do sekretariatu i uzgodnić to z sekretariatem.

Proszę o kontynuowanie, kolego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ja tylko informuję, że ta wersja paragrafu 29 jest nieco inna niż wydrukowana w BiPS-ie, żebyście się państwo nie pomylili tutaj, przy okazji. I zaraz z tą wersją, do tej wersji paragrafu 29 są kolejne wersje paragrafu 30 i 31, zgłoszone we wniosku formalnym, czyli wobec tego muszę przedstawić państwu paragrafy 30 i 31…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę przedstawiać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

…co czynię niniejszym. Zatem paragraf 30…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę notować.

Proszę wolno dyktować.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

…ma zmienić brzmienie na: „Strukturę oraz zasady powoływania sekcji określa regulamin uchwalony przez Komisję Krajową, a dla sekcji działających wyłącznie na szczeblu regionalnym – zarząd regionalny”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Mam nadzieję, że wszyscy zapisali tę poprawkę. W związku z czym chciałbym zapytać się koleżanki i kolegów delegatów, czy poprawkę zgłoszoną do paragrafu 30 wprowadzamy jako wariant pod głosowanie. Kto jest za tak sformułowanym wnioskiem, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Panie przewodniczący, ja proponuję jedną sprawę, mianowicie, ponieważ we wniosku formalnym były…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam, kolego, ale ja w tej chwili prowadzę głosowanie i chciałbym zakończyć je. Proszę chwilę poczekać.

Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Proszę bardzo Komisję Skrutacyjną o podanie decyzji.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za wprowadzeniem tej poprawki.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Za wprowadzeniem poprawki. Dziękuję. W związku z czym rozumiem, że wprowadzamy pod głosowanie w późniejszym terminie poprawkę do paragrafu 30. Słucham propozycji kolegi z Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Kolejnym paragrafem jest paragraf 31. Propozycja – nadać brzmienie: „Zasady funkcjonowania są wspólne dla różnych sekcji…”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę? [gwar]. Przepraszam, do poszczególnych punktów… Paragraf… To są paragrafy statutu. Jedziemy w tej chwili paragrafami statutu, trudno…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Bardzo przepraszam. Został przyjęty jeden z porządków opraco… Zdajmy sobie sprawę z jednego. My w tej chwili nie zajmujemy się byle czym, a uchwalaniem statutu. To jest bardzo ważna sprawa. Po pierwsze, istnieje pewien tok postępowania przy tym. Po drugie, forma tego toku nie jest ad hoc wymyślona przez bardzo dobrych usprawniaczy z sali, ale musi być niepodważalna w sensie formalnoprawnym. Jeżeli statut ma być ważny, to on musi być w ważny sposób uchwalony. I ten przyjęty i prezentowany tok postępowania do tego prowadzi – to nie jest widzimisię – i każde dalsze usprawnienie może wywołać obalanie uchwalonego statutu. My do tego nie chcemy doprowadzić. Dziękuję bardzo za to wyjaśnienie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Zatem mogę czytać dalej chyba, przypuszczam?

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę bardzo o powtórzenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„Zasady funkcjonowania sekcji są wspólne dla różnych sekcji i zalicza się do nich” – dwukropek – „1) zasadę podległości właściwemu organowi związku, 2) działalności społecznej organów sekcji i 3) finansowania działalności sekcji w ramach budżetu regionalnego lub krajowego”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Czy poprawka została przez wszystkich zapisana? Nie widzę sprzeciwów. W związku z czym chciałbym postawić pod głosowanie wniosek o wprowadzenie poprawki do paragrafu 31 jako wariantu pod głosowanie. Kto jest za tak sformułowanym wnioskiem, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Bardzo proszę Komisję Skrutacyjną o wydanie decyzji.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Niestety, musimy liczyć, bo było bardzo dużo wstrzymujących się i to nam tutaj pomyliło się. Ale poprosimy…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę państwa…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

…powtórzyć jeszcze raz, kto jest za.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Rozumiem. Proszę państwa, głosujemy w tej chwili. Ja rozumiem, że państwo jesteście zmęczeni. Za chwileczkę, po 31 paragrafie ogłosimy kilkuminutową przerwę, żebyście państwo mogli nabrać oddechu do dalszej pracy. W związku z czym, w tej chwili jeszcze raz przypominam wniosek: kolega zaproponował zgłoszoną poprawkę do paragrafu 31. A teraz głosujemy nad tym [gwar]. Przeczytać? Proszę bardzo.

Proszę, kolego, o czytanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dobrze, czytam całą poprawkę, cały nowy paragraf właściwie, bo to jest nowa wersja. „Zasady funkcjonowania sekcji są wspólne dla różnych sekcji i zalicza się do nich: 1) zasadę podległości właściwemu organowi związku, 2) działalność sekcji org… działalności…”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę, proszę chwileczkę przerwać. Ja mam zapisane w takiej wersji. Może ja przeczytam, spróbuję; nie wiem, czy państwo będziecie rozumieli.

Poprawka do paragrafu 31: „Zasady funkcjonowania sekcji są wspólne dla różnych sekcji i zalicza się do nich: 1) zasadę podległości właściwemu organowi związku, 2) działalności społecznych w programie sekcji, 3) finansowanie działalności sekcji w ramach budżetu regionalnego lub krajowego”. Tak zapisałem sobie poprawkę, sformułowaną do paragrafu 31.

Kto jest za tym, aby ta poprawka została wprowadzona jako wariant pod głosowanie, proszę o podniesienie mandatu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość jest za, nie potrzeba liczyć.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

To znaczy, że mam rozumieć, że my nie musimy liczyć głosów. Dziękuję bardzo.

Komisja Skrutacyjna się zdecydowała i nie musimy liczyć głosów. Dziękuję. Rozumiem, że poprawkę przyjęliśmy pod głosowanie. Proszę o przedstawienie poprawki do paragrafu 31 i robimy przerwę. Myślę, że się możemy zmobilizować w tej chwili. Proszę o dokładne czytanie, a my notujemy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dobrze, czytam jeszcze raz paragraf 31, nową wersję, tak jak była przedstawiona. „Zasady funkcjonowania sekcji są wspólne dla różnych sekcji i zalicza się do nich…”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam kolegę. Czy my do rozdziału V nie mamy już żadnych poprawek, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Mamy. Dotychczas czytałem państwu całą wersję rozdziału V, która została zgłoszona we wniosku formalnym. To były trzy paragrafy: 29, 30 i 31 – jako całość.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Rozumiem. Ponieważ Komisja Statutowa w tej chwili wniosła, abyśmy po tych trzech naszych zapisach, które w tej chwili posiadamy, ogłosili piętnastominutową przerwę, ja przed przerwą jeszcze chciałem oddać mojemu koledze…

[PD 1kzd_1t_27a_19810909 – 42 minuty 45 sekund]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Proszę koleżanek i kolegów, wpływają wnioski dotyczące dwóch spraw i chciałbym załatwić obie, bo przerwę można ogłaszać wtedy, jeżeli załatwimy ten wniosek numer 1, a mianowicie wniosek dotyczący „szalonego zmęczenia delegatów i przerwania obrad w dniu dzisiejszym i kontynuowanie rano”. To jest pierwszy wniosek. Jeżeli osiągniemy kontynuację, no to wtedy ogłaszamy dopiero przerwę. Kto jest za kontynuowaniem obrad jeszcze w dalszym ciągu po przerwie? [oklaski]. Dziękuję bardzo. To w takim razie poproszę o piętnaście minut przerwy [gwar na sali, słychać czyjś podniesiony głos].

Kolego, ja nie wiem, czy kolega jest przytomny na sali, ale były tego typu informacje, poprzednio przedstawione przez przewodniczącego zjazdu. Kolega w tej chwili zachowuje się niezbyt właściwie na sali, na co zwracam uwagę, to jest po pierwsze, i przywołuję kolegę do porządku. Kolega zawsze musi być, mieć godność delegata, to jest po pierwsze [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Przerwa jest ogłoszona.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Po drugie, chciałem dalej informować… Proszę nie krzyczeć. Po drugie, zwracam uwagę, że informacja przewodniczącego naszego prezydium była następująca: ponieważ kolega zgłosił wniosek o głosowania tajne, myśmy przyjęli tryb, że najpierw będziemy organizowali w czasie całej roboczej części potencjalne możliwości głosowań tajnych, a na koniec będziemy wracali do tego typu problemów, niezależnie czego one dotyczą. Przypominam, że taki był przyjęty tryb postępowania i nie chcemy nikogo dyskryminować [oklaski].

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę o punktualne przybycie po przerwie.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Członków Komisji Uchwał i Wniosków proszę o zebranie się przy stoliku Komisji Uchwał i Wniosków.

[Przerwa]

[Brak fragmentu nagrania]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

…zajmowanie miejsc na sali, przystępujemy do dalszej części obrad. Proszę o wejście, proszę o zajmowanie miejsc na sali. Kontynuujemy obrady. Prosimy bardzo kolegów tu o rozejście się spod prezydium. Bardzo bym prosił kolegów o rozejście się spod prezydium. Proszę o rozejście się spod prezydium.

[Brak fragmentu nagrania]

…miejsc na sali. Koniec przerwy. Proszę o zajmowanie miejsc na sali. Koniec przerwy. Proszę o zajęcie miejsc na sali. Kończymy przerwę.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Bardzo prosimy kolegów z kuluarów o zajmowanie miejsc na sali. Bardzo proszę grupki grupujące się w poszczególnych miejscach sali o zajęcie miejsc. Bardzo proszę osoby z poszczególnych grup o zajęcie miejsc.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_27a_19810909]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_27b_19810909]

[PRZYPOMNIENIE TRYBU GŁOSOWANIA NAD ZMIANAMI W STATUCIE, POWOŁANIE KOMISJI SKRUTACYJNEJ DO GŁOSOWAŃ TAJNYCH]

[Brak fragmentu nagrania]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

…Wpływają wnioski, kiedy coś będzie tam głosowane. Więc jeszcze raz oświadczam, że został przyjęty następujący tryb. Proszę słuchać, bo potem znowu będą koledzy narzekali, że tutaj, protestować, i tak dalej. Więc zanim ktoś zaprotestuje, to niech się spyta, czy nie było określonej zapowiedzi. Mianowicie, ustaliliśmy, że w wypadku… wszelkie sprawy, gdzie są wnioski formalne, aby powrócić wstecz, czyli do rozdziału I, II, III, dalej… Do IV i tak się musi wrócić, bo nie ma zapisów konkretnych. Do V, VI, VII jak dojdziemy teraz, to może nie będziemy już musieli wracać. A więc wszystkie te zmiany, które tutaj są zgłoszone – tu jest jeszcze cały plik różnych wniosków – są weryfikowane z Komisją Statutową, czy były w niej w ogóle wniesione. I jeśli nie były, to zostaną oddalone. Zgodnie z tym, cośmy przyjęli, zostaną oddalone. Pozostałe, które zostaną, zostaną przekazane na dzień jutrzejszy. I w dniu jutrzejszym… po pierwsze, jeżeli państwo uznają za stosowne, to nastąpi wznowienie dyskusji odnośnych punktów – to jest pierwsza sprawa. Bo niektórzy koledzy zgłosili słuszne zastrzeżenie, że niektóre nowe poprawki nie są dyskutowane. To, co prawda, jest po części wina zgłaszającego, a czasem tego, który wnosi zastrzeżenie. Skąd to wynika? No, wychodzi ktoś i mówi, i zgłasza nam poprawkę, i wtedy ktoś to replikuje, się nie zgadza, powinien natychmiast się wpisać do głosu, nawet jeśli mówił, bo ma prawo do repliki. Ale mało kto to robi po prostu. Tylko później odkrywa Amerykę, że jest zapis, który nie był dyskutowany. No i niestety, proszę państwa, musimy wykazać pewien refleks, prawda. Od nas oczekuje się refleksu natychmiastowego w zasadzie, a sami, no, nie bardzo się spisujecie w tym zakresie. Nasza każda pomyłka jest kwitowana awanturą tutaj, krzykami, i tak dalej, a państwa przeoczenie potrzeby repliki uchodzi w ten sposób, że wracamy do tematu, dyskusja jest powtórna, i tak dalej. To jest pierwsza sprawa.

Teraz druga sprawa jest taka. Otóż jeszcze raz przypominam: wszystkie wnioski, które nie były głosowane, a są złożone, a dotyczą cofnięcia się wstecz, będą załatwiane w dniu jutrzejszym od rana. Tak samo w dniu jutrzejszym będą załatwiane pewne redakcyjne udoskonalenia tekstu, jeżeli się okaże, że są niezbędne, bośmy weszli w maliny na skutek tam wielkiej ilości poprawek. Takich przypadków wiele nie będzie, ale się może zdarzyć.

Następna uwaga jest taka: tutaj się koledzy awanturują, że nie głosujemy tego tajnego wniosku. A więc oświadczam, że również powiedziałem w sposób wyraźny i jasny, że wniosek ten będzie głosowany jutro rano, bo trzeba wydrukować kartki do głosowania. Więc jeden wniosek o głosowanie tajne uznany, drugi – nieuznany, bo było 80 na 850, a więc poniżej 10 proc., co nie wyklucza jawnego głosowania w sprawie chyba rozdziału funkcji to było, któryś wariant rozdziału funkcji. Wniosek o przywrócenie dyskusji nad paragrafem 1 jest wnioskiem, który ma 90 podpisów, a więc będzie tajnie głosowany, i to się będzie działo jutro. Dziś wydamy polecenie organizatorom przygotowania kartek do głosowania, bo to jest niezbędne po prostu, a oprócz tego powołamy Komisję Skrutacyjną. Ja bym prosił sekretariat, żeby przedstawił nam tutaj, przysłał skład komisji. Będzie dziś uchwała o powołaniu Komisji Skrutacyjnej. I prosiłbym o następującą rzecz… Może to nawet teraz zrobimy…

Można skład prosić skrutacyjnej? Czy macie na wierzchu? To poproszę skład skrutacyjnej – od razu. Bo ukonstytuujecie się państwo, bo trzeba wybrać jakiegoś prezesa, żeby ustawił pracę na jutro, bo to będzie próba generalna wyborów, tak że…

Proszę państwa, prezydium, po otrzymaniu wniosków ze strony delegacji regionalnych, wnosi o powołanie Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych w składzie: Zbigniew Nawrocki[38] – Jelenia Góra, Dominik… Może kolega to przeczyta, dobra? Kto pisał? Bo… No to proszę bardzo, bo… Aha, no trudno… Dominik Tyburski[39] – Mazowsze, Marek Miecznikowski[40] – Mazowsze, Andrzej Tabor[41] – Mazowsze, Maria Wasielewska[42] – Mazowsze, Anna Makarewicz[43] – Mazowsze, Jacek Pilchowski[44] – Mazowsze, Andrzej Węgrzyn[45] – Wielkopolska, Jan Huszcza – Chełm, Jungiewicz – Małopolska, Kalicki[46] – Małopolska, Wyżykowski[47] – Małopolska, Budnik – Małopolska, Piotr Kuźmiak – Dolny Śląsk, Bronisław Bartczak[48] – Dolny Śląsk, Ryszard Moździerz[49] – Dolny Śląsk, Ryszard Frankowski[50] – Dolny Śląsk, Jan Winnik[51] – Dolny Śląsk, Jerzy Feruś[52] – Dolny Śląsk, Witold Król[53] – Dolny Śląsk, Andrzej Zając[54] – Podbeskidzie, Kazimierz Jarosz[55] – Podbeskidzie, Jan Jędrzejewski – Gdańsk, Henryk Mierzejewski – Gdańsk, Jerzy Świder – Gdańsk, Jerzy Kołodziejczyk[56] – Region Środkowo-Wschodni, Mirosław Kraf…, przepraszam, Mikołaj Jaroszuk[57] – Środkowo-Wschodni, Andrzej Kamrowski[58] – Pomorze Zachodnie, Ewaryst Waligórski[59] – Pomorze Zachodnie, Teresa Praszyńska[60] – Świętokrzyski, Zygmunt Waszka – Świętokrzyski, Maria Treć[61] – Śląsk Opolski, Ireneusz Just[62] – Śląsk Opolski, Barbara Przesłańska[63] – Częstochowa, Witold Król – Radom, Stanisław Popka[64] – Łódź, Marek Burski[65] – Łódź, Adam Siuda[66] – Łódź, Adam Żyliński[67] – Piła, Wiesław Plezia[68] – Piotrków Trybunalski, Bernard Bujwicki – Białystok, Elżbieta Błaszczyńska – Bydgoszcz, Maciej Głuszkowski[69] – Bydgoszcz, Józef Szul[70] – Podkarpacie i Przemyśl, Edward Dreszczyk[71] – Wielkopolska, Henryk Krzyżanowski[72] – Wielkopolska, Jan Płotkowiak – Wielkopolska, Przemysław Zell[73] – Toruń, Jan Chmielewski – Płock, Stanisław Łakomy – Rzeszów, Seweryn Nowak[74] – Kędzierzyn-Koźle, Zygmunt Bąk[75] – Pobrzeże, Mirosław Krawczak – Zielona Góra; Andrzej Jacyna – Słupsk, Janusz Sanocki – Nysa, Andrzej Kowalski – Śląsko-Dąbrowski, Andrzej Służalec[76] – Śląsko-Dąbrowski, Jarosław Gliszczyński[77] – Śląsko-Dąbrowski, Dorota Moczygęba[78] – Śląsko-Dąbrowski, Henryk Pękala – Śląsko-Dąbrowski, Marian Maciejczyk[79] – Śląsko-Dąbrowski, Ryszard Banaś – Śląsko-Dąbrowski, Franciszek Chodakowski – Śląsko-Dąbrowski, Bronisław Lachowicz – Leszno, Stanisław Mackiewicz[80] – Warmińsko-Mazurski. To są kandydatury zgłoszone przez zespoły regionalne, na wezwanie nasze odnośnie zgłaszania kandydatur do Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych.

Proszę państwa, ponieważ jutro będzie głosowanie tajne, a na II turze będzie ich dużo, w związku z powyższym stawiam wniosek o powołanie Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych w składzie 66-osobowym, jaki odczytałem. Proszę kolegę przewodniczącego o przegłosowanie tego wniosku.

Czy są jakieś zastrzeżenia do tych kandydatur? Zastrzeżenia czy są? Nie ma. Kto jest za powołaniem Komisji Skrutacyjnej w proponowanym składzie, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję, dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Stwierdzam powołanie Komisji Skrutacyjnej w składzie proponowanym. Proszę wszystkich członków Komisji Skrutacyjnej o zebranie się za tą białą dekoracją, natychmiast. Członków Komisji Skrutacyjnej proszę o natychmiastowe zebranie się za przepierzeniem.

Dziękuję, proszę o kontynuowanie toku obrad.

[AUTOPOPRAWKI KOMISJI STATUTOWEJ

DO ROZDZIAŁU V STATUTU]

[PD 1kzd_1t_27b_19810909 – 8 minut 9 sekund]

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Ja bardzo proszę członków Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Tajnych o szybkie przejście, abyśmy mogli przystąpić do dalszych prac nad rozdziałem V. Bardzo proszę. Dziękuję.

Proszę pozostałych koleżanki i kolegów delegatów o spokój. I tutaj proszę o wysłuchanie propozycji Komisji Statutowej, która proponuje pewne autopoprawki do rozdziału V.

Proszę bardzo kolegę z Komisji Statutowej, kolegę Gospodarka.

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

W przerwie zebrania, w oparciu o przedstawione poprawki i wnioski z sali, proponujemy państwu kolejną wersję rozdziału V, który się opiera na wersji zaproponowanej wcześniej przez Komisję Statutową. I w wersji tej są tylko wniesione pewne niewielkie poprawki. To byłaby kolejna wersja. Proszę bardzo państwo o wzięcie statutu. Będę państwu mówił, gdzie są te poprawki umieszczone.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam, proszę kolegę z sektora jedenastego o przejście do sekretariatu.

Proszę, słuchamy w tej chwili, trzymając statut. Bardzo proszę.

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Zachowalibyśmy propozycje Komisji Statutowej z poprawkami załączającymi słowo: „i inne” po słowie: „zawodowe, branżowe” oraz w paragrafie 30 wykreślono by słowo: „oraz wybory władz” i zamiast słowa: „statuty”, przyjęlibyśmy: „regulaminy”. I zatem paragraf 30 brzmiałby następująco: „Strukturę oraz zasady powoływania, funkcjonowania sekcji zawodowych, branżowych i innych określają regulaminy wewnętrzne, uchwalane przez Komisję Krajową”.

Natomiast w paragrafie 31 skreślono by słowo pierwsze: „władze”, następnie po słowie „opiniują projekty zbiorowych układów pracy” dodane by było zdanie, które podyktuję państwu: „oraz wykonują inne zadania, dotyczące zawodów i branż, zlecone przez władze związku”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Ja proszę o powtórzenie, ponieważ na sali nie jest kolega słyszany.

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Czytam zatem paragraf 31 od początku: „Sekcje zawodowe, branżowe i inne przygotowują lub opiniują projekty zbiorowych układów pracy”. I tutaj byłaby wstawka: „oraz wykonują inne zadania dotyczące zawodów i branż, zlecane przez władze związku, względnie uzgodnione z tymi władzami”. Dalej byłoby zdanie zamieszczone już w statucie: „Komisja Krajowa może upoważnić” i skreślone byłoby słowo: „władze sekcji” i zostałoby: „sekcje do zawierania w jej imieniu zbiorowych układów pracy”. Czyli ostatnie zdanie miałoby pełne brzmienie takie: „Komisja Krajowa może upoważnić sekcje do zawierania w jej imieniu zbiorowych układów pracy”. Czy to jest dla państwa jasne? Jeżeli tak, to jest to wersja, którą komisja w przerwie wypracowała.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę państwa, jeszcze raz ponawiam pytanie: czy to jest dla państwa jasne? Czy coś trzeba powtórzyć? Ponieważ nie widzę próśb o powtórzenie… Proszę państwa, mamy w tej chwili następującą sytuację… Chciałbym jeszcze przypomnieć, że nim państwo podniesiecie swój mandat jako element głosowania, mamy wersję statutową, wersję starą, która jest wersją obowiązującą do tej chwili. Przyjęliśmy przed przerwą trzy zapisy, które będziemy głosowali jako propozycje wariantów, oczywiście nie w tej chwili. I do tego samego rozdziału V statutu w tej chwili Komisja Statutowa zaproponowała nam kolejny wariant pod głosowanie. W związku z czym mamy w tej chwili sytuację, w której należałoby sformułować wniosek całościowy: czy przyjmujemy wariant drugi – sformułowany przez Komisję Statutową – jako wariant, który przedłożymy jutro pod głosowania? Ja myślę, że wniosek jest zrozumiały.

Kto jest za tak postawionym wnioskiem? Proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną do Głosowań Jawnych o decyzję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za przyjęciem.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę państwa, w związku z czym w rozdziale V mamy dwa warianty oraz wersję starą statutu.

Kolega chciałby… przejść wniosek formalny. Proszę.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Koleżanki i koledzy, wpłynął wniosek formalny o wyrażenie serdecznego podziękowania harcerkom pełniącym dyżur na sali i podziękowanis im za służbę dla zjazdu w dniu dzisiejszym jeszcze. Dziękujemy bardzo [oklaski]. Myślę, że tego nie trzeba głosować, a podziękowanie im się należy. Dziękujemy bardzo.

[AUTOPOPRAWKI KOMISJI STATUTOWEJ

DO ROZDZIAŁU VI STATUTU]

[PD 1kzd_1t_27b_19810909 – 15 minut 57 sekund]

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Ponieważ rozmawialiśmy z druhnami i druhami, którzy oświadczyli, że skoro my pracujemy, to oni też chcą być razem z nami, więc jeszcze raz im najwyżej podziękujemy, i będą razem z nami, dopóki my będziemy pracowali; będą nam pomagali [oklaski].

Bardzo proszę, w tej chwili przechodzimy do rozdziału VI. Bardzo proszę o zapoznanie się z tekstem, a Komisję Statutową proszę o przedstawienie propozycji. Ponieważ jeszcze wcześniej zostały zgłoszone zastrzeżenia, ja się informowałem u Komisji Statutowej. Te poprawki, które proponuje Komisja Statutowa, są to poprawki traktowane jako wotum separatum od wcześniejszych poprawek i uzupełnień nieprzyjętych przez Komisję Statutową. Tylko takie są podawane nam ewentualnie autopoprawki Komisji Statutowej.

Proszę bardzo kolegę o referowanie. Rozdział VI – „Strajk”.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Moje nazwisko Mszyca Jarosław, Region Częstochowa. Proszę państwa, wpłynęły praktycznie trzy głosy o dokonanie poprawek, jeżeli chodzi o paragrafy rozdziału dotyczącego strajku. Komisja Statutowa dwa wnioski odrzuciła – zaraz państwu wyjaśnię dlaczego – natomiast trzeci zaproponuję państwu. Proszę wziąć może statut do ręki. Ustęp 1, punkt 4 jest proponowany, gdyż są trzy punkty. Komisja Statutowa proponuje punkt 4 w brzmieniu: „Termin strajku powinien być ustalony i podany do wiadomości władzom związku co najmniej 14 dni przed jego planowanym rozpoczęciem. Nie dotyczy to strajku proklamowanego przez Komisję Krajową. W przypadków nadzwyczajnych komisja zakładowa i zarząd regionu może odstąpić od tej zasady”. Czy dla…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam, kolego, ale my chcielibyśmy to zanotować, jeśli mamy rzeczywiście nad tym się zastanowić. Bardzo bym prosił o podyktowanie tego…

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Dobrze. Proszę państwa…

[Brak fragmentu nagrania]

…a więc jeżeli dołączymy punkt 4, uzyskujemy w paragrafie 33 ustęp 1 czteropunktowy. Taka jest propozycja Komisji Statutowej w stosunku do rozdziału dotyczącego strajku. Proszę państwa, wpłynęły jeszcze dwa wnioski, które komisja…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam, kolego. Może chwileczkę. Rozumiem, że w tej kwestii musimy się wypowiedzieć, czy będziemy ten wniosek przyjmowali jako wariant poddawany pod głosowanie, w związku z czym proszę jeszcze raz zerknąć na treść.

I chciałem uzyskać państwa decyzję w kwestii następującej: czy tę propozycję – uzupełnienia paragrafu 33 ustępu 1 o punkt 4 – będziemy traktowali jako wariantowe rozwiązanie i będziemy nad nim głosowali? Kto jest za tak postawionym wnioskiem, proszę o podniesienie mandatu do góry. Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto z państwa wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Proszę o decyzję Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów odrzuciła ten wniosek.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Rozumiem, że możemy to skreślić i traktujemy jako w tej chwili niebyły. Proszę o przystąpienie do referowania następnych propozycji.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, więc jak mówiłem, wpłynęły jeszcze dwa wnioski – zostały one odrzucone przez Komisję Statutową. W pierwszym wniosku proponuje się odwołanie strajku właści…

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Ale przepraszam, Komisja Statutowa odrzuciła to i ja rozumiem, że…

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Tak, nie będę przedstawiał, jeżeli jest taki wniosek.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przechodzimy do następnych propozycji Komisji Statutowej.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, w takim wypadku rozdział VI został bez zmian. I dziękuję państwu bardzo. Kolega zreferuje następny rozdział.

[AUTOPOPRAWKI KOMISJI STATUTOWEJ

DO ROZDZIAŁÓW VII I VIII STATUTU]

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przechodzimy do rozdziału VII.

Proszę przedstawiciela Komisji Statutowej.

[PD 1kzd_1t_27b_19810909 – 20 minut 42 sekundy]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, na podstawie wniosków, które napłynęły, Komisja Statutowa przygotowała dwie wersje paragrafu 35. Dyktuję. Właściwie są to dwie wersje punktu 1 paragrafu 35. Punkt 2 pozostaje w jednej wersji. Dyktuję punkt 1, wersja pierwsza: „W ramach związku, na szczeblu…”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam kolegę, my to mamy przecież zapisane. To jest to, co mamy zapisane?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam?

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Czy to jest to, co mamy zapisane tutaj?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie, to jest nowa wersja, zredagowana na podstawie wniosków, które napłynęły w międzyczasie.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Rozumiem, czyli traktujemy tamto jako wersję drugą. Proszę o dyktowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje…”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Wolniej, kolego.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„…działają instytucje związkowe, takie jak: ośrodki prac społeczno-zawodowych…”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Ale proszę wolniej, kolego. Naprawdę nie nadążamy. „W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają…”

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„…instytucje związkowe, takie jak ośrodki prac społeczno-zawodowych, wydawnictwa związkowe i tym podobne”. Jest to niewielka zmiana w stosunku do poprzedniej wersji.

Dyktuję wersję drugą punktu 1: „W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe, służące gromadzeniu, analizie i rozpowszechnianiu informacji ważnej dla realizacji celów związku”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę pana, ja myślę, że tutaj zaszło jakieś nieporozumienie. My wszyscy mamy zapisaną waszą propozycję poprawki do paragrafu 35 ustępu 1. I w tym zakresie mamy stwierdzenie, które się pokrywa z tym, co kolega przeczytał przed chwilą jako wersję pierwszą, z tym że po OPSZ-cie i wydawnictwach związkowych mamy dodane: „itp”. Natomiast rozumiem, że kolega w tej chwili przedstawia nam drugą propozycję, która jest odmienną. Tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak jest.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

A tamtą traktujemy jako pierwszą?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Mamy dwie zmiany w wersji pierwszej punktu 1, mianowicie skreślamy słowa: „szkoły związkowe” i dodajemy: „i tym podobne”. Natomiast w wersji drugiej – przeczytam ją jeszcze raz: „W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe służące gromadzeniu, analizie i rozpowszechnianiu informacji ważnej dla realizacji celów związku”.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Proszę jeszcze raz o powtórzenie, wolno, żebyśmy wszyscy mogli zapisać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Punkt 2: „Zadania instytucji, ich funkcjonowanie i fundusze określają władze związkowe odpowiedniego szczebla, a od strony programowej – rady programowe”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Bardzo prosimy kolegę o wolniejsze i dokładne czytanie. Bardzo prosimy o to. Wszyscy są zmęczeni i to dodatkowo wymaga uwagi. Bardzo proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Czytam jeszcze raz.

BENEDYKT NOWAK (?) – prowadzący obrady

Punkt…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Prosimy jeszcze raz.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Czy mam przeczytać jeszcze raz punkt 1?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Tak.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe służące gromadzeniu, analizie i rozpowszechnianiu informacji ważnej dla realizacji celów związku”. Punkt 2: „Zadania…”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Kolego, ja rozumiem, że tutaj ta wersja, która powstała z sali, wymaga tylko niewielkiej korekty, prawda? Jest wykreślenie: „wszechnice związkowe”, a wpisane: „itp.”. Jest to wariant, prawda? Wariant z sali?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie, proszę pana, pan nie zrozumiał. To jest zupełnie inny wariant.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Mhm! Proszę o kontynuowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Punkt 2: „Zadania instytucji, ich funkcjonowanie i fundusze określają władze związkowe odpowiedniego szczebla…”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Czyli tak jak dotychczas, i teraz poprawka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„…a od strony programowej – rady programowe powoływane przez WZD”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Poprawka tkwi w tym dopisie: „a od strony programowej – rady programowe powoływane przez Walny Zjazd Delegat6w”, WZD. I to jest całość, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

To jest całość poprawek do paragrafu 35. Czytam…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, moment. My przegłosujemy, czy będziemy je wprowadzali w tej wersji, prawda, czy będziemy się nimi zajmowali. Taki tryb przyjęliśmy.

Kto z państwa jest za wprowadzeniem tych wersji dodatkowo, jako wersji wariantowych? Proszę bardzo, kto jest za? Proszę państwa…

Powtórzyć wniosek jeszcze szybko? Proszę bardzo. Były okrzyki w trakcie głosowania, machanie kartkami. Proszę o odczytanie, bo już w tej chwili nie dyktowanie, a odczytanie w całości.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Czy mam odczytać obie wersje?

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Wersja pierwsza polega na tym, że skreślamy w punkcie 1 słowo: „szkoły związkowe” i dodajemy: „i tym podobne”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Oraz 2 punkt?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Druga wersja punktu 1: „W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe, służące gromadzeniu, analizie i rozpowszechnianiu informacji ważnej dla realizacji celów związku”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Rozumiem. Bardzo przepraszam; czyli w tej chwili jesteśmy w punkcie 1 i to są dwa warianty dodatkowe z sali. Rozumiem, że sprawa pierwszego wariantu jest małą dosyć sprawą, to znaczy się jest to wymiana skreślenia: „szkoły związkowe”, za to na końcu dopisane: „itp.”. To jest pierwszy z podwariantów.

Kto z państwa jest za takim dopisaniem tego podwariantu? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną… Czy mogę poprosić o werdykt Komisję Skrutacyjną?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Niestety, musimy liczyć głosy.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę w takim razie o uruchomienie systemu liczenia. Kto jest za? Proszę o zliczanie w regionach, w poszczególnych sektorach [gwar]. Kolego, jeszcze raz ponownie za tą poprawką wprowadzoną z sali jako poprawką wariantowo. To znaczy się punkt 1 otrzymuje brzmienie: „W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe, takie jak: ośrodki prac społeczno-zawodowych, wydawnictwa związkowe, wszechnice związkowe itp.”. Zamiast „szkoły związkowe” – jest wykreślone, jest wpis „itp.”. Kto jest za? Po prostu to nie jest ograniczanie tylko do szkół związkowych, ale i innych tego typu instytucji, „itp.” jest po prostu. To jest jeden z wariantów przyjętych. Proszę państwa…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 33, drugi – 21, trzeci, – 11, czwarty…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Czwarty sektor proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

25, piąty – 9, szósty – 8, siódmy – 14, ósmy – 6, dziewiąty – 16, dziesiąty – 20, jedenasty – 8, dwunasty – 20, trzynasty – 47, czternasty – 12, piętnasty – 11, szesnasty – 13, siedemnasty – 6, osiemnasty – 3.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Proszę bardzo. Proszę o zliczanie. Proszę państwa, bardzo proszę, aby podczas głosowania nie było tego szumu na sali. Koledzy liczący w tej chwili w gwarze mogą się też mylić, a nie jest to wskazane. Musimy sprawnie pracować mimo późnej pory. Bardzo proszę.

[Brak fragmentu nagrania]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Pierwszy – 19, drugi – 6, trzeci – 9, czwarty – 16, piąty – 15, szósty – 11, siódmy – 0, ósmy – 21, dziewiąty – 14, dziesiąty – 7, jedenasty – 15, dwunasty – 18, trzynasty – 4, czternasty – 8, piętnasty – 11, szesnasty – 13, siedemnasty – 12, osiemnasty – 3.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę o zliczanie i za chwilę jeszcze jeden z wariantów. Tutaj…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Za zmianą tego punktu głosowało 283 delegatów, przeciw – 202.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. A zatem wnosimy tę poprawkę jako jeden z wariantów. To nie jest przesądzanie niczego, tu jest tylko po prostu zwykła większość głosów, prawda? Nie żadne kwalifikowane, zwracam na to uwagę.

Proszę państwa, następna poprawka wnoszona dodatkowo do tego paragrafu, to jest…

Poproszę o przeczytanie.

[PD 1kzd_1t_27b_19810909 – 35 minut 54 sekundy]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Więc druga wersja punktu 1, rozszerzająca w stosunku do poprzedniej, brzmi następująco: „W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe służące gromadzeniu, analizie i rozpowszechnianiu informacji ważnej dla realizacji celów związku”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo za odczytanie.

Kto z państwa jest za dołączeniem tego wariantu do rozpatrywanych wariantów naszego statutu? Kto jest za? Bardzo proszę o spokój na sali. Dziękuję, dziękuję państwu. Kto jest przeciwny? Bardzo proszę o spokój na sali. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

A więc proszę Komisję Skrutacyjną o dopisanie i tego wariantu do rozpatrywanych wariantów naszego statutu. I mamy w takim razie w paragrafie 35 zakończone warianty ustępu 1 i sprawa ustępu 2 wchodzi.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Ustęp 2 jest jednakowy, tzn. jest tylko w jednym wariancie i brzmi on następująco: „Zadania instytucji, ich funkcjonowanie i fundusze określają władze związkowe odpowiedniego szczebla, a od strony programowej rady programowe powoływane przez walne zebrania delegatów”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Halo! Proszę państwa, bardzo proszę, to już był dyktowany punkt.

Proszę państwa, kto jest za dołączeniem tego punktu jako wersji wariantowej? Kto jest za? Tu jest istotna zmiana – dotyczy rady programowej. Podkreślam tę istotną zmianę, prawda tylko, treść znamy wszyscy. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny dołączeniu tego wariantu? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów była za tą zmianą.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

A więc mamy kolejny wariant dołączony do rozpatrywanych wariantów naszych w statucie. Mamy zakończony paragraf 35. Czy macie, koledzy, jeszcze punkt większy niż 2? Nie, prawda? Proszę bardzo, paragraf 36.

[GŁOSOWANIE SONDAŻOWE NAD ZAPISEM

W STATUCIE DOTYCZĄCYM STATUSU PRASY ZWIĄZKOWEJ]

[PD 1kzd_1t_27b_19810909 – 39 minut 33 sekundy]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, paragraf 36. Są dwa warianty dodatkowe, proponowane tutaj z sali: Wariant pierwszy: „Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze związkowe odpowiednich szczebli”. Będę dyktował. „Zwią…”

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo o wyraźne podyktowanie; to były warianty zgłoszone z sali. W tej chwili musi być to zapis.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze związkowe odpowiednich szczebli”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Czy już jest zapisane? „Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze…”. Jakie władze?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„Związkowe”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

„Związkowe odpowiednich szczebli”. To jest rozszerzenie w stosunku do poprzednio proponowanych poprawek. Kto jest za dopisaniem tego typu zapisu jako wersji wariantowej? Telewizja nam się pojawiła na sali na przykład. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Koledzy, napłynęły dwa czy trzy wnioski, w międzyczasie mnie tu podano, moment, o…

Proszę bardzo. Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za wprowadzeniem tej poprawki.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Liczyłem, że oni mają w międzyczasie rozmowę na temat werdyktu. Dziękuję.

W takim razie dopisujemy i ten wariant do rozpatrywanej gamy wariantów naszego statutu. W tym momencie chciałbym złożyć informację – napłynęło kilka wniosków o natychmiastowe zakończenie obrad ze względu na bardzo silny stan zmęczenia i niekojarzenie wszystkiego, i dlatego rozpoczęcie [oklaski] dostatecznie wcześnie. Koledzy, nie głosujemy oklaskami, to wytraca czas dodatkowo, czas naszego snu lub pracy.

Proszę bardzo, kto jest za zakończeniem obrad w dniu dzisiejszym? [gwar] Przepraszam bardzo, natychmiastowym zakończeniem obrad. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? [oklaski] Proszę państwa, poproszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu wnioskowi [oklaski].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Koledzy, napływają również… To w celu wyjaśnienia i łatwiejszej naszej wspólnej pracy tylko. Powiadam, że myśmy przyjęli ten tryb postępowania i dopiero jak mamy pełną gamę wariantów, jako pierwszy jest głosowany fakt utrzymania wersji statutowej czy przyjęcia jakichkolwiek zmian, i dopiero w tym momencie będziemy rozpatrywali, czy ustalamy, że jest wersja dotychczasowa statutu. W tej chwili to jest o dopisanie bądź niedopisanie i nie mamy co w tej chwili się denerwować dodatkowo. Bardzo proszę o zrozumienie sytuacji, gdzie my jesteśmy.

A więc, proszę państwa, w tej chwili paragraf 36. Czy mamy jeszcze dodatkowe dopisy do paragrafu 36?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak, jeszcze mamy dwie wersje. Jedna polega na tym…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę o spokój na sali i notowanie. Teraz jest dyktowanie.

Proszę uprzejmie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Jedna polega jedynie na tym, że skreśla się słowa: „prasa związkowa jest niezależna”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, a więc zapis taki, jak proponowany przez Komisję Statutową, z tym że skreśla się drugie zdanie, praktycznie biorąc – „prasa związkowa jest niezależna”. Kto z państwa jest za dopisaniem takiego wariantu? [gwar] Za dopisaniem takiego wariantu, w którym jest skreślone to zdanie. To jest inny wariant, zwracam na to uwagę. Skreślenie jest nowym wariantem, prawda. Bo jest wariant Komisji Statutowej oraz drugi wariant, w którym nie ma tego zdania po prostu. Rozumiemy się. Kto jest za rozpatrywaniem takiego wariantu? Kto jest za? Kto jest przeciwko? [oklaski] Dziękuję. A zatem tego wariantu nie dopisujemy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za niewpisywaniem tego wariantu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo, następna prezentacja.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Trzecia wersja tego paragrafu brzmi…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo o spokój i ciszę, tylko w spokoju mamy szansę pracować jakoś efektywnie.

Bardzo proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„Związek posiada własne środki społecznego przekazu”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Skrótowa wersja, bardzo ogólna. Kto z państwa jest za takim ujęciem?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie! Przepraszam, to nie jest koniec!

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo o dalsze dyktowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„Nadzór nad nimi sprawują władze związkowe odpowiedniego szczebla przez powoływanie i odwoływanie redaktorów naczelnych”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo o wolne…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie koniec, przepraszam.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Jeszcze nie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„W swej działalności kolegia redakcyjne zachowują…”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę kolego, to jest wersja dyktowania. Bardzo proszę, już dwa zdania poleciały. Proszę bardzo o jeszcze ponowne wrócenie do tekstu. To musi być zapisane.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„Związek posiada własne środki społecznego przekazu. Nadzór nad nimi sprawują władze związkowe odpowiedniego szczebla…”

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

„Nadzór nad nimi sprawują władze związkowe odpowiedniego szczebla…”

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„…przez powoływanie i odwoływanie redaktorów naczelnych”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

„…przez powoływanie i odwoływanie redaktorów naczelnych”. To jest koniec?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„W swej działalności kolegia redakcyjne zachowują niezależność”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

„W swej działalności kolegia redakcyjne zachowują niezależność”. Poproszę o odczytanie pełnego tekstu jeszcze raz i będziemy głosowali.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Paragraf 36: „Związek posiada własne środki społecznego przekazu. Nadzór nad nimi sprawują władze związkowe odpowiedniego szczebla…”.

[Brak fragmentu nagrania]

„…cyjne zachowują niezależność”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Tekst jest chyba wyraźnie zapisany.

Kto z państwa jest za wprowadzeniem tego wariantu? Dziękuję. Kto jest przeciwny wprowadzeniu? Prosimy o skupienie i nieprzeszkadzanie w trakcie głosowania. Proszę Komisję Skrutacyjną. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Niestety, musimy liczyć [gwar].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Bardzo proszę, okrzyki tylko przedłużają. Kto jest ponownie – mamy głosowanie. Kto jest za wprowadzeniem takiego wariantu? To jest tylko ciągle wariant, to niczego nie przesądza przecież. Wyraźnie ręce do góry proszę, bardzo proszę. Proszę bardzo o dyktowanie, jak będą dane.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 23, drugi – 25, trzeci – 14, czwarty – 14, piąty – 19, szósty – 2, siódmy – 5, ósmy – 10, dziewiąty – 23, dziesiąty – 24, jedenasty – 7, dwunasty – 12, trzynasty – 11, czternasty – 2, piętnasty – 14, szesnasty – 23, siedemnasty – 9, osiemnasty – 4.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Proszę o sumowanie.

A teraz, kto jest przeciwko wprowadzeniu tej poprawki? Proszę uprzejmie. Proszę o zliczanie. Proszę o kolejne podawanie wyników i zliczanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 34, drugi – 3, trzeci – 6, czwarty – 31, piąty – 8, szósty – 18, siódmy – 28, ósmy… ósmy…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Ósmy…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

… – 17, dziewiąty – 9, dziesiąty – 8, jedenasty – 35, dwunasty – 30, trzynasty – 37, czternasty – 20, piętnasty – …

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Piętnasty proszę. To może dalsze, a zaraz koledzy podadzą – 11.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

… – 11, szesnasty – 6, siedemnasty – 8, osiemnasty – 9.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Prosimy o zliczanie. Jaki werdykt?

Koledzy liczą, a ja bym powitał w dniu dzisiejszym, już od pół godziny jesteśmy… Ja to dopiero widzę z tyłu [zegar usytuowany był z tyłu Prezydium], ale niektórym kolegom już w tej chwili powieki się zamykają, widać stąd. Dobudzać, dobudzać sąsiadów.

Proszę bardzo, są wyniki? [gwar] Bardzo proszę o wyniki komisję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki. Za wnioskiem głosowało 241 delegatów, przeciw – 318 [gwar]. Wniosek oddalono.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, ja bardzo proszę, podczas głosowań nie przeszkadzajmy sobie wzajemnie. Nie wprowadzamy tego wariantu do rozpatrywanych wariantów naszego statutu.

Czy to są już wszystkie warianty dotyczące?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak, to są wszystkie. Wpłynęło wprawdzie więcej z sali, ale były one węższe w stosunku do przeczytanych.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Inne wnioski z sali, jako węższe w stosunku do tu umieszczanych, nie były rozpatrywane. Dziękuję bardzo. Proszę dalej.

[GŁOSOWANIA SONDAŻOWE DOTYCZĄCE WARIANTÓW ZMIAN

DO ROZDZIAŁU VIII STATUTU]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przystępuję do rozdziału VIII. Tutaj wpłynęła tylko jedna propozycja poprawki, mianowicie, żeby…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę o wolne dyktowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

…ponad słowami, to znaczy pod tytułem rozdziału: „Fundusze i majątek związku” zapisać punkt 1 o treści: „Majątek związku stanowią nieruchomości, ruchomości, prawa, gotówka i papiery wartościowe”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

„Majątek związku stanowią” i proszę dalej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

„…nieruchomości, ruchomości, prawa, gotówka i papiery wartościowe”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

„Prawa, gotówka i papiery wartościowe”. Jest to prawnicze sformułowanie. Proszę państwa, rozumiem, że jest to sformułowanie wyjaśniające do całego tego rozdziału, prawda? Kto z państwa jest za umieszczeniem…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Może jeszcze uzupełnię…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Tak.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Może jeszcze uzupełnię: to był punkt 1, natomiast przed słowami: „Fundusze związku tworzone są” i tak dalej – dopisać po prostu należy punkt 2. To jest cała wersja.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, krótko mówiąc: to jest wstawiony dodatkowy punkt, a dalsze będą miały zmienioną numerację. Kto jest z państwa za dołożeniem tego zapisu? Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo. Kto się wstrzymał? Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za wpisaniem tego punktu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. A zatem, zmienia nam się po pierwsze numeracja następnych. I czy są jeszcze jakieś dodatkowe zmiany poza zmianą numeracji?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Nie, to jest wszystko. Istniała propozycja, żeby zamiast podpunktów: 1, 2 i tak dalej, zmienić określenie na: a, b, c. Ale sądzę, że z tym się uporają eksperci w dalszej fazie.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę państwa, ja rozumiem, że przy ostatecznym głosowaniu, przy ostatecznym ustalaniu tekstu, to eksperci – łącznie z kolegami z Komisji Statutowej – formy typu: a, b, c, czy 1, 2 i tak dalej, to muszą już ustalić jako wersję ostateczną. Proszę państwa, rozumiem, że to jest wszystko, jeśli chodzi…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przepraszam bardzo…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Jest jeszcze ostatnia… To znaczy, w tym rozdziale byłaby jeszcze jedna drobna poprawka.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dotyczy ona paragrafu 40 punktu 2.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Tak.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proponuje się, żeby…

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Paragraf 40 punkt 2. Proszę o notowanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proponuje się, żeby w nawiasie, po słowie: „zasiłki” dopisać „statutowe”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

A więc, w wyjaśnieniu, w nawiasie: „zasiłki statutowe”.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Przed „zapomogami”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Przecinek, „zapomogi”, zamknąć nawias. To byłaby druga wersja paragrafu 40 punkt 2. Wersja różniąca się tylko o zapis, że są to zasiłki statutowe. Kto z państwa jest za wniesieniem tego typu wersji zapisu? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za wpisaniem tego słowa: „statutowe”.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Za przyjęciem wersji, w której jest zapis „zasiłki statutowe”. Rozumiem, że jest wersja jedna i druga, to jest różnica. Dziękuję bardzo. Proszę państwa, czy są jeszcze jakieś inne uwagi do rozdziałów, aż do końca statutu?

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

To już jest koniec.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

To już jest wszystko. A więc mamy rozdział IX: „Postanowienia końcowe”.

Też nie mamy żadnych dopisanych z sali propozycji?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Tak, to już wszystko.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Do końca statutu, tak? Proszę państwa, a zatem mamy teraz w różnych rozdziałach różne wersje. Wpłynęły wnioski również w międzyczasie, czy po zakończeniu dopisywania same głosowanie nad różnymi wariantami. Bo teraz jest problem tego drugiego czytania i przyjmowania wariantów – od rozdziału V do końca. Czy państwo uważacie, że bardziej efektywnie wykorzystamy czas, jeżeli zaczniemy to wcześnie rano, po małym odpoczynku? Bo teraz możemy popełnić gafy, z których będziemy się wycofywali. Takie wnioski były [oklaski]. Proszę państwa, ja chciałbym przegłosować. Ja nie formułuję odczytania pełnego wniosku formalnego, natomiast były takie zapisy na kilku kartkach.

Kto z państwa jest za tym, aby teraz szybko wypocząć i wcześnie zacząć jutro obrady? Dziękuję bardzo. Nie jutro, a dzisiaj, przepraszam bardzo. Kto jest przeciwny? Proszę państwa, proszę bardzo: Komisja Skrutacyjna, werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Jeżeli chcecie iść do domu, musimy liczyć.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Proszę państwa, są dwie wersje: albo kończymy szybko obrady i rano zaczynamy, głosując wtedy w sposób bardziej przytomny i skuteczny, albo, siedząc dalej, sprawność nasza będzie się zmniejszała i możemy popełniać pomyłki. Takie były idee. Kto jest za zakończeniem obrad? Proszę bardzo. Prosimy o liczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Bez liczenia, większość zdecydowana jest teraz za.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – prowadzący obrady

Koledzy, ponieważ kuchnia nie może wcześniej w tej chwili zorganizować śniadania, rozpoczynamy punktualnie, ale bardzo punktualnie, o godzinie 9.00. Rozumiemy, że wchodzenie na salę będzie za piętnaście 9.00. Siedzimy, obradujemy o godzinie 9.00. Proszę bardzo o powstanie. Poczet sztandarowy…

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, jeszcze jest jedna uwaga: śniadanie jutro jest wydawane za okazaniem karty, znaczy nie trzeba bloczków. Obiadu nie ma jutro. Obiadu jutro nie ma.

Proszę państwa, zanim poczet sztandarowy będzie gotów, skład Komisji Skrutacyjnej do Głosowania Tajnego: przewodnicząca – Elżbieta Błaszczyńska z Bydgoszczy [oklaski]. Resztę składu państwu jutro podamy. Proszę powstać.

Sztandar MKS w Gdańsku wyprowadzić. Do hymnu. „Jeszcze Polska…”.

[Delegaci śpiewają hymn narodowy].

[Koniec pliku dźwiękowego kzd_1t_27b_19810909]

KONIEC PIĄTEGO DNIA OBRAD I TURY I KZD – 9 WRZEŚNIA 1981 R.

[1] Andrzej Jacyna (ur. 1952) – lekarz w ZOZ w Człuchowie, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w ZOZ w Człuchowie, wiceprzewodniczący Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Człuchowie, przewodniczący Komisji Rewizyjnej MKK tamże, w 1981 r. członek ZR Słupsk, w 1981 r. internowany.

[2] Henryk Marian Siciński (ur. 1950) – od 1977 r. lekarz w Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej w Ostrowie Wielkopolskim, w lipcu 1980 r. współorganizator protestu w ZZOZ, wiceprzewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Porozumiewawczego NSZZ „Solidarność” (od 1981 r. Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej) w Ostrowie Wielkopolskim, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska Południowa, w 1982 r. internowany.

[3] Janusz Karol Rejdych (1935–1989) – technik energetyk, 1969–1989 pracownik Zakładów Energetycznych Okręgu Południowego w Katowicach, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i przewodniczący KZ w ZE Okręgu Południowego w Katowicach, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[4] Zbigniew Jan Romaszewski (ur. 1940) – fizyk, 1964–1983 pracownik Instytutu Fizyki PAN, od 1980 r. kierownik Komisji Interwencji i Praworządności przy Regionie Mazowsze NSZZ „Solidarność”, od 1981 r. członek prezydium ZR Mazowsze, w 1981 r. członek KK.

[5] Jan Ilczuk (1932–1995) – lekarz w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Białej Podlaskiej, działacz Komisji ds. Koordynacji Służby Zdrowia NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze.

[6] Zbigniew Emil Papierz (ur. 1954) – architekt w Wojewódzkim Związku Spółdzielni Rolniczych „Samopomoc Chłopska” Zakład Inwestycji i Budownictwa Kraków z siedzibę w Myślenicach, 1980–1981 przewodniczący Tymczasowego Koła NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w WZSR „Samopomoc Chłopska”, od 1980 r. członek Komisji Koordynacyjnej w Myślenicach, w 1981 r. członek ZR Małopolska, przewodniczący Delegatury ZR Małopolska w Myślenicach.

[7] Marek Małachowski (ur. 1950) – technolog obróbki skrawaniem, pracownik Kombinatu Budowlanego Leszno, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR NSZZ „Solidarność” Leszno, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[8] Leopold Stawecki (ur. 1927) – prawnik, 1961–1983 zatrudniony na różnych stanowiskach w Zakładzie Energetycznym Białystok, w 1980 r. współorganizator KZ NSZZ „Solidarność” i przewodniczący KZ w ZE Białystok, członek białostockiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania w Białymstoku, w 1981 r. członek Prezydium ZR Białystok, 1981–1982 internowany.

[9] Longin Chlebowski (ur. 1951) – 1978–1981 pracownik MPK w Łodzi, w sierpniu 1980 r. członek KS w MPK Łódź odpowiedzialny za bezpieczeństwo strajku, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w MPK Łódź, przewodniczący KZ.

[10] Witold Stefanowicz – do 1981 r. zastępca przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji.

[11] Jan Grzelak (ur. 1940) – 1980–1981 zastępca przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji, 1981– 1982 zastępca kierownika Wydziału Prasy, Radia i Telewizji KC PZPR.

[12] Andrzej Kurz (ur. 1931) – 1981–1982 I zastępca przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji (kierował zespołem programu telewizyjnego).

[13] Stanisław Celichowski (ur. 1930) – 1980–1981 redaktor naczelny „Dziennika Telewizyjnego”, 1981–1983 wiceprzewodniczący Komitetu ds. Radia i Telewizji

[14] Włodzimierz Kapczyński (ur. 1929) – 1974–1987 pracownik Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego Budostal-4 (plac budowy Huty „Katowice”), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w Budostalu-4, w 1981 r. członek ZR Śląsko-Dąbrowskiego, od 1981 r. członek Związku Solidarności Polskich Kombatantów, współtwórca Związku Więźniów Politycznych PRL, 1981–1982 internowany.

[15] Elżbieta Sieradzka-Błaszczyńska (ur. 1954) – inżynier budownictwa lądowego, pracownik Przedsiębiorstwa Modernizacji Przemysłu Maszynowego „Techma” w Bydgoszczy, doradca KZ NSZZ „Solidarność” w Techmie.

[16] Tadeusz Aftarczuk (1951–1987) – nauczyciel, elektromonter, pracownik Zakładów Płyt Pilśniowych w Krośnie Odrzańskim, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, a następnie członek KZ NSZZ „Solidarność” w ZPP w Krośnie Odrzańskim, członek MKZ w Zielonej Górze, 1981–1982 internowany.

[17] Anna Teresa Król (ur. 1935) – technik ekonomista, pracownica Zakładów Włókien Chemicznych „Chemitex” w Sochaczewie, sekretarz KZ NSZZ „Solidarność” w Chemiteksie w Sochaczewie.

[18] Wiesław Cichoń (ur. 1954) – polonista, 1979–1983 pracownik WSS „Społem” w Toruniu, od 1980 r. organizator Solidarności i przewodniczący Komitetu Założycielskiego w WSS Społem, członek Prezydium MKZ w Toruniu, 1981–1982 internowany.

[19] Czesław Sławek (ur. 1946) – górnik w KWK „Jastrzębie”, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w KWK „Jastrzębie”, 1981 r. członek Prezydium ZR Śląsko-Dąbrowskiego, 1981–1982 i w 1982 r. (ponownie) internowany.

[20] Stefan Bareła (1916–1984) – 1964–1984 biskup diecezjalny częstochowski.

[21] Ignacy Tokarczuk (ur. 1918) – od 1965 r. biskup przemyski, 1970–1989 z jego inicjatywy, wbrew stanowisku władz PRL, w diecezji przemyskiej wybudowano liczne kościoły.

[22] Ireneusz Skubiś (ur. 1938) – 1965–1982 diecezjalny duszpasterz akademicki Kurii Biskupiej w Częstochowie, do 1981 r. dyrektor wydawnictwa diecezjalnego, w 1981 r. redaktor naczelny katolickiego tygodnika „Niedziela”.

[23] Osoby prywatne.

[24] Osoby prywatne.

[25] Osoba prywatna.

[26] Osoby prywatne.

[27] Osoba prywatna

[28] Osoba prywatna.

[29] Osoba prywatna.

[30] Stefan Korboński (1901–1989) – polityk, działacz ruchu ludowego, od 1947 r. na emigracji.

[31] Zbigniew Knapp (ur. 1952) – 1979–1982 starszy programista w MZK w Warszawie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w dyrekcji MZK, 1980–1981 delegat MZK do Regionu Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[32] Marek Czekalski (ur. 1953) – technik chemik, pracownik Przędzalni Czesankowej Anilany „Polanil” w Łodzi, przewodniczący Komitetu Założycielskiego i KZ w Polanilu, członek Prezydium MKZ, w 1981 r. członek Prezydium ZR Ziemia Łódzka, przewodniczący Krajowej Sekcji Włókna i Skóry, 1981–1982 internowany.

[33] Mieczysław Ziaja (ur. 1929) – inżynier elektryk, pracownik Zakładów Chemicznych w Oświęcimiu. członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w ZCH w Oświęcimiu, w 1981 r. członek KK.

[34] Jan Kozłowski (1929–1996) – od 1973 r. właściciel gospodarstwa rolno-sadowniczego, działacz niezależnego ruchu chłopskiego (w 1978 r. współzałożyciel Tymczasowego Komitetu Niezależnego Związku Zawodowego Rolników, od 1979 r. w redakcji niezależnego pisma „Placówka”), w 1979 r. aresztowany, a w 1980 r. w sfingowanym procesie (za rzekome pobicie sąsiada) skazany na dwa lata więzienia, zwolniony na mocy porozumień sierpniowych. Od 1980 r. współorganizator, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ Rolników (następnie NSZZ Rolników Solidarność Wiejska), organizator Komitetu Założycielskiego Solidarności Wiejskiej w Regionie Tarnobrzesko-Sandomierskim, w 1981 r. członek Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”, członek KKP Niezależnych Samorządnych Chłopskich Związków Zawodowych „Solidarność”, 1981–1982 internowany.

[35] Piotr Kuźmiak (ur. 1950) – ekonomista, 1973–1982 kierownik działu ekonomicznego w Fabryce Maszyn Budowlanych w Głogowie, od 1980 r. doradca Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie doradca KZ w FMB w Głogowie, w 1981 r. wiceprzewodniczący Komisji Rewizyjnej ZR Dolny Śląsk, przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Rewizyjnej w Legnicy, członek wrocławskiego KOWzP, 1981–1982 internowany.

[36] Lesław Kuzaj (ur. 1952) – ekonomista, 1978–1981 specjalista w Dziale Współpracy z Zagranicą Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1981–1982 zatrudniony fikcyjnie na UJ, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Prezydium KZ na UJ, następnie członek Komisji Uczelnianej na UJ, w 1981 wiceprzewodniczący MKZ w Krakowie, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Małopolska.

[37] Michał Jan Kurowski (ur. 1936) – od 1959 r. lekarz w Wojewódzkim Szpitalu Zakaźnym w Szczecinie (od 1976 ordynator oddziału internistyczno-kardiologicznego), w sierpniu 1980 r. organizator protestu solidarnościowego w szpitalu, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, organizator struktur związkowych służby zdrowia na Pomorzu Zachodnim, od 1980 r. przewodniczący Sekcji Służby Zdrowia Regionu Pomorza Zachodniego, członek Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej „Solidarności” Służby Zdrowia.

[38] Zbigniew Józef Nawrocki (ur. 1934) – 1953–1982 pracownik Zakładów Przemysłu Odzieżowego „Intermoda” w Kamiennej Górze (1969–1982 jako specjalista ds. bhp), we wrześniu 1980 r. organizator strajku w Intermodzie, zastępca przewodniczącego MKS, w 1980 r. organizator struktur „Solidarności” w zakładach w Kamiennej Górze oraz współorganizator MKZ w Jeleniej Górze, od 1980 r. członek Prezydium MKZ, w 1981 r. członek ZR Jelenia Góra, 1981–1982 internowany.

[39] Dominik Tyburski (ur. 1941) – 1970–1981 pracownik Miejskiego Przedsiębiorstwa Taksówkowego w Warszawie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w MPT w Warszawie, przewodniczący KZ w MPT, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[40] Marek Stanisław Miecznikowski (ur. 1950) – kierowca w PKS Oddział I – Warszawa, przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w PKS Oddział I – Warszawa, w 1981 r. członek ZR Mazowsze,1981–1982 internowany.

[41] Andrzej Tabor (ur. 1951) – tokarz, pracownik Przemysłowego Instytutu Maszyn Budowlanych w Kobyłce, przewodniczący Komisji Wydziałowej, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w PIMB w Kobyłce, w 1981 r. członek ZR Mazowsze.

[42] Elżbieta Maria Wasielewska (obecnie Kassel, ur. 1954) – 1977–1981 projektantka systemów epd w Zakładzie Informatyki Przedsiębiorstwa Techniczno-Produkcyjnego „Unitra-Unitech” w Warszawie, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w Unitrze-Unitechu, sekretarz, następnie przewodnicząca KZ w Unitrze-Unitechu, w 1981 r. specjalista ds. organizacji i informatyki w ZR Mazowsze.

[43] Anna Helena Makarewicz (ur. 1947) – farmaceuta, pracownik Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Białej Podlaskiej, przewodnicząca KZ NSZZ „Solidarność” w WSSE w Białej Podlaskiej, członek Prezydium Oddziału Biała Podlaska Regionu Mazowsze.

[44] Jacek Pilichowski (ur. 1957) – technik elektromechanik, pracownik Zakładów Mięsnych w Ostrołęce, przewodniczący Komisji Wydziałowej NSZZ „Solidarność” w ZM w Ostrołęce, członek Komisji Rewizyjnej Oddziału Ostrołęka Regionu Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[45] Andrzej Jan Węgrzyn (ur. 1924) – lekarz w Wojewódzkim Specjalistycznym Zespole Opieki Zdrowotnej Chorób Płuc i Gruźlicy w Kaliszu-Wolicy, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1981 r. członek Zarządu Okręgu w Kaliszu i ZR Wielkopolska Południowa, w 1981 r. członek kaliskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania.

[46] Antoni Kalicki (1931–2002) – starszy nastawniczy w PKP Kraków-Nowa Huta.

[47] Zdzisław Wyżykowski (ur. 1940) – nauczyciel w Specjalnym Zakładzie Wychowawczym w Kobylance, przewodniczący KZ Pracowników Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” w Nowym Sączu, wiceprzewodniczący Wojewódzkiej Komisji Pracowników Oświaty i Wychowania w Nowym Sączu, w 1981 r. członek Delegatury ZR Małopolska w Gorlicach.

[48] Bronisław Bartczak (ur. 1948) – technik budowlany w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Stanowicach.

[49] Ryszard Marian Moździerz (ur. 1941) – technolog obróbki skrawaniem, pracownik Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej w Świdnicy, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w ZEM w Świdnicy, przewodniczący KZ w ZEM, członek Zarządu Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Świdnicy, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do RFN.

[50] Jan Teofil Frankowski (ur. 1950) – 1968–1992 pracownik Zakładów Radiowych „Diora” w Dzierżoniowie, 1980–1981 współzałożyciel Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie KZ w ZR Diora, przewodniczący KZ, przewodniczący MKK Ziemi Dzierżoniowskiej, w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, 1981–1982 internowany.

[51] Jan Winnik (ur. 1944) – 1979–1981 ślusarz-spawacz w Jelczańskich Zakładach Samochodowych, w sierpniu 1980 r. organizator KS w JZS, 1980–1981 przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący i przewodniczący Komisji Fabrycznej w JZS, w 1981 r. członek Prezydium ZR Dolny Śląsk, wiceprzewodniczący ZR Dolny Śląsk, w 1981 r. członek KK.

[52] Jerzy Feruś ( ur. 1948) – cieśla, pracownik Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „Szczodrowice”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie przewodniczący KZ w RSP Szczodrowice, członek Sekcji Rolnej Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego i Prezydium Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej w Strzelinie, członek Regionalnej Komisji Wyborczej i Prezydium Zarządu Placówki Terenowej w Strzelinie.

[53] Witold Król (ur. 1938) – technik mechanik, 1968–1994 pracownik Zakładów Metalowych im. gen. Waltera w Radomiu (od 1990 ZM Łucznik), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, w 1980 r. sekretarz Komitetu Założycielskiego w ZM w Radomiu, w 1981 r. wiceprzewodniczący KZ w ZM, w 1981 r. członek KK, 1981–1982 internowany.

[54] Andrzej Józef Zając (1945–1993) – mistrz w Metalplaście w Bielsku Białej, w sierpniu 1980 r. członek Prezydium MKS w Bielsku-Białej, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w Metalplaście, członek Prezydium MKZ (przewodniczący sekcji interwencji), w 1981 r. członek Prezydium ZR Podbeskidzie, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do Francji.

[55] Kazimierz Jarosz (ur. 1931) – brygadzista w Lokomotywowni Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowych Bielsko-Biała, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego i Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Lokomotywowni DRKP Bielsko-Biała, członek KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Podbeskidzie.

[56] Jerzy Andrzej Kołodziejczyk (ur. 1945) – lekarz medycyny, 1979–1980 kierownik Zespołu Opieki Zdrowotnej w Sandomierzu, od 1980 r. pracownik ZOZ Kraśniku, członek KZ tamże, w 1981 r. członek ZR Środkowo-Wschodniego.

[57] Mikołaj Jaroszuk (ur. 1950) – inżynier mechanik, kierownik w Zakładach Produkcyjnych „Zremb” w Międzyrzecu Podlaskim, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w Zrembie, członek Zarządu MKZ w Lublinie, następnie wiceprzewodniczący MKZ w Międzyrzecu Podlaskim, w 1981 r. członek ZR Środkowo-Wschodniego i Zarządu Oddziału Regionu Środkowo-Wschodniego w Międzyrzecu Podlaskim.

[58] Andrzej Adam Kamrowski (ur. 1954) – geodeta, pracownik Okręgowego Przedsiębiorstwa Geodezyjno-Kartograficznego w Szczecinie, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w Zakładzie Metrologii Okrętowej Stoczni im. A. Warskiego, przewodniczący Regionalnej Rady Sekcji Pracowników Geodezji w Szczecinie, 1981–1982 internowany.

[59] Ewaryst Waligórski (ur. 1937) – 1979–1981 pracownik Biura Ekonomicznego Pomorskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych, w sierpniu 1980 r. członek delegacji Pomorskiej DOKP do strajkującej Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego, zastępca przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego Wolnych Związków Zawodowych; od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, od 1981 r. przewodniczący KZ Okręgu Pomorskiego PKP, w 1981 r. członek Prezydium ZR Pomorze Zachodnie ds. współpracy z komisjami zakładowymi „Solidarności”, od 1981 r. wiceprzewodniczący Ogólnopolskiej Sekcji Kolejarzy, delegat na I KZD; współzałożyciel i działacz szczecińskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, w 1982 r. internowany.

[60] Teresa Feliksa Praszyńska (ur. 1931) – pielęgniarka w Rejonowej Przychodni Lekarskiej PKP w Ostrowcu, członek Komisji Rewizyjnej NSZZ „Solidarność” przy KZ PKP Ostrowiec.

[61] Maria Treć (1944–2008) – pielęgniarka, pedagog, pracownik ZOZ w Głubczycach, w 1981 r. członek ZR Śląsk Opolski.

[62] Ireneusz Just (ur. 1955) – pracownik Śląskich Zakładów Przemysłu Skórzanego „Otmęt” w Krapkowicach, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, a następnie przewodniczący KZ w Otmęcie, w 1981 r. członek Prezydium ZR Śląsk Opolski.

[63] Barbara Teresa Przesłańska (ur. 1943) – kontroler w Zakładach Włókienniczych „Stradom” w Częstochowie, przewodnicząca Komisji Wydziałowej i KZ w Stradomie.

[64] Stanisław Popka (ur. 1949) – technik mechanik, 1968–1990 pracownik Łódzkich Zakładów Kinotechnicznych „Prekser”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego w Prekserze, przewodniczący KZ w Prekserze, w 1981 r. członek ZR, w 1982 r. internowany.

[65] Marek Piotr Burski (1956) – kierowca w PKS Łódź, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego, członek Prezydium MKZ w Łodzi, w 1981 r. członek Prezydium ZR Ziemia Łódzka.

[66] Adam Siuda, prawdopodobnie błąd w nazwisku, w zachowanym wykazie nie ma takiego delegata.

[67] Adam Żyliński (1935–2002) – 1972–1991 pracownik (st. ekonomista ds. zaopatrzenia, samodzielny pracownik ds. zaopatrzenia, samodzielny pracownik ds. importu, kierownik działu zaopatrzenia) Lubuskich Zakładach Okrętowych „Lubmor” w Trzciance, w 1980 r. współorganizator struktur „Solidarności”, przewodniczący Komitetu Założycielskiego, następnie przewodniczący KZ w Lubmorze, od 1980 r. skarbnik w Prezydium MKZ w Pile, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR, 1981–1982 internowany.

[68] Wiesław Plezia (ur. 1947) – technik włókiennik w Zakładach Przemysłu Dziewiarskiego „Sigmatex” w Piotrkowie Trybunalskim, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w Sigmateksie, w 1981 r. członek ZR Ziemia Piotrkowska, 1981–1982 internowany.

[69] Maciej Głuszkowski (ur. 1948) – 1974–1991 pracownik Bydgoskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Inżynieryjnego (kierownik robót, kierownik dużej grupy robót, szef produkcji, główny specjalista ds. jakości), od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego w BPBI, następnie przewodniczący KZ, członek MKZ w Bydgoszczy, od 1981 r. członek Sekcji Branżowej Pracowników Budownictwa.

[70] Józef Szul (1948–1997) – tokarz w PBN „Naftomontaż” w Krośnie, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego w Naftomontażu, członek Prezydium MKS i Prezydium MKZ w Krośnie, członek ZR Podkarpacie, 1981–1982 internowany.

[71] Edward Dreszczyk (ur. 1939) – inżynier mechanik, kierownik zakładu Politechniki Poznańskiej, przewodniczący koła w Instytucie Maszyn Roboczych Politechniki Poznańskiej, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska.

[72] Henryk Jan Krzyżanowski (ur. 1946) – 1974–1986 pracownik naukowy Instytutu Filologii Angielskiej UAM, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego, następnie członek KZ na UAM, w 1981 r. członek ZR Wielkopolska, 1981–1982 internowany.

[73] Przemysław Andrzej Zell (ur. 1953) – elektryk, pracownik Cukrowni „Chełmża”, w 1980 r. przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i KZ w Chełmży, członek Prezydium MKZ w Toruniu, 1981–1982 internowany.

[74] Seweryn Nowak (1922–1998) – kierowca w PKS w Kędzierzynie-Koźlu, przewodniczący Komisji Interwencyjnej MKZ w Kędzierzynie-Koźlu.

[75] Zygmunt Bąk (ur. 1948) – elektryk, 1979–1985 elektromonter i kierowca w Kombinacie Rolnym – Zakładzie Mechanizacji i Chemizacji w Radle, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ i MKK, MKZ, Międzyzakładowej Komisji Robotniczej NSZZ „Solidarność” w Świdwinie, od 1981 r. członek TZR Pobrzeże, członek Prezydium ZR Pobrzeże, 1981–1982 internowany.

[76] Andrzej Marek Służalec (ur. 1949) – 1976–1990 pracownik Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Tychach, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w FSM, członek KS, 1980–1990 członek NSZZ „Solidarność”, członek Komitetu Założycielskiego i KZ w FSM.

[77] Jarosław Paweł Gliszczyński (ur. 1954) – psycholog w II Klinice Psychiatrii Śląskiej Akademii Medycznej w Tarnowskich Górach, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Zespole Opieki Zdrowotnej w Tarnowskich Górach.

[78] Dorota Moczygęba (ur. 1947) – ekonomista, pracownik Huty „Baildon” w Katowicach, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego, w 1981 r. członek Prezydium KZ NSZZ „Solidarność” w Baildonie, w 1981 r. członek Regionalnej Komisji Rewizyjnej ZR Śląsko-Dąbrowskiego.

[79] Marian Bronisław Maciejczyk (ur. 1950) – inżynier elektronik, 1976–1984 pracownik Zakładu Automatyzacji i Mechanizacji Przemysłu Materiałów Ogniotrwałych, 1980–1990 członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący Komisji Zakładowej w ZAiMPMO w Gliwicach.

[80] Stanisław Mackiewicz (ur. 1946) – technik mechanik, pracownik Zakładów Wytwórczych Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego „Spomasz” w Olsztynie, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego w Spomaszu w Olsztynie, od 1980 r. wiceprzewodniczący MKZ w Olsztynie, w 1981 r. wiceprzewodniczący ZR Warmińsko-Mazurskiego, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

Szósty dzień obrad

I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”

– 10 września 1981 r.

Początek szóstego dnia obrad I tury I KZD

– 10 września 1981 r.

[Plik dźwiękowy (PD) 1kzd_1t_28a_19810910]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę powstać. Sztandar Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku wprowadzić. Do hymnu [intonuje: „Jeszcze Polska…”, delegaci śpiewają hymn narodowy].

Proszę państwa, głos zabierze rzecznik prasowy, kolega Janusz Onyszkiewicz. Proszę bardzo kolegę Onyszkiewicza o zabranie głosu, a państwa proszę o zajęcie miejsc. Przypominam o obowiązku podpisywania list obecności – kto jeszcze nie dopełnił tego obowiązku, proszę dopełnić.

[INFORMACJA PRASOWA RZECZNIKA PRASOWEGO I KZD,

PRÓBA POLICZENIA DELEGATÓW

BĘDĄCYCH ETATOWYMI PRACOWNIKAMI ZWIĄZKU]

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, jeśli chodzi o nasze rodzime środki masowego przekazu, to po jednym dniu milczenia w końcu zareagowały one na nasze posłanie. I zareagowały w sposób, który był łatwy do przewidzenia, mianowicie znaleźliśmy się pod ogniem olbrzymiej, pod olbrzymim ostrzałem. Traktuje się to posłanie jako wyraźną ingerencję i przekroczenie pewnych już ustalonych, niepisanych… umowy, która do tej pory obowiązywała. Jeśli chodzi o środki zagraniczne przekazu, to jest bardzo dużo informacji i też wybija się dwie sprawy, mianowicie naszą uchwałę mówiącą o referendum i to posłanie. Ja tutaj dam kilka cytatów: „Solidarność wsadziła we wtorek potężny kij w mrowisko, uchwalając wniosek wyrażający poparcie dla wolnych związków zawodowych” [śmieje się]. Zdaniem obserwatorów zachodnich w Warszawie to posłanie jest równoznaczne z próbą eksportu poza granice Polski do krajów socjalistycznych „rewolucji” – w cudzysłowie – w wyniku której w republice ludowej powstała organizacja związkowa niezależna od władzy. Jest to posłanie tego rodzaju, że może dostarczyć argumentów rządowi, który oskarża Solidarność o przekształcenie się w antysocjalistyczny ruch polityczny.

Generalna opinia jest taka, że zjazd nabiera coraz to bardziej politycznego charakteru i jest bardzo radykalny. Na przykład, U[nited] P[ress] I[nternational] pisze: „Dokonując posunięć zmierzających wyraźnie ku konfrontacji, Solidarność zwróciła się w poniedziałek do parlamentu o przeprowadzenie referendum. Podczas wybuchowej, burzliwej dyskusji na pierwszym zjeździe, kolejnych delegatów kwitowano oklaskami za atakowanie władz i polskiego systemu za fiasko dotychczasowej polityki”. Inna agencja pisze: „Federacja związkowa, dając dowód jedności narodowej, zagroziła we wtorek bojkotem popieranego przez rząd projektu ustawy”. Inny cytat: „Cały potok rezolucji odwołujących się do prawdy i tradycji, również w podręcznikach szkolnych, wskazywał, że po kilku dniach przepychanki nad sprawami polityki wewnętrznej Solidarność zaczęła zamaszyście kroczyć naprzód”. Dalej: „Nowe wyzywające stanowisko wyłaniające się podczas zjazdu wskazuje, że Solidarność i rząd mogą zmierzać ku ewentualnej konfrontacji w sprawie samorządu i w innych sprawach”. Tak więc ogólny ton jest taki, że nasz zjazd jest bardzo radykalny i że uchwały zjazdu dosyć bezpośrednio jakoś prowadzą nas w stronę bardzo ostrego starcia z władzą, nawet konfrontacyjnego.

Jeśli chodzi o inne opinie, to też może cytat: „Pewien zachodni obserwator zjazdu stwierdził, że Solidarność nie tylko poszukuje własnej tożsamości, ale wydaje się zajmować także stanowisko, żeby zatroszczyć się również o tożsamość Polski. Pragnie uczynić Polskę krajem, w który naród będzie mógł uwierzyć”. Jedna jeszcze informacja, mianowicie było takie spotkanie, odprawa taka rzecznika prasowego Departamentu Stanu z prasą, w czasie której on przedstawił oświadczenie protestujące przeciwko niepoinformowaniu – wbrew układowi z Helsinek – sygnatariuszy tej umowy o liczebności wojsk biorących udział w manewrach radzieckich. Na pytanie, czy te manewry odbywają się w związku ze zjazdem Solidarności i czy mogą być wstępem do przygotowań prowadzących do interwencji, padła odpowiedz: „Nic nie wskazuje na to, aby prowadzono przygotowania do interwencji. Możliwe jednak, że przeprowadza się manewry, aby wywrzeć wpływ na polską opinię publiczną i uczestników zjazdu”. Pisma niemieckie piszą na przykład: „Zdaniem sporej większości dzienników zachodnioniemieckich, podejmując uchwałę w sprawie referendum oraz wystosowując list otwarty do związkowców krajów Europy Wschodniej, Solidarność wyraźnie wkroczyła na kurs konfrontacji. Tym razem jest to nie tylko konfrontacja z władzami w kraju, lecz również wyzwanie pod adresem rządów pozostałych krajów socjalistycznych”.

No więc ton, jak widzicie, jest bardzo minorowy całej prasy zachodniej; mówi się, na przykład coś takiego, że scena staje się coraz bardziej niezrozumiała, niemalże upiorna i niewiarygodna” [śmieje się]. No więc jest dosyć duża panika. Jeśli chodzi o… „Polska porusza się na skraju przepaści” i tak dalej, i tak dalej.

Jedno takie ciekawsze sprawozdanie autorstwa [dziennikarza] Baumgartena[1] z Gdańska, który pisze, że „Lekcją demokratyczną dla całego bloku wschodniego jest zjazd Solidarności, cały jego przebieg i stosowana procedura”. Autor twierdzi, że: „To, co w tych dniach ma miejsce w Gdańsku-Oliwie, jest dla niewzruszonych zwolenników dyktatury aparatu partyjnego starego stylu bardziej niebezpieczne nawet niż kontrrewolucja. Tu bowiem cała opinia publiczna Polski i bloku wschodniego mogą zobaczyć, jak w rzeczywistości należy realizować demokrację, demokrację, w której mogą wypowiadać się i współdecydować również delegaci, a nie tylko funkcjonariusze i piastujący urzędy państwowe”. Jeśli chodzi o komentarz z „Le Figaro”, to tam jest zdanie takie, że po prostu Solidarność w tej chwili tworzy struktury okresu walki: „Przywódca Solidarności wykazał dużą zręczność taktyczną, zgadzając się pozornie z radykałami, pozwolił im spokojnie prowadzić kampanię. Motywacje ich były jednak różne” [śmieje się] i tak dalej.

Jeśli chodzi o informacje z prasy wschodniej, to w dalszym ciągu eksploatuje się te liczby, o których już tutaj mówiłem, a mianowicie, że 89 proc. delegatów stanowią etatowi pracownicy aparatu Solidarności, a kontrrewolucyjne zgrupowania są reprezentowane przez 120 zwolenników, jeśli chodzi o KOR, a jeśli chodzi o KPN – przez 70 [śmieje się].

Ponieważ, jak już mówiłem, to jest ciągle eksploatowane, a my nie mamy jeszcze gotowej statystyki, więc ja bym proponował prezydium zjazdu, żeby po prostu tutaj zrobić króciutką taką ankietę przez podniesienie rąk, ilu jest naprawdę pracowników etatowych Solidarności. To nam zajmie parę minut, ale sądzę, że jeżeli będziemy to wiedzieć, to to będzie dobra podstawa do wydania odpowiedniego oświadczenia.

Przepraszam, czy można prezydium poprosić w takim razie o poproszenie obecnych, którzy są etatowymi pracownikami, o podniesienie rąk i szybkie podliczenie? Wtedy zrobimy po prostu…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę kolegów, tak normalnie, jak liczyliście przy głosowaniach, że proszę trzymać w górze mandaty ci, którzy są pracownikami, znaczy pracownikami etatowymi związku, tak? To proszę trzymać podniesione. I proszę o ciszę, no! Szkoda… [gwar]. Proszę o ciszę.

Kolego Onyszkiewicz, jest jeszcze jedna sprawa, mianowicie nie było wyraźnie przedtem zdefiniowane, o jakich etatowych chodzi: czy oddelegowanych, czy opłacanych z funduszu związkowego.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Nie, przepraszam. Chodzi o pracowników zatrudnionych przez związek i opłacanych z kasy związku.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Ano właśnie, to trzeba jeszcze raz to zrobić.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Prosimy o podniesienie i potem o…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To unieważniamy te wyniki i jeszcze raz. Chodzi o pracowników opłacanych z funduszy związkowych, to znaczy…

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Tak jest.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

…nie oddelegowanych w zakładzie pracy macierzystym, tylko opłacanych z funduszu związkowego, znaczy będących na etatach w związku.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Chodzi o osoby znajdujące się na etatach w związku [gwar].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Tych, którzy są na etacie związkowym, a nie tych, którzy korzystają ze zwolnienia z pracy na działanie w komisji zakładowej. Tych, którzy po prostu pobierają pensje, pieniądze związkowe biorą – o tych chodzi, którzy biorą pieniądze związkowe, a nie pieniądze z zakładu pracy. Znaczy i aparat, i z wyboru [gwar]. Proszę państwa, chodzi o tych, którzy biorą pieniądze ze związku zawodowego [gwar].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Liczymy.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra, to dziękuję, będzie liczone już.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 29, drugi – nie widzę… 19, te pół się nie liczy, trzeci – 11, czwarty – 21, piąty – 4, szósty – 10, siódmy – 28, ósmy – 12, dziewiąty –2, dziesiąty, dziesiąty sektor! Dziesiąty! [krzyki z sali].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, no, proszę o spokój, No… Pan Onyszkiewicz się zapytał, no to mu wyjaśnijcie; jeżeli macie jakieś wątpliwości, on wam udzieli wyjaśnienia po prostu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Jedenasty – 13, dwunasty – 10, trzynasty – 24, czternasty – 8, piętnasty – 11, szesnasty – 11, siedemnasty – 6 i osiemnasty – 1.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, przepraszam, ale jest, jest tutaj… Chwileczkę. Jest tutaj istotnie pewien zamęt. Ja proponuję, żeby podnieść ręce dwukrotnie, mianowicie po pierwsze: ci, którzy są stale na etatach związku, nie na oddelegowaniu, tylko na etatach.

Kolega Wach?

MAREK WACH

Proszę państwa, Marek Wach, Region Śląsko-Dąbrowski. Ja chciałem zaprotestować, żeby agencja TASS rozbijała nam zebranie. Mieliśmy mówić tylko i głosowanie mieć na temat statutu, a nie że będziemy coś odpowiadać TASS-owi [oklaski].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Według wstępnego obliczenia jest 220 na etacie związku, opłacanych przez związek.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobra, to już koniec tego rachowania, proszę państwa, i proponuję, żebyśmy przeszli do porządku obrad.

A więc, proszę państwa, jaka jest w tej chwili sytuacja? Mianowicie, pierwsza sprawa jest taka – jest problem związany z wnioskami Komisji Statutowej, która chciałaby jeszcze dzisiaj powrócić do dyskusji na temat rozdziału IV. Rozdział IV, i tak niezbędne jest jego załatwienie z tej prostej przyczyny, że w przeciwnym razie i tak musimy te poprawki zatwierdzać, natomiast dochodzą nowe wersje.

Koledzy słusznie protestują, że się wprowadza nową wersję i nie dyskutuje. No, jest to rzeczywiście trudne… [gwar].

Przepraszam, chcę skończyć mówić, proszę nie zabierać głosu z sali.

Są uzasadnione pretensje o to, że przy rozdziale IV wprowadzono nowe wersje, które padły z sali i nie były potem w ogóle dyskutowane, nie było polemiki. Napłynęło kilka wniosków formalnych w tej sprawie oraz wniosek Komisji Statutowej. A więc problem polega na tym, proszę państwa – ja może objaśnię, co w tej chwili wpłynęło w kwestiach dotyczących rozdziału IV, a raczej zrobi to może Komisja Statutowa. Wysłuchajcie państwo wypowiedzi Komisji Statutowej i wtedy ewentualnie odczytamy jeszcze inne wnioski, które wpłynęły w tych sprawach, i zajmiemy się rozdziałem IV i władzami. Proponuję, żeby do tej dyskusji włączyć także kwestię łączenia funkcji w związku, która ciągle odżywa, albowiem wpłynęło kilka wniosków tutaj, aby ta sprawa była rozważona. W szczególności w dniu wczorajszym nie był w ogóle głosowany jeden czy dwa wnioski dotyczące właśnie zakazu łączenia funkcji. Dlatego też prosiłbym bardzo Komisję Statutową, aby jako pierwsze załatwiamy sprawę: rozdział IV oraz problem łączenia funkcji. Rozdział IV i problem łączenia funkcji. Udzielam głosu Komisji Statutowej.

[WNIOSKI KOMISJI STATUTOWEJ DOTYCZĄCE STATUTU]

[PD 1kzd_1t_28a_19810910 – 2 minuty 18 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI (?) – członek Komisji Statutowej

Chciałem złożyć sprawozdanie z wczorajszego posiedzenia Prezydium Komisji Statutowej. Prezydium Komisji Statutowej wnosi o dopuszczenie do dyskusji – przed poddaniem pod głosowanie – propozycji dotyczących: a) wprowadzenia wiceprzewodniczących Komisji Krajowej, b) zakazu łączenia stanowiska przewodniczącego regionu z członkostwem Prezydium Komisji Krajowej. Propozycje te zostały oparte na wnioskach zgłoszonych z sali po zamknięciu dyskusji nad poprawkami do rozdziału IV statutu, w związku z czym nie były dotychczas dyskutowane przez delegatów. Powstała nierównoprawna sytuacja, w której te propozycje, które zostały zgłoszone przez Komisję Statutową, były wydrukowane, dyskutowane, natomiast propozycje zgłoszone z sali były tylko i wyłącznie głosowane – dlatego ten wniosek.

I drugi wniosek: Komisja Statutowa przedstawia dwa warianty powoływania Komisji Krajowej, które otrzymały w głosowaniu największą liczbę głosów, to jest wariant pierwszy i czwarty. Dopuszczenie obydwu wariantów jest uzasadnione tym, że Komisja

Statutowa nie przedstawiła delegatom na zjazd propozycji wprowadzenia przepisu przejściowego o sposobie dokonania wyboru Komisji Krajowej pierwszej kadencji. Propozycje te niniejszym przedstawiamy. Chodzi o to, że jest to propozycja zawarta w rozdziale ostatnim, w rozdziale IX, dotyczącym przepisów przejściowych, dlatego ona nie została przedstawiona. Mówi ona, że w razie przyjęcia tego wariantu, pierwszych wyborów do Komisji Krajowej dokonałyby nie walne zebrania delegatów; ale grupy regionalne delegatów na zjazd krajowy. Nieprzedstawienie tej sprawy uzasadnia dopuszczenie obu wariantów do głosowania. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, więc jest wniosek, aby powrócić do tej sytuacji, żeby w strukturze Komisji Krajowej poddać pod głosowanie obydwa warianty, to znaczy: dawny pierwszy i czwarty. Tak to rozumieć należy, tak?

STANISŁAW KRUKOWSKI (?) – członek Komisji Statutowej

Tak. Żeby głosowane były…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Tak.

W związku z powyższym, zapytuję państwa… Przypominam, że w dniu wczorajszym pokrótce poinformowałem o tych przepisach przejściowych wszystkich państwa. Poinformowałem o tym, że są możliwe przepisy przejściowe, ta informacja była. I po tej informacji nastąpiło głosowanie, takie jak nastąpiło. W związku z powyższym zapytuję – w obecnym stanie mamy wybrany wariant pierwszy do głosowania – czy jesteście państwo za tym, aby powtórnie rozważyć, czy jest wariant pierwszy, czy drugi.

Kto jest za tym, żeby powtórnie rozważyć wybór wariantu pierwszego czy czwartego, proszę o podniesienie mandatu. Powtórne rozważanie, czy jest wariant pierwszy, czy czwarty – żeby rozważyć. Kto jest za powtórnym rozważaniem: wariant pierwszy czy czwarty? Powtarzam: rozstrzygnięcie tych wariantów dotyczy tego, czy części Komisji Krajowej są wybierane na walnych zebraniach delegatów regionu – to jest w czwartym, czy na Zjeździe, w drodze list cząstkowych – to jest w pierwszym. Więc kto jest za? Dziękuję, dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Jaki jest wynik tego – mówię, dotyczy tylko tych dwóch wariantów na razie, sprawa – jaki wynik?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Liczymy głosy [gwar].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze. Proszę o spokój i o ciszę na sali. Więc jeszcze raz powtarzam: mamy taką sytuację, że Komisja Statutowa wnosi o to, aby powrócić do głosowania nad wyborem wariantu pierwszego i czwartego.

Ja pokrótce przypomnę, o co chodzi: w wariancie pierwszym jest sytuacja taka, że regiony mają ustaloną liczbę miejsc w komisji, ale wyboru się dokonuje na zjeździe i ten wariant został przyjęty. Natomiast w wariancie czwartym w skład Komisji Krajowej wchodzą osoby wybrane przez zebrania delegatów regionalnych, regionalnych. Przyjęliśmy ten pierwszy.

W związku z powyższym, jeszcze raz zapytuję: kto jest za powróceniem do dyskusji, do wyboru między wariantem pierwszym i czwartym? Proszę o podniesienie mandatów i liczenie głosów w takim razie. Powtarzam, chodzi o te dwa warianty, tylko i wyłącznie, o nic więcej na razie. Kto jest za? Proszę liczyć [gwar].

Znaczy, mnie się też wydaje, że było załatwione, ale Komisja Statutowa ma inny pogląd. Proszę państwa, no, proszę mnie nie pouczać. Dziękuję. Proszę liczyć, proszę liczyć. W czasie głosowania nie mówi się, no. Proszę najpierw policzyć, potem sobie pogadamy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Pierwszy – 53, drugi – 21, trzeci – 1, czwarty sektor… czwarty sektor… piąty – 26, szósty – 14, siódmy – 2, ósmy – 12, dziewiąty – 11, dziesiąty – 5, jedenasty – 7, dwunasty – 20, trzynasty – 45, czternasty – 2, piętnasty – 9, szesnasty – 8, siedemnasty – 6, osiemnasty – 12. Sektor czwarty – 13.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Tak.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Zwracam się z prośbą, żeby przewodniczący z prezydium nie komentował sprawy Komisji Statutowej [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto jest przeciw? Kto jest przeciw powrotowi do dyskusji?

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Jednocześnie przypominam…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Kto jest przeciw, proszę podać, powracaniu do problemu rozróżnienia tych wariantów? [gwar]. Proszę o ciszę w czasie głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 19, drugi – 11, trzeci – 27, czwarty – 35, piąty – 8, szósty – 16, siódmy – 41, ósmy – 19, dziewiąty – 23, dziesiąty – 30, jedenasty – 28, dwunasty – 19, trzynasty – 10, czternasty – 26, piętnasty – 14, szesnasty – 32, siedemnasty – 8, osiemnasty – 2.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę sumować… proszę sumować.

Proszę. Komisja Statutowa jeszcze chce raz zabrać głos. Proszę.

[KOMISJA STATUTOWA PRZEJMUJE PROWADZENIE OBRAD]

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Chciałbym jednocześnie przypomnieć, że wariant pierwszy ani wariant czwarty nie uzyskał większości głosów…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_28a_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_28b_19810910]

…i dlatego powróciliśmy do niego po zapiskach w dniu dzisiejszym. Natomiast przewodniczący mówi, że wariant czwarty uzyskał. Dlatego zwracamy się z prośbą, żeby Komisja Statutowa prowadziła zebranie, a nie przewodniczący. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, tak… A więc, ja może najpierw… Proszę o spokój [oklaski].

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Jeśli chodzi o sprawy typowo merytoryczne… [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, ja wyraźnie powiedziałem, że Komisja Statutowa…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, ale nie udzieliłem koledze głosu. Przepraszam.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Przepraszam. Udzielił pan Komisji Statutowej głos! Proszę nie odbierać Komisji Statutowej głosu!! [oklaski]. Proszę państwa, ja…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc może tak: nie udzieliłem głosu, przepraszam. Nie udzieliłem głosu…

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Pan udzielił głosu Komisji Statutowej. Pan mi przerywa głos w tej chwili [oklaski]. Komisja Statutowa składa stanowczy protest przeciwko takiemu prowadzeniu zebrania [oklaski, okrzyki].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Więc proszę państwa, może zaczniemy od pierwszej sprawy: mianowicie Komisja Statutowa przedstawiła ten materiał i teraz protestuje przeciwko prowadzeniu zebrania. A więc w związku z powyższym zapytuję – bo został złożony przez Komisję Statutową wniosek, aby zebranie prowadził nie przewodniczący, w sprawach statutu, ale przedstawiciel Komisji Statutowej [gwar]. Przepraszam! Jest to wniosek formalny, złożony co prawda ustnie, ale przez Komisję. Kto jest za tym, żeby zebranie prowadził ktoś z Komisji Statutowej, proszę o podniesienie mandatu [gwar]. Przepraszam, proszę głosować. Kto jest za? Przepraszam, kto jest za tym, żeby prowadził przedstawiciel Komisji Statutowej? [gwar]. Przepraszam bardzo. Kto jest za tym… Głosujemy w tej chwili. Komisja postawiła wniosek, żeby w sprawie statutowej zebranie prowadził przedstawiciel Komisji Statutowej. Kto jest…

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

W sprawie statutu oczywiście!

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

…za tym, proszę trzymać ręce w górze. Dziękuję. Kto jest przeciw?

I proszę Komisję Skrutacyjną o ogłoszenie wyniku.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się za tym, aby zebranie – w sprawach statutowych – prowadziła Komisja Statutowa [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Proszę państwa, w takim razie, tak… Ja chciałem tutaj jeszcze, jako przewodniczący zebrania, złożyć oświadczenie w jednej sprawie, zanim przekażę głos. Otóż w materiałach, które państwo otrzymaliście, Komisja Statutowa stwierdza między innymi następującą sprawę, mianowicie: „Komisja Statutowa przedstawia dwa warianty powoływania Komisji Krajowej, które otrzymały w głosowaniu największą liczbę głosów. Dopuszczenie obydwu wariantów uzasadnione jest tym, że Komisja Statutowa nie przedstawiła delegatom na Zjazd propozycji wprowadzenia przepisu przejściowego o sposobie dokonania wyboru Komisji Krajowej w pierwszej kadencji. Propozycje te niniejszym przedstawiamy”.

Chciałem tylko poinformować, że jest to… że to jest prawda, oczywiście, ale pominięto w informacji, że przed głosowaniem – ku pretensji zresztą kolegów, którzy tutaj siedzą w pierwszym rzędzie… ale podałem do wiadomości, że w wypadku pierwszej kadencji istnieje możliwość wyboru w trybie specjalnym, i tą możliwość omówiłem. Dziękuję. Proszę o przejęcie prowadzenia zebrania przedstawiciela Komisji Statutowej [gwar].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę… Proszę, sektor drugi, głos ma pan Fijałkowski.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Koledzy, ja bardzo proszę o jedną rzecz. Mnie nie chodzi o nic innego. Zjechaliśmy się tutaj, żeby dokonać pewnej pracy, a nie dokonywać hałasu. Ja nie chcę zabierać żadnego głosu w sposób merytoryczny w tej chwili, kto ma rację – czy przewodniczący naszego zebrania, który jest moim również przewodniczącym, czy Komisja Statutowa. Natomiast jeżeli emocje i okrzyki będą przeważały nad normalną pracą w naszym zjeździe, to cały zjazd niczego nie dokona i nas wszystkich będą rozliczali nasi wyborcy i cała organizacja. Zwracam na to uwagę i apeluję o spokojne, rzeczowe prowadzenie zebrania i o spokojny, rzeczowy przebieg. Dziękuję bardzo za umożliwienie wygłoszenia apelu [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę, sektor trzeci.

STANISŁAW DOROCIAK – członek Komisji Statutowej

Stanisław Dorociak, numer mandatu 17003. Proszę państwa, jestem przerażony tym wszystkim, co tutaj się dzieje. I mała uwaga: to, co robimy w chwili obecnej, głosując po raz wtóry nad niektórymi alternatywami, jest przerażającym. Do godziny przynajmniej 20.00 wczoraj byliśmy wszyscy trzeźwi i pamiętamy, nad czym głosowaliśmy i w jaki sposób głosowanie się to odbyło.

Jeszcze jedna sprawa: jako członek Komisji Statutowej składam protest – te wszelkiego rodzaju poprawki i tutaj różnego rodzaju próby ponownego przegłosowywania niektórych wniosków i alternatyw są dokonywane przez Prezydium Komisji Statutowej, a nie Komisję Statutową. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Sektor czternasty, proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 14

Proszę państwa, w kwestii zupełnie formalnej: na początku zebrania wybraliśmy prezydium, wybraliśmy jego przewodniczącego do prowadzenia zebrania, wobec tego w tej chwili wywracamy to, cośmy ustalili na samym początku. Nie możemy dopuszczać, aby każda z komisji – wszystko jedno jaka – prowadziła zebranie podczas akurat tego kawałka. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Sektor drugi, proszę.

ANDRZEJ PORAWSKI

Andrzej Porawski, Wielkopolska, numer mandatu 35026. Chciałbym uprzejmie przypomnieć szanownym delegatom, że przyjęliśmy procedurę głosowania na warianty, po czym ten wariant, który uzyskuje największą liczbę głosów – niekoniecznie bezwzględną wymaganą do uchwalenia poprawki – jest już tylko ten jeden przedstawiany przez Komisję Statutową do głosowania, w którym ma on uzyskać większość bezwzględną. Tak że w tej chwili, przywracając głosowanie nad dwoma wariantami, złamaliśmy procedurę, którą wczoraj sami uchwaliliśmy. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, uważam, że uchwalenie statutu jest możliwe tylko wówczas, jeżeli

byłoby ścisłe współdziałanie między prowadzącymi zebranie a Komisją Statutową. I chodziło o to, ażebyśmy mieli pełne prawo i pełną możliwość zaprezentowania swojego stanowiska. Komisja Statutowa była przeciwna przejmowaniu prowadzenia zebrania – uważamy to za rzecz absolutnie niesłuszną i niedopuszczalną. Natomiast składaliśmy protest przeciwko niedopuszczaniu nas do głosu. Uważam, że rzeczą niedopuszczalną jest, ażeby przewodniczący zebrania poddał pod głosowanie wniosek o przejęciu przez nas prowadzenia zebrania. Chodzi o współdziałanie nas z prezydium i dopuszczanie nas do głosu, a nie to, żeby komisja prowadziła zebranie. Rzeczywiście, stworzono sytuację zupełnie patową. Wobec…

Proszę, sektor trzynasty.

TADEUSZ ROMANOWSKI

Tadeusz Romanowski, numer mandatu 07067. Ja chciałbym przypomnieć szanownemu prezydium, że wczoraj przed północą zgłosiłem wniosek formalny, aby nie głosować powtórnie tych wariantów, które uzyskały już większość kwalifikowaną. Żądam, aby ten wniosek został przegłosowany. Zgłosiłem też wniosek po to [oklaski], aby nam wszystkim zaoszczędzić czasu.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Sektor piętnasty.

JERZY KORALEWSKI – członek Komisji Statutowej

Koralewski, członek Komisji Statutowej, 3602. Ja stanowczo protestuję przeciwko poddaniu jeszcze raz pod głosowanie punktu formalnie przegłosowanego: w sprawie rozdziału funkcji przewodniczących regionu i członków Prezydium Komisji Krajowej. Uzyskaliśmy kwalifikowaną większość w drugim głosowaniu, całkowicie formalnym! [oklaski]. Jeżeli jeszcze raz dojdzie do głosowania na ten temat, to nie wiem, po co tu są delegaci! Jaką wolę tutaj w końcu uznajemy.

I jeszcze jedno w sprawie procedury. Otóż nie wiem, kto wymyślił procedurę, że te zmiany statutowe muszą być weryfikowane przez zarządy regionów. Kim my jesteśmy, jeśli nie najwyższą władzą! Kto ma zatwierdzić ten statut!

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Przepraszam, to nie jest głos w kwestii formalnej. Odbieram panu głos w tej chwili. Proszę, sektor drugi.

[PD 1kzd_1t_28b_19810910 – 10 minut 48 sekund]

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, chciałbym, żebyśmy byli delegatami. Chciałbym, żebyśmy nie byli pajacami! Chciałbym, żebyśmy wreszcie zaczęli pracować! Oczywiście, podpuszczają nas. Oczywiście, śmieją się z nas! Oczywiście, przedłużajmy dalej, a działacze nas rozliczą! Jak można dopuścić do poprawek statutu, nie dyskutując ich! Jak można! Panowie! Mało, że my nie mamy prawa podjąć niektórych rzeczy, aż pojedziemy i spytamy się naszych członków, a wtedy okaże się, że [nie] przeczytaliśmy statutu dokładnie.

Dlatego też nie żartujcie, pamiętajcie o tym, że 300 metrów stąd siedzi 300 ludzi i tylko patrzy, jakie błędy popełniamy, co robimy. I śmieją się z nas. Śmieją się z nas, bo nie robimy nic mądrego, tylko bez przerwy pajacowanie, bez przerwy dyskusje pantoflowe. Przyjechaliśmy po to, żeby był statut i program, i to musimy zrobić, czy się komuś podoba, czy nie! Jednocześnie, proszę, zauważcie, kto to robi i kto panikuje i kto podpuszcza; już są nawet takie listy – ja w pewnym okresie ujawnię je i wtedy zobaczymy. Jednocześnie zgłoszę do regionów, niech zobaczą, kogo przysłali. Do diabła!

Proponuję…[oklaski]. Oczywiście, większość uważa, że na polu związkowym niedużo osiągnęliśmy, to teraz biorą szczytne hasła, bo myślą, że będą się ślizgać dalej na hasłach. Ludzie chcą chleba, ludzie chcą, żebyśmy zrobili coś dla nich wreszcie, i róbmy dla nich.

Proponuję wrócić do porządku! [oklaski]. A jednocześnie swoje zdanie w swoim czasie zgłoszę. Dokładnie co, jak i kto, na ile zrobił, a na ile bałaganił. Żarty się skończyły. Proszę wrócić do programu proponowanego przez… Przegłosować go i ciągnąć, bez żadnych dyskusji i polemik [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Sektor drugi.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Ja przepraszam państwa. Ja naprawdę nie wiem, o co tutaj chodzi. Jestem z terenu. Wczoraj, znaczy, w sobotę wybraliśmy prezydium. Po prostu w tej chwili nie rozumiem, na jakiej zasadzie niewybierany człowiek siedzi tam i próbuje prowadzić zebranie. Niech prowadzą ci, którzy zostali przez nas do tego powołani, bo tym sposobem co chwila będziemy zmieniali.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Sektor piąty.

MAREK JANAS – członek Komisji Statutowej

Janas z Mazowsza, członek Komisji Statutowej, nie członek prezydium komisji. Proszę państwa, w obecnym stanie impasu uważam, że najważniejszą sprawą będzie uchwalenie poprawki do paragrafu 18 punkt 5 dotyczącego ratyfikacji. Zdajemy sobie sprawę, że możemy się znaleźć w sytuacji, w której nasze uchwały bądź nie zostaną ratyfikowane w większości przez zarządy – a obecnie statut wymaga tej ratyfikacji – bądź ze wstydem będziemy musieli próbować niektóre punkty zmieniać. Proponuję, żeby pierwszeństwo dać temu punktowi i wówczas po ratyfikacji tego punktu przez zarządy, nawet w II turze, będziemy mogli przystąpić do pewnych poprawek, jeżeli się okaże, że są niezbędne. Dziękuję.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę, proszę sektor piąty.

RYSZARD BUGAJ

Ryszard Bugaj, Mazowsze. Proszę państwa, znaleźliśmy się niewątpliwie w pewnym impasie, z którego trzeba, żebyśmy jak najszybciej wyszli. Otóż Krukowski znalazł się tam, bo taka była decyzja tej sali. Słuszna czy nie, ale bezsporna. Ja myślę, że my z tego impasu wyjdziemy najlepiej, jeżeli propozycję Komisji Statutowej, która zostanie przez nich przedstawiona króciutko – bo została zniekształcona przez przewodniczącego – poddamy pod głosowanie. I jeżeli zostanie przyjęta, to żebyśmy dalszy tok obrad w sprawach statutowych według tej propozycji prowadzili [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, udzielam głos w sektorze drugim i to jest ostatni głos. Przystępujemy do głosowania tych spraw, które żeśmy głosowali – wniosków Komisji Statutowej.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Celem uporządkowania dyskusji proszę o przegłosowanie pięciominutowej przerwy.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Poddaję ten wniosek pod głosowanie. Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciw? Trzeba liczyć głosy. Proszę. Kto jest za? Liczymy głosy. Kto jest za przerwą pięciominutową?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Od tego jest Komisja Skrutacyjna! [gwar].

Sektor pierwszy – 39, drugi – 26, trzeci – 13, czwarty – 12, piąty – 16, szósty – 18, siódmy – 22, ósmy – 3, dziewiąty – 20, dziesiąty – 15, jedenasty – 16, dwunasty – 21, trzynasty – 6, czternasty – 25… Nie! zero, piętnasty – 12, szesnasty – 20, siedemnasty – 0, osiemnasty – 12.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Kto jest przeciw?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie potrzeba liczyć, bo większość jest za przerwą [gwar].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD

Większość poszła na przerwę.

Proszę państwa, ja proszę przewodniczących delegacji o przyjście tutaj za przepierzenie. Bardzo proszę przewodniczących delegacji i przewodniczących regionalnych tutaj za przepierzenie.

[Przerwa]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Prezydium I KZD

Proszę delegatów o zajmowanie miejsc na sali. Bardzo prosimy o zajmowanie miejsc na sali.

[PD 1kzd_1t_28b_19810910 – 20 minut 2 sekundy]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę usiąść. Wszyscy na sali siadają na swoje miejsca. Bardzo prosimy. Proszę wszystkich delegatów z bufetów i z kuluarów naszej hali o zajmowanie miejsc.

Proszę państwa, znaleziono plakietkę z nazwiskiem Zdzisław Rusek[2] – do odebrania u nas. Również do odebrania przysłona z aparatu fotograficznego zagranicznego.

Proszę państwa, proszę o zajmowanie miejsca, przystępujemy do obrad. Na wstępie chciałem wyjaśnić rzecz następującą: w czasie przerwy odbyło się zebranie Komisji Statutowej, przewodniczących regionalnych grup delegatów oraz prezydium. Komisja Statutowa wyjaśniła, że w swoim wniosku o prowadzenie zebrania myślała tylko i wyłącznie o prowadzeniu go merytorycznym, w sprawach dotyczących statutu. A więc Komisji Statutowej chodziło o to, żeby miała prawo głosu w sprawach merytorycznych, nad statutem, natomiast formalnie – zdaniem Komisji Statutowej – wszystkie głosowania powinno prowadzić prezydium. W czasie przerwy ustalono, że taki tryb należy teraz przyjąć, to znaczy Komisja Statutowa stoi po prawej stronie państwa, prezentuje merytorycznie wszystkie uwagi, stawia wnioski pod głosowanie, warianty, które rozpatrujemy, natomiast prezydium prowadzi wszystkie formalne głosowania. W tej chwili, proszę państwa, przyjmujemy taką procedurę.

Proszę bardzo. Oddaję głos Komisji Statutowej.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Przedstawiam sprawozdanie Prezydium Komisji Statutowej. Jeszcze raz: „Prezydium Komisji Statutowej zjazdu wnosi o dopuszczenie dyskusji – przed poddaniem pod głosowanie – propozycji dotyczących: a) wprowadzenia wiceprzewodniczących Komisji Krajowej, b) zakazu łączenia stanowiska przewodniczącego regionu z członkostwem Prezydium Komisji Krajowej. Propozycje te zostały oparte na wnioskach zgłoszonych z sali, po zamknięciu dyskusji nad poprawkami do rozdziału IV statutu, w związku z czym nie były dotychczas w ogóle dyskutowane przez delegatów”.

I druga prośba komisji: „Komisja Statutowa przedstawia dwa warianty powoływania Komisji Krajowej, które otrzymały w głosowaniu największą liczbę głosów. Dopuszczenie obydwu wariantów jest uzasadnione tym, że Komisja Statutowa nie przedstawiła delegatom na zjazd propozycji wprowadzenia przepisu przejściowego o sposobie dokonywania wyboru Komisji Krajowej pierwszej kadencji. Tę propozycję obecnie przedstawiamy”.

Proszę państwa, Komisji Statutowej chodzi o to, ażeby podczas ostatecznych głosowań dopuścić do głosowania obie wersje; natomiast nie chodzi jej o to, aby otworzyć znów tę sprawę, aby otworzyć dyskusję nad tą sprawą, tak jak to przedstawił prowadzący zebrania.

Proszę teraz o przegłosowanie tego, co już… byliśmy w trakcie głosowania, powrócenie do tej sprawy. Proszę o przegłosowanie tego wniosku, który przed chwilą zgłosiłem, to znaczy, czy zebrani wyrażają zgodę, ażeby dopuścić do głosowania ostatecznego obie wersje, to znaczy wersję pierwszą i czwartą. Pierwsza, przypominam, opiera się na założeniu, że Komisja Krajowa – z wyjątkiem przewodniczących regionów – jest wybierana przez zjazd, a wersja czwarta, że jest wybierana przez walne zebrania delegatów regionów, a po raz pierwszy, na tę najbliższą kadencję – przez grupy regionalne delegatów. Ażeby oba te warianty mogły być poddane pod głosowanie przy ostatecznym głosowaniu wersji statutu.

Proszę o poddanie pod głosowanie tego, czy dopuszczamy głosowanie obu wersji.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za tak sformułowanym wnioskiem, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za dopuszczeniem tych dwóch wariantów do głosowania [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o kontynuowanie.

[DYSKUSJA NAD WNIOSKAMI KOMISJI STATUTOWEJ

DOTYCZĄCYMI WYBORU WICEPRZEWODNICZĄCYCH KK

ORAZ NIEŁĄCZENIA FUNKCJI]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Wobec tego Komisja Statutowa wnosi obecnie o przegłosowanie tej propozycji, która została zgłoszona jako numer pierwszy, a więc, czy zjazd wyraża zgodę na otwarcie dyskusji w tej chwili nad dwoma – podkreślam, tylko tymi dwiema sprawami – wprowadzenie wiceprzewodniczących Komisji Krajowej i druga sprawa, zakaz łączenia stanowiska przewodniczącego regionu z członkostwem Prezydium Komisji Krajowej. Jeżeli państwo wyrazilibyście na to zgodę, dyskusja dotyczyłaby – podkreślam to raz jeszcze – tylko i wyłącznie tych dwóch kwestii. Proszę o przegłosowanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Kto jest za otwarciem dyskusji dotyczących tych dwóch kwestii, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję, dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję i proszę o werdykt.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za dopuszczeniem tego do dyskusji [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Wobec wyniku głosowania, Komisja Statutowa wnosi o otwarcie tej właśnie dyskusji w tej chwili.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zapisywanie się do głosu w sekretariacie, w trybie, jak to ustaliliśmy już wcześniej. Obowiązuje nas już dzisiaj. Już w tej chwili mam zgłoszenie do dyskusji pierwszych dyskutantów.

Proszę o zabranie głosu kolegę Bugaja Ryszarda z Mazowsza, przygotuje się do głosu pan Jacek Szymanderski[3] z Mazowsza. Bardzo proszę, głos ma kolega Ryszard Bugaj.

[PD 1kzd_1t_28b_19810910 – 28 minut 12 sekund]

RYSZARD BUGAJ

Proszę kolegów, ja się od dwóch dni domagałem się tego, żebyśmy mogli do tej sprawy wrócić, myślę bowiem, że chociaż jest straszna presja czasu, to musimy rozróżniać rzeczy ważne i drugorzędne; do drugorzędnych wracać nie warto, do bardzo ważnych – myślę, że trzeba.

Ja chciałem się wypowiedzieć bardzo krótko, tylko w jednej sprawie, mianowicie w sprawie tej poprawki, która została zgłoszona o wyborze przez zjazd dwóch wiceprzewodniczących. Otóż mam dwa wrażenia odniesione z dyskusji poprzedniej i z rozmów z delegatami. Myślę, że w poprzedniej dyskusji plenarnej znaczna część kolegów w tej dyskusji wypowiadała się za tym, żebyśmy przyjęli rozwiązanie statutowe, które daje silną pozycję przewodniczącemu związku; nie znaczy to, że miała być to pozycja poza kontrolą statutowych ciał związku.

Z drugiej strony wydaje mi się, że przyjęliśmy dwie poprawki, które mogą być uchwalone – jeszcze nie zostały poprawione – które, gdyby zostały przyjęte, szczególnie łącznie, to w gruncie rzeczy wprowadziłyby rozwiązanie temu, co w dyskusji – jak mi się wydaje – dominowało, byłoby przeciwne. Mianowicie, musimy pamiętać o tym, że jeżeli jednocześnie wprowadzony zostanie zakaz łączenia stanowiska przewodniczącego regionu i członka prezydium, a więc również przewodniczącego Komisji Krajowej i wybranych zostanie jednocześnie na zjeździe dwóch wiceprzewodniczących zjazdu, to – jak sądzę – pozycja przewodniczącego związku, no, nie będzie tutaj pozycją silną.

Myślę, że musimy pamiętać w szczególności o jednej sprawie, która ma znaczenie kluczowe: otóż logika takich wyborów jest zawsze taka, czy prawie zawsze jest taka, że na stanowiska wiceprzewodniczących wybierani są kandydaci, którzy rywalizują z przewodniczącym o wybór na stanowisko przewodniczącego. Grozi nam więc, moim zdaniem, przy przyjęciu tego wariantu sytuacja, że to najbardziej wąskie kierownictwo, które powinno bardzo harmonijnie ze sobą współdziałać, składać się będzie z ludzi o bardzo rozbieżnych poglądach i stylu działań. Jak sądzę, nie będzie to sprzyjać sprawności działania tego związku w sytuacji, kiedy niewątpliwie często również wąskie gremia – takie będą konieczności – będą musiały w krótkim okresie podejmować decyzje. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękujemy koledze Bugajowi. Mówił będzie kolega Jacek Szymanderski. Przygotuje się do głosu kolega Maciej Seweryński z Mazowsza.

JACEK SZYMANDERSKI

Chcę się krotko wypowiedzieć w sprawie zakazu łączenia stanowiska członka Prezydium KKP z funkcją przewodniczącego regionu. Jestem przeciw takiemu zakazowi, dlatego że po pierwsze: jeżeli wprowadzimy ten zakaz i przewodniczący zarządów regionalnych będą członkami Komisji Krajowej, ciała dość licznego, nie unikniemy sytuacji, w której przewodniczący ci samorzutnie stworzą grupę spotykającą się często w sposób jednak nieoficjalny, w związku z tym i poza kontrolą.

Nasz związek jest w sytuacji wymagającej często decyzji szybkich, skonsultowanych z tymi, którzy mają zaufanie regionu, a więc z przewodniczącymi regionu. Często nie będzie czasu na to, by powołać całą komisję, by ona mogła przyjechać do Gdańska i obradować – wezwie się tylko siedmiu, dziesięciu czy dwunastu przewodniczących regionów i utworzą oni w takim razie grupę dodatkową. Byłyby trzy: byłoby Prezydium KKP, byłoby KKP i byłaby nieoficjalna grupa złożona z przewodniczących zarządów regionalnych, grupa kompletnie poza kontrolą jakiegokolwiek ciała statutowego. Ponieważ stoję na gruncie pełnej legalności działania wszystkich decyzyjnych kręgów tego związku, uważam, że byłoby złe dopuszczenie takiej sytuacji. Natomiast nieuniknione jest – przy tym zapisie – by taka sytuacja się nie stworzyła.

Po drugie, niedopuszczenie przewodniczących zarządów regionalnych i stworzenie KKP z urzędników siedzących stale w Gdańsku sprzeczne jest z zasadą federalności tego związku, którą również bardzo silnie popieram, a to dlatego, że udział przewodniczących w pracach prezydium gwarantuje wpływ regionu na efektywną pracę prezydium i wpływ prezydium na efektywną pracę regionu. Nikt nie będzie w regionie wielkim słuchał urzędnika z Gdańska i tenże urzędnik z Gdańska nie będzie reprezentował opinii wielkiego regionu; nastąpiłby podział, niedobry podział między urzędniczym KKP, znaczy: urzędniczym prezydium KKP, a resztą związku.

Proponuję, by nie wprowadzać tego zakazu i by Komisja Krajowa wyłoniła z siebie Prezydium bez żadnych ograniczeń. Zaufajmy Komisji Krajowej, zaufajmy, że nie nadużyje danej sobie władzy, a jednocześnie nie twórzmy możliwości powstawania ciał nieoficjalnych. Dziękuję bardzo [oklaski].

MACIEJ SEWERYŃSKI

Panie przewodniczący, ja prosiłem…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Maciej Szczeryński z Mazowsza będzie mówił, przygotuje się… Maciej Seweryński, przepraszam za zniekształcenie. Przygotuje się do głosu kolega Jerzy Modrzejewski z Jeleniej Góry.

MACIEJ SEWERYŃSKI

Panie przewodniczący, ja prosiłem o udzielenie mi głosu w sprawie paragrafu 18 ustępu 5. W tej chwili dyskutujemy inną kwestię, więc rezygnuję w tej chwili z udzielonego mi głosu i proszę o udzielenie mi głosu, gdy będziemy dyskutowali inną poprawkę do statutu. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę kolegę Jerzego Modrzejewskiego o zabranie głosu. Przygotuje się do głosu Lech Kaczyński, Gdańsk. Proszę państwa, gdybym odkształcił któreś nazwisko, zechcą mi państwo wybaczyć – to jest odręczne pismo.

JERZY MODRZEJEWSKI

Proszę koleżeństwa, na początku naszego ruchu mówiliśmy bardzo ładnie o niełączeniu funkcji. Kandydując z zakładów do zarządu regionalnego, większość z nas podpisywała, że nie będziemy przewodniczącymi w zakładach pracy, że rezygnujemy z łączenia funkcji. Gdy przychodzi do realizacji pewnych dawnych naszych ustaleń i marzeń, okazuje się to troszeczkę trudniejsze. Rozumiem, że przewodniczący regionów powinni być w prezydium, ale czy muszą być tam jako wybrani? Przecież nasz zjazd jest władny, żeby poza etatowymi pracownikami prezydium wyznaczyć sześć, siedem czy pięć przewodniczących silnych regionów, którzy będą działali na zasadzie tam społecznej. Przy ważnych decyzjach będą natychmiast do uchwycenia. Nie możemy sprowadzić do tego, że dzisiaj połączymy wszystkie funkcje, bo później będziemy przewodniczącymi zakładów i będziemy dublowali władzę w jednej ręce.

Sprawa jeszcze jedna: dlaczego są te obawy? Obawy wynikają chyba z tego, że zjazd zostanie ograniczony li tylko i wyłącznie do wyboru przewodniczącego i do wyboru Komisji Rewizyjnej, natomiast wszystkie pozostałe wybory przejdą przez regiony i będzie tam reprezentowany przede wszystkim silny region, a nie interes całego naszego związku. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze Lech Kączyński z Gdańska. Przygotuje się do głosu Jan Moska. Przepraszam…

[PD 1kzd_1t_28b_19810910 – 37 minut 6 sekund]

LECH KACZYŃSKI

Moje nazwisko Kaczyński, a nie Kączyński. Proszę państwa, ja chciałem zwrócić uwagę tylko na jedną w istocie sprawę. Proszę państwa, zjazd musi odpowiedzieć na pytanie: czy prezydium, czyli organ wykonawczy Komisji Krajowej, będzie tylko tym organem wykonawczym, czy w istocie będzie zastępował Komisję Krajową? Proszę państwa, jeżeli przewodniczący wielkich regionów będą członkami Prezydium KKP, to jest rzeczą oczywistą, że organ ten będzie w praktyce organem tak silnym w sensie personalnym, że rola Komisji Krajowej może być sprowadzana właściwie do zera. Mówiąc krótko, musimy sobie odpowiedzieć na pytanie: czy Prezydium będzie podlegało Komisji Krajowej, czy Komisja Krajowa będzie podlegała Prezydium? [oklaski] Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu kolegę Jana Moskę, przygotuje się Lech Wałęsa.

JAN MOSKA

Ja chciałbym najpierw podzielić się refleksją tego typu: komu zależało na tym, żeby tak rozgrzewać tę salę, żeby tak nas rozpędzać? Bo przecież, powiedzmy sobie szczerze, do poniedziałku był czas na składanie formalnych wniosków, poprawek do statutu, wczoraj przyjęto poprawki ustnie, przegłosowaliśmy je wstępnie, dzisiaj od nowa rozgłosujemy to.

Coś tu jest nie tak, proszę państwa, bo ja jestem absolutnie za tym, żeby przewodniczący związku powinien być i musi być przewodniczącym jakiegoś regionu. On musi mieć za sobą jakiś region, bo tak [to] jest to malowany król. Będziemy mieli to samo, co mamy w rządzie z Jabłońskim[4], że będziemy chodzić na lotnisko, pan przewodniczący będzie witał delegacje i nic więcej. Siedzimy tu już długo, długi czas i ciągle wałkujemy tę samą sprawę. Powiedzmy sobie na sali personalnie, ja jestem robotnikiem… I ciągle się mówi: wygra Lech, czy wygra Gwiazda? Takiej dyskusji być nie może. Musimy sobie powiedzieć uczciwie: ten związek musi być nasz! Bo nikt rok temu za nas… [oklaski]. Nikt z panów, panowie eksperci, panowie doktorzy, panowie lekarze, nie był tak zdeterminowany jak w stoczni, jak w Pafawagu, jak w Ursusie czy w innych zakładach. Ludzie ci muszą wiedzieć, o czym decydują [oklaski]. Ja chcę powiedzieć jedno: ja nie przyszedłem tu po to, żeby mi bić brawa, chcę powiedzieć jedno – jestem po prostu rozdygotany, nie umiem mówić, ale tak być nie może. Bo jeżeli, jak dzisiaj słyszałem już rano, że są sygnały, że robotnicy…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_28b_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_29a_19810910]

…za nas ten zjazd dokończą i zrobią to chyba najlepiej. Oni wiedzą, kto jest im potrzebny, bo już dzisiaj miałem ja osobiście z trzytysięcznej załogi z Wrocławia teleks, że to, co się tu robi, jest parodią. Już eksperci w kuluarach wyliczyli wprawdzie, że zjazd kosztuje nas tylko dwa złote, każdego członka, bo kosztuje dwadzieścia milionów; prędko

podzielono nas przez dziesięć milionów, zliczono. To jest niewiele, bo to jest tylko dwa złote na łebka w Polsce kosztuje nas zjazd.

Czy państwo zdajecie sprawę, że tak siedzieć możemy jeszcze dwa tygodnie i nic my nie wymłócimy? Tam ludzie czekają na wyniki i jeżeli będziemy raz jedną sprawę przeginać do końca, potem ją odwoływać, potem coś innego pod presją robić, to my tu nie wyjdziemy z tej sali nigdy. Ja wiem jedno, że ani wiceprzewodniczących nie możemy my wybierać, ani nie może być przewodniczący malowany. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Głos zabierze Lech Wałęsa, przygotuje się do głosu kolega Szymkowiak Stanisław.

[PD 1kzd_1t_29a_19810910 – 1 minuta 23 sekundy]

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, chciałem przeprosić za to poprzednie wystąpienie. Jednocześnie chciałbym, żeby państwo zauważyli jedną sprawę: nie wykończyła mnie walka, nie wykończyła mnie władza, wykończyli mnie państwo. Przez co? Przez to nakręcanie. Popatrzcie tylko, jak ja siedzę. Przecież mnie nakręcają co najmniej stu ludzi i to w godzinę czasu. Bez przerwy mi brzęczą: ty nie zrób to, ty zrób tamto, ty nie daj tu, ty nie rozmawiaj z tym, ty idź tam, ty usiądź tu. Ja też jestem człowiekiem i też mam tego wszystkiego dość. Jednocześnie, jako odpowiedzialny człowiek, wiem jedno – że ta walka, jak państwo zobaczyli, ona się dopiero rozpoczęła i patrzcie, w jakim miejscu my walczymy przeciwko sobie. My mamy załatwić sprawę, tę, którą delegaci nam przysłali, to znaczy program, kierunek prowadzenia i tak dalej. I co my robimy? Główny nurt: zakulisowe układanki, zakulisowe układy, niedemokracja i jeszcze inne rzeczy. Na te wszystkie zarzuty, kiedy będę prezentował się, jeśli będę w ogóle się prezentował, odpowiem, na te całe zarzuty – niedemokrację i jeszcze inne rzeczy. Odpowiem, ale nie dziś, bo nie dzisiaj czas jest.

Jednocześnie chcę powiedzieć to, że jak prezentowałem poprzednie stanowisko, to mówiłem jak, moim zdaniem, sprawdzonym zdaniem, powinno być operatywne ciało nasze, aby w tym momencie walki, który się naprawdę dopiero rozpoczyna – walki tej i zewnętrznej, i tej wewnętrznej – aby można podejmować szybko i dobre decyzje.

Dlatego też niezrozumiany zostałem dokładnie, bo ja proponowałem taki układ, że Komisja Krajowa, oczywiście, musi, powinna być z przewodniczących regionalnych, część wybrana tu, klucz jest już obojętny, która będzie kontrolowała i nadzorowała całą pracę prezydium, biur i tak dalej. Jednocześnie potrzebne jest ciało wykonawcze – trochę i zarządzające. Dlatego proponowałem – i tu było nieporozumienie – proponowałem dwustopniowe prezydium. Jedno te do pracy, do orania, zgrany kolektyw proponowany tu, tu wybrany przez państwa, ale proponowany, żeby weszli ludzie do pracy, nie do podrzynania się, podgryzania, nie do tworzenia, tylko do roboty, zgodnie z naszym programem działania, zgodnie ze sprawami bieżącymi i tak dalej, i tak dalej. A więc do pracy, nie do politykowania.

Druga część – przecież zdajemy sobie sprawę, że druga część prezydium przeze mnie proponowana to była po to, że przecież będziemy podejmować niepopularne decyzje też, że trzeba będzie nawet ogłosić strajk, a załogi nie będą chciały. I teraz, na przykład, będzie to biuro, które tu będzie wybrane, po pół roku, czy ono jest w stanie przeciągnąć strajk w księstwie warszawskim na przykład? Przecież, jeśli porobimy księstewka, a niewygodnie będzie w księstwie szczecińskim czy gdańskim, coś będzie niewygodnego, to taki książę powie: słuchaj, niech oni sobie zrobią strajk w Prezydium KKP, niech go wykonają. Przecież tak nie może być, przecież my będziemy dużo niepopularnych decyzji chcieli przeciągnąć i będziemy musieli, bo – z punktu widzenia ogólnego i innego – trzeba będzie to zrobić.

Jeśli chcemy wygrywać, bądźmy solidarni, ale solidarność to nie znaczy, że jak wygodnie, to solidarnie, a jak niewygodnie – to niesolidarnie. Dlatego zmierzałem do tego, żeby te wielkie nazwiska, te wielkie regiony, jak przyjadą może raz w miesiącu – nie chcemy ich zabrać do prezydium, żeby siedzieli – ale raz w miesiącu czy raz na dwa tygodnie jeśli przyjadą, to przedyskutujemy, podejmiemy jakąś ważną decyzję, szybką decyzję i wtedy powiemy: słuchaj, teraz twoje zadanie, masz to przeciągnąć i udowodnić wszystkim, że tak trzeba w swoim regionie. A jeśli będą ludzie mniej znani, to wtedy nie przeciągniemy żadnej decyzji, twardej decyzji, ale zanim zwołamy KKP, część przyjedzie, część nie przyjedzie, oczywiście – nie to.

Dlatego, jeśli te sprawy, obojętnie jaki będzie przewodniczący, jeśli będzie miał gremium te wykonawcze, robocze, z którym będzie się kłócił – nie zrobi dużo. Jeśli będzie miał gremium składane się z dużo ludzi, ze stu, jak komisja będzie miała sto, też tam dużo spraw nie załatwią, a w gremium dwudziestu osób i siedmiu tych, którzy pracują roboczo, naprawdę można dużo przedstawić, przedstawić nawet uchwały, propozycje uchwał, propozycje rozwiązań, a potem na KKP przedyskutować i je tylko i wyłącznie zaklepać. Dlatego jeśli ktoś się podejmuje pracy, a nie tylko walczy o to, żeby być przewodniczącym, to niech sobie zdaje sprawę, że ta walka się naprawdę rozpoczęła, że my jeszcze nic nie mamy.

Jednocześnie, jednocześnie zauważmy, co się dzisiaj stało. Przecież to jest odpowiedź prosta – ja nie wiem, czy państwo nie rozumieją – przecież chcą nas odłączyć od zakładów pracy. Przecież propaganda, jak Janusz Onyszkiewicz powiedział, idzie krótka: na dole związki branżowe, partia i inne dogadują się, a u góry radykalizm i do przodu, zasłanianie się hasłami i tak dalej. To jest celowa robota, żeby tutaj żaden plon nasz nie wyszedł i dlatego też apeluję i proszę: nic jeszcze nie mamy, prawie nic, ale stracić możemy bardzo dużo, bo nawet nie wrócimy na zakłady, bo wyśmieją nas.

Dlatego nawet jeśli zostanę sam, tu program będzie uchwalony przeze mnie, tu będą rozwiązania przeze mnie; zostanę, bo jestem jeszcze przewodniczącym. Pokażę, że musi być… [oklaski]. I tu właśnie będzie moja dyktatura, tu właśnie będzie moja dyktatura. Ludzie nam zaufali, zdradzić – nie zdradzimy. Musimy dać rozwiązania, musimy dać władzę silną. Ja wiem, macie rację – za cztery lata druga kadencja nie może być taka, macie rację, nie będzie kontrolowana. Musi być ciało zarządzające, uchwałodawcze i wykonawcze. Ale dzisiaj, kiedy mamy też… Jakie ciało? Partia, która ma władzę, milicję, bezpiekę i – jeszcze – wszystko. I co chcecie: najprzód uchwałę, a potem ją wykonać? Część wykona, część – nie. Dziś musi być struktura i zarządzająca, i wykonawcza, błyskawiczna i silna; za cztery lata – nie [oklaski].

I dlatego też ci, co rzeczywiście zakulisowo ustawiają się na przewodniczących, to zauważcie, co proponują – jeśli im zależy na przewodniczeniu, to nie patrzą na to, na wygranie. I zauważcie jeszcze jedno, że w moim przypadku, jeśli ktokolwiek widzi mnie na czele tego ruchu, nie będę chciał być przewodniczącym, nie będę chciał być przewodniczącym, będę chciał wygrywać walki. Jak mnie nazwiecie? Obojętnie, jak chcecie, nawet pachołkiem, ale ja jestem od wygrywania walk, a na przegrane nie zapiszę się. I dlatego tu jestem dyktatorem, bo w układy przegrane, w układy, w którym załogi zawiodę, nie podpiszę się; wolę być zgnojonym. Dlatego zrozumcie, tu jest moja dyktatura, że nie wejdę w układy przegrane; wygrane widzę na dwa lata. Ja wiem, za cztery lata nie mam racji, to nie jest demokratyczne, to nie tak powinno być, ale dziś, te dwa lata, kiedy nic nie mamy, kiedy idziemy do zwarcia, i to szybkiego, dziś musimy być i szybcy, i operatywni, i trochę dyktatorscy. Taka jest prawda! [oklaski].

Dlatego wybaczcie mi. Przepraszam, kogo zraziłem. Jednocześnie zauważcie, ile mnie ludzi nakręca. Zauważcie – jestem opryskliwy, i coraz bardziej chamowaty. Bo ja od Sierpnia naprawdę mam tego dość. Ale jeszcze wytrwam, wytrwam, zapiszę się na wygrane; na przegrane – nie liczcie na mnie. Dziękuję uprzejmie [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję, dziękuję… [aplauz, oklaski].

Głos ma kolega Stanisław Szymkowiak z Zielonej Góry. Przygotuje się do głosu Patrycjusz Kosmowski z Podbeskidzia.

STANISŁAW SZYMKOWIAK

Proszę państwa, ja sobie zdaję sprawę, że jestem w niezwykle trudnej sytuacji, przemawiając po przewodniczącym Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Niemniej chciałbym przedstawić swoje stanowisko, tak jak rozumieją to, rozumiem, małe, nieduże regiony w Polsce. Zobaczyliśmy tutaj na zjeździe polaryzację dwóch stanowisk. I wydaje mi się, że jak zwykle w przypadku polaryzacji stanowisk dosyć radykalnych i sobie przeciwstawnych, zwyciężył, w moim rozumieniu, pewien kompromis. Zdecydowaliśmy jako zjazd, że decydujemy się na jeden organ, Komisję Krajową, która będzie silnym organem uchwałodawczym i jednocześnie bardzo silnym organem wykonawczym. I to jest ten kompromis, który wynikł z polaryzacji tych dwóch stanowisk, jeden – Rada Naczelna jako organ uchwałodawczy i Komisja Krajowa jako wykonawczy, i drugi – ten właśnie; to jest jeden kompromis.

Niemniej wydaje mi się, proszę państwa, że apelowanie do zaufania ma swoje granice i na apelowaniu do zaufania zawiedliśmy się nieraz. Dlatego wydaje mi się, że kolejnym kompromisem jest zostawienie wentylów bezpieczeństwa demokracji w postaci wiceprzewodniczących, którzy nie stanowią zagrożenia, ale stanowią wentyl bezpieczeństwa demokracji w pilnowaniu tego, żeby nie doszło znowu do, no, może to nieładnie nazwę, ale kultem jednostki.

Takie sytuacje mieliśmy na początku, w siedemdziesiątym roku, w Grudniu. Po wydarzeniach grudniowych zaufaliśmy też jednemu człowiekowi – zaufał cały naród, zaufałem ja, zaufali wszyscy [oklaski]. Zdawajcie sobie sprawę, że takie wentyle bezpieczeństwa w obecnej sytuacji są nam potrzebne. Obecna sytuacja jest taka, że musimy, musimy takie wentyle sobie tworzyć. Nie możemy pójść jeszcze na pełną demokrację. Mamy zaufanie. Ludzie w zakładach pracy – bo przychodzę po prostu stamtąd, sam jestem pracownikiem dużego zakładu pracy – mają zaufanie do Lecha Wałęsy i o tym wszyscy wiedzą. Ale ludzie mieli także zaufanie do innych ludzi, w innych latach. Chodzi o to, żeby to zaufanie było podbudowane pewną kontrolą i żeby był, no, ja to nazywam wentyl bezpieczeństwa. Dlatego małe regiony, wydaje mi się, głosowały właśnie tak – poszły na ten rozsądny kompromis, na rozum, który przekazały im załogi zakładów pracy. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos zabierze kolega Patrycjusz Kosmowski z Podbeskidzia. Przygotuje się do głosu Jan Rulewski.

[PD 1kzd_1t_29a_19810910 – 12 minut 41 sekund]

PATRYCJUSZ KOSMOWSKI

Proszę państwa, mamy na całym świecie wzory bardzo dobrych demokracji. Popatrzmy na Francję, na Stany Zjednoczone, które my tutaj na pewno, wszyscy delegaci, uważamy za kraje demokratyczne, nie pseudodemokratyczne – jakie jest nasze państwo. Nasze państwo właśnie narzuciło nam taką pseudodemokrację, że niby wszyscy wybieramy, wszyscy, demokratycznie, a co się robi później? My powinniśmy, na wzór tych krajów, w których te demokracje są wypracowane od dwustu lub więcej lat, również w naszym związku przyjąć te formy. My jesteśmy tym największym parlamentem demokratycznym, który decyduje o tym, co w związku się będzie działo. Jednak we wszystkich demokracjach światowych ciała wykonawcze są szybkie i operatywne. Popatrzmy na Stany Zjednoczone, popatrzmy na Francję. Również Polska w przeszłych wiekach miała te tradycje demokratyczne i wybierała sobie te silne, operatywne władze. I uważam, że podobnie, na wzór tych demokracji, musi być jeden szef, który ma prawo dobrać sobie taki sztab ludzi, który będzie chciał z nim pracować, a nie tylko wieczne dyskusje.

Ta pseudodemokracja… [oklaski]. Ta pseudodemokracja doprowadziła, że przez ten rok żeśmy nie osiągnęli nic. Popatrzmy na te wieczne dyskusje. Bo to było tak: jeden ciągnął w jedną stronę, drugi ciągnął w drugą stronę, a Leszek stał pośrodku bezradny. I przegraliśmy parę batalii, jak sprawę bydgoską, jak sprawę porozumienia warszawskiego, jak sprawę nawet strajku na Podbeskidziu. Pewne rzeczy żeśmy przegrali, proszę państwa, i to są nieodwracalne sprawy. Teraz nie powinniśmy, po tym roku doświadczeń, przykrych doświadczeń, popełniać tych samych błędów. Jestem w pełni za tym, co powiedział Leszek Wałęsa [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Głos zabierze kolega Jan Rulewski z Bydgoszczy. Przygotuje się do głosu Marian Jurczyk z Pomorza Zachodniego.

JAN RULEWSKI

Proszę koleżeństwa, w pełni uznając dyktaturę Leszka Wałęsy, muszę jednak zgłosić parę krytycznych uwag związanych z działalnością względnie organizacją, KKP względnie jego Prezydium. Z pełną stanowczością popieram mądrą i polityczną decyzję zjazdu, która opowiedziała się za niełączeniem stanowisk w Prezydium KKP [oklaski]. Chciałbym stwierdzić, że istnieją co najmniej trzy przesłanki tego stwierdzenia. Pierwsze to to, że jednoczesny udział w pracach prezydium i jako szef regionu, na stanowisku szefa regionu, powoduje osłabianie jednego organu i drugiego [oklaski]. Po wtóre, jedna trzecia czasu związana jest z podróżowaniem. I po trzecie, to, co mówił Leszek Wałęsa, to jest słuszne. Władza musi być nie tyle może silna lub słaba, bo w związku pojęcie „władza” powinno być pojęciem wstydliwym. Instancja związkowa powinna wydawać dobre lub złe decyzje i to będzie limitowało jej działalność. Dlatego myślę, że powinniśmy przyjąć to, cośmy przegłosowali. Wiąże się również to z czym innym – z wyborem funkcji wiceprzewodniczących. I znowuż jest pewne pomylenie pojęć. I polemizowałbym z moim telewizyjnym kolegą Rysiem Bugajem. Nie możemy doprowadzić, żeby jedność poglądów… żeby był znak równości między jednością poglądów a jednością działania. Ja podkreślam, i to częstokroć w życiu dawałem temu dowody, że możemy się różnić, możemy mieć różne poglądy, ale w działaniu powinniśmy być zjednoczeni. I na pewno będziemy zjednoczeni, bo osiągnęliśmy wielkie sukcesy właśnie dlatego – nie dlatego, że mieliśmy takie same poglądy, lecz dlatego, że jednolicie działaliśmy [oklaski].

Chciałbym uciec się do pewnej ogólnej refleksji, która by odpowiadała na pytanie, dlaczego związek nasz trwa w pewnym impasie. Uważam, że po marcu nastąpiło rozdwojenie pewnych dwóch akcentów działalności związku. Otóż do marca siła związku polegała na siłach w jego masach, na jego dziesięciomilionowym głosie. Natomiast po marcu uznano, że związek musi być mądry – i basta. Związek ma być mądry! Zatem ze związku masowego przekształciliśmy się w partię mądrali i przestaliśmy się liczyć [oklaski].

I dlatego krytycznie ustosunkowuję się, niestety, do takich konstrukcji prezydium, w której byłaby ta jednolitość poglądów i jednolitość działań. Bo to jest „szyjka”, bo to jest cenzura dla wystąpień masowych. Jednak jest w wystąpieniu mojego szefa – którego nigdy nie będę podważał autorytetu, którego traktuję na zasadzie symbolu, a symbolu, tak jak flagi biało-czerwonej, jak orła, zawsze trzeba bronić, niezależnie od jego kolorystyki, niezależnie od jego kształtu – jest pewien element, który wskazuje na rzeczywistą sytuację, zupełnie odmienną od tej, której mamy wyobrażenie, stwarzając tak zwaną demokrację mechaniczną, czyli demokrację proporcjonalną. Otóż istnieje pewne zagrożenie, że potencjalni kandydaci do KKP, względnie do prezydium, nie zechcą uczestniczyć w pracach tego prezydium, stwarzając naturalne zagrożenie. I jest to pewna nieuczciwość. W moim przekonaniu, jeżeli jesteś mocny, jeżeli jesteś dobrym działaczem związkowym, to masz obowiązek stanąć w szranki do walki o miejsce w prezydium, a nie kryć się w regionalnych, w makroregionalnych obozach [oklaski]. Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Wobec wycofania głosu Mariana Jurczyka, proszę o zabranie głosu kolegę Zdanowicza z Pomorza Zachodniego. Przygotuje się do głosu kolega Bernard Bujwicki z Białegostoku.

ZBIGNIEW ZDANOWICZ

Wobec poruszenia tematów poprzez przedmówców, kilka fragmentów musiałem wykreślić. Dlatego moje wystąpienie będzie troszkę chaotyczne.

Proszę państwa, przekleństwem naszego zjazdu jest żądza doskonalenia rzeczy dobrych. Ta pasja dłubania w statucie, pomijania istoty zagadnienia, które nas tutaj sprowadziło, doprowadziło do sytuacji rzeczywiście fatalnej. Ze wstydem będę wracać do swojego regionu, nie wiedząc właściwie, jak przyjęła to cała Polska. Są dwie tendencje na zjeździe: tendencja ideowa, dążąca do ultrademokracji, dłubiąca i poprawiająca w nieskończoność statut – mimo że konstytucję mieliśmy przecież w PRL-u doskonałą, można by z tego wyciągnąć wniosek, że statut nie będzie decydował o naszych wartościach. I druga tendencja, realistyczna. To jest to, co powiedział Wałęsa – na dziś się w demokrację nie możemy za bardzo bawić, bo nie wiadomo, czy do jutra dożyjemy [oklaski]. Sprawy wariantów. Pomiędzy pierwszym i czwartym widzę zasadniczą różnicę, polegającą, że głosowanie na zebraniach plenarnych na nieznanych kandydatów…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam, przepraszam…

ZBIGNIEW ZDANOWICZ

…nie zdały egzaminu. To nie jest…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam, kolego Zdanowicz. Przepraszam, kolego Zdanowicz, proszę się ściśle trzymać tematu. Dyskusja na warianty jeszcze teraz nie jest dopuszczona.

ZBIGNIEW ZDANOWICZ

Przepraszam, wycofuję się.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Nie będzie tej dyskusji. Dziękuję bardzo.

Głos zabierze kolega Bernard Bujwicki z Białegostoku. Przygotowuje się Stanisław Fudakowski z Gdańska.

BERNARD BUJWICKI

Proszę państwa, program, który mamy zamiar stworzyć, jest bardzo mocny, natomiast władza, którą chcieliśmy wybrać, byłaby słaba. To jest pierwsze moje stwierdzenie. Uważam, że władzę ogólnozwiązkową musimy oprzeć na silnych regionach i autorytetach naszego związku. Po drugie, zachować w pełni dotychczasową koncepcję Komisji Krajowej, przyjmując przy tym czwarty wariant jej powołania i propozycje Komisji Statutowej o jej powołaniu na kadencję obecną. Po trzecie, nie ograniczać nikomu, na żadnym szczeblu, władzy związkowej, jego powiązań z zakładem i regionami. Po czwarte, ocenę tej koncepcji dokonać na zjeździe w połowie kadencji. Po piąte, kadencje władz związkowych oraz możliwość rozszerzenia uprawnień Komisji Rewizyjnej rozważyć na przyszłym zjeździe. Uważam, że nie powinniśmy się wstydzić tego, że korygujemy popełniony przez nas błąd. Dobrze, że korygujemy go w czas. Jestem za tym, tak samo chyba jak wszyscy państwo, abyśmy swojej demokracji nie zniszczyli przez demokrację. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma Stanisław Fudakowski[5]. Przygotuje się do głosu Stanisław Huskowski z Dolnego Śląska.

STANISŁAW FUDAKOWSKI

Proszę państwa, mnie się wydaje, że tak… Nie będę się bawił tutaj w struktury. Mnie się wydaje, że wszyscy tutaj na sali wiemy, o jaką stawkę idzie walka. Wiemy, w jakim kontekście istniejemy jako Polska. Wiemy, jaka jest sytuacja. Moje zdanie jest takie, że musimy takie działania przedsiębrać, aby skutecznie i szybko wygrać. Natomiast jestem przeciwnikiem tego, ażeby potrząsać szachownicą, na której stoją figury. Figurami, które mamy, musimy tak grać, aby wygrać. Jeżeli te figury nie można sprząc tak, ażeby działanie nasze było skuteczne, to możemy takie figury wyeliminować. W tym momencie podpisuję się pod Lechem Wałęsą i jego programem. I pragnę… [oklaski]. I pragnę państwu powiedzieć, że można nie lubić Lecha Wałęsy, ale trzeba być realistą i trzeba wiedzieć, że jeżeli mamy kilka koni, to gramy w konia najsilniejszego. Wiemy, bo mamy doświadczenie roczne. Oczywiście, każdy z nas, również Lech Wałęsa, robił błędy, ale jestem przeciwnikiem tych wszystkich, którzy zamiast mu pomagać, podgryzają sprawę – nie Lecha Wałęsę [oklaski], sprawę! Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Głos, głos zabierze kolega Stanisław Husakowski, raczej chyba Husakowski…

STANISŁAW HUSKOWSKI

Huskowski.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Huskowski. Bo mam dwie wersje nazwiska. Z Dolnego Śląska. Przygotuje się do głosu kolega Lesław Buczkowski z Gdańska.

STANISŁAW HUSKOWSKI

Proszę państwa, chciałem się wypowiedzieć na temat możliwości łączenia lub niełączenia stanowisk przewodniczącego zarządu regionalnego i członka Prezydium KKP. Moi znakomici przedmówcy wyczerpali, myślę, tutaj już prawie wszystkie argumenty za i przeciw, w szczególności za możliwością łączenia tych stanowisk. Chciałbym dorzucić jeszcze tylko może jeden argument. Mianowicie, dyskusja, jaka się toczy dzisiaj i w dniu wczorajszym, toczy się wokół osi, czy władza związkowa ma być silna czy słaba, czy ma być scentralizowana czy zdecentralizowana. Moim zdaniem ta władza nie może być scentralizowana i mieć formalnych uprawnień do wydawania wielu zakazów i nakazów, natomiast powinna być silna swoim autorytetem. Prezydium KKP będzie tym ciałem, które na bieżąco będzie podejmowało decyzje; będzie podejmowało je również w momentach krytycznych dla związku, jak było w Bydgoszczy w marcu. I uważam, że decyzje te dopiero wtedy będą przyjęte przez wszystkich członków związku, przez cały związek, jeżeli wydane zostaną przez władzę obdarzoną bardzo silnym autorytetem. W związku z czym uważam, że nie można nakładać żadnych ograniczeń dla działaczy, rzeczywiście wartościowych działaczy, na przykład przewodniczących zarządów regionalnych, przy wyborze do Prezydium KKP. Uważam, że po prostu Komisja Krajowa sama spośród swojego grona potrafi wybrać rzeczywiście najlepszych do prezydium.

I zgodziłbym się tutaj z propozycjami, że prezydium powinno się składać niejako z dwóch części – z części działaczy, którzy na stałe będą siedzieli w Gdańsku, którzy będą stanowili większość tego prezydium, będą prowadzili bieżącą pracę, natomiast w momentach krytycznych, w szczególności w mementach krytycznych dla związku, kilku przewodniczących największych zarządów regionalnych będzie potrafiło w ciągu bardzo krótkiego czasu dołączyć do tego grona i te najważniejsze decyzje podejmować. Uchroni to jednocześnie Prezydium Komisji Krajowej od jakiejś alienacji; po prostu w jej pracach będą brali udział ludzie, którzy są na bieżąco wprowadzeni w pracę w zarządach regionalnych w terenie. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wpłynął, proszę państwa, wniosek formalny w dwóch wariantach. Punkt pierwszy – czytam w kolejności – „Zamknąć listę dyskutantów”, punkt drugi – „Zamknąć dyskusję”.

Ponieważ jest tutaj gradacja, poddaję pod głosowanie punkt pierwszy – „Zamknąć listę dyskutantów”. Kto jest za tym wnioskiem, proszę o podniesienie mandatów [gwar na sali]. Chwileczkę, policzę… Proszę sekretariat o podanie dokładnej listy dyskutantów. Mam przed sobą… dwa, cztery, sześć, osiem, dziesięć, dwanaście, trzynaście, trzynaście nazwisk. I cztery nazwiska jeszcze w sekretariacie, razem jest nazwisk siedemnaście, a zatem już wszystko wiemy. Kto jest za zamknięciem listy dyskutantów, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję bardzo. Jestem zobligowany poddać drugi wniosek pod głosowanie, mianowicie „Zamknąć dyskusję”. Kto jest za tym wnioskiem?

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt. Dziękuję państwu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

[Do prowadzącego obrady] Są dwa wnioski; kto jest przeciw i kto jest za, proszę podać.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Proszę państwa, są to dwa warianty tego samego wniosku formalnego. Ponieważ jest gradacja punktami – jeden i drugi, więc przeczytałem w kolejności. To są niejako dwa wnioski, przy czym, jeśli traktować, że to są dwa oddzielne wnioski, musiałbym rozpocząć od wniosku najdalej idącego. Przepraszam, jest głos w sektorze piątym. Proszę tam o mikrofon.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ

Są dwa wnioski, ale jeden jest dalej idący niż drugi. Jeżeli przegłosujemy, że przerywamy dyskusję, to przerywamy dyskusję już w tej chwili. Zamknięcie listy dyskutantów jest wnioskiem bliżej idącym. Trzeba przegłosować pierwszy; jeżeli przejdzie, to tym samym drugi już upadnie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Rozumiem, rozumiem. Jednak wyczuwałem intencje wnioskodawcy, stąd napisał: jeden i dwa. Ale jeżeli przyjmujemy tę konwencję, odpowiada ona oczywiście…

A zatem głosujemy. Kto z państwa jest za zamknięciem dyskusji? Dziękuję. Kto jest przeciwny wnioskowi? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za zamknięciem dyskusji.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Przepraszam pana Lesława Buczkowskiego, zapowiedzianego do głosu, i pozostałych. Aha, głos… Dopuścimy do głosu zapowiedzianego kolegę Buczkowskiego. Bardzo proszę.

LESŁAW BUCZKOWSKI

Zostałem dopuszczony jeszcze przed głosowaniem, proszę państwa.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Tak, tak, rzeczywiście [gwar na sali]. Przepraszam, Komisja Skrutacyjna.

Jako delegat – nie, jako delegat – nie. Jako przedstawiciel Komisji Skrutacyjnej.

Proszę, głos ma kolega Lesław Buczkowski.

LESŁAW BUCZKOWSKI

W swojej replice przeciwko poprawce, proponowanej poprawce o zakazie łączenia funkcji ograniczę się tylko do tych aspektów, których moi przedmówcy nie wymienili. Po pierwsze, poprawka ta jest niespójna z tekstem statutu. Bez względu na to, czy przyjmiemy pierwszy czy czwarty wariant powoływania Komisji Krajowej, czy też zostanie wersja statutu obecnego, połowę Komisji Krajowej będą stanowili przewodniczący regionów. Tych ludzi poprawka pozbawiłaby biernego prawa wyborczego. W II rozdziale naszego statutu przyznaliśmy prawo bierne wyborcze wszystkim tym, którym przysługuje prawo czynne. Zatem ze statutu naszego powstałaby konstrukcja nielogiczna. Poza tym chciałbym zwrócić uwagę na to, że demokratyczność tej poprawki staje się w tym świetle co najmniej problematyczna.

Po drugie, zapis poprawki jest nieprecyzyjny. Szereg zebranych na sali, łącznie nawet z delegatem Bugajem, uważał, że przewodniczący jest również członkiem prezydium. W rozumieniu dużej liczby głosujących w dniu wczorajszym, poprawka ta – ze względu na swoją lokalizację w statucie – miała dotyczyć wyłącznie prezydium, wybieranego przez Komisję Krajową, a więc nie przewodniczącego. Zatem w tym zapisie nie może być umieszczona, ponieważ jest ona co najmniej dwuznaczna. Jak zorientowaliśmy się z przebiegu dyskusji, poprawka ta wnosi do statutu elementy kampanii wyborczej – to jest zupełnie niedopuszczalne. Kampania wyborcza powinna być prowadzona w sposób jawny, jako kampania wyborcza; natomiast blokowanie pewnych rozwiązań przez rozwiązania statutowe jest posunięciem bardzo niewłaściwym.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_29a_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_29b_19810910]

Reasumując [oklaski], poprawka ta jest co najmniej wątpliwa. I chciałbym tutaj przytoczyć dwie zasady, którymi posługują się już od dawna ludzie rozsądni, mianowicie lekarze: przede wszystkim nie szkodzić. A więc nie wprowadzać takiej poprawki, która mogłaby zaszkodzić. I prawnicy: w przypadkach wątpliwych dla oskarżonego… Oskarżonym o nieprecyzyjność w tym przypadku jest statut; chcemy go uzdrawiać, a możemy mu zaszkodzić. Dziękuję [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, wpłynął wniosek formalny. Delegat Kazimierz Parowicz, Region Warmińsko-Mazurski, wnioskuje, jak następuje: „Ze względu na naciski psychologiczne, wywierane na delegatów, wnioskuję o przeprowadzenie tajnego głosowania w sprawie wyboru przez zjazd krajowy lub Komisję Krajową dwóch wiceprzewodniczących”. Powtarzam: chodzi o tajny wybór dwóch wiceprzewodniczących.

Przy sposobności apel do państwa: jeżeli piszecie wnioski, zechciejcie dawać to komuś, kto czytelnie pisze, ponieważ mamy kłopoty z rozszyfrowaniem. Dyktujcie po prostu osobie, która ma wyraźne pismo.

Wniosek jest formalny, więc jestem zobligowany poddać go pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem tego wniosku? [gwar na sali] Przepraszam, skąd… Pozostała część wniosku nie dotyczy tej części dyskusji i nie będzie poddawana pod głosowanie.

Proszę, pan profesor Geremek. Proszę bardzo, piąty sektor.

BRONISŁAW GEREMEK

Prosiłbym jednak, ażeby w sprawach, które określa się mianem wniosków formalnych, przed poddaniem pod głosowanie była możliwość chociażby dwóch wypowiedzi: jednej – uzasadniającej, i drugiej – wskazującej na argumenty przeciwne. Chciałbym skorzystać z tego przywileju i powiedzieć, że wydaje mi się, że głosowanie tajne powinno być w naszym związku zarezerwowane dla spraw personalnych. Natomiast w sprawach statutowych: wydaje mi się, że naprawdę to minimum odwagi cywilnej, żeby głosować tak jak uważam, zgodnie z moimi przekonaniami w takiej sytuacji każdy z nas ma i nie trzeba wówczas do tego głosowania tajnego [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Tę uwagę przyjmujemy do ciągłej realizacji.

Proszę wnioskodawcę o uzasadnienie wniosku. Jedenasty sektor, proszę mikrofon.

KAZIMIERZ PAROWICZ (?)

Proszę państwa, uzasadnienie tego wniosku było takie, wniosek był dwuczęściowy, chodziło o to, że ponieważ sposób prowadzenia dyskusji wskazuje na to, że ma on w zamiarze raczej wywrzeć nacisk psychologiczny niż ścieranie się racji, uważam, że te sprawy, aczkolwiek bezpośrednio nie są związane ze sprawą personalną, tym niemniej pośrednio na nią wpływają. Ze względu na to głosowanie powinno mieć charakter tajny. Dziękuję, to wszystko.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Poddaję pod głosowanie wniosek, który jeszcze raz spróbuję rozszyfrować: „Ze względu na na… Wniosek dotyczy tajnego głosowania w sprawie wyboru przez krajowy zjazd lub Komisję Krajową dwóch wiceprzewodniczących. Tajnego głosowania, powtarzam. Kto jest za wnioskiem, proszę o podniesienie mandatu.

Proszę Komisję Skrutacyjną o liczenie [gwar na sali]. Sektorowi, proszę policzyć szybko głosy. W trakcie głosowania nie udzielamy głosu! [gwar] Dziękuję. Proszę o zliczanie sektorami.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 1, drugi – 1… 2, 3, czte… Proszę zliczyć… – 4, sektor drugi – 4, sektor trzeci – 0, czwarty – 4, piąty – 0, szósty – 3, siódmy – 0, ósmy – 0, dziewiąty – 0, dziesiąty – 0, jedenasty – 5, dwunasty – 5, trzynasty – 0, czternasty – 0, piętnasty – 2, szesnasty – 2, siedemnasty – 0, osiemnasty – 0 [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo, dziękuję bardzo.

Dla formalności, kto jest przeciw wnioskowi? Żeby dopełnić formalności. Ja wyjaśniam, póki państwo trzymacie. Dziękuję. Wyjaśniam po prostu, że są określone naciski, żeby te formalności wykonywać – po to, żeby nie zadrażniać, w końcu to czasu dużo nie zajmuje. Kto się z państwa wstrzymał od głosu? Dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

26 głosów było za głosowaniem tajnym w tej sprawie. Większość zdecydowana – przeciw.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Odpowiemy na zagadnienie, czy będzie wniosek uwzględniony po sprawozdaniu Komisji Mandatowej, która określi nam ilość delegatów biorących udział w zjeździe.

Proszę Komisję Statutową o przygotowanie do głosowania wniosków, tych fragmentów statutu, które były dyskutowane. To znaczy, ja przepraszam, jeżeli…

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Czy przewodniczący zebrania chce głosować w tej chwili rozdział IV?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dobrze by było cały rozdział IV.

[GŁOSOWANIE DOTYCZĄCE POPRAWEK

DO ROZDZIAŁU IV STATUTU]

[PD 1kzd_1t_29b_19810910 – 7 minut 14 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę bardzo, jesteśmy gotowi.

Proszę państwa, proszę o wzięcie do ręki tych materiałów, które dzisiaj żeśmy rozdali, i statutu również, bo to tylko przy użyciu tych dwóch materiałów jest możliwe do właściwego odczytania i zrozumienia.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Proszę bardzo powoli, dokładnie, bez pośpiechu odczytać.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Przystępujemy do głosowania rozdziału IV.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Proszę państwa, jeszcze krótka uwaga. Wszystkich tych z państwa, z delegatów, którzy są poza salą, proszę o przybycie na salę. Proszę delegatów o przybycie na salę. Będziemy głosować bardzo istotne kwestie dla statutu i związku.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, przypominam: ażeby przeszła poprawka, musi ona otrzymać co najmniej 449 głosów, to jest bezwzględną większość. 896 osób jest uprawnionych do głosowania, a więc bezwzględna większość to jest połowa plus jeden głos – 449 głosów.

Przystępujemy do głosowania. W paragrafie 18 komisja nie proponuje żadnych zmian.

W paragrafie 18 ustęp 1 proponujemy zmianę następującą: po punkcie 3 dodać kolejny punkt w brzmieniu: „Wybór przewodniczącego Komisji Krajowej”. A więc do kompetencji zjazdu należy wybór przewodniczącego Komisji Krajowej. Proszę o poddanie tej poprawki pod głosowanie. Jeszcze króciutkie wyjaśnienie. Proszę państwa, myśmy już przegłosowali w innym miejscu, tam, gdzie była mowa o tym, że przewodniczący są wybierani przez walne zebrania, z wyjątkiem przewodniczącego Komisji Krajowej, ale było to głosowanie wykluczające to, że przewodniczący jest wybierany w jakimś innym trybie. Ale teraz trzeba to przegłosować w sposób pozytywny. A więc proszę o głosowanie tej sprawy właśnie, że wybór przewodniczącego Krajowej Komisji należy do kompetencji zjazdu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Kto jest za wnioskiem, proszę o podniesienie mandatów. Proszę sektorowych o liczenie. Proszę o zliczanie sektorami.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Dyktuję: sektor pierwszy – 80, drugi – 36, trzeci – 32, czwarty – 44, piąty – 50, szósty – 39, siódmy – 45, ósmy – 39, dziewiąty – 43, dziesiąty – 41, jedenasty – 41, dwunasty – 44, trzynasty – 66, czternasty – 27, piętnasty – 22, szesnasty – 36, siedemnasty – 22, osiemnasty – 22.

Przypominam, że sektor pierwszy więcej podaje głosów, niż siedzi w sektorze, dlatego że zliczy głosy prezydium, Komisji Mandatowej i Komisji Statutowej. Podaję to w kwestii wyjaśnienia, żeby nie było złudzeń żadnych.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Następna poprawka. Można?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Chwileczkę, chwileczkę. Proszę sekundę poczekać.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Przepraszam bardzo.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę referować dalej. Może, może tylko jeszcze sekundę. Przed tym punktem 5 pragnę poinformować, że wniosek, który wpłynął do prezydium, o głosowanie w trybie tajnym tego punktu, upadł.

Czy w tej sprawie Komisja Skrutacyjna oraz Komisja Mandatowa może się wypowiedzieć? Komisja Mandatowa raczej…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

W sprawie wniosku nad głosowaniem tajnym wynik był podawany. Za tym głosowało 26 delegatów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Przepraszam, przepraszam. Ja mam na myśli wczorajszy wniosek o przeprowadzanie tajnego głosowania. A nie, to do tego wrócimy. Dobrze, nie będziemy robić zamętu.

Już może Komisja Skrutacyjna zakomunikować w sprawie dzisiejszego tajnego głosowania? Tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc podaję wynik głosowania w sprawie tego, że przewodniczącego Krajowej Komisji wybierają delegaci na zjeździe. Za tym głosowało 729 delegatów.

[PD 1kzd_1t_29b_19810910 – 14 minut 33 sekundy]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Można? Czy mogę?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Proszę bardzo, proszę bardzo.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę, przystępujemy do głosowania następnej kwestii. Chodzi o wprowadzenie w paragrafie 18 ustęp 1 punktu 5, który brzmi: „Wybór dwóch wiceprzewodniczących Komisji Krajowej”. A więc do kompetencji zjazdu należy wybór dwóch wiceprzewodniczących Komisji Krajowej. Proszę o poddanie tej poprawki pod głosowanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Kto z delegatów jest za tym, aby wybór dwóch wiceprzewodniczących należał do Komisji Krajowej, proszę o podniesienie mandatów.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Nie! Nie do Komisji Krajowej – do zjazdu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Zjazdu, przepraszam. Tak, to jest punkt… Proszę o powtórzenie. Proszę o powtórzenie, źle usłyszałem.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Wobec kontrowersji, powiem raz jeszcze. Głosujemy w tej chwili poprawkę: kto jest za tym, ażeby zjazd poza przewodniczącym wybierał jeszcze również dwóch wiceprzewodniczących związku. Tę sprawę teraz głosujemy.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Kto jest za tym wnioskiem, proszę o podniesienie mandatów. Proszę sektorowych o liczenie. Proszę o zliczanie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 29, drugi – 7, trzeci – 12, czwarty – 24, piąty – 7, szósty – 11, siódmy – 9, ósmy – 0, dziewiąty – 8, dziesiąty – 13, jedenasty – 9, dwunasty – 3, trzynasty – 27, czternasty – 21, piętnasty – 8, szesnasty – 17, siedemnasty – 3, osiemnasty – 5.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto z państwa jest przeciwny wnioskowi? To jest tylko wykazanie woli – liczyć tego nie trzeba, proszę państwa. Liczyć nie trzeba. Dziękuję [oklaski]. Kto wstrzymał się od głosu? Dziękuję.

Proszę o opinię w tej sprawie, jeszcze ostateczną, przewodniczącego Komisji Skrutacyjnej [gwar].

Nie ma kolega głosu, przepraszam bardzo.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za wnioskiem, aby wyboru dwóch wiceprzewodniczących Komisji Krajowej wybierał zjazd, głosowało 213 delegatów, a więc nie ma wymaganej większości głosów [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Zanim będziemy dalej referować, ja oddam przewodnictwo zebrania koledze Jerzemu Buzkowi. Po prostu nie jestem dzisiaj w zbyt dobrej formie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę przedstawiciela Komisji Statutowej o zabranie głosu.

[PD 1kzd_1t_29b_19810910 – 19 minut 34 sekundy]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę o szczególne skupienie w tym momencie, chodzi o bardzo ważną sprawę. Tutaj w materiałach państwo macie napisane, jako wariant do punktu 4, starej numeracji punktu 4 – skreślenie tego punktu. Postaram się wytłumaczyć, o co chodzi. Otóż do kompetencji zjazdu należy – w punkcie 4 jest napisane: „Wybór członków Komisji Krajowej”. Otóż przegłosowanie teraz skreślenia tego punktu oznaczałoby odrzucenie wariantu pierwszego składu Komisji Krajowej. Proponuję tej sprawy w tej chwili nie głosować. Przegłosujemy tę sprawę i przesądzona ta sprawa zostanie dopiero wtedy, kiedy rozstrzygniemy wariant, który wariant. Tak że przechodzimy do następnej sprawy, tę zostawiając nierozstrzygniętą w tej chwili.

Kolejna poprawka, paragraf 18 ustęp 2, proponuje się nadać następujące brzmienie: „Zjazd zbiera się na sesję zwyczajną raz w roku. Zwołuje go Komisja Krajowa. Na wniosek co najmniej jednej trzeciej zarządów regionalnych, jednej piątej delegatów lub Komisji Rewizyjnej Komisja Krajowa obowiązana jest zwołać nadzwyczajny zjazd w ciągu trzech miesięcy od daty złożenia wniosku. W wypadku niezwołania zjazdu przez Komisję Krajową w tym terminie, zwołuje go Komisja Rewizyjna”. Proszę poddać tę wersję pod głosowanie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za tą wersją? Proszę liczyć głosy w sektorach.

Proszę Komisję Skrutacyjną o odczytanie z tablic.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 66, drugi – 32, trzeci – 26, czwarty – 47, piąty – 36, szósty – 43, siódmy – 37, ósmy – 37, dziewiąty – 34, dziesiąty – 34, jedenasty – 39, dwunasty – 46, trzynasty – 53, czternasty – 28, piętnasty – 26, szesnasty – 30, siedemnasty – 20, osiemnasty – 16.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę państwa, kolporterzy gazet, wszyscy ci, którzy rozdają gazety na sali, proszę natychmiast opuścić salę i nie rozdawać gazet w czasie głosowania – zbyt ważne rzeczy w tej chwili poddajemy pod głosowanie. Proszę natychmiast opuścić salę.

Czekamy na wynik Komisji Skrutacyjnej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podajemy wynik [brak fragmentu nagrania] …głosowało 650 delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, przechodzimy do kolejnego punktu. Przed głosowaniem tej sprawy wyjaśnienie. Otóż wpływał cały szereg wniosków dotyczących zmiany tego punktu, który mówi o trybie zmiany statutu – generalnie chodzi o zmianę polegającą na tym, ażeby pozbawić konieczności ratyfikacji zmian statutu przez regiony. Komisja nie przedstawiła tej wersji. Powtarzam, wpływało wiele wniosków, osoby tutaj zgłaszały się do dyskusji w tej sprawie. W związku z tym Komisja Statutowa umieściła w swoim sprawozdaniu tę kwestię i pragnęłaby poddać ją pod głosowanie w brzmieniu następującym – chodzi o punkt 5 paragrafu 18. Proszę spojrzeć do statutu. Pierwsze zdanie pozostaje bez zmian, natomiast zdanie drugie miałoby brzmienie: „Przy uchwałach o zmianie statutu i o likwidacji związku obowiązuje większość dwóch trzecich ważnie oddanych głosów, jednak nie mniej niż połowa uprawnionych do udziału w zjeździe delegatów”. I skreśla się zdanie trzecie, zdanie trzecie. Przeczytam je ze statutu: „Uchwały te – dotyczące zmiany statutu – stają się prawomocne z chwilą ich zatwierdzenia przez co najmniej połowę zarządów regionalnych, grupujących nie mniej niż połowę członków związku”. Otóż ten wymóg ratyfikacji proponuje się tutaj skreślić. Oczywiście nie dotyczy to tych zmian, które dokonujemy teraz; te, oczywiście, będą tak czy inaczej podlegały ratyfikacji. Proszę o poddanie pod głosowanie tej kwestii.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę jeszcze raz, żeby Komisja Statutowa wyraźnie określiła, nad czym teraz głosujemy.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Głosujemy nad trybem zmiany statutu i trybem podejmowania decyzji o likwidacji związku. Przeczytam dokładnie raz jeszcze dotychczasowe brzmienie statutu:

„Przy uchwałach o zmianie statutu i o likwidacji związku obowiązuje bezwzględna większość głosów uprawnionych do udziału w zjeździe delegatów. Uchwały te stają się prawomocne z chwilą ich zatwierdzenia przez co najmniej połowę zarządów regionalnych grupujących nie mniej niż połowę członków Związku”. Otóż Komisja Statutowa proponuje takie nowe brzmienie tego artykułu z wyjątkiem zdania pierwszego, które jest niekontrowersyjne: „Przy uchwałach o zmianie statutu i o likwidacji związku obowiązuje większość dwóch trzecich oddanych głosów, jednak nie mniej niż połowa uprawnionych do udziału w Zjeździe delegatów”. Skreśla się przepisy dotyczące ratyfikacji przez regiony.

Proszę państwa, ta poprawka generalnie dotyczy tego, czy regiony mają prawo ratyfikacji, czy też regiony nie mają prawa ratyfikacji zmian do statutu. O to w tej poprawce głównie chodzi.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za wprowadzeniem tej poprawki do statutu? Proszę liczyć głosy w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy głosy. Sektor pierwszy – 17, drugi – 16, trzeci – 7, czwarty – 22, piąty – 28, szósty – 16, siódmy – 19, ósmy – 1, dziewiąty – 13, dziesiąty – 8, jedenasty – 20, dwunasty – 4, trzynasty – 23, czternasty – 7, piętnasty – 8, szesnasty – 16, siedemnasty – 9, osiemnasty – 12.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Prosimy Komisję Skrutacyjną o podanie ilości głosów za.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Za tą zmianą w statucie głosowało 246 delegatów, a więc nie ma wymaganej większości.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę o głos Komisję Statutową.

[PD 1kzd_1t_29b_19810910 – 31 minut 12 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

W tej kwestii pozostaje wersja dotychczasowa statutu [oklaski].

Przystępujemy do kolejnej poprawki – paragraf 19 ustęp 1 punkt 6. Punkt ten mówi o tym, że do zakresu działania Komisji Krajowej należy wybór przewodniczącego Komisji Krajowej i członków prezydium. To, że nie należy wybór przewodniczącego Komisji Krajowej, już żeśmy rozstrzygnęli, tego nie będziemy już głosować. Ten wybór należy do zjazdu i to żeśmy już ustalili.

Natomiast będziemy głosować teraz dalszą poprawkę, to znaczy: poprawkę w brzmieniu następującym: „Do zakresu działania Komisji Krajowej należy wybór członków prezydium spośród członków Komisji Krajowej niebędących przewodniczącymi zarządów regionalnych”. Ponieważ z innego już przepisu wynika to, że prezydium jest, oczywiście, wybierane z członków Komisji Krajowej, proponuję poddać pod głosowanie tylko ten fragment: „niebędących przewodniczącymi zarządów regionalnych”.

Głosujemy więc w tej chwili sprawę, czy przewodniczący zarządów regionalnych mogą być czy nie mogą być członkami Prezydium KKP. Ta kwestia jest w tej chwili głosowana.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Poproszę o ostateczne sformułowanie pod głosowanie wniosku. Proszę o ostateczne sformułowanie.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Poddaję pod głosowanie paragraf 19 ustęp 1 punkt 6 w brzmieniu: „Do zakresu działania Komisji Krajowej należy wybór członków prezydium spośród członków Komisji Krajowej niebędących…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_29b_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_30_19810910]

…przewodniczącymi zarządów regionalnych”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ponieważ sala nie rozumie całkowicie tego sformułowania, proszę Komisję Statutową o ponowne wyjaśnienie dokładne tej treści.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, powtarzam: głosujemy teraz kwestię, czy przewodniczący zarządu regionu może być członkiem Prezydium KKP, czy nie może. Ja nie wiem, co w tym jest niejasnego [gwar].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę, żeby Komisja Statutowa wyraźnie określiła… Czy Komisja Statutowa może tę sprawę sprecyzować?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK (?) – członek Prezydium I KZD

Proszę państwa, ponieważ to wzbudza wiele kontrowersji, ja powiem to, co wchodzi w zakres wykładni, więc nieco przekroczę swoje kompetencje. Więc proszę to traktować jako wypowiedź typu komentarz, ale nie Prezydium. To znaczy, w tej sytuacji, jaka zaistniała, każdy przewodniczący zarządu regionalnego naturalnie do prezydium kandydować może, ale gdyby ten wniosek przeszedł, musiałby się opowiedzieć za jedną z tych funkcji: za funkcją członka prezydium lub funkcją przewodniczącego zarządu [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy Komisja Statutowa jest w tej chwili gotowa do jasnego sformułowania tego paragrafu, tej poprawki?

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, proponujemy poddanie pod głosowanie kwestii, w tej chwili kwestii – opracowanie redakcyjne to jest dalsza sprawa – kwestii, która tu została zgłoszona: czy przewodniczący zarządu regionu może być członkiem prezydium, czy nie może. Proszę tę kwestię przegłosować.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Wobec tego, proszę państwa, w tej sprawie będziemy głosowali nie za ostatecznym – jak rozumiem – brzmieniem statutu, tylko za kwestią.

Czy tak należy to rozumieć? Komisja Statutowa?

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Tak.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę wobec tego sformułować i zapisać w Komisji Statutowej wniosek, który będziemy głosować. Proszę go wyraźnie sformułować.

ADAM STRZEMBOSZ – członek Komisji Statutowej

Państwo pozwolą, że może ja spróbuję sformułować tę kwestię. To, co mamy obecnie głosować, sprowadza się do zasady: przewodniczący zarządu regionalnego nie może być wybrany na członka Prezydium Komisji Krajowej [gwar]. Chodzi tutaj o to, by ktoś nie mógł być równocześnie przewodniczącym zarządu regionalnego i członkiem prezydium [oklaski].

Proszę państwa, bo państwo tak reagujecie, jak byśmy państwa namawiali na takie głosowanie, a po prostu był taki wniosek, toczyła się koło tego dyskusja, były głosy za i przeciw, i my jesteśmy zobowiązani sformułować ten wniosek w ten sposób. Oczywiście, nie możemy go podać tak ściśle, jak to jest podane tutaj w tym przepisie, bo wtedy państwo nic z tego nie zrozumiecie. Ale chodzi o zasadę: czy przewodniczący, aktualny przewodniczący zarządu regionalnego, może być wybrany na członka Prezydium Komisji Krajowej.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę państwa, ponieważ ta sprawa jest bardzo ważna, a wzbudza wiele kontrowersji, musimy dopracować się jednoznacznego sformułowania i jednoznacznej wykładni. Potrzeba na to dziesięć minut przerwy [oklaski]. Proszę wszystkie osoby, które ewentualnie chcą pomóc Komisji Statutowej w sformułowaniu tej kwestii albo mają zastrzeżenia, żeby się zgłosiły do Komisji Statutowej. Spotykamy się za dziesięć minut [gwar na sali].

[Przerwa]

[PD 1kzd_1t_30_19810910 – 5 minut 52 sekundy]

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, Komisja Statutowa jest gotowa do formułowania problemu, o którym mówiliśmy. Proszę państwa o wchodzenie na salę i zajmowanie miejsca [gwar].

Proszę państwa, proszę wszystkich, którzy przebywają w kuluarach, proszę wszystkich, którzy przebywają w kuluarach, w kawiarni, żeby natychmiast weszli na salę obrad. Rozpoczynamy obrady. Proszę państwa, pomiędzy sektorem pierwszym i piątym, proszę się nie gromadzić, proszę się rozejść i siadać. Bardzo proszę o zajmowanie miejsc. Komisja Statutowa jest już na stanowisku gotowa. Możemy głosować następne punkty, zależy to jednak od tego, jak szybko państwo wrócicie na miejsca. Wszystkich z państwa, którzy jesteście w tej chwili na korytarzu, bardzo proszę o wejście na salę, natychmiast. Koleżanki i koledzy zgromadzeni pomiędzy sektorem pierwszym i sektorem piątym – proszę się natychmiast rozejść i siadać.

Proszę państwa, w oczekiwaniu na wszystkich delegatów, przeczytam państwu fragment, kolejny fragment listy telegramów, które wpłynęły na nasz adres. Na sali w tej chwili jest jeszcze zbyt mało osób, żebyśmy mogli przystąpić do meritum sprawy.

Pozycja 127 – gminny zjazd NSZZ Rolników Indywidualnych w Strzyżowie, województwo Rzeszów; Wydawnictwo „Arkady” Warszawa; NSZZ „Solidarność” Mońki, Region Białystok; Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych; Kazimierz Brandys[6]; Gliwickie Biuro Projektów Budownictwa Przemysłowego; WSK Świdnik; TAKSOPROJEKT Poznań; Bełchatowsko-Pomorski Kombinat Budowy Elektrowni Łódź; Prezydium Stowarzyszenia Filmowców Polskich; Pracownicy Oświaty i Wychowania Gdańsk; Niezależne Wydawnictwo Chłopskie, Warszawa; WKZ Nowy Sącz; rzemieślnicy z Zakopanego; Rada Sekcji Emerytów i Rencistów z Gdańska; Urząd Pocztowy w Terespolu nad Bugiem; Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami w Katowicach; Wydawcy z Krakowa; Społeczny Komitet „Panoramy Racławickiej”; Zakłady Przemysłu Owocowo-Warzywnego Łowicz. Doszliśmy w ten sposób do numeru 167. Chciałem państwu powiedzieć, że w sumie wpłynęło prawie 300 telegramów, czyli jesteśmy mniej więcej w połowie czytania listy.

Proszę o zajmowanie miejsc. Koleżanki i koledzy, którzy przebywają jeszcze w bufecie, w kawiarni oraz na korytarzach, proszę natychmiast wrócić na salę obrad i zająć miejsca. Nie możemy rozpoczynać obrad. Dyskutujemy problem tak ważny, że nie możemy rozpoczynać w ogóle wyjaśniania tej kwestii bez udziału wszystkich państwa w obradach. Poza tym zaraz będziemy głosować. Bardzo prosimy służbę porządkową o zwrócenie uwagi delegatom i spowodowanie, żeby weszli oni na salę obrad. Bardzo prosimy o szybką interwencję w tej sprawie [gwar]. Przewodniczący Regionalnych Grup Delegatów, proszę spowodować natychmiastowe wejście delegatów na salę. Proszę państwa, my już od dziesięciu minut prosimy o wejście na salę, nie możemy w ten sposób prowadzić obrad. Proszę wszystkich przewodniczących Regionalnych Grup Delegatów o natychmiastowe spowodowanie wejścia delegatów na salę.

[Brak fragmentu nagrania]

[PROTOKÓŁ NR 6 KOMISJI MANDATOWO-WYBORCZEJ]

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Protokół z dzisiejszej porannej sesji:

„Protokół numer 6 Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu NSZZ »Solidarność«. Komisja, na podstawie listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów, przedstawionej przez Krajową Komisję Wyborczą, stwierdza, że uprawnionych do udziału w obradach I Krajowego Zjazdu jest 896 delegatów. W dniu 10 września 1981 roku, na sesji porannej obecnych jest 775 delegatów, co stanowi 86,8 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe, uprawniające zjazd do podejmowania uchwał. Sprawdzenia obecności dokonano na podstawie list obecności delegatów. Gdańsk, 10 września 1981”. Podpisy członków komisji. Przewodnicząca Komisji: Danuta Nowakowska.

Komisja Mandatowa ma jedną uwagę. Proszę państwa, na sali jest więcej delegatów, aniżeli podaje to protokół Komisji Mandatowej, jednakże podstawą do sporządzenia protokołu są listy obecności, które nie wszyscy delegaci podpisują. Prosimy bardzo, aby listy były podpisywane we wczesnych godzinach rannych, a nie tak, jak to ma miejsce – do południa. W dniu wczorajszym, po sporządzeniu protokołu Komisji Mandatowej, w którym liczba delegatów obecnych na sali wynosiła 817, wiele osób zgłaszało się do do podpisywania listy. Było to już o wiele za późno. Osoby te nie złożyły podpisów na listach obecności. Ale tym samym zaniżamy frekwencję naszego zjazdu. Dziękuję.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Statutową.

[PD 1kzd_1t_30_19810910 – 16 minut 9 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Podaję poprawioną wersję kwestii, którą żeśmy ostatnio przedstawiali. Wersja, którą poddajemy pod głosowanie. W paragrafie 19 punkt 6 pozostaje bez zmian, oczywiście po wykreśleniu „przewodniczącego Komisji Krajowej”. A więc punkt 6 brzmi, że: „Do kompetencji Komisji Krajowej należy wybór członków prezydium”.

Natomiast dodaje się punkt 7, przepraszam, w brzmieniu: „Nie można łączyć funkcji przewodniczącego zarządu regionu z funkcją członka prezydium”. Jeszcze raz to proszę zapisać, ja będę powoli dyktował. Dodaje się punkt 7: „Nie można łączyć funkcji przewodniczącego zarządu regionu z funkcją członka Prezydium Komisji Krajowej”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Czy ta sprawa jest w tej chwili jasna już dla wszystkich?

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, Komisja Statutowa stwierdziła, że jest możliwość dopuszczenia jeszcze do głosu kolegi, który złożył wniosek formalny i wniosek ten brzmi następująco: „O wystąpienie w sprawie innego wariantu, o którym mówimy w tej chwili, do rozdziału, nieuwzględnionego przez Komisję Statutową mimo zgłoszenia. Proszę o głos przed rozpoczęciem głosowania nad tymi wariantami”. To pan Michał Kurowski. Państwo musicie, zdaniem Komisji Statutowej, wyrazić zgodę na dopuszczenie pana Kurowskiego z Pomorza Zachodniego do zabrania głosu w tej sprawie, w trybie nadzwyczajnym.

MICHAŁ KUROWSKI

W imieniu Pomorza Zachodniego, oczywiście.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Chwileczkę.

Kto z państwa jest za dopuszczeniem kolegi do głosu? Dziękuję. Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję.

MICHAŁ KUROWSKI

Dziękuję bardzo.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się za dopuszczeniem do głosu kolegi.

MICHAŁ KUROWSKI

Proszę państwa, ten wariant w zasadniczy sposób zmienia nasze myślenie przy głosowaniu. Ja go przedstawiłem w sposób szczegółowy i dwie idee nie zostały uwzględnione w poprawkach, i dlatego podam może w sposób szczegółowy, i później uzasadnię, sposób szczegółowy. To jest wariant struktury KKP.

Całość Komisji Krajowej jest wybierana przez zjazd. Komisja Krajowa liczy 70 osób, w tym jest 38 przewodniczących regionów, pozostali wybierani są przez zjazd. Prezydium liczy 21 osób – 14 osób stale urzęduje w Gdańsku i, rzecz jasna, nie może być przewodniczącymi regionów. Natomiast 7 osób jest takimi dojeżdżającymi, i te osoby mogłyby łączyć funkcje przewodniczącego regionu z funkcją w prezydium, dlatego że miejscem ich stałego pobytu byłby ich region [oklaski]. Ja myślę, że tu ubiegaliby się o te właśnie funkcje… Znaczy, ubiegaliby się, no, widzielibyśmy w tych funkcjach bardzo liczących się ludzi z poważnych regionów.

Wiceprzewodniczący – jeden byłby z tej czternastki, urzędującej w Gdańsku, a jeden wiceprzewodniczący byłby z tej siódemki dojeżdżającej. Ja widzę również bardzo istotną sprawę w tym, że przewodniczący, który nie siedzi w regionie, nie mógłby poza regionem siedzieć stale w innym mieście. I tak samo nie widzę tutaj jakichś przeszkód, żeby przewodniczący KKP, jeśli będzie miał siedzibę w Gdańsku, był również przewodniczącym regionu gdańskiego. No, ja narzuciłem po prostu tę sprawę na faktycznie [oklaski] funkcjonujące w tej chwili struktury. I tak zresztą, nie muszę państwu mówić, my się za rok spotkamy, możemy to wszystko zmienić. Uzasadnieniem właściwie do tej struktury było wystąpienie Lecha Wałęsy. Dziękuję [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę o zabranie głosu w tej sprawie Komisję Statutową.

[PD 1kzd_1t_30_19810910 – 21 minut 16 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, ja nie będę się, oczywiście, merytorycznie w tej sprawie wypowiadał, natomiast muszę stwierdzić, że propozycja kolegi prowadzi, no, do zupełnie innych głosowań. Bo tu jest mowa nie tylko o prezydium, ale o Krajowej Komisji w innym składzie; więc gdybyście państwo zdecydowali się na głosowanie tego wariantu, to Komisja Statutowa musiałaby mu się przyjrzeć, wkomponować go w te swoje poprawki, i dopiero wtedy to mogłoby być poddane pod głosowanie. Musimy to zobaczyć, czy to się zgadza, czy to się nie zgadza – z którą naszą poprawka się zgadza, z którą się nie zgadza. Tak z marszu tego nie możemy zrobić.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Czy w związku z tym Komisja Statutowa wnosi jakiś wniosek w tej sprawie konkretny?

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Wniosek w takim razie o odroczenie w tej chwili głosowania rozdziału IV, jeżeli ta propozycja ma być poddana pod głosowanie. Bo są dwie możliwości: albo tej propozycji nie poddajemy pod głosowanie, a druga możliwość – jeżeli poddajemy, to nie możemy zrobić tego w tej chwili, bo musimy się temu dokładnie przyjrzeć. Takie są możliwości.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wobec tego przegłosowujemy sprawę następującą: czy przyjmujemy tę propozycję pod głosowanie? Kto jest za tym? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciwko temu wariantowi [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, wobec tego, wobec tego, sprawa wygląda tak, że Komisja Statutowa może przedstawić nam propozycje pod głosowanie.

Proszę wrócić do propozycji Komisji Statutowej.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

A więc powracamy do głosowania paragrafu 19. Proponuje się dodać w paragrafie 19 punkt 7 w brzmieniu: „Nie można łączyć funkcji przewodniczącego zarządu regionu z funkcją członka Prezydium Krajowej Komisji”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za tą poprawką? Proszę liczyć głosy w sektorach.

Poproszę Komisję Skrutacyjną o odczytanie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 36, drugi – 6, trzeci – 12, czwarty – 36… 39, przepraszam, 39, piąty – 9, szósty – 17, siódmy – 29, ósmy – 10… Przepraszam… Ile tam jest? Siódmy – 25, siódmy – 25, ósmy? – 10, dziewiąty – 22, dziesiąty – 22, jedenasty – 10, dwunasty – 24, trzynasty – 40, czternasty – 24, piętnasty – 9, szesnasty – 23, siedemnasty – 7, osiemnasty – 8.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. To jest poprawka do statutu, przeciwnych głosów i wstrzymujących nie musimy liczyć. Czekamy na werdykt Komisji Skrutacyjnej.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_30_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_31a_19810910]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania paragrafu 19, o dodaniu punktu 7, który brzmi, że nie można łączyć funkcji przewodniczącego zarządu regionu z funkcją członka Prezydium Komisji Krajowej. Oddano 343 głosy [oklaski], czyli nie otrzymało większości [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę o zabranie głosu przedstawiciela Komisji Statutowej.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Chciałbym tylko stwierdzić, że wobec wyniku tego głosowania i nieograniczenia tego, że przewodniczący zarządów mogą wejść do prezydium, nic nie stoi na przeszkodzie, żeby Komisja Krajowa w swoim wewnętrznym regulaminie ujęła te kwestie, które zgłaszał kolega z Pomorza Zachodniego [oklaski].

Przystępujemy do głosowania kolejnej poprawki. Proponujemy, w dalszym ciągu w paragrafie 19, dodać nowy ustęp 2 w brzmieniu: „Liczbę członków prezydium określa Komisja Krajowa. Pracami prezydium kieruje przewodniczący Komisji Krajowej”. Jeszcze raz powtarzam: proponujemy dodać w paragrafie 19 nowy ustęp 2 w brzmieniu: „Liczbę członków prezydium określa Komisja Krajowa. Pracami prezydium kieruje przewodniczący Komisji Krajowej”. Proszę poddać to pod głosowanie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za wniesieniem tej poprawki? Proszę liczyć głosy w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 66, drugi – 33, trzeci – 25, czwarty – 48, piąty – 43, szósty… Szósty sektor! – 38, siódmy – 33, ósmy – 37, dziewiąty – 40, dziesiąty – 39, jedenasty – 40, dwunasty – 43, trzynasty – nie widzę, czternasty – 21, piętnasty – 24, szesnasty – 32, siedemnasty – 14, osiemnasty – 14. Sektor trzynasty – 63.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Czekamy na werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

653 trzech delegatów głosowało za tym.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Poprawka weszła.

Proszę Komisję Statutową o zabranie głosu.

[PD 1kzd_1t_31a_19810910 – 7 minut 24 sekundy]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Przystępujemy do głosowania kolejnej poprawki; dotyczy ona składu Komisji Krajowej, a więc głosować będziemy teraz nad tą kwestią, która zawarta jest w statucie w paragrafie 19 ustęp 3. Przeczytam najpierw wersję statutową – dotychczasową: „Komisja Krajowa składa się w połowie z przewodniczących zarządów regionalnych organizacji związku – w razie nieobecności przewodniczącego w posiedzeniu Komisji Krajowej może uczestniczyć wydelegowany przez prezydium zarządu regionalnego jego członek – w drugiej połwie z członków wybranych przez zjazd”. To jest dotychczasowa wersja statutowa.

Komisja, zgodnie z ustaleniami, jakie już tutaj przed chwilą zapadły, przedstawia pod głosowanie dwie wersje zmiany tego artykułu.

Wariant pierwszy: „W skład Komisji Krajowej wchodzą: a) przewodniczący Komisji Krajowej”. Oczywiście punkt b) już został przegłosowany i proszę skreślić dwóch wiceprzewodniczących. To już zostało skreślone w dotychczasowych głosowaniach. A więc: „W skład Komisji Krajowej wchodzą: a) przewodniczący Komisji Krajowej, b) przewodniczący zarządów regionalnych, c) osoby wybrane przez zjazd. Każdy region ma z góry ustaloną liczbę miejsc w komisji. Liczbę określa uchwała zjazdu, proporcjonalnie do liczby członków związku w regionie. Głosuje się na listy cząstkowe”. To jest wczorajszy wariant pierwszy.

I wariant wczorajszy czwarty, dawny czwarty, tu przedstawiony jako wariant drugi: „W skład Komisji Krajowej wchodzą: a) przewodniczący Komisji Krajowej, b) podane państwo macie to jako c – przewodniczący zarządów regionalnych, c) osoby wybrane przez walne zebrania delegatów spośród delegatów regionu na zjazd. Liczbę osób wybieranych przez walne zebrania delegatów regionu ustala zjazd, proporcjonalnie do liczby członków związku w regionie”.

Jednocześnie Komisja proponuje wpisanie do – jeżeliby ta wersja została wybrana – proponuje wpisanie w rozdziale ostatnim, to znaczy IX, „Przepisy przejściowe”, artykułu następującej treści: „Członków Komisji Krajowej pierwszej kadencji, o których mowa w paragrafie 19 ustęp 4 litera d, wybierają spośród siebie delegaci regionów na Krajowy Zjazd Delegatów”.

Proponujemy, ażeby wariant drugi był głosowany łącznie z tą poprawką do rozdziału IX, ponieważ stanowią one integralną całość. Proszę o poddanie tych wariantów pod głosowanie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

W związku z przedstawieniem Komisji Statutowej pytam państwa, czy za chwilę mamy poddać pod głosowanie – jako poprawkę do statutu – wariant pierwszy, czy wariant drugi? Kto z państwa jest za poddaniem za chwilę pod głosowanie – jako poprawki do statutu – wariantu pierwszego? Proszę liczyć głosy w sektorach.

Proszę Komisję Skrutacyjną o odczytanie głosów z tablic.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 30, drugi – 33, trzeci – 21, czwarty – 27, piąty – 25, szósty – 33, siódmy – 33, ósmy – 34, dziewiąty – 9, dziesiąty – 18, jedenasty – 15, dwunasty – 3,

trzynasty – 34, czternasty – 13, piętnasty – 10, szesnasty – 14, siedemnasty – 9, osiemnasty – 6.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za głosowaniem za chwilę – jako poprawki do statutu – wariantu drugiego? Proszę liczyć głosy w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy głosy. Sektor pierwszy – 39, drugi – 2, trzeci – 4, czwarty – 28, piąty – 26, szósty – 9, siódmy – 10, ósmy – 9, dziewiąty – 32, dziesiąty – 18, jedenasty – 26, dwunasty – 39, trzynasty – 30, czternasty – 6, piętnasty – 16, szesnasty – 19, siedemnasty – 13, osiemnasty – 11.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Oczekujemy na werdykt Kom…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania. Za wpisaniem pierwszego wariantu, czyli za głosowaniem za pierwszym wariantem, oddało głos 367 delegatów, przeciw… Nie…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przepraszam…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Za drugim wariantem – 367. Wobec tego, przechodzi pierwszy wariant [oklaski].

[PD 1kzd_1t_31a_19810910 – 17 minut 15 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, chciałem w imieniu komisji zadać przewodniczącemu zebrania jedno pytanie. Wydaje mi się, że jest tu sprawa niejasna co do tego, co myśmy głosowali. Komisja Statutowa zrozumiała głosowanie w ten sposób, że głosujemy teraz, który z wariantów ma być pierwszy poddany pod głosowanie. Ten wariant, który zostanie pierwszy poddany pod głosowanie, jeśli uzyska bezwzględną większość, wchodzi do statutu. Jeśli nie uzyska bezwzględnej większości, głosowany jest wariant następny [gwar na sali, krzyki]. Ja proszę o wyjaśnienie tej sprawy, bo to jest sprawa bardzo ważna. Ja nie zajmuję stanowiska, tylko…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, prezydium uważa, że wyjaśniliśmy, który z dwóch wariantów będziemy traktowali jako wariant pod głosowanie, jako ostateczna poprawka do statutu. Ponieważ… [oklaski]. Ponieważ większą ilość głosów uzyskał wariant pierwszy, w związku z tym głosujemy, czy wariant pierwszy należy wprowadzić do statutu. Jeśli ten wariant nie uzyska odpowiedniej liczby głosów, to sprawa jest rozstrzygnięta [gwar na sali].

Proszę bardzo, udzielam głosu przewodniczącemu.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, ja jeszcze chciałem – na wszelki wypadek, żeby nie było żadnych wątpliwości – przypomnieć, co uchwaliliśmy wczoraj nad ranem; mianowicie, uchwaliliśmy tak: „W wypadku wielu wariantów głosuje się najpierw, czy w ogóle będzie wprowadzona zmiana. Następnie głosuje się wszystkie warianty, każdy delegat na jeden wariant. Prezydium eliminuje wariant lub warianty, które otrzymały najmniej głosów, aż do chwili, gdy pozostanie jeden wariant, który przyjmuje się lub odrzuca w ostatnim głosowaniu” [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, przed nami, wobec tego, jeszcze jedno głosowanie nad poprawką do statutu i to głosowanie dotyczy wariantu pierwszego. Taki przyjęliśmy wczoraj tryb postępowania.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Ostatnia sprawa do wyjaśnienia: jeżeli wariant, który będziemy za chwilę głosować, nie uzyska bezwzględnej większości, zostaje wersja statutowa – takie jest ustalenie, tak? [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Tak jest [oklaski].

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Teraz jest już wszystko jasne. Uważałem, że trzeba to wyjaśnić, żeby nie było…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za wprowadzeniem do statutu – jako poprawki – wariantu pierwszego? [gwar, oklaski]. Proszę liczyć głosy w sektorach.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 53, drugi – 35, trzeci – 14, czwarty – 53, piąty – 46, szósty – 40, siódmy – 41, ósmy – 35, dziewiąty – 33, dziesiąty – 34, jedenasty – 25, dwunasty – 20, trzynasty – 68, czternasty – 22, piętnasty – 27, szesnasty – 17, siedemnasty – dwadzieścia… Ile? Pięć czy sześć? – 25, osiemnasty – 18.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest przeciwny wprowadzeniu tej poprawki? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Czekamy na werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik. Za wpisaniem do statutu wariantu pierwszego w sprawie powoływania Komisji Krajowej głosowało 606 [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Chciałem przypomnieć wszystkim delegatom, którzy parę minut temu opuścili salę po tym głosowaniu, że dalej ustalamy poprawki do statutu; wszyscy są potrzebni. Proszę natychmiast wrócić na salę.

Proszę, oddaję głos Komisji Statutowej.

[PD 1kzd_1t_31a_19810910 – 23 minuty 47 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Głosować będziemy paragraf 20, dotyczący komisji rewizyjnej. Dotychczasowe brzmienie statutu jest następujące: „Komisja rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej”. Wersja proponowana brzmi: „Krajowa Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej i jej prezydium oraz kontroluje zgodność ich działań ze statutem i uchwałami Krajowego Zjazdu Delegatów”.

Proszę państwa, od razu chcę w tym miejscu powiedzieć – będziemy to głosowali oddzielnie, ale już w tym miejscu to powiem, że po prostu przez pomyłkę w tych tekstach, które państwo otrzymaliście, nie znalazła się poprawka przewidująca w tym artykule jeszcze paragraf 2 w brzmieniu: „Członek komisji rewizyjnej nie może pełnić innych funkcji związkowych na szczeblu krajowym. Nie dotyczy to sprawowania mandatu delegata na Zjazd”. Jest to poprawka zgłoszona wczoraj przez kolegę Małachowskiego i zaakceptowana do głosowania przez państwa wczoraj. Przez pomyłkę nie macie tej poprawki wydrukowanej.

Wracam teraz do paragrafu 1 tego artykułu, a więc proponowane brzmienie paragrafu 1 jest następujące, czytam raz jeszcze: „Krajowa Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej i jej prezydium oraz kontroluje zgodność ich działań ze statutem i uchwałami Krajowego Zjazdu Delegatów”.

Proszę poddać to pod głosowanie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za wprowadzeniem tej poprawki? Proszę liczyć głosy w sektorach.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 69, drugi – 35, trzeci – 19, czwarty – 53, piąty – 34, szósty – 31, siódmy – 37, ósmy – 35, dziewiąty – 27, dziesiąty – 28, jedenasty – 31, dwunasty – 26, trzynasty – 45, czternasty – 22, piętnasty – 23, szesnasty – 31, siedemnasty – 10, osiemnasty – 14?!

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Czeka…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik. Za przedstawioną wersją głosowało 570 delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Poprawka weszła.

[PD 1kzd_1t_31a_19810910 – 27 minut 23 sekundy]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Poprawka została przyjęta.

Proszę państwa, przystępujemy obecnie do głosowania paragrafu 22…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo Komisję Statutową; chodzi jeszcze o ten drugi, drugi fragment: „inne funkcje”.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Przepraszam bardzo, przepraszam. To nie zostało przegłosowane, przepraszam, pomyliłem się. Tak, proszę państwa, proszę o przegłosowanie w tej chwili punktu 2 tegoż paragrafu 20 w następującym brzmieniu: „Członek komisji rewizyjnej nie może pełnić innych funkcji związkowych na szczeblu krajowym. Nie dotyczy to sprawowania mandatu delegata na zjazd”. To jest niezapisane w tekście drukowanym, dlatego ja to powoli jeszcze podyktuję: „Członek komisji rewizyjnej nie może pełnić innych funkcji związkowych na szczeblu krajowym. Kropka. Nie dotyczy to sprawowania mandatu delegata na zjazd”.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto państwa jest za wprowadzeniem tej poprawki?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 59, drugi – 35, trzeci – 26, czwarty – 48, piąty – 40, szósty – 38, siódmy – 42, ósmy – 19, dziewiąty – 39, dziesiąty – 34, jedenasty – 38, dwunasty – 30, trzynasty – 53, czternasty – 23, piętnasty – 22, szesnasty – 25, siedemnasty – 18, osiemnasty – 15. Sektor dwunasty, poprawka, nie 30, a 36.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto z państwa jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Czekamy na wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Za wprowadzeniem przedstawionej zmiany głosowało 610 delegatów, a więc zapis będzie w statucie.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Poprawka będzie uwzględniona w statucie.

Proszę państwa, apelujemy do wszystkich delegatów, którzy przebywają w korytarzach, w bufecie, żeby wrócili na salę. Jeszcze mamy kilka głosowań nad rozdziałem IV. Proszę wrócić na salę.

Komisja Statutowa ma głos.

[PD 1kzd_1t_31a_19810910 – 33 minuty 58 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, ponieważ były niepokoje, dochodziły do mnie, co z Komisją Rewizyjną na szczeblu regionu, ta sprawa będzie jeszcze za chwilę oddzielnie głosowana, odnośnie komisji rewizyjnej regionalnej. A teraz przechodzimy do paragrafu 22 ustęp 2. Proponuje się nadać temu ustępowi następujące brzmienie: „Sesje walnego zebrania delegatów regionu zwołuje zarząd. O częstotliwości sesji zwyczajnych rozstrzyga walne zebranie delegatów. Zarząd musi zwołać sesję nadzwyczajną na wniosek komisji rewizyjnej, komisji zakładowych reprezentujących co najmniej jedną piątą członków organizacji regionalnych związku lub jednej piątej delegatów na walne zebranie delegatów. Jeśli zarząd nie zwoła walnego zebrania delegatów w ciągu miesiąca od złożenia wniosku, zwołuje go komisja rewizyjna”.

Czy mam jeszcze raz przeczytać, czy możemy przystąpić do głosowania? Proszę…

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, kto jest za wprowadzeniem tej poprawki? Proszę liczyć głosy w regionach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 62, drugi – 33, trzeci – 25, czwarty – 48, piąty – 41, szósty – 31, siódmy – 40, ósmy – 32, dziewiąty – 34, dziesiąty – 36, jedenasty – 34, dwunasty – 36, trzynasty – 52, czternasty – 22, piętnasty – 19, szesnasty – 32, siedemnasty – 15, osiemnasty, sektor osiemnasty – 8.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Czekamy na wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Za tym głosowało 600.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Poprawka zostanie uwzględniona w statucie.

[PD 1kzd_1t_31a_19810910 – 38 minut 57 sekund]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Można? Przystępujemy do głosowania paragrafu 25. Dotyczy on regionalnej komisji rewizyjnej – są to sformułowania analogiczne, jakie przyjęliśmy odnośnie krajowej. A więc proponuje się nadać paragrafowi 25 ustęp 1 następujące brzmienie: „Komisja rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową zarządu i jego prezydium oraz kontroluje zgodność ich działalności ze statutem i uchwałami walnego zebrania delegatów”.

Proszę o głosowanie. Proszę o przegłosowanie tego.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za wprowadzeniem tej poprawki? Proszę liczyć głosy.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 62, drugi – 31, trzeci – 29, czwarty – 51 , piąty – 40, szósty – 25, siódmy – 40, ósmy – 33, dziewiąty – 31, dziesiąty – 32, jedenasty – 23, dwunasty – 20, trzynasty – 49, czternasty – 20, piętnasty – 19, szesnasty – 24, siedemnasty – 6, osiemnasty – 14.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Poproszę o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Za przyjęciem tej poprawki do statutu głosowało 549 delegatów. Poprawka będzie uwzględniona.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę Komisję Statutową.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Przystępujemy do głosowania ostatniego, jeśli chodzi o rozdział IV. Proponuje się dodać w paragrafie 25 nowy ustęp 2 w brzmieniu: „Członek komisji rewizyjnej nie może pełnić innych funkcji związkowych na szczeblu regionalnym. Nie dotyczy to sprawowania mandatu delegata na walne zebranie delegatów”. Analogiczne do tego, co przy krajowej.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za tą poprawką? Proszę liczyć głosy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki: sektor pierwszy – 64, drugi – 32, trzeci… Sektor trzeci! Sektor trzeci! – 23, czwarty – 52, szósty… Piąty, przepraszam, piąty – 43, szósty – 30, siódmy – 42, ósmy – 18, dziewiąty – 34, dziesiąty – 30, jedenasty – trzydzieści… Nie widzę, poczekajcie… Proszę wyraźnie pisać… – 38, dwunasty – 36, trzynasty – 50, czternasty – 21, piętnasty – 18, szesnasty – 27, siedemnasty – 12, osiemnasty – 12.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik. Za tym wnioskiem głosowało 582 delegatów.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Poprawka zostanie wprowadzona.

Proszę Komisję Statutową.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Na tym zakończyliśmy głosowanie poprawek do rozdziału IV. Byłem referentem rozdziału IV. Dziękuję państwu [oklaski].

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ze względu na to, że w dniu dzisiejszym nie mamy już obiadów, proponujemy państwu pracę w systemie przerw krótszych, powiedzmy średnich, tak, żebyśmy mogli skorzystać po kolei z bufetów, które są. W związku z tym ogłaszamy w tej chwili przerwę do godziny 14.00. Jeszcze chwileczkę, Komisja Statutowa w tej chwili prosi jeszcze o minutowe wyjaśnienie. Jedna minuta.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, chcę tylko wyjaśnić coś, co w ogóle nie ma…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_31a_1981091031]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_31b_19810910]

…więc to również będzie dotyczyło komisji na szczeblu zakładu pracy – nie ma potrzeby tego oddzielnie ujmować. Chciałem po prostu to wyjaśnić.

JERZY BUZEK – prowadzący obrady

Dziękujemy za wyjaśnienie.

[Przerwa]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

[Brak fragmentu nagrania]

„…niewnoszący, poza nielicznymi wyjątkami, nic istotnego dla działalności związku, wzywamy delegatów do głosowania na wersję maksymalnie zbliżoną do historycznego zapisu. Jednocześnie protestujemy przeciw zbytecznym popisom oratorskim i czczym zabiegom formalnym. Apelujemy do delegatów, aby w drugiej części zjazdu dominowała bardziej szczera dyskusja nad najistotniejszymi dla naszych członków, konkretnymi sprawami i sposobami ich rozwiązania”. Podpisani: delegaci regionu Elbląg [oklaski].

Jeszcze raz apeluję do kierowników grup regionalnych, aby pomogli nam w zebraniu delegatów na sali. Jednocześnie proszę delegata na zjazd Władysława Chruszczyka o zgłoszenie się w sekretariacie Prezydium Zjazdu po odbiór identyfikatora. Powtarzam, delegat na zjazd Władysław Chruszczyk jest proszony o zgłoszenie się w sekretariacie zjazdu, sekretariacie Prezydium Zjazdu po odbiór swojego identyfikatora.

[Brak fragmentu nagrania]

…delegatów o dyscyplinę i zajmowanie miejsc na sali. Proszę państwa, proszę zajmować miejsce, chcemy rozpocząć dalszą część obrad.

[Brak fragmentu nagrania]

Proszę jeszcze raz o zajmowanie miejsc. Chcemy rozpocząć obrady.

Proszę przedstawiciela Komisji Uchwał i Wniosków o pierwsze czytanie projektów uchwał. Bardzo proszę… Proszę bardzo.

[PIERWSZE CZYTANIE PROJEKTU UCHWAŁY

DOTYCZĄCEJ SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO]

[PD 1kzd_1t_31b_19810910 – 6 minut 20 sekund]

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Na podstawie uchwał Zarządu Regionalnego Mazowsze oraz Małopolski zostały opracowane stanowiska tych zarządów w stosunku do założeń do projektu ustawy o radach narodowych. Na podstawie tych dwóch uchwał kolega Krukowski i kolega Syryjczyk opracowali stanowisko, które zostało zaakceptowane przez te dwa zespoły delegatów na zjazd krajowy. Jest to pierwsze czytanie:

„W związku z opublikowaniem przez Zespół Rady Państwa »Założeń do projektu ustawy o radach narodowych« i zbliżającym się terminem upływu kadencji rad narodowych stopnia podstawowego [5 luty 1982 rok] I Zjazd Delegatów stwierdza, co następuje: »Założenia« zmierzają do utrzymania dotychczasowej roli Frontu Jedności Narodu, w szczególności przewidują one, że Front Jedności Narodu zachowa dotychczasową wyłączność w zakresie opracowywania programu wyborczego i zgłaszania kandydatów na radnych, a radnych zobowiązują do współdziałania z Frontem Jedności Narodu. Uniemożliwia to społeczeństwu zaprezentowania swej woli, a tym samym narusza podstawową zasadę Konstytucji PRL, w myśl której władza w Polsce należy do ludu pracującego miast i wsi. Nie ma praworządności, dopóki zasada ta nie jest respektowana.

Droga do realizacji suwerenności narodu wiedzie przez demokratyczne wybory do ciał przedstawicielskich. Domagamy się, aby ordynacje wyborcze do ciał przedstawicielskich zapewniły organizacjom społecznym i politycznym swobodę zgłaszania kandydatów. Pozostawanie danej organizacji poza Frontem Jedności Narodu nie powinno ograniczać tego prawa. Prawo zgłaszania kandydatów winny mieć także grupy obywateli. Liczba kandydatów winna być nieograniczona. Tajność głosowania oraz dokonanie aktu rzeczywistego wyboru muszą być obowiązkowe. Wszystkie organizacje i grupy obywateli zgłaszające kandydatów winny mieć swych mężów zaufania w komisjach wyborczych wszystkich szczebli.

Wobec nadchodzącego terminu wyborów do rad narodowych, zalecamy Komisji Krajowej powołanie zespołu do opracowania związkowego projektu ordynacji wyborczej. Żądamy wyłączenia… [oklaski] Żądamy wyłączenia z opracowywanej ustawy o radach narodowych jakichkolwiek sformułowań determinujących przyszłe zasady wyborcze. Założenia do projektu ustawy o radach narodowych opierają się na obecnym podziale terytorialnym kraju, który został źle opracowany; podział ten nie sprawdza się w praktyce, czego dowodem są liczne zgłoszenia gmin, zakładów i całych regionów o włączenie do innej jednostki administracyjnej. Żądamy, aby ustawa o radach narodowych zapewniała poszanowanie opinii społeczności miast i gmin w sprawie podziału administracyjnego”.

Dziękuję. Jest to pierwsze czytanie. Proszę o zgłaszanie uwag i wniosków, bo sprawa jest pilna i powinna być w dniu dzisiejszym w jakiś sposób zakończona.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Jest jeszcze drugie czytanie deklaracji. Proszę.

[DRUGIE CZYTANIE DEKLARACJI I KZD]

TADEUSZ DIEM – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Prosiłbym państwa o sięgnięcie do materiałów, jakie zostały dostarczone, gdzie są podane dwa warianty, dyskutowane już przez nas, deklaracji. Warianty te powstały w wyniku bardzo szczegółowej dyskusji wszystkich osób, które zgłosiły poprawki. Powstał również tekst trzeci, który istnieje na odwrocie. Niemniej – ponieważ nie przeszedł on jeszcze czytań – na to, aby został włączony do dyskusji, wymagana jest zgoda zjazdu. Proszę o podjęcie decyzji, czy mamy dyskutować tylko wersje, które były już w drugim czytaniu i uzyskały poprawki w wersji wariantowej, czy włączamy projekt trzeci, na odwrocie, w materiałach. Proszę o tę decyzję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę o decyzję w tej sprawie. Kto jest za tym, żeby dopuścić do pierwszego czytania trzeci wariant tekstu deklaracji? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę przedstawiciela Komisji Uchwał i Wniosków o odczytanie.

TADEUSZ DIEM – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Dziękuję. Odczytam w takim razie tekst, który państwo macie na odwrocie waszych materiałów; na odwrocie, tam, gdzie istnieją te dwa warianty. Czytam tekst: „I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« stwierdza, że naród polski stanął obecnie wobec konieczności podjęcia gigantycznego wysiłku dla podźwignięcia kraju z upadku spowodowanego dotychczasowym sposobem rządzenia. W sytuacji tej przewodnia rola PZPR w państwie wymaga jasnego określenia, tak, aby jej sprawowanie nie doprowadziło do nowej katastrofy narodowej [oklaski].

Praca nad uzdrowieniem systemu społecznego i gospodarczego musi być w tej sytuacji głównym zadaniem związku. Konieczne jest jak najszybsze uwolnienie Polaków od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa oraz zapewnienie Polsce demokracji i praworządności. NSZZ »Solidarność« wzmocni działania w tym kierunku. Tak więc dla poprawy stanu gospodarczego związek będzie przede wszystkim zmierzał do wprowadzenia reformy, opartej na pełnej samodzielności samorządnego przedsiębiorstwa i likwidacji nomenklatury partyjnej. Dla zaopatrzenia ludności w chwili obecnej dążyć będzie do ustanowienia właściwej społecznej kontroli nad jej produkcją, podziałem i cenami artykułów konsumpcyjnych, a także nad rozdziałem przesyłanych darów i leków.

Dla uzdrowienia systemu społecznego Solidarność walczyć będzie przede wszystkim o pełną realizację obywatelskiego prawa do prawdy i sprawiedliwości. Prawda wymaga społecznej kontroli środków masowej informacji oraz odkłamania polskiej szkoły i kultury. Sprawiedliwość łączy się z koniecznością obrony ludzi więzionych za przekonania i represjonowanych za działalność wydawniczą i związkową.

I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« stwierdza, że bez skutecznego przeprowadzenia powyższych działań niemożliwe jest podźwignięcie Polski z upadku. Napotykają one jednak na ciągły opór władz, niweczący najlepsze inicjatywy społeczne. Przedłużanie się tej sytuacji grozi dalszym pogłębieniem kryzysu i wielkim wybuchem gniewu. Dla dobra Polski, a także krajów połączonych z nią więzami ekonomicznymi i politycznymi konieczne jest więc, aby o sprawach reform społeczno-gospodarczych mogli decydować najlepsi obywatele; powinni oni zostać wyłonieni w wyborach, przeprowadzonych według ordynacji rzeczywiście zaakceptowanej przez naród.

Dla dobra Polski, dla dobra całego narodu – z raz obranej przez nas drogi nie możemy zawrócić” [oklaski].

Chciałem państwu zwrócić uwagę, że w obu tekstach, w obu propozycjach tekstów są zawarte te same tezy, niemniej forma, jaką to przyjęła, jest nieco inna. Prosiłbym zatem o generalną decyzję, czy będziemy decydować pomiędzy tekstem, które są bliskoznaczne, czy odczytanym ostatnio.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Jeżeli można, ponieważ to było pierwsze czytanie tej trzeciej wersji, proponuję Komisji Uchwał i Wniosków, aby odczekać jeszcze z ostateczną decyzją i dać czas delegatom na zgłoszenie ewentualnych poprawek do wersji trzeciej. Drugie czytanie wszystkich wersji odbyłoby się więc w terminie późniejszym i jednocześnie. Czy Komisja Uchwał i Wniosków przyjmuje takie rozwiązanie?

TADEUSZ DIEM – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Przyjmujemy to. Niemniej zwracam uwagę, że sprawa ta jest już dyskutowana od dwóch dni, w związku z czym dalsze jej przewlekanie może spowodować, że tak ważnej uchwały nie będziemy w stanie podjąć. Dziękuję, przyjmujemy to do wiadomości.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proponuję wobec tego, żeby zbierać poprawki do wersji trzeciej do godziny 16.00 [gwar].

Proszę bardzo. Komisja Statutowa ma głos.

[DYSKUSJA NAD PARAGRAFEM 9 PKT 10 STATUTU]

[PD 1kzd_1t_31b_19810910 – 17 minut 43 sekundy]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, wczoraj przerwaliśmy głosowanie nad paragrafem 9 punkt 10 ze względu na to, że wnioskodawca miał poprawić zaproponowany tekst punktu 10. Ja przypomnę tylko, to jest rozdział II, paragraf 9 i był proponowany punkt 10. Proszę może otworzyć tekst. Ja przypomnę stanowisko Komisji Statutowej w tym punkcie. Komisja Statutowa nie proponowała zmian do statutu w tej kwestii, stojąc na stanowisku, że te sprawy winny być rozstrzygane przez ordynację wyborczą – chodzi tutaj o łączenie funkcji. Napłynęło szereg wniosków, które można ująć w dwie grupy. Pierwsza z proponowanych wersji punktu 10 miałaby brzmienie: „Nie można łączyć pełnienia funkcji przewodniczącego na różnych szczeblach związku”. Proszę, może państwo zapiszą: „Nie można łączyć pełnienia funkcji przewodniczącego na różnych szczeblach związku” [gwar].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę o spokój.

Proszę następne wersje podać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Druga wersja: „Nie wolno łączyć pełnienia funkcji w prezydiach władz wykonawczych związku”. Z tym, że od razu przedstawię stanowisko Prezydium Komisji Statutowej odnośnie drugiego wariantu. To jest treść tego wariantu podana przez wnioskodawcę. Ja przypominam, że Komisja Statutowa nie proponowała tutaj wprowadzenia w ogóle zmian do statutu.

Jako że treść wariantu drugiego jest niejasna, wieloznaczna i kontrowersyjna w interpretacji, a wnioskodawca nie potrafił inaczej sformułować wniosku, a Prezydium Komisji Statutowej też nie było w stanie przedstawić zrozumiałej wersji czy zapisu tego wariantu, żeby przedstawić państwu do statutu, propozycja Prezydium Komisji Statutowej jest taka, żeby tego wariantu nie głosować. W tej chwili proszę przewodniczącego o zapytanie delegatów, czy w ogóle cokolwiek będziemy wprowadzali do statutu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proponuję, aby zjazd odpowiedział na następujące pytanie: czy wprowadzamy punkt 10, jakikolwiek punkt 10 w paragrafie 9, dotyczący łączenia funkcji, do statutu? Kto jest za wprowadzeniem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o decyzję Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu, aby wprowadzić punkt 10 do statutu [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Statutowej

Dziękuję bardzo.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozpoczynając właściwie w tej chwili następną część obrad, chciałem państwu przedstawić się – nazywam się Mikołajczyk, z Regionu Bydgoskiego. Będzie ze mną prowadził te obrady kolega Buczkowski i kolega Buzek.

Proszę Komisję Statutową o swojego przedstawiciela w sprawie rozdziału V statutu. Zanim oddam koledze głos, jestem obligowany odczytać wniosek formalny, który dotarł tutaj do prezydium. Pan Jarosław Gliszczyński oraz Ryszard Pabiś[7] z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego zgłosili następujący wniosek: „W związku z tym, że po uchwaleniu rozdziału IV jest możliwe przeprowadzenie drugiej tury zjazdu, wnioskujemy o przełożenie dalszych zmian w statucie na drugą turę”.

Zgodnie z umową, proszę o wypowiedzenie się autorów za. Oddaję głos panu Jarosławowi Gliszczyńskiemu bądź panu Ryszardowi Pabisiowi.

Proszę bardzo, sektor dziewiąty proszę.

JAROSŁAW GLISZCZYŃSKI

Jarosław Gliszczynski, Region Śląsko-Dąbrowski. W tej chwili, ponieważ uchwaliliśmy rozdział IV, możemy w drugiej turze bez przeszkód przeprowadzić wybory. W związku z tym, że dalsze zmiany w statucie zabrałyby nam jeszcze, no, sporo czasu, a możliwości organizacyjne chyba powoli się wyczerpują, łącznie z posiłkami i tak dalej, proponuję, proponujemy, aby przełożyć to po prostu na II turę zjazdu. To jest to uzasadnienie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę, sektor piąty, o ile to jest głos przeciw. Proszę bardzo.

WINCENTY KAZAŃCZUK

Moje nazwisko Kazańczuk Wincenty, Region Mazowsze. Więc jestem zdecydowanie przeciw z dwóch względów. Po pierwsze, już wystarczającą ilość czasu straciliśmy na tym pierwszym zjeździe, żeby zabierać czas jeszcze na drugiej sesji, która ma być poświęcona programowi i temu, co zrobimy dla dobra naszej Polski; a my na drugiej sesji znowuż zaczniemy dyskutować nad statutem.

Po drugie, przypominam, że jeżeli na drugiej sesji zostałyby wprowadzone znowuż jakieś poprawki, co wymaga zatwierdzenia połowy zarządów regionalnych, znowuż nie moglibyśmy dokończyć spraw statutowych. Dzisiaj muszą być te wszystkie kwestie rozstrzygnięte. W związku z tym apeluję o odrzucanie wszelkich drobiazgów, jakie tu się pojawiły i nie mają żadnego istotnego znaczenia dla naszego statutu [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Poddaję wniosek pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem wniosku? [gwar] Jeszcze raz powtarzam tekst wniosku: „W związku z tym, że po uchwaleniu rozdziału IV jest możliwe przeprowadzenie II tury zjazdu, wnioskuję o przełożenie dalszych zmian w statucie na II turę”. Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu wnioskowi.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Oddaję głos Komisji Statutowej.

[GŁOSOWANIE NAD ZMIANAMI W ROZDZIALE V STATUTU]

[PD 1kzd_1t_31b_19810910 – 26 minut 5 sekund]

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Moje nazwisko: Gospodarek, Region Częstochowa. Będę referował państwu propozycje wniesione zmian w rozdziale V. I przypominam, że w tej chwili istnieją cztery wersje tego rozdziału. Wersja wniesiona przez Komisję Statutową w pierwszej części, polegająca na dodaniu słowa „i inne” po słowach: „zawodowe i branżowe” w dotychczasowym statucie. Następnie wczorajsza wersja, wniesiona wczoraj przez kolegę Gabriela Plaminiaka[8], mandat 07061, która jest wersją całościową. Jeżeli mielibyśmy głosować, ja proponuję, żeby głosować na całościowe wersje. I wersja kolejna, opracowana wczoraj podczas obrad przez Komisję Statutową w oparciu o zgłoszone z sali wnioski. Ja państwu wczoraj dyktowałem wersję zgłoszoną z sali, tę z pełną, która nie pokrywa się z wersją statutową, i dyktowałem poprawki do wersji opracowanej wczoraj przez Komisję Statutową, podczas obrad. Z tym że wpłynął wniosek od delegacji łódzkiej, aby nie rozpatrywać wersji zgłoszonej przez pana Gabriela Plaminiaka z tego powodu, że ona odbiega jednak od statutu, a zakładaliśmy, żeby jak najmniej w statut ingerować. Zwracam uwagę, że wczoraj było głosowanie przyjmujące tę wersję pod głosowanie i ja wobec tego pytam się pana przewodniczącego, jaką propozycję ma w tej sprawie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Ponieważ rozdział V jest rozdziałem krótkim i sens poszczególnych paragrafów jest ze sobą bardzo powiązany, proponuję państwu, abyśmy najpierw rozważyli wersję całego rozdziału. Poza wersją statutową istnieją w tej chwili trzy wersje, trzeba więc najpierw wybrać jedną z tych wersji drogą kolejnego głosowania i dopiero potem ewentualnie państwo zatwierdzicie tę wersję, po dyskusji, wprowadzeniu odpowiednich poprawek do poszczególnych rozdziałów wersji wybranej, jeżeli takie poprawki będą, do statutu.

Proponowałbym, aby Komisja Statutowa przeczytała państwu po kolei wszystkie trzy wersje, żebyście się mogli zorientować, co macie już, a jaka wersja jest wersją nową, i żeby można na tej podstawie decydować o wyborze wersji.

Bardzo proszę Komisję Statutową.

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Dobrze. Zatem nie będę przypominał wersji wniesionej po raz pierwszy przez Komisję Statutową, dodającej tylko słowo: „i inne”, ponieważ ona jest bardzo prosta. Przeczytam zatem wersję wniesioną przez kolegę Gabriela Plaminiaka, czyli to wersja będzie druga zatem.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam bardzo, to znaczy tej wersji państwo nie słyszeli jeszcze, tak?

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Tę wersję ja wczoraj dyktowałem państwu i państwo słyszeli. Z tym, że ona nie jest wydrukowana, nie została dostarczona delegatom. Czy mam czytać?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę.

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Rozdział V „Sekcje zawodowe, branżowe i inne”, paragraf 29 – dotychczasowe brzmienie zmienić na: „Sekcje są organami pomocniczymi i opiniodawczymi władz regionalnych i krajowych, powołanymi celem reprezentacji grup zawodowych, branżowych lub innych, wyodrębnionych w ramach związku, i nie mają uprawnień władczych wobec składowych organizacji zakładowych – w nawiasie – kół”.

Paragraf 30 – zmienić brzmienie na: „Strukturę oraz zasady powoływania sekcji określa regulamin uchwalony przez Komisję Krajową, a dla sekcji działających wyłącznie na szczeblu regionalnym – zarząd regionalny”.

Paragraf 31 – nadać brzmienie: „Zasady funkcjonowania sekcji są wspólne dla różnych sekcji i zalicza się do nich: 1) zasadę podległości właściwemu organowi związku, 2) działalności społecznej organów sekcji, 3) finansowania działalności sekcji w ramach budżetu regionalnego lub krajowego”.

To jest wersja druga, cała. Teraz wersja trzecia, która się opiera na oryginalnej wersji statutu i posiada pewne poprawki. Ja przeczytam państwu wersję zaproponowaną przez Komisję Statutową.

Rozdział V „Sekcje zawodowe, branżowe i inne”, paragraf 29: „Sekcje zawodowe, branżowe i inne na szczeblu regionalnym powoływane są przez zarządy regionalne związku z inicjatywy zakładowych organizacji związkowych. W wyniku porozumienia między odpowiednimi sekcjami szczebla regionalnego Komisja Krajowa powołuje sekcje zawodowe, branżowe i inne, na szczeblu krajowym”.

Paragraf 30: „Strukturę oraz zasady powoływania i funkcjonowania sekcji zawodowych, branżowych i innych określają regulaminy wewnętrzne, uchwalane przez Komisję Krajową”.

I paragraf 31: „Sekcje zawodowe, branżowe i inne przygotowują lub opiniują projekty zbiorowych układów pracy oraz wykonują inne zadania, dotyczące zawodów i branż, zlecone przez władze związku, względnie uzgodnione z tymi władzami. Komisja Krajowa może upoważnić sekcję do zawierania w jej imieniu zbiorowych układów pracy”.

To jest wersja trzecia, no i oczywiście, czwartą wersją jest oryginalna wersja statutowa.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Czyli wobec tego Komisja Statutowa proponuje przegłosować poszczególne wersje.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Komisja Statutowa przedstawiła nam dwie wersje w czytaniu. Obie wersje w dniu wczorajszym zostały już zatwierdzone jako kandydujące do poprawek w statucie. Proponuję, aby jeszcze raz Komisja Statutowa odczytała wersje i po każdej wersji Komisja Skrutacyjna policzy głosy oddane na daną wersję. Bardzo proszę delegatów, żeby przypomnieli sobie, że w takim układzie na każdą z wersji każdy delegat może tylko raz oddać głos. Wersja, która uzyska najmniejszą ilość głosów, odpada.

Proszę o rozpoczęcie czytania pierwszej wersji.

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Tak. Proponuję, że nie będę czytał pierwszej wersji, ponieważ macie ją państwo w statucie i tylko się dodaje słowo „i inne” po słowach: „sekcje zawodowe i branżowe”. I wówczas w wersji nowej proponowane jest: „sekcje zawodowe, branżowe i inne”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Jest to pierwsza wersja, proponowana przez Komisję Statutową. Kto jest za przyjęciem tej wersji jako ewentualnej poprawki do statutu?

Proszę Komisję Skrutacyjną o policzenie głosów. Proszę Komisję Skrutacyjną o liczenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 0, sektor drugi – 1, sektor trzeci – 0, sektor czwarty – 0, piąty – 4, szósty – 1, siódmy – 0, ósmy – 0, dziewiąty – 8, dziesiąty – 1, jedenasty – 0, dwunasty – 2, trzynasty – 2, czternasty – 1, piętnasty – 1, szesnasty – 4, siedemnasty – 7, osiemnasty – 4.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę Komisję Statutową o odczytanie wersji drugiej.

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Wersja druga, zgłoszona z sali: rozdział V „Sekcje zawodowe, branżowe i inne”. Dotychczasowe brzmienie zmienić na:

Paragraf 29: „Sekcje są organami pomocniczymi i opiniodawczymi władz regionalnych i krajowych, powołanymi celem reprezentacji grup zawodowych, branżowych lub innych, wyodrębnionych w ramach związku, i nie mają uprawnień władczych wobec składowych organizacji zakładowych – w nawiasie – kół”.

Paragraf 30: „Strukturę oraz zasady powoływania sekcji określa regulamin uchwalony przez Komisję Krajową, a dla sekcji działających wyłącznie na szczeblu regionalnym – zarząd regionalny”.

Paragraf 31: „Zasady funkcjonowania sekcji są wspólne dla różnych sekcji i zalicza się do nich: 1) zasadę podległości właściwemu organowi związku, 2) działalności społecznej organów sekcji, 3) finansowania działalności sekcji w ramach budżetu regionalnego lub krajowego”. To jest…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy Komisja Skrutacyjna może nam podać, jakie są wyniki pierwszego głosowania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Pierwsze głosowanie – było 36 głosów za wersją pierwszą.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głosujemy teraz na wersję drugą. Kto jest za przyjęciem wersji drugiej jako ewentualnego wariantu poprawki do statutu?

Proszę Komisję Skrutacyjną o policzenie głosów.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy głosy. Sektor pierwszy – 12, drugi – 0, trzeci – 8, czwarty – 40, piąty – 15, szósty – 5, siódmy… sektor siódmy – 3, ósmy – 14, dziewiąty – 18, dziesiąty – 13, jedenasty – 13, dwunasty – 26, trzynasty – 4, czternasty – 5, piętnasty – 9, szesnasty – 22, siedemnasty – 4, osiemnasty – 2.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor trzynasty – 14, tak?!

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę kolegę przewodniczącego o komunikat.

ANTONI FIJAŁKOWSKI (?) – członek Prezydium I KZD

Członków Komisji Uchwał i Wniosków proszę do stolika Komisji Uchwał i Wniosków. Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Statutową o odczytanie trzeciej wersji poprawki statutowej.

BOGUMIŁ GOSPODAREK – członek Komisji Statutowej

Rozdział V „Sekcje zawodowe, branżowe i inne”, paragraf 29: „Sekcje zawodowe, branżowe i inne na szczeblu regionalnym powoływane są przez zarządy regionalne związku, z inicjatywy zakładowych organizacji związkowych. W wyniku porozumienia między odpowiednimi sekcjami szczebla regionalnego, Komisja Krajowa powołuje sekcje zawodowe, branżowe i inne – na szczeblu krajowym”.

Paragraf 30: „Strukturę oraz zasady powoływania i funkcjonowania sekcji zawodowych, branżowych i innych określają regulaminy wewnętrzne, uchwalone przez Komisję Krajową”.

Paragraf 31: „Sekcje zawodowe, branżowe i inne przygotowują lub opiniują projekty zbiorowych układów pracy oraz wykonują inne zadania, dotyczące zawodów i branż, zlecone przez władze związku, względnie uzgodnione z tymi władzami. Komisja Krajowa może upoważnić sekcję do zawierania w jej imieniu zbiorowych układów pracy”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy Komisja Skrutacyjna jest gotowa?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak. Za drugim wariantem głosowało 223 delegatów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głosujemy teraz na wariant trzeci. Kto jest za?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy. Sektor pierwszy – 52, drugi – 27, trzeci – zero? trzeci – 21, czwarty – 6, piąty – 17, szósty – 32, siódmy – 38, ósmy – 18, dziewiąty – 16, dziesiąty – 8, jedenasty – 27, dwunasty – 5, trzynasty – 30, czternasty – 18, piętnasty – 12, szesnasty – 3, siedemnasty – 14, osiemnasty – 8.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę o podliczenie głosów.

Tryb postępowania dalszy będzie taki: dwie wersje, które uzyskają największą ilość głosów, zostaną poddane ponownemu głosowaniu celem wybrania jednej wersji i ta wersja będzie ostatecznie kandydowała jako poprawka statutowa.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania nad trzecią wersją. Za trzecią wersją głosowało 352 delegatów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Ponieważ na poszczególne wersje, na pierwszą wersję było 36 głosów, na drugą – 223, na trzecią – aż 352, proponuję, żeby nie urządzać pośredniego głosowania, tylko od razu przyjąć we…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_31b_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_32a_19810910]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

[Brak początku wypowiedzi] Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość jest za tym, abyśmy głosowali tę trzecią wersję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Wobec tego głosujemy nad przyjęciem wersji trzeciej jako poprawki do statutu. Kto jest za przyjęciem tej wersji jako poprawki statutowej?

Proszę kolegę z Komisji Statutowej, który zajmuje się rozdziałem VI „Strajk”.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy głosowanie. Sektor pierwszy – 70, drugi – 28, trzeci – 24, czwarty – 40, piąty – 26, szósty – 34, siódmy – 42, ósmy – 18, dziewiąty – 32, dziesiąty – 27, jedenasty – 33, dwunasty – 11, trzynasty – 44, czternasty – 19, piętnasty – 21, szesnasty – 19, siedemnasty – 17, osiemnasty – 13.

[GŁOSOWANIE NAD ZMIANAMI W ROZDZIALE VI STATUTU]

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, zabieram głos jeszcze w sprawie rozdziału IV, jedna drobna poprawka. Otóż część delegatów zwróciła Komisji Statutowej uwagę, że w wersji kompetencji komisji rewizyjnej na szczeblu regionu przyjęliśmy, że komisja ta kontroluje zgodność ich działalności, to znaczy zarządu i jego prezydium, zgodność ze statutem i uchwałami walnego zebrania delegatów regionu. Koledzy, którzy złożyli protest przeciwko temu, wskazują, że powinno być tutaj również napisane, że bada zgodność z uchwałami zjazdu i Komisji Krajowej, że ta kontrola nie jest tylko tą kontrolą „w poziomie”, ale również kontrolą „w pionie”. W związku z tym Komisja Statutowa – myślę, że to będziemy mogli bardzo szybko załatwić – Komisja Statutowa prosiłaby, aby przegłosować dodanie w tym artykule, że bada zgodność również z uchwałami zjazdu i Komisji Krajowej – komisja rewizyjna. Prosiłbym o przegłosowanie tego.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Czy Komisja Rewizyjna ma wyniki głosowania? Komisja Skrutacyjna, przepraszam.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak. Za wpisaniem wersji trzeciej do statutu głosowało 518 delegatów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Poprawka ta wchodzi do statutu.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, więc przed głosowaniem ja odczytam tę wersję jeszcze raz: „Komisja rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową zarządu i jego prezydium oraz kontroluje zgodność ich działalności ze statutem, uchwałami zjazdu, Komisji Krajowej i uchwałami walnego zebrania delegatów”. A więc dodatek: „uchwałami zjazdu i Komisji Krajowej”. Proszę o poddanie tego dodatku pod głosowanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Kto państwa jest za przyjęciem tego dodatku jako propozycji do wprowadzenia do statutu? Dziękuję. Kto jest przeciwny?

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, jest to jednak zmiana statutu. To trzeba liczyć; to musi być 449 głosów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

To jest na razie tylko decyzja, czy w ogóle będziemy rozpatrywali wprowadzenie tej poprawki, zgodnie z przyjętym regulaminem. Kto jest przeciwny? Bardzo proszę, jeszcze raz. Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę o ocenę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się za wprowadzeniem tej poprawki.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Kto jest za wprowadzeniem tej poprawki do statutu? Proszę o ciszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor pierwszy – 62, drugi – 25, trzeci – 29, tak? – 22! Czwarty – 37, piąty – 29, szósty – 19! Siódmy – 28, ósmy – 30, dziewiąty – 29, dziesiąty – 26, jedenasty – 34, dwunasty – 21, trzynasty – 34, czternasty – 21, piętnasty – 18, szesnasty – 30, siedemnasty – 13, osiemnasty – 8.

Podaję wynik głosowania w sprawie dopisania w paragrafie 25 ustęp 1 wyrazów „uchwał zjazdu i Komisji Krajowej” – głosowało za tym 486 delegatów, a więc będzie to dopisane do statutu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu Komisję Statutową.

STANISŁAW KRUKOWSKI – członek Komisji Statutowej

Chciałem tylko w imieniu Komisji Statutowej gorąco podziękować wnioskodawcom, że pozwolili nam uniknąć tego pewnego potknięcia. Dziękuję bardzo.

[PD 1kzd_1t_32a_19810910 – 9 minut 24 sekundy]

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Mszyca, Region Częstochowa. Proszę państwa, będę omawiał rozdział VI dotyczący strajku. Wczoraj był on czytany, były trzy proponowane poprawki i państwo zadecydowaliście, żeby tych poprawek nie przyjąć, tak że do głosowania będziemy przedstawiać te wersje, jakie państwo macie wydrukowane w tych opracowaniach. W tej sytuacji paragraf 32 proponuje się zachować bez zmian.

Paragraf 33 – zgłoszone wnioski i propozycje są ugrupowane w trzech wariantach. Ja państwu czytam wersję statutową. Ustęp 1: „Strajk może być strajkiem ostrzegawczym lub strajkiem właściwym. – Punkt 1. W przypadku, gdy okoliczności na to zezwalają, strajk właściwy należy poprzedzić strajkiem ostrzegawczym. Punkt 2. Strajk ostrzegawczy nie powinien trwać dłużej niż połowę dnia pracy. Punkt 3. Strajk właściwy trwa do chwili, gdy odpowiednie władze związkowe ogłoszą jego zakończenie. Zakończenie strajku może być przedmiotem porozumienia z pracodawcą lub władzami państwowymi”.

Proszę państwa, do tej wersji statutu proponowany jest wariant „jeden”, który brzmi – należy do ostatniego, do punktu 3 dopisać zdanie: „Strajk właściwy może być podjęty po upływie 14 dni od daty strajku ostrzegawczego”.

Bardzo bym prosił przewodniczącego o przegłosowanie tego wariantu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Ponieważ poprawka statutowa została wniesiona przez właściwą komisję, sądzę, że możemy od razu przystąpić do głosowania, czy poprawka ta wejdzie do statutu; czyli będzie wymagana od razu kwalifikowana większość głosów.

Proszę bardzo. Kto jest za wprowadzeniem poprawki do statutu?

Proszę Komisję Skrutacyjną o policzenie głosów. Bardzo proszę państwa o zachowanie ciszy na sali.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 0, drugi – 8, trzeci – 1, czwarty – 0, piąty – 2, szósty – 4, siódmy – 0, ósmy – 0, dziewiąty – 2, dziesiąty – 0, jedenasty – 2, dwunasty – 1, trzynasty – 0, czternasty – 3, piętnasty – nie widzę, szesnasty – 0, siedemnasty – 0, osiemnasty – 0, piętnasty – 1.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, przechodzę do ustępu 2. Odczytam państwu wersję statutową: „Jeżeli przyczyną strajku jest konflikt w jednym zakładzie pracy, strajk może być ogłoszony tylko na wniosek uchwalony przez bezwzględną większość członków organizacji zakładowej związku”. Do tego ustępu wariant „jeden” – na końcu dodajemy zdanie o brzmieniu: „Strajk ogłasza prezydium zarządu regionu”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy Komisja Skrutacyjna może podać wynik głosowania?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak. Za poprzednim głosowaniem uzyskano 24 głosy.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proponuję w przypadku ustępu 2 zastosować ten sam mechanizm – od razu głosujemy na wprowadzenie poprawki do statutu. Kto jest za wprowadzeniem tej poprawki do statutu?

Proszę bardzo Komisję Statutową o powtórne przeczytanie poprawki.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Poprawka by brzmiała – na końcu dodajemy zdanie: „Strajk ogłasza prezydium zarządu regionu”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Sądzę, że jest już ta poprawka zrozumiała. Jeszcze raz – kto jest za wprowadzeniem tej poprawki do statutu?

Proszę Komisję Skrutacyjną o liczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 0, drugi – 2, trzeci – 0, czwarty – 0… 1! Czwarty – 1, piąty – 0, szósty – 1, siódmy – 2, ósmy – 0, dziewiąty – 0, dziesiąty – 0, jedenasty – 1, dwunasty – 14, trzynasty – 0, czternasty – 0, piętnasty – 0, szesnasty – 2, siedemnasty – 0, osiemnasty – 0.

Za tym głosowało 23 delegatów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo. Poprawka nie przechodzi.

Proszę o zabranie głosu Komisję Statutową.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, odczytam wersję statutową ustępu 3: „W przypadku, gdy przyczyną strajku są okoliczności inne niż wymienione w ustępie 2, decyzję o jego podjęciu podejmuje zarząd organizacji regionalnej, określając jednocześnie zasięg strajku”.

I tutaj są dwa warianty do tego ustępu. Wariant pierwszy – na końcu dodaje się zdanie o brzmieniu: „Jeśli strajk o zasięgu ponadzakładowym ma objąć ponad 30 tys. pracowników, zarząd regionu przed jego ogłoszeniem obowiązany jest uzyskać zatwierdzenie decyzji o strajku przez Komisję Krajową”. Wariant drugi – dodać zdanie: „Decyzję o podjęciu strajku o zasięgu ponadregionalnym podejmuje Komisja Krajowa. Strajki regionalne muszą być akceptowane przez Komisję Krajową”.

Proszę pana przewodniczącego o poprowadzenie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Ponieważ mamy dwa warianty, głosowanie pierwsze będzie polegało na wyborze wariantu, który ewentualnie może wejść jako poprawka statutowa [gwar]. Proszę bardzo. Będziemy głosowali wobec tego, czy poszczególne wersje w ogóle wchodzą w rachubę jako zmiana do statutu.

Kto jest za wersją pierwszą? [gwar] Rozumiem; wobec tego głosujemy. Kto jest za wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w ustępie 3 paragrafu 33 naszego statutu? Kto jest za wprowadzeniem jakichkolwiek zmian? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję [oklaski]. Kto się wstrzymał?

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciw tym wariantom, przeciw zmianom w ogóle w tych paragrafach w statucie.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, pozostaje nam jeszcze ustęp 4. Komisja proponuje bez zmian. Ustęp 5 tegoż paragrafu także komisja proponuje bez zmian.

I teraz co dotyczyć będzie całości paragrafu 33. Otóż proponuje się wstawienie do całości tego paragrafu, jako ustęp 2, taką zmianę – jest to oznaczone jako wariant numer 3, podany w BIPS-ie na stronie 61, jeśli ktoś z państwa ma przy sobie. Ja przeczytam tekst proponowanej poprawki: „Jeżeli przyczyną strajku jest konflikt w jednym lub kilku zakładach pracy, strajk może być ogłoszony tylko na wniosek uchwalony przez bezwzględną większość zainteresowanych organizacji zakładowych związku. Przed ogłoszeniem decyzji o strajku jego podjęcie musi być zatwierdzone przez zarząd organizacji regionalnej, który określa jednocześnie zasięg strajku”.

Proszę państwa, wstawienie powyższego ustępu spowoduje zmianę kolejności o jeden numer wyżej. Bardzo proszę o przegłosowanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Kto jest z państwa za wstawieniem, w ogóle za zmianą wprowadzoną do paragrafu 33 w miejscu określonym przez Komisję Statutową? W ogóle za wprowadzeniem jakiejkolwiek tam poprawki? Dziękuję. Kto jest przeciwny wprowadzaniu poprawki w tym miejscu? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciw wprowadzaniu poprawek.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, paragraf 34 Komisja Statutowa proponuje bez zmian, i w tej sytuacji cały rozdział dotyczący strajku nie ulega zmianie [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Statutową o przedstawienie propozycji dotyczących rozdziału VII.

[GŁOSOWANIE NAD ZMIANAMI W ROZDZIALE VII STATUTU]

[PD 1kzd_1t_32a_19810910 – 22 minuty 1 sekunda]

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Nazywam się Krzysztof Dowgiałło, Region Gdańsk. Wczoraj państwo przyjęli

następujące poprawki do rozdziału VII paragraf 35 – czytam wersję pierwszą punktu 1: „W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe, takie jak: ośrodki prac społeczno-zawodowych, wydawnictwa związkowe i tym podobne”. Czytam wersję drugą tego samego punktu: „W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe, służące gromadzeniu, analizie i rozpowszechnieniu informacji ważnej dla realizacji celów związku”.

Proszę o przeprowadzenie głosowania.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Głosujemy nad paragrafem 35 z rozdziału VII.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Podpunkt 1.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Podpunkt 1. Kto jest za przyjęciem jako propozycji zmiany wariantu pierwszego? Proszę odczytać jeszcze raz tą wersję pierwszą.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

„W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe, takie jak: ośrodki prac społeczno-zawodowych, wydawnictwa związkowe i tym podobne”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Kto jest za przyjęciem tej wersji?

Proszę Komisję Skrutacyjną… [gwar].

Proszę o przeczytanie drugiej wersji.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

„W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe służące gromadzeniu, analizie i rozpowszechnianiu informacji ważnej dla realizacji celów Związku”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Kto jest za drugą wersją?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Musimy zliczyć głosy przecież… [gwar] No jak!

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Pierwsza wersja – jeszcze głosy nie zostały policzone, tak? Przepraszam bardzo, proszę policzyć głosy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 18, drugi – 15, trzeci – 0, czwarty…, piąty – 3, szósty – 7, siódmy – 2, ósmy – 3, dziewiąty – 4, dziesiąty – 6, jedenasty – 10, dwunasty – 23, trzynasty – 1, czternasty – 1, piętnasty – 7, szesnasty – 2, siedemnasty – 1, osiemnasty – 6, sektor cztery – 9.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Wobec tego, kto jest za propozycją drugiej wersji?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Liczymy głosy drugiej wersji. Sektor pierwszy – 18, drugi – 4, trzeci – 15, czwarty – 27, piąty – 17, szósty – 18, siódmy – 30, ósmy – 5, dziewiąty – 21, dziesiąty – 17, jedenasty – 26, dwunasty – 9, trzynasty – 36, czternasty – 13, piętnasty – 2, szesnasty – 20, siedemnasty – 1, osiemnasty – 0.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Poczekamy na werdykt Komisji Skrutacyjnej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki: za pierwszą wersją głosowało 118 delegatów, za drugą wersją – 279.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę Komisję Skrutacyjną o powtórne przeczytanie wersji przyjętej, żebyście państwo mogli już świadomie głosować za tym, czy będzie ona rzeczywiście poprawką statutową.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Komisja Statutowa przedstawia wersję przyjętą: „W ramach związku, na szczeblu regionalnym i krajowym działają instytucje związkowe, służące gromadzeniu, analizie i rozpowszechnianiu informacji ważnej dla realizacji celów związku”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest za przyjęciem tej wersji jako poprawki statutowej?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor pierwszy – 39, drugi – 13, trzeci – 19, czwarty – 37, piąty – 21, szósty – 30, siódmy – 36, ósmy – 9, dziewiąty – 24, dziesiąty – 23, jedenasty – 35, dwunasty – 23, trzynasty – 40, czternasty – 16, piętnasty – 10, szesnasty – 23, siedemnasty – 9, osiemnasty – 5.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

Komisja Statutowa ma głos.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Przedstawię teraz punkt 2 tego samego paragrafu, który jest tylko w jednej wersji: „Zadania instytucji, ich funkcjonowanie i fundusze określają władze związkowe odpowiedniego szczebla, a od strony programowej – rady programowe” [gwar].

Proszę państwa, zdecydowaliśmy się te ostatnie trzy słowa usunąć, ponieważ są one niepotrzebne, jako że zadania tych instytucji są i tak określone przez władze związkowe – zadania oraz sposób funkcjonowania – tak że sposób powoływania rad programowych również zostanie określony przez władze związku; jest to po prostu zrozumiałe samo przez się.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo. Komisja Skrutacyjna.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaje wynik poprzedniego głosowania: za wprowadzeniem tej poprawki w paragrafie 35 głosowało 412 delegatów, a więc poprawka ta nie może być uwzględniona w statucie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Nie ma wobec tego poprawki do statutu.

Mam pytanie do Komisji Statutowej: czy wobec tego, że punkt 1 nie został zmieniony, możliwe są zmiany w następnych punktach, zgodnie z ustalonymi propozycjami?

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Tak, są możliwe.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że Komisja Statutowa zaprezentowała nam wariant punktu 2 paragrafu 35. To jest jedyny wariant?

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

To jest jedyny wariant.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proponuję przegłosować, czy wprowadzamy wobec tego poprawkę do statutu w ogóle. Przyjmujemy tę wersję jako wersję nadającą się do wprowadzenia poprawki do statutu, czy też nie? Kto jest za przyjęciem wersji jako propozycji poprawki zmian do statutu? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Rozumiem, że istnieje niezrozumienie na sali, bo większość delegatów wstrzymała się od głosu [gwar]. Dziękuję.

Bardzo proszę kierowników grup regionalnych o zadziałanie i sprowadzenie na salę delegatów, którzy są w kuluarach. W niniejszej sprawie wpłynął wniosek: „Wnioskuję o przywołanie delegatów… o zdyscyplinowany powrót do pracy na sali obrad”. Zgłosił go Jerzy Łysiak, mandat 17013 [oklaski].

Proszę państwa, chcielibyśmy kontynuować pracę nad statutem. Zgodnie z przyjętym regulaminem obrad głosu będziemy udzielali tylko wtedy, kiedy wpłynie do prezydium wniosek na piśmie.

Czy mógłbym prosić o powtórzenie tego punktu 2 w wersji proponowanej przez Komisję Statutową?

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Więc, proszę państwa, ja chciałbym tu wyjaśnić jeszcze, że poprawka jest możliwa w tej wersji zaproponowanej przez Komisję Statutową, z tym że zamiast słowa „instytucji” będzie to słowo: „zadania ośrodka prac społeczno-zawodowych, jego funkcjonowanie” i tak, jak to było w dalszym ciągu; po prostu poprawka stylistyczna. Czyli w tym brzmieniu punkt 2 brzmiałby: „Zadania ośrodka prac społeczno-zawodowych, jego funkcjonowanie i fundusze określają władze związkowe odpowiedniego szczebla, a od strony programowej – rady programowe”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Powtarzam jeszcze raz wniosek. Kto jest za przyjęciem tej wersji jako kandydującej do poprawki w statucie? Dziękuję. Kto jest temu przeciwny?

Proszę bardzo Komisję Skrutacyjną o ocenę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość jest przeciw temu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, głos ma Komisja Statutowa.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, paragraf 36 – zostały przyjęte dwie wersje tego paragrafu. Wersja pierwsza brzmi: „Związek posiada własną prasę. Prasa związkowa jest niezależna. Pierwszeństwo publikacji mają materiały związkowe”. Wersja druga: „Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze związkowe odpowiednich szczebli”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Mamy dwie wersje tego samego sformułowania. Czy ja mógłbym prosić delegatów o zajęcie miejsc i niekręcenie się po sali?

Głosujemy za tym, czy będziemy wprowadzali w ogóle poprawkę do statutu w tym miejscu. Kto jest za wprowadzeniem poprawki do statutu? Dziękuję. Kto jest przeciwny?

Proszę Komisję Skrutacyjną o ocenę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za wprowadzeniem poprawek do statutu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Wobec tego musimy wybrać z tych dwóch wersji jedną. Proszę przeczytać wersję pierwszą.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

„Związek posiada własną prasę. Prasa związkowa jest niezależna. Pierwszeństwo publikacji mają materiały związkowe”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest za tą wersją?

Proszę Komisję Skrutacyjną o liczenie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor drugi – 25, trzeci – 11, czwarty – 36, sektor pierwszy – 37, piąty – 5, szósty – 21, siódmy – 15, ósmy – 8, dziewiąty – 14, dziesiąty – 8, jedenasty – 4, dwunasty – 24, trzynasty – 7, czternasty – 4, piętnasty – 9, szesnasty – 4, siedemnasty – 8, osiemnasty – 9.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę o odczytanie wersji drugiej.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

„Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze związkowe odpowiednich szczebli”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest za wersją drugą?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania wersji pierwszej. Za wersją pierwszą głosowało 249 delegatów.

Sumujemy wyniki głosowania nad wersją drugą. Sektor pierwszy – 29, drugi – 4, trzeci – 11, czwarty – 8, piąty – 31, szósty – 12, siódmy – 18, ósmy – 30, dziewiąty – 18, dziesiąty – 20, jedenasty – 34, dwunasty – 27, trzynasty – 42, czternasty – 16, piętnasty – 14, szesnasty – 28, siedemnasty – 10, osiemnasty – 3.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

W międzyczasie chcę państwa poinformować, że do prezydium wpłynął wniosek, potwierdzony przez drugi, następny, zbiorowy, żeby powtórzyć głosowania nad paragrafem 35 ustęp 1, ponieważ wielu delegatów nie było na sali [gwar]. W międzyczasie wobec tego poddaję ten wniosek pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem wniosku? [gwar] Powtarzam wniosek: „Proszę powtórzyć głosowanie nad paragrafem 35 ustęp 1, ponieważ wielu delegatów nie było na sali”. Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość [oklaski] jest przeciw temu wnioskowi.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania poprzedniego w sprawie paragrafu 36. Za wersją pierwszą głosowało 249 delegatów, za wersją drugą 355 [oklaski, pojedynczy gwizd].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Poddaję pod głosowanie wersję drugą jako propozycję poprawki do statutu. Kto jest za wprowadzeniem poprawki do statutu w postaci wersji drugiej?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki… [gwar].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I KZD

Bardzo proszę o spokój na sali.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 36, drugi – 15, trzeci – 29, czwarty – 8, piąty – 35, szósty – 19, siódmy – 31, ósmy – 24, dziewiąty – 28, dziesiąty – 26, jedenasty – 39, dwunasty – 43, trzynasty – 43, czternasty – 22, piętnasty – 17, szesnasty – 32, siedemnasty – 10, osiemnasty – 3.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Do kolegi Onyszkiewicza jest telefon w Biurze Prasowym. Przepraszam państwa za tę wstawkę.

Proszę bardzo, Komisja Statutowa. Kolega ma tam głos w sprawie jakiejś poprawki.

[KWESTIA UPRAWNIEŃ KOMISJI KRAJOWEJ DO OGŁASZANIA

STRAJKU OGÓLNOPOLSKIEGO]

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, ponieważ wpłynął wniosek formalny w sprawie dotyczącej strajku, ja państwu go przeczytam. Wpłynął od Karola Modzelewskiego, Dolny Śląsk: „Wskutek niedopuszczalnego połączenia w jednym głosowaniu dwóch różnych spraw: kompetencji Komisji Krajowej do ogłaszania strajku ponadregionalnego i ograniczenia uprawnień strajkowych regionom wymogiem zatwierdzenia przez KKP, zjazd nie przyznał Komisji Krajowej prawa do ogłaszania strajków ogólnopolskich. Stary statut też tego nie przewiduje. Wnoszę o poddanie pod głosowanie poprawki do paragrafu 33”.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_32a_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_32b_19810910]

[Brak fragmentu nagrania]

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

[Brak początku wypowiedzi] …była to część w wariancie drugim tego ustępu, który posiadał dwa warianty i one zostały odrzucone. Niemniej jednak my także uważamy wniosek za słuszny. Proponujemy poddać ten wniosek pod głosowanie. Ja państwu jeszcze przeczytam, jak będzie brzmiała ta część, jak będzie brzmiał ten ustęp: „W przypadku, gdy przyczyną strajku…”

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, przepraszam kolegę.

Naprawdę bardzo proszę o ciszę, bo państwo znowuż nie zrozumiecie, o co chodzi.

Proszę.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa; wersja statutowa, ustęp 3: „W przypadku, gdy przyczyną strajku są okoliczności inne niż wymienione w ustępie 2, decyzję o jego podjęciu podejmuje zarząd organizacji regionalnej, określając jednocześnie zasięg strajku”.

Proponujemy dodać do tego jedno zdanie: „Decyzję o podjęciu strajku o zasięgu ponadregionalnym podejmuje Komisja Krajowa”.

Bardzo bym prosił prezydium o…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Czy mamy już wyniki? Proszę Komisję Skrutacyjną.

Nie mamy jeszcze, wobec tego proponuję następujący wniosek: czy zostanie poddana w ogóle pod głosowanie propozycja zmiany w statucie tej treści, jaką zgłosił nam kolega z Komisji Statutowej? Kto jest za? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów opowiedziała się za wprowadzeniem tej poprawki.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zaraz przeczytam wyniki poprzedniego głosowania, dotyczącego paragrafu 36. Więc za wprowadzeniem tej poprawki do statutu głosowało 460 delegatów, a więc wymagana ilość.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę kolegę z Komisji Statutowej o podanie jeszcze raz paragrafu, ustępu oraz pełnej treści tego dopisku.

JAROSŁAW MSZYCA – członek Komisji Statutowej

Paragraf 35 ustęp 3: „W przypadku, gdy przyczyną strajku są okoliczności inne niż wymienione w ustępie 2, decyzję o jego podjęciu podejmuje zarząd organizacji regionalnej, określając jednocześnie zasięg strajku. Decyzję o podjęciu strajku o zasięgu ponadregionalnym podejmuje Komisja Krajowa”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest za tym, żeby taka poprawka znalazła się w statucie? Proszę, Komisja Skrutacyjna liczy.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor pierwszy – 70, drugi – 32, trzeci – 26, czwarty – 43, piąty – 30, szósty – 35, siódmy – 41, ósmy – 33, dziewiąty – 38, dziesiąty – 34, jedenasty – 40, dwunasty – 40, trzynasty – 61, czternasty – 22, piętnasty – 26, szesnasty – 34, siedemnasty – 18, dziewiętnas… osiemnasty – 13.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik: za poprawką w tym paragrafie 33 ustęp 3 głosowało 636 delegatów, a więc wymagana większość głosów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

[GŁOSOWANIE NAD ZMIANAMI W ROZDZIALE VIII STATUTU]

[PD 1kzd_1t_32b_19810910 – 5 minut 14 sekund]

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Przedstawię teraz rozdział VIII: „Fundusze i majątek związku”. W paragrafie 37 proponowana jest następująca zmiana, następująca poprawka, która wczoraj została przez państwa przyjęta: „Majątek związku stanowią nieruchomości, ruchomości, prawa, gotówka i papiery wartościowe”.

Proszę o przegłosowanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ponieważ poprawka ta została już przyjęta wczoraj przez państwa, pierwsze głosowanie od razu będzie głosowaniem za wprowadzeniem tej poprawki do statutu; wymagana będzie kwalifikowana większość głosów. Kto jest za?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor pierwszy – 66, drugi – 26, trzeci – 26, czwarty – 39, piąty – 34, szósty – 30, siódmy – 40, ósmy – 32, dziewiąty – 37, dziesiąty – 29, jedenasty – 34, dwunasty – 43, trzynasty – 53, czternasty – 21, piętnasty – 19, szesnasty – 35, siedemnasty – 18, osiemnasty – 14, sektor trzeci – 33! Brak kredy jest tam – dlatego nie widać; 33.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Przeczytam teraz przyjętą wczoraj poprawkę do punktu 2, podpunkt 3 lub c: „dochodów z majątku związku oraz prowadzonej za zgodą odpowiednich władz pomocniczej działalności gospodarczej”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, ponieważ jest to przyjęta już przez państwa [poprawka] jako wariant, który nadaje się do wprowadzenia do statutu, pierwsze głosowanie będzie już od razu nad wprowadzeniem tej poprawki do statutu i będzie wymagało kwalifikowanej większości głosów. Kto jest za wprowadzeniem tej poprawki do statutu?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania paragrafu 37, dopisanie punktu 1. Za dopisaniem tego punktu głosowało 603 delegatów, a więc wymagana ilość głosów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki drugiego głosowania. Sektor pierwszy – 58, drugi – 31, trzeci – 28, czwarty – 43, piąty – 35, szósty – 30, siódmy – 40, ósmy – 29, dziewiąty – 38, dziesiąty – 30, jedenasty – 34, dwunasty – 41, trzynasty – 52, czternasty – 20, piętnasty – 20, szesnasty – 32, siedemnasty – 10, osiemnasty – 14.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Komisja Statutowa ma głos.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, nie proponujemy poprawek w paragrafach 38 i 39. Natomiast brzmienie paragrafu 40 w wersji przyjętej przez państwa jest następujące: „Punkt 1: Wysokość składek członkowskich oraz zasady podziału kwot uzyskanych z tych składek między organizacje zakładowe – w nawiasie: międzyzakładowe – a regionalne uchwala Zjazd Krajowy”. I punkt 2: „Zjazd krajowy ustala równocześnie zasadę finansowania świadczeń socjalnych – w nawiasie: zasiłki statutowe, zapomogi”. Punkt 3 pozostaje w wersji statutowej.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, głosujemy najpierw nad punktem 1.

Proszę jeszcze raz Komisję Statutową o odczytanie punktu 1.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

„Wysokość składek członkowskich oraz zasady podziału kwot uzyskanych z tych składek między organizacje zakładowe – w nawiasie: międzyzakładowe – a regionalne uchwala Zjazd Krajowy”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest za wprowadzeniem tej poprawki do statutu?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania odnośnie paragrafu 37 punktu 2c. Za wpisaniem tego punktu głosowało 585 delegatów, a więc wymagana ilość głosów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Komisja Statutowa…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

…następnego głosowania. Sektor pierwszy – 53, drugi – 27, trzeci – 33, czwarty – 49, piąty – 37, szósty – 26, siódmy – 41, ósmy – 31, dziewiąty – 38, dziesiąty – 34, jedenasty – 35, dwunasty – 34, trzynasty – 53, czternasty – 20, piętnasty – 20, szesnasty – 29, siedemnasty – 15, osiemnasty – 14.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Uzyskałem w tej chwili wniosek formalny od pana Stanisława Fudakowskiego. Czytam państwu treść tego wniosku: „W związku z przedłużaniem się pierwszej części zjazdu i trudnościami z wyżywieniem i zakwaterowaniem, proponuje się ograniczenie obrad w dniu dzisiejszym do zakończenia spraw związanych ze statutem oraz przegłosowaniem już przygotowanych uchwał przez Komisję Uchwał i Wniosków”.

Chciałem przegłosować: kto jest za tym wnioskiem formalnym? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów przyjęła ten wniosek formalny.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Czytam punkt 2.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę państwa o ciszę.

„Zjazd krajowy ustala równocześnie zasadę finansowania świadczeń socjalnych – w nawiasie: zasiłki statutowe, zapomogi”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Jest to propozycja do paragrafu 40 punkt 2. Kto jest za wprowadzeniem poprawki tej treści do statutu?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki głosowania nad paragrafem 40 punktem 1. Za tym punktem głosowało 589 delegatów, a więc wystarczająca ilość głosow.

Sumujemy wyniki kolejnego głosowania. Sektor pierwszy – 63, drugi – 22, trzeci – 31, czwarty – 47, piąty – 36, szósty – 22, siódmy – 38, ósmy – 28, dziewiąty – 39, dziesiąty – 32, jedenasty – 41, dwunasty – 32, trzynasty – 46, 46! Czternasty – 24, piętnasty – 21, szesnasty – 33, siedemnasty – 13, osiemnasty – 14.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa jeszcze o chwilę cierpliwości. Proszę o nieopuszczanie miejsc; za chwileczkę zrobimy przerwę. Chcę tylko skończyć rozdział.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik głosowania paragrafu 40 punktu 2. Za tym punktem głosowało 582 delegatów, a więc wystarczająca ilość głosów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Oddaję głos Komisji Statutowej.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO – członek Komisji Statutowej

Proszę państwa, ostatnia zmiana, jaką proponujemy, to wykreślenie treści dotychczasowych paragrafów 41 i 42 w rozdziale IX i pozostawienie paragrafu 43, dotychczasowego, z numeracją „41”, czyli rozdział IX w całości brzmiałby w ten sposób:

„Postanowienia końcowe”, paragraf 41: „W sprawach nieobjętych postanowieniami statutu lub spornych decyzje podejmuje Komisja Krajowa”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest za wprowadzeniem takiej poprawki do statutu?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki ostatniego głosowania w sprawie statutu. Sektor pierwszy – 57, drugi – 27, trzeci – 31, czwarty – 43, piąty – 36, szósty – 28, siódmy – 35, ósmy – 30, dziewiąty – 35, dziesiąty – 31, jedenasty – 41, dwunasty – 36, trzynasty – 49, czternasty – 22, piętnasty – 22, szesnasty – 33, siedemnasty – 13, osiemnasty – 14.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję. Wpłynął do mnie wniosek formalny następującej treści – kolega Zygmunt Staszewski z Dolnego Śląska proponuje: „Nie robić przerw do końca obrad” [oklaski]. Kto jest za tym wnioskiem? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby nie robić przerwy do końca obrad [oklaski].

Podaję wynik głosowania ostatniego w sprawie statutu. Więc za skreśleniem paragrafu 41 i 42 głosowało 583 delegatów, a więc wystarczająca ilość głosów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Od Prezydium Komisji Statutowej wpłynęło do Prezydium Zjazdu następujące pismo: „W związku z tym, że wczoraj późno w nocy została zgłoszona z sali poprawka do paragrafu 13, bardzo ważna merytorycznie, przyjęto ją bez uprzedniego przeprowadzenia dyskusji. Komisja Statutowa wnosi o otworzenie dyskusji na ten temat” [gwar].

Kto jest za przyjęciem tego wniosku? [ gwar] Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciwko wznawianiu dyskusji w sprawie paragrafu 13.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Wpłynął do prezydium również wniosek kolegi Lecha Dymarskiego z Wielkopolski: „Proszę o udzielenie głosu dla uzasadnienia wniosku formalnego, dotyczącego paragrafu 35 punkt 1”.

Kto jest za udzieleniem głosu panu Lechowi Dymarskiemu? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał od głosu?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za tym, aby nie udzielić głosu.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę kolegę z prezydium o wypowiedzenie się w sprawach związanych z dalszym porządkiem obrad.

[KWESTIA GŁOSOWAŃ TAJNYCH W SPRAWIE ŁĄCZENIA FUNKCJI

I W SPRAWIE ZAŁĄCZNIKA DO STATUTU]

[PD 1kzd_1t_32b_19810910 – 26 minut]

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I WZD

Koleżanki i koledzy, są dwie sprawy jeszcze. Otóż w dniu wczorajszym była zbierana lista podpisów – bardzo proszę o spokój, chciałbym, żeby do każdego dotarła sprawa wyjaśniająca w pełni – była zbierana lista podpisów, dotycząca głosowania tajnego przy głosowaniu dotyczącym niełączenia stanowisk na dwóch szczeblach. Myśmy dzisiaj wrócili do tego problemu przy ustalaniu statutu.

Ja na chwilę odszedłem z prezydium akurat, w sprawach załatwienia różnych rzeczy, i w tym momencie cała sprawa rozegrana została następująco: był zgłoszony wniosek o głosowanie tajne i zgodnie z protokołem Komisji Skrutacyjnej głosowanie tajne było aprobowane przez 26 osób. Oczywiście, stanowiło to znacznie mniej aniżeli wymaganą liczbę. Lista, która była składana do nas, miała następującą formę: była to lista – ja ją mam przy sobie, oczywiście – była to lista, która nie w pełni była formalnie zgodna, to znaczy się, było szereg nazwisk bez podpisów w ogóle, to była lista bez podpisów, częściowo z podpisami, częściowo bez podpisów. Druga sprawa: niektóre podpisy, robione na kolanie, w sposób zasadniczy odbiegały od podpisów składanych przy liście obecności. Były dwa problemy: albo weryfikować tę listę, normalnie, podczas obrad, to zajęłoby około godziny, prawda; biorąc pod uwagę, że nie ma trybu innego głosowania nad głosowaniem tajnym aniżeli głosowanie, które w dniu dzisiejszym się odbyło – 26 osób wypowiedziało się za głosowaniem tajnym, natomiast inni przeciwko, i dlatego głosowania tajnego nie było.

Protest w tym względzie brzmi następująco, chciałbym odczytać ten protest: „W dniu wczorajszym zgłosiłem propozycję uzupełnień do statutu, która zawiera zakaz łączenia funkcji przewodniczących na różnych szczeblach związku. Wniosek ten zyskał wymagane statutem poparcie co najmniej dziesięciu procent głosów…”.

Zwracam uwagę, że forma tej listy i podpisy, numery mandatów i tak dalej wymagają opracowania ogromnego, przez całą salę, w celu zweryfikowania. Koledzy, którzy są zawarci na tej liście… To był wniosek dwuczęściowy: o wniesienie tego jako poprawkę do statutu i drugi wniosek, niezależny, a zawarty w tym, o głosowanie tajne. Otóż były osoby, które twierdziły, że podpisywały tę listę wyłącznie w sensie wniesienia tego jako poprawki do statutu, a nie głosowania tajnego.

„Złożyłem ten wniosek do protokołu, wraz z listą nazwisk, której wiarygodność została następnie podważona po prostu przez Prezydium Zjazdu, z sugestią, iż nazwiska i podpisy niektóre na niej widniejące są nieautentyczne”. Myśmy nie mówili, że one są nieautentyczne, tylko że one są niezgodne z wzorami podpisów tam istniejących na liście – nie w pełni podobne ze względu na formę wykonywania.

„Prezydium stwierdziło również, że w tej sprawie została specjalna komisja powołana”. Po prostu, nasza komisja tutaj ma listy na sali, Komisja Mandatowo-Wyborcza, i Komisja Mandatowo-Wyborcza przeprowadzała weryfikację pierwszych chyba 30 nazwisk, w tych 30 nazwiskach nie było kilku podpisów, i tak dalej. I ta lista została przygotowana, no, na kolanie; tak należy traktować, nie inaczej.

„Prezydium stwierdziło również, że w tej sprawie… – to jest mowa o tej komisji – …nie czując się tym faktem obrażonym, bo sugestie prezydium uważam za nieuzasadnione”. My też nie uważamy, że tu była jakakolwiek obraza, tylko że jedyną formą było odczytanie, zapytanie, czy ktoś jest za głosowaniem tajnym.

„Uznałem, iż należy odczekać na wynik dochodzenia tej komisji. Okazuje się, że komisja tu dokonała skandalicznego, moim zdaniem, zabiegu, obcinając listę o minimum ileś nazwisk”. W dniu dzisiejszym tych nazwisk – w sensie wypowiedzi na „tak” – było 26.

„Cel ten, manipulacje, może być tylko jeden: za wszelką cenę nie dopuścić do głosowania tajnego, bo mógłby on być niepomyślny dla osób piastujących po kilka funkcji przewodniczących. Uznaję to działanie za niedopuszczalne, tym bardziej iż ma ono miejsce na demokratycznym zjeździe demokratycznej organizacji. Bolejąc nad tym faktem, odwołuję się do wszystkich delegatów, prosząc ich, by o trybie głosowania – już nie tylko mojego wniosku – oraz o zakazie łączenia funkcji zadecydowali zgodnie ze swym sumieniem i wolą”.

Ja rozumiem, że ta decyzja już miała miejsce. Mam pytanie do państwa: czy wracamy do tej sprawy jeszcze raz? Bo tak należy pytać. Kto jest za powrotem do tej sprawy?

Proszę Komisję Skrutacyjną. Dziękuję.

Kto jest przeciwny? [oklaski]. Dziękuję.

Rozumiem, że sprawa już była zamknięta, ale żeby czystość sprawy nie była podważana, proszę bardzo, proszę bardzo o decyzję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciwko powracaniu do tego tematu.

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I WZD

Dziękuję bardzo.

Sprawa drugich list. Otóż, proszę państwa, sytuacja wygląda w sposób zbliżony, chociaż może nieco odmienny. Powstała lista podpisów pod wnioskiem kolegi Lecha Sobieszaka [gwar]. Sobieszka, przepraszam bardzo, niewyraźnie… mandat 01046 Gdańsk, wniosek o uchylenie głosowania jawnego nad paragrafem 1: „Wnoszę o przegłosowanie w głosowaniu tajnym wniosku zgłoszonego przeze mnie”.

I tutaj sprawa wygląda w sposób następujący: lista ta pierwotnie zawierała pewną liczbę nazwisk, przy czym podpisów na tej liście było zawartych 44 tylko. Po drugie, z tej listy – składając oświadczenia u nas, w Prezydium, jako osoby niezorientowane w pełni, co podpisują – wycofały się: raz, dwa, trzy, cztery, pięć osób, dodatkowo, a więc znacznie już mniejsza liczba. W dniu dzisiejszym, biorąc pod uwagę, że to już jest poniżej tam 40 osób, doszła jeszcze sprawa następująca, że dorzucono nam jeszcze: raz, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem, osiem, dziewięć, dziesięć, jedenaście osób. To jest ciągle w zakresie około pięćdziesięciu, czterdziestu kilku osób, prawda?

Cała sprawa wygląda w sposób następujący: to nie jest sprawa w tej chwili powrotu do głosowania tajnego. Ja muszę się zapytać sali, czy w ogóle podejmujemy problem powrotu do dyskusji nad paragrafem 1 punkt 1 statutu [gwar]. Proszę bardzo, kto z państwa jest za powrotem do istnienia w ogóle problemu – ten, który był zamknięty – powrotem do rozdziału I, punkt 1 statutu? Kto jest za? [gwar] Proszę bardzo o… Ponieważ sprawa… Kto jest przeciwny? [oklaski]. Dziekuję.

Druga sprawa jest zamknięta, rozumiem. Dopiero gdybyśmy otworzyli cały problem, to mogłaby wrócić forma głosowania nad tym punktem. Myśmy wracali z punktem, czy w ogóle sprawa jest… powrotem do tej… do rozdziału I punkt 1. Dziękuję bardzo. Rozumiem, że sprawy wątpliwe zostały w pełni wyjaśnione. Dziękuję państwu bardzo [oklaski, gwar].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, sytuacja jest w tej chwili taka, że Komisja Uchwał i Wniosków prosi państwa jeszcze o 25 minut czasu, jako że propozycje uchwał nie są jeszcze w pełni gotowe. Proponuję wobec tego, żeby czas ten wykorzystać na przerwę [gwar].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wnioski formalne tam są.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Komisja Uchwał i Wniosków mówi tutaj, że jest już gotowa.

Bardzo proszę Komisję Uchwał i Wniosków [gwar].

ANTONI FIJAŁKOWSKI – członek Prezydium I WZD

Halo, bardzo prosimy o powrót na salę, proszę państwa. Bardzo proszę.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, bardzo proszę o spokój, bo sprawa jest poważna. W tej chwili znowuż wpłynął do nas wniosek formalny o otworzenie dyskusji w sprawie paragrafu 1 statutu [oklaski, gwar]. Bardzo proszę, bardzo proszę o ciszę; bardzo proszę o ciszę. Czytam z tego wniosku: „Poprawki wniesionej przez Komisję Statutową nie podano pod dyskusję ani pod głosowanie. Bronisław Śliwiński, Pobrzeże”.

Stan faktyczny w tej chwili jest taki, że zjazd oddalił rozpatrywanie paragrafu 1 statutu. Wobec tego… [oklaski]. Ponieważ jesteśmy tutaj atakowani, że manipulujemy państwem i nie dopuszczamy do uchylenia tejże decyzji, którą państwo żeście dwukrotnie podjęli, zapytuję po raz trzeci… [gwar]. Dziękuję bardzo, uważam, że sprawa jest wyjaśniona [oklaski].

Chciałem przypomnieć szanownym delegatom, że zgodnie z przyjętym regulaminem obrad zgłoszenia do dyskusji odbywają się na piśmie i zgłoszenia proszę składać do sekretariatu Prezydium Zjazdu.

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków, bardzo proszę o zabranie głosu.

[PROPOZYCJE UCHWAŁ W SPRAWIE REGLAMENTACJI ARTYKUŁÓW

DEFICYTOWYCH, SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO ORAZ TRYBU

WYDAWANIA PASZPORTÓW I PODWÓJNEGO OBYWATELSTWA]

[PD 1kzd_1t_32b_19810910 – 39 minut 19 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Tak, mamy następujące projekty uchwał. Pierwsze czytanie, projekt uchwały: „Związek nasz wyznaje i stosuje w praktyce zasadę równości praw obywateli. Dlatego nie może godzić się na uzależnienie norm reglamentacji artykułów deficytowych od gospodarczego czy politycznego znaczenia województwa. I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« domaga się kategorycznie, by władze wprowadziły jednolite normy przydziału tych artykułów w całym kraju. Odstępstwa od tej zasady w wypadkach uzasadnionych względami środowiskowymi muszą być uzgadniane z Komisją Krajową, w porozumieniu z zarządem regionalnym” [oklaski]. Wnioskodawcą są delegaci z Regionu Dolny Śląsk.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy są jakieś zastrzeżenia do tej uchwały?

Proszę bardzo, udzielam głosu, stanowisko drugie.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Ja mam jeden wniosek, mianowicie, żeby dodać słowo przed „uzgadniane”, dodać…

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo…

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

…dodać słowo „uprzednio”, „uprzednio uzgadniane”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję za tę uwagę, ale jeżeli uwagi dotyczą tej uchwały, to prosiłbym o skontaktowanie się z Komisją Uchwał i Wniosków i wniesienie tam poprawek [gwar]. Jest to pierwsze czytanie.

Rozumiem, że w innej sprawie. Sektor piąty, proszę.

RYSZARD BUGAJ (?)

Ja chciałem w sprawie uchwały; mogę słowo, czy nie?

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Czy nie można tego załatwić z Komisją Uchwał i Wniosków?

RYSZARD BUGAJ (?)

Jeżeli będzie jeszcze jedno czytanie, bardzo proszę.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Bardzo proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Projekt drugiej uchwały, pierwsze czytanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Może zanim…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Przepraszam bardzo, to nie jest pierwsze czytanie, tylko to już jest drugie czytanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

To jest drugie czytanie tej uchwały?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Nie, teraz w następnej… uchwała, jest drugie czytanie.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

„W związku z opublikowaniem przez Zespół Rady Państwa »Założeń do projektu ustawy o radach narodowych« i zbliżającym się terminem upływu kadencji rad narodowych stopnia podstawowego (5 luty 1981) I Zjazd Delegatów stwierdza co następuje: »Założenia« zmierzają do utrzymania dotychczasowej roli Frontu Jedności Narodu, w szczególności przewidują one, że Front Jedności Narodu zachowa dotychczasową wyłączność w zakresie opracowywania programu wyborczego i zgłaszania kandydatów na radnych, a radnych zobowiązują do współdziałania z Frontem Jedności Narodu. Uniemożliwia to społeczeństwu zaprezentowanie swojej woli, a tym samym narusza podstawową zasadę Konstytucji PRL, w myśl której władza w Polsce należy do ludu pracującego miast i wsi. Nie ma praworządności, dopóki zasada ta nie jest respektowana. Droga do realizacji suwerenności narodu wiedzie przez demokratyczne wybory do ciał przedstawicielskich. Domagamy się, aby ordynacje wyborcze do ciał przedstawicielskich zapewniły organizacjom społecznym i politycznym swobodę zgłaszania kandydatów. Pozostawanie danej organizacji poza Frontem Jedności Narodu nie powinno ograniczać tego prawa. Prawo zgłaszania kandydatów winny mieć także grupy obywateli. Liczba kandydatów winna być nieograniczona. Tajność głosowania oraz dokonanie aktu rzeczywistego wyboru muszą być obowiązkowe. Wszystkie organizacje i grupy obywateli zgłaszające kandydatów winny mieć swych mężów zaufania w komisjach wyborczych wszystkich szczebli. Wobec nadchodzącego terminu wyborów do rad narodowych zalecamy Komisji Krajowej powołanie zespołu do opracowania związkowego projektu ordynacji wyborczej. Żądamy wyłączenia z opracowywanej ustawy o radach narodowych jakichkolwiek sformułowań determinujących przyszłe zasady wyborcze.

»Założenia do projektu ustawy o radach narodowych« opierają się na obecnym podziale terytorialnym kraju, który został źle opracowany. Podział ten nie sprawdza się w praktyce, czego dowodem są liczne zgłoszenia gmin, zakładów i całych regionów o włączenie do innej jednostki administracyjnej. Żądamy, aby ustawa o radach narodowych zapewniała poszanowanie opinii społeczności miast i gmin w sprawie podziału administracyjnego. Zjazd Delegatów”.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Mam taką propozycję – prosiłbym państwa o zasygnalizowanie, na razie tylko mandatem, czy są zastrzeżenia do wersji przedstawionej w drugim czytaniu. Nie. Jest jedno zastrzeżenie, tak? Nie ma więcej.

Wobec tego proszę bardzo, udzielam panu głosu. Proszę podejść do sektora trzeciego, tutaj…

BRONISŁAW KAWĘCKI

Kawęcki, MKR Ziemia Radomska. Wydaje mi się, że ostatnia część w ogóle nie jest spójna z intencją pierwszej części w sprawie wyborów, bo to, czy będzie wieś i miasto miało wpływ na terytorialny podział nowych województw czy starych, czy dołączanie się do innych, nie ma zupełnie nic z tą pierwszą intencją, dotyczącą charakteru i trybu wyborów do rad narodowych. Tak mnie się przynajmniej wydaje.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Ja bardzo bym prosił, żeby te uwagi były konstruktywne, bo to jest na razie zażalenie tylko, natomiast nie wiadomo, co ze sprawą zrobić. Czy możemy, mimo tego, podjąć pracę nad głosowaniem tej uchwały? Proponuję, żebyśmy przegłosowali. Kto jest za przyjęciem tej uchwały? Dziękuję, dziękuję. Dziękuję, koledzy, proszę nie spać. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał?

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów podjęła tę uchwałę, głosowała za tą uchwałą, za podjęciem.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Następny projekt uchwały, drugie czytanie: „Wolność osobista człowieka wyraża się między innymi swobodą poruszania się oraz wyboru miejsca pracy i zamieszkania, w tym również poza granicami swego kraju. Ten element wolności osobistej był i jest w naszym kraju naruszany…

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_32b_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_33a_19810910]

[Brak fragmentu nagrania]

…co w rzeczywistości sprowadzono do haniebnej transakcji handlowej. Nie zrobiono nic, by ludność tę związać silniej z naszym krajem. Niszczony jest ich styl życia, obyczaje, najwyższe wartości. Bolesne to sprawy, tym bardziej że ludziom tym odcięto możliwość powrotu. Problem ten dotyczy również emigrantów politycznych. Utrudnienia w zakresie swobodnej migracji ludności wynikają z niekorzystnych przepisów prawa, funkcjonującego reżimu procedur administracyjnych, a także niepisanych, a ściśle realizowanych praktyk utrudniających, stosowanych przez MSW i MO.

Żądamy usunięcia tych utrudnień poprzez: 1) wprowadzenie aktów legislacyjnych, respektujących prawo wyboru przez człowieka kraju, w którym zamierza mieszkać i pracować, zgodnie z Kartą Praw Człowieka i Obywatela ratyfikowanych przez Polskę; 2) wprowadzenie aktów legislacyjnych, umożliwiających powroty wszystkim emigrantom, między innymi poprzez wprowadzenie możliwości posiadania podwójnego obywatelstwa; 3) zlikwidowanie utrudnień administracyjnych w bieżącej praktyce wydawania paszportów; 4) zlikwidowanie przewlekłego trybu wydawania paszportów przez wprowadzenie prawnych możliwości posiadania stałego paszportu przez obywateli PRL. Zjazd Delegatów” [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Chciałbym uchwałę poddać pod głosowanie. Kto jest za przyjęciem uchwały?

Przepraszam państwa bardzo, przepraszam bardzo, proszę opuścić ręce. Kolega tam się denerwuje; chciałem przypomnieć, że to jest drugie czytanie tejże uchwały [gwar]. Bardzo proszę w takim razie o podejście tutaj i skontaktowanie się z Komisją Uchwał i Wniosków; jeżeli to można zrobić od zaraz, to nie będzie sprawy. Bardzo proszę.

Ja w takim razie bardzo państwa przepraszam. Przeczytam państwu karteczkę, którą dostałem tutaj; rozumiem, że po to, żeby ją przeczytać: „Niniejszym składam rezygnację z pracy w Prezydium Zjazdu”. Bronisław… Przepraszam, nazwisko jest nieczytelne, Region Pobrzeże, numer mandatu: 21010 [oklaski]. Oddaję ją przewodniczącemu Prezydium Zjazdu.

Mam jeszcze wniosek formalny, brzmi on następująco: „Wnoszę o odczytanie listy dyskutantów, którym uniemożliwiono wystąpienie przez zamknięcie dyskusji”. Wiktor Nagórski[9], Mazowsze.

Ponieważ jest to rzeczywisty wniosek formalny, muszę go przegłosować. Kto jest za czytaniem tej listy dyskutantów, którym odebrano głos? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziała się przeciwko.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Kolega, który zgłosił w tej chwili poprawkę – była to poprawka dotycząca wymienienia jeszcze jednej grupy etnicznej. Mianowicie w zdaniu: „Trzeba tu wspomnieć o problemie Mazurów i Ślązaków” proponował dodanie „Trzeba tu wspomnieć o problemie Mazurów, Warmiaków i Ślązaków” [oklaski].

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję [gwar].

Przepraszam bardzo, proszę o ciszę na sali. Chciałbym przegłosować tę uchwałę. Kto jest za przyjęciem tej uchwały? Dziękuję. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Uchwałę zjazd przyjął zdecydowaną większością głosów.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo [oklaski].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Dziękuję.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dostałem karteczkę: „Składam wniosek formalny o przegłosowanie: Oddalić wszystkie projekty…”. Czytam tekst: „Oddalić wszystkie projekty uchwał o charakterze programowym do drugiej części zjazdu. Dotyczy to także projektu deklaracji Regionu Dolnośląskiego i jej wariantów. Uzasadnienie: treść tych deklaracji powinna być przedyskutowana z uwzględnieniem bieżącej taktyki związku. Na taką dyskusję nie ma dzisiaj czasu”. Jacek Bukowski, Mazowsze.

Ponieważ jest to wniosek formalny, muszę go poddać głosowaniu. Kto jest za oddaleniem w dniu dzisiejszym wszystkich projektów uchwał o charakterze programowym do drugiej części zjazdu? Kto jest za tym? Dziękuję. Kto jest przeciwny tej propozycji? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję. Proszę…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw tej propozycji [oklaski].

[WNIOSEK O PONOWNE GŁOSOWANIE

NAD PARAGRAFEM 36 STATUTU I WPROWADZENIE SFORMUŁOWANIA:

„PRASA ZWIĄZKOWA JEST NIEZALEŻNA”.]

[PD_1kzd_1t_33a_19810910 – 6 minut 40 sekund]

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Chciałem kolegom z sektora trzynastego – ja wiem, że tam jest daleko – przypomnieć, że wnioski formalne składa się do sekretariatu, u nas tutaj, w Prezydium, na piśmie. Panowie co chwilę wyskakujecie tam z tablicą „Wniosek formalny”. Bardzo proszę o podanie wniosków formalnych na piśmie – tak zdecydował zjazd.

Mam pytanie do Komisji Uchwał i Wniosków – ile czasu panowie potrzebujecie? Było pierwsze czytanie uchwały, kiedy będzie mogło być drugie czytanie tejże? [gwar] Jednak!

Dostałem wniosek formalny: „Wnioskuję o przeprowadzenie ponownego głosowania nad paragrafem 36. Nie po to walczymy od sierpnia [19]80 roku o wolność i niezależność prasy, byśmy jej sami teraz zakładali kaganiec. Czyżby słowa »precz z cenzurą« miały być tylko sloganem w naszym Związku? Uważam za niezbędne umieszczenie w tym paragrafie zdania »Prasa związkowa jest niezależna«”. Franciszek Kuźma[10] [oklaski], Wielkopolska.

Proszę państwa, kto jest za tym wnioskiem formalnym? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Musimy liczyć, bo jest równowaga.

KRZYSZTOF MIKOŁAJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam państwa, ale musimy liczyć jeszcze raz. Kto jest za tym wnioskiem? Proszę bardzo, Komisja Skrutacyjna liczy. Bardzo proszę państwa o ciszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy głosy. Sektor pierwszy! Moment… Już! Sektor pierwszy – 35. Proszę o spokój. Sektor drugi – 15, trzeci – 7, czwarty – 35, piąty – 3, szósty – 23, siódmy – 23, ósmy – 8, dziewiąty – 16, dziesiąty – 14, jedenasty – 12, dwunasty – 12, trzynasty – 24, czternasty – 20, piętnasty – 9, szesnasty – 12, siedemnasty – 11, osiemnasty – 6.

Proszę głosować, kto jest przeciw, proszę głosować dalej, kto jest przeciw, panie przewodniczący!

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, kto jest przeciw? Dziękuję. Policzone czy jeszcze nie? Przepraszam, kto jest przeciw, proszę trzymać. Proszę trzymać, kto jest przeciw. Proszę o ciszę w czasie głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy wyniki. Sektor pierwszy – 20, drugi – 6, trzeci – 18, czwarty – 6, piąty – 30, szósty – 5, siódmy – 11, ósmy – 21, dziewiąty – 6, dziesiąty – 16, jedenasty – 20, dwunasty – 25, trzynasty – 20.. ile? 26! Trzynasty – 26, czternasty – 4, piętnasty – 14, szesnasty – 13, siedemnasty – 9, osiemnasty – 3.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o podliczenie wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Już podaję wyniki. Za tym wnioskiem formalnym głosowało 285 delegatów, przeciw temu wnioskowi – 253. Wniosek przeszedł zwykłą większością! [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Przepraszam, ile przeciw?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Wniosek przeszedł.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Czyli rozumiem, że skoro wniosek przeszedł… Chwileczkę, jaki był dokładnie, proszę pana, wynik głosowania, proszę podać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Więc za wnioskiem było 285 delegatów, przeciw 253. Zwykłą większością wniosek przeszedł.

[PD 1kzd_1t_33a_19810910 – 15 minut 45 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

A więc w związku z powyższym przeszedł wniosek, czyli rozumiem, że problem niezależnośei prasy związkowej może być postawiony powtórnie.

W związku z powyższym proszę Komisją Statutową, aby odpowiednią poprawkę zreferowała powtórnie. Proszę komisję, aby zreferowała odpowiednią poprawkę powtórnie.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

W sytuacji, w której paragraf 35…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

I proszę równocześnie o przeprowadzenie kolegów z kuluarów, gdyż będziemy głosowali poprawkę do statutu, a więc powinna być odpowiednia frekwencja. Jeszcze raz proszę o zaproszenie kolegów z kuluarów, gdyż będzie powtórnie głosowana poprawka do statutu, jedna.

Jednocześnie proszę Komisję Uchwał i Wniosków o zreferowanie treści ewetualnej poprawki. Proszę bardzo. Udzielam głosu Komisji Statutowej.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

W sytuacji, w której paragraf 35 pozostaje w wersji statutowej, paragraf 36 powinien mieć następujące brzmienie: „Związek posiada własną prasę i wydawnictwa. Prasa związkowa jest niezależna. Pierwszeństwo publikacji mają materiały związkowe”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To wszystko?

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, czy weszli koledzy z kuluarów? A więc sprawa była już przedmiotem obrad, część kolegów kwestionowało, że jest za mało osób na sali i ostatecznie przeszedł wniosek o powtórne głosowanie. W tej sytuacji obowiązuje nas podanie sprawy pod powtórne głosowanie.

W związku z tym zapytuję, kto z kolegów jest za tym, aby uwzględnić poprawkę przedstawioną przez Komisją Statutową, proszę o podniesienie mandatu. Kto jest za, proszę o podniesienie mandatu. Kolegów w sektorach proszę o podliczenie głosów. Jeszcze raz proszę o ciszę. W czasie głosowania obowiązuje cisza. Kolegów w sektorach proszę o dokonanie podliczenia, ile jest głosów za, aby móc dokonać poprawki. Proszę o ciszę. Kolegów w sektorach proszę o dokonanie podliczenia [gwar]. Proszę o zakończenie rachunków. Proszę państwa, proszę o zakończenie rachunków, ale Komisja Statutowa twierdzi, że nieprawidłowo zostało to zreferowane, a więc w związku z powyższym tak – policzmy na wszelki wypadek do końca, ile tego jest. Policzone już jest? I proszę, żeby Komisja Statutowa wyjaśniła, o co chodzi, bo zgłosiła zastrzeżenia do tej sprawy w tej chwili Komisja Statutowa, co jest dziwne.

Proszę bardzo. Proszę Komisję Statutową o zabranie głosu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Może ja wyjaśnię, że żeśmy głosowali dwa razy już w tej sprawie i są wyniki. Żeśmy głosowali, żeby przyjąć wersję drugą, proponowaną przez Komisję Statutową, która przeszła i otrzymała wymaganą większość głosów, i teraz powinna być czytana wersja druga, z dodatkiem, jak wnioskuje wnioskodawca, że prasa jest niezależna, i o to chodzi, a nie możemy znowu z powrotem odwracać [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, w takim razie proszę o ogłoszenie, jaki jest wynik teraz tego głosowania. Jaki jest wynik, proszę ogłosić.

I proszę Komisję Statutową o wyjaśnienie, o co chodzi. Panowie, no! Bardzo przepraszam, ale proszę wyraźnie referować, co jest głosowane. Już powiedzieliście panowie, co poddajemy pod głosowanie, to proszę teraz to zreferować.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

Istotnie zaszło nieporozumienie. Dodanie słów „prasa związkowa jest niezależna” powinno dotyczyć wersji drugiej. W tej sytuacji wersja druga brzmiałaby: „Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze związkowe odpowiednich szczebli. Prasa związkowa jest niezależna”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Czym się to różni od tego, co przyjęliśmy? Proszę wypunktować, czym się różni.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

Różni się dodaniem słów „prasa związkowa jest niezależna”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

A czy w tej chwili te słowa są, czy ich nie ma w obecnym stanie przegłosowania?

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

W chwili obecnej one tam są.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

No! Proszę, żeby Komisja Statutowa autorytatywnie wyjaśniła sprawę, jaki tekst został przyjęty poprzednio. Proszę nam zameldować poprzednio przyjęty tekst.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

Referuję ponownie tekst, który został przyjęty: „Związek posiada własną prasę i wydawnictwa. Prasa związkowa jest niezależna. Pierwszeństwo publikacji mają materiały związkowe” [gwar].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

I to jest obecne brzmienie, tak?

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

Nad tym głosowali przecież…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie!

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

…no ostatnio…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

I przyjęta?

GŁOSY Z SALI

Nie! [gwar].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

No to w takim… No właśnie, proszę państwa, proszę wyjaśnić, co jest przyjęte.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę państwa, może ja wyjaśnię tę sprawę. Otóż zaszło nieporozumienie tego rodzaju. Po pierwsze, popełniła błąd Komisja Statutowa, mówiąc, że w tej chwili zgłoszono wniosek o poprawkę do paragrafu 36 w wersji pierwszej. A przecież w głosowaniu przyjęliśmy paragraf 36, wersję drugą. I już zapis taki głosowaliśmy jako zapis statutowy, który otrzymał 460 głosów. W związku z tym dodanie słów „i prasy niezależnej” może dotyczyć tylko i wyłącznie drugiej wersji. I przegłosowaliśmy, że będziemy głosować zapis statutowy tych słów. I w tej chwili należy głosować zapis w statucie, bo w tej chwili głosowaliśmy tylko, czy na ten temat będziemy dyskutować i głosować. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Czyli rozumiem, że chodzi o tekst paragrafu 36 w brzmieniu „Związek posiada własną prasę”.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Nie. Nie!

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

No to przepraszam bardzo, ale…

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

Ja przeczytam jeszcze raz. Chodzi o przegłosowaną wersję, której brzmienie w tej chwili byłoby następujące „Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze związkowe odpowiednich szczebli. Prasa związkowa jest niezależna” [gwar].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

To jest wersja, która jest w tej chwili w statucie, tak?

GŁOSY Z SALI

Nie!

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

To jest wersja, która ma być teraz przegłosowana!

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem. Rozumiem, dziękuję. Proszę państwa, sądzę, że… Proszę w takim razie jeszcze jedno, żeby Komisja Statutowa objaśniła wszystkich obecnych, co ulega zmianie, to znaczy, że jak będą teraz głosowali nad nowym brzmieniem poprawki, to co się dodaje, a co odchodzi z tego. Proszę to wyraźnie powiedzieć.

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

Ponownie wyjaśniam, że do wersji drugiej paragrafu 36 dodaje się słowa: „Prasa związkowa jest niezależna”.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Znaczy chodzi o dodanie tych słów „Prasa związkowa jest niezależna”. O to chodzi w tej chwili, tak?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Tak.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze. W takim razie proszę państwa…

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

Proszę…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Znaczy mimo wszystko większość kolegów wykazuje tutaj, że coś się nie zgadza z…

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

Proszę o przegłosowanie zaproponowanej poprawki.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Komisja Statutowa prosi o głosowanie zaproponowanej poprawki. W związku z powyższym proszę jeszcze raz o podniesienie mandatów, kto jest za przegłosowaniem poprawki, którą powiedziała Komisja Statutowa. Proszę jeszcze raz jej treść podać wyraźnie [gwar, gwizd].

KRZYSZTOF DOWGIAŁŁO (?) – członek Komisji Statutowej

„Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze związkowe odpowiednich szczebli. Prasa związkowa jest niezależna”. Bardzo proszę o przegłosowanie tej treści.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Kto jest za taką wersją, proszę podnieść mandat. I kończymy dyskusję. Proszę podnieść mandat, kto jest za taką wersją. Koledzy powtórnie liczą, proszę zetrzeć stare na tablicach cyfry. Proszę o trzymanie mandatów. Wiemy, na co głosujemy, bo było powiedziane. Proszę trzymać mandat w górze. Koledzy liczą i podają nam wielkości. I proszę absolutnie o ciszę już w tej chwili.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Prosimy o spokój, bo to myli w podliczaniu. Sumujemy głosy. Sektor pierwszy – 40, drugi – 25, trzeci – 12, czwarty – 51, piąty – 8, szósty – 33, siódmy – 33, ósmy – 12, dziewiąty – 35, dziesiąty – 20, jedenasty – 22, dwunasty – 35, trzynasty – 30, czternasty – 17, piętnasty – 11, szesnasty – 18, siedemnasty – 19, osiemnasty – 13.

[WNIOSEK O WYBRANIE NA WSTĘPIE II TURY ZJAZDU NOWEGO

PREZYDIUM I NOWEJ KOMISJI UCHWAŁ I WNIOSKÓW]

[PD 1kzd_1t_33a_19810910 – 28 minut 21 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję, proszę o sumowanie. Natomiast w tej chwili, kto jest przeciw? Dziękuję, dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę państwa, teraz wpłynęły następujące ważne wnioski formalne w międzyczasie, to znaczy akceptowane przez kolegów. Wniosek pierwszy jest następującej treści: Pan Zygmunt Staszewski z Dolnego Śląska wnosi o wybranie na wstępie II tury zjazdu nowego prezydium i nowej Komisji Uchwał i Wniosków [oklaski].

W związku z powyższym poddajemy to pod głosowanie. Kto z kolegów jest za tym, aby dokonać wyboru nowego prezydium – może oddzielnie będę głosował, bo sprawy są różne w końcu. Kto jest za dokonaniem na II części zjazdu po jej otwarciu wyboru nowego Prezydium Zjazdu, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się za zmianą prezydium na II turę Zjazdu [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Następny wniosek jest taki, aby dokonać wyboru nowej Komisji Uchwał i Wniosków na następnej turze zjazdu. Kto z kolegów jest za podjęciem takiej uchwały, proszę o podniesienie mandatu, aby dokonać wyboru nowej Komisji Uchwał i Wniosków. Proszę dokonać podniesienia mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Jak? Proszę o ocenę Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów wypowiedziała się również za ponownym nowym wyborem Komisji Wniosków i Uchwał [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dobrze.

Proszę państwa, następna sprawa…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik może…

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wynik w głosowaniu odnośnie paragrafu 36 w wersji drugiej, w której mieliśmy dodać słowa, że prasa związkowa jest niezależna. Za tym głosowało 434 delegatów [oklaski]. Brak większości głosów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Rozumiem, że zostaje to, co było uprzednio przegłosowane.

Proszę, przewodniczący Komisji Statutowej chciał zabrać głos w sprawach jeszcze organizacyjnych. Proszę bardzo.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Chciałem przypomnieć, dosłownie cztery godziny temu złożyłem wniosek do prezydium, że nie przyjmujemy wniosków, na które już zapadły decyzje większości głosów.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Oczywiście, no, ale nie przeszedł, tak że nic się nie stało.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Nie będziemy przyjmowali wniosków i rozpatrywali.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa…

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

A jednocześnie dla przypomnienia chciałem zwrócić się do Komisji Statutowej, że po zakończeniu zbieramy się po lewej stronie, tutaj w Prezydium Zjazdu. Dziękuję.

[KWESTIA PRZYGOTOWANIA ORDYNACJI WYBORCZEJ

NA II TURĘ ZJAZDU]

[PD 1kzd_1t_33a_19810910 – 31 minut 49 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, teraz jest następna sprawa, mianowicie w regulaminie obrad jest mowa o ordynacji wyborczej do władz krajowych. Otóż prezydium proponuje, aby przygotowaniem tych reguł, które będą obowiązywały, technicznych, w trakcie wyborów na II turze zjazdu, zajęła się Komisja Mandatowo-Wyborcza. Czy w tej sprawie ktoś coś chce powiedzieć? Żeby to zrobiła Komisja Mandatowo-Wyborcza, żeby nam przedstawiła ewentualną…

Proszę, przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej.

DANUTA NOWAKOWSKA – przewodnicząca Komisji Mandatowo-Wyborczej

Według stanowiska Komisji Mandatowo-Wyborczej wydaje nam się, że taki regulamin powinien był być przygotowany przez Krajową Komisję Wyborczą i w związku z tym moglibyśmy go dzisiaj, czy w tych dniach, kiedy spotkaliśmy się w I turze, przegłosować, przedstawić państwu, zapoznać państwa, a tak przyjedziecie na II turę i dopiero wtedy będziemy znowuż ustalać regulamin wyborczy. Stała się bardzo niedobra rzecz, nie wiem, jak z tego wybrnąć.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Tak, tylko, proszę państwa, sytuacja jest taka, że regulamin wyborczy zależy od statutu, który właśnie zmieniliśmy, prawda? Tryb wyboru, te listy cząstkowe i tak dalej. Poza tym jest problem uchwały zjazdu o podziale miejsc mandatowych. Jest pytanie, kogo zobowiązujemy do przygotowania projektu uchwał. Jest kilka uchwał, po pierwsze technika głosowania, po drugie podział mandatów w Komisji Krajowej też jest uchwałą zjazdu podejmowany. W związku z powyższym oczekuję wniosków w tej sprawie. Są jakieś wnioski w tej sprawie, kogo należy upoważnić?

Proszę, w sektorze trzynastym. Proszę włączyć trzynastkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Jest głos?

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 13

Ja miałbym najpierw jedną uwagę do prowadzącego zebranie. Profesor Geremek raz już zwracał uwagę, że wtedy, kiedy głosujemy wniosek formalny, należy dopuścić możliwość wypowiedzenia się za i przeciw. Kilka już takich bardzo ważnych wniosków formalnych zaskoczona sala głosowała bez możliwości zastanowienia się, a wszyscy jesteśmy zmęczeni. Do takich ważnych wniosków należał wniosek o zakończeniu zjazdu, który prowadził do tego, że się rozejdziemy z niczym. I to pytanie, które tu padło, powinno zostać z prezydium zgłoszone jako problem do rozstrzygnięcia, zanim się rozejdziemy. W tej materii teraz chciałbym zgłosić propozycję. Uważam za rzecz konieczną, zanim się w nieporządku rozejdziemy, powołanie Komisji Wyborczej, bo takiej nie ma. Ta, co dotąd działała, została rozwiązana, dostała absolutorium, a zjazd w tej chwili nie dysponuje organem, który byłby w stanie zorganizować trudne wybory.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, tutaj proszę mikrofon drugi, potem trzeci. Proszę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 2

Proponuję, aby Komisja Statutowa w dotychczasowym składzie – ewentualnie można go rozszerzyć – przyjęła na siebie funkcję zorganizowania wyborów, opracowania ordynacji wyborczej.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę, trójka. Proszę, trójka.

ZBIGNIEW BEŁZ

Proszę państwa, ja w sprawie formalnej, ponieważ nie został mój wniosek o złożeniu rezygnacji z pracy w prezydium odczytany, a taki złożyłem jeszcze przed podjęciem przez państwa uchwały o zmianie prezydium. W tym wniosku prosiłem o motywację tego, a ona jest taka, że przez te ostatnie dwa dni, kiedy żeśmy pracowali nad statutem, masę wniosków formalnych i innych nie było dopuszczane przez prowadzących do odczytania. Tak również…[oklaski]. Z tych też również powodów zrezygnował kolega, który już siedzi na sali. Dlatego też zgłaszam wniosek, aby wszelkie wnioski formalne, które dotyczą bieżącej kwestii, były zgłaszane z sali, bezpośrednio – to bardzo ułatwi sprawę wszystkim i sprawy będą wyjaśniane, ponieważ zapadały uchwały w statucie bez żadnego wyjaśnienia, celowo przepuszczane przez prowadzących do głosowania w ten sposób. Dziękuję.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Ale ja oczekuję na razie propozycji w sprawie tego trybu powołania, tylko w sprawie, kto ma opracować ordynację wyborczą i projekt odpowiedniej uchwały.

Proszę, piątka.

MAREK JANAS (?)

Proszę państwa, zaszło chyba znowu nieporozumienie. Istnieje regulamin zjazdu uchwalony przez zjazd. W regulaminie zjazdu – proszę prezydium o spojrzenie – figuruje wyraźnie, że zadaniem Komisji Statutowej jest, po pierwsze, przygotowanie propozycji zmian statutu, i dwa, przygotowanie ordynacji wyborczej na drugą turę. Bo wystarczy spojrzeć do regulaminu, który uchwaliliśmy.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Tak jest, dziękuję za uwagę [oklaski], bo Komisja Statutowa w chwili gdy… Bo ja informowałem się w Komisji Statutowej, czy podejmą to zadanie. Komisja Statutowa stwierdziła, że nie zamierza tego zadania podjąć. Rozumiem, że… sprawdzamy oczywiście…

Proszę, przewodniczący Komisji Statutowej ma głos.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Prezydium Komisji Statutowej

Chciałbym się zwrócić, że będziemy mieli tyle roboty jeszcze ze statutem, że nie będziemy w stanie przygotować ordynacji wyborczej. Tak że bardzo proszę o przegłosowanie.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, proszę o dalsze propozycje w tej sprawie.

Proszę, proszę, szóstka.

GŁOS NIEROZPOZNANY – sektor 6

Proszę państwa, ja uważam, że powinna to jednak zrobić Komisja Statutowa jednak, ponieważ będzie miała dosyć dużo roboty, jestem gotów, powiedzmy, włączyć się do pracy, ponieważ sposób wyboru władz krajowych jest bardzo podobny do wyboru władz regionalnych w Bydgoszczy i znam tę ordynację doskonale i mogę, powiedzmy, się włączyć do pracy w Komisji Statutowej [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

A więc, proszę państwa, ja mam jednak następującą propozycję. Skoro istnieje regulamin, który mówi, że: „Komisja Statutowa składa się z jedenastu osób. Zadania Komisji: a) zebranie propozycji zmian w statucie Solidarności, b) opracowanie i przedłożenie zjazdowi projektu ordynacji wyborczej zgodnego z przyjętym statutem”. W związku z powyższym wydaje mi się, że ponieważ Komisja Statutowa była powołana z przedstawicielstwa wszystkich regionów, a więc będzie jednak najbezpieczniej, kiedy właśnie Komisja Statutowa opracuje zasady ordynacji wyborczej. Uważam, że możemy co najwyżej upoważnić do tego kolegów, że jeżeli któryś nie chce się podjąć tego, to jego region w jego miejsce kogoś innego wstawia do komisji.

W związku z powyższym stawiam następujący wniosek… Znaczy, to będzie bez wniosku, bo jest w regulaminie, więc nie ma po co specjalnie tam dyskutować. Natomiast upoważnimy Komisję Statutową do wymiany składu na wniosek zarządu regionu, z którego pochodzi dany członek Komisji Statutowej, gdyby był przemęczony i nie chciał się tego podjąć.

Taki wniosek proszę o zatwierdzenie. Kto jest za przyjęciem takiego wniosku, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję. Kto się wstrzymał? Dziękuję.

Proszę Komisję Skrutacyjną o wynik.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większością głosów wniosek przeszedł.

[WNIOSKI FORMALNE]

[PD 1kzd_1t_33a_19810910 – 39 minut 58 sekund]

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

W porządku. Następna sprawa, proszę państwa, no napływa mnóstwo wniosków formalnych, w związku z powyższym po kolei będą szły. Mam tutaj cały plik przed sobą.

Wpłynęła następująca uwaga do sposobu prowadzenia obrad, dotyczy wniosku kolegi Leszka Sobieszka, otóż: „Nie można głosować wniosku, na którym delegat zbiera podpisy. Głosowanie takie jest bezsensowne i idiotyczne. W myśl regulaminu obrad wniosek musi być uwzględniony po zebraniu jednej dziesiątej podpisów delegatów. – Podpisał Marian Miąskowski z Regionu Gdańskiego. – W tym konkretnym przypadku jedna dziesiąta wynosi 70 podpisów. Takiej ilości jednak nie zebrano. Wystarczyłoby tylko stwierdzić, że wniosek nie uzyskał wymaganej ilości. Koledzy, trochę więcej operatywności, a będziemy szybciej i lepiej pracowali”. Dziękujemy za apel.

Następnie: „Wnioskuję, by przed wszystkimi głosowaniami…”. Proszę państwa, ponieważ to już dotyczy w zasadzie spraw proceduralnych, których nie będzie, a więc sądzę, że możemy ten wniosek pana Tarńczuka[11] już przekazać następnemu prezydium.

Następnie jest tak – kolega Filipek[12] i Roksela[13], Dolny Śląsk: „Do czasu przygotowania uchwał przez komisję prosimy o udzielenie głosu koledze Sobieszkowi z Gdańska z wystąpieniem, o które się ubiegał w dniu wczorajszym”.

No, wniosek jest formalny. Kto z obecnych jest za udzieleniem głosu koledze Sobieszkowi, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Proszę o wynik Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów opowiedziało się za tym, aby nie udzielać głosu [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, następny wniosek formalny jest taki, jest to apel do delegatów: „Pokażmy, że umiemy zrezygnować z przywileju. Po powrocie do domu kartki na mięso w takiej ilości, jakiej zjedliśmy i zjemy na II turze zjazdu, przekazujemy do zarządów regionów w celu oddania ich na żłobki, przedszkola, szpitale i tym podobne” [oklaski]. Apel zgłosił Jan Moska, Dolny Śląsk.

Proszę państwa, teraz jest taka sprawa – wpłynęły dwa wnioski o zmianę prowadzącego. Z komentarzem o braku kompetencji u kolegi Syryjczyka oraz drugi – o czym? O zamieszaniu. A więc zaraz oddam w związku z tym prowadzenie drugiemu z kolegów, proszę bardzo. No, może kolega Kocjan poprowadzi. Proszę, może kolega Kocjan dalej, ja przekażę dalsze wnioski. Proszę mikrofon przełożyć.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Już zdaje się, że mnie słychać. Ja będę mówił nieco ciszej, a państwo będą też nieco ciszej hałasowali, dotyczy to także galerii, nie tylko dołu. I w ten sposób się zrozumiemy.

Chciałbym zakomunikować państwu, że mamy 26 wniosków formalnych i będziemy po kolei do nich… 26 wniosków formalnych jest bez podpisu osoby upoważnionej, to znaczy przewodniczącego [gwar]. No więc je odrzucamy i uprzedzamy, że mogą być awantury, że jakiś wniosek nie został odczytany, ponieważ te idą na bok i będzie można sprawdzić te sprawy.

Natomiast z podpisami przewodniczących grup delegacji jest jeszcze spory plik. Jest tutaj wniosek z Regionu Gorzowa Wielkopolskiego: „Zgłoszenie do dyskusji w celu wyjaśnienia mojej rezygnacji z pracy w Prezydium Zjazdu. Zbigniew Bełz” [gwar]. Już mówił. Tak, doskonale, to skreślić proszę.

Wniosek formalny: „Wnoszę o złożenie wyjaśnienia rezygnującego członka prezydium”. Chodzi pewnie o… Zaraz, chwileczkę, proszę państwa, zrezygnował w międzyczasie, jak czytaliśmy, jeszcze jeden członek prezydium, mianowicie kolega z Pobrzeża, Bronisław Śliwiński, tak? Więc no nic nie stoi na przeszkodzie, żeby kolega nam wyjaśnił, dlaczego zrezygnował.

Proszę, proszę, przy stanowisku numer dwa. Proszę o mikrofon na stanowisko drugie.

BRONISŁAW ŚLIWIŃSKI

Proszę państwa, jako delegat na zjazd, a tym bardziej członek prezydium, a także ze względu na swoją etykę zawodową jako radcy prawnego nie mogę zrobić nic innego niż to, co zrobiłem. Jakie były ku temu powody?

Rzecz jest bardzo prosta – zgłoszony został przez Komisję Statutową wniosek o zamieszczenie poprawki. Poprawka ta nie była dyskutowana, nie była otwarta dyskusja. Tymczasem przyjęta taka przez zjazd została reguła, że każdy, przepraszam, że tak określę, nawiedzony, który w ostatniej chwili zgłaszał jakąkolwiek poprawkę, było głosowanie nad jej przyjęciem bądź nie. W przypadku poprawki pierwszej narzucone zostało głosowanie zastępcze. Przykro, że tak powiem, może delegatów częściowo obrażę, sytuacja jest podobna jak w Bydgoszczy, gdzie narzucono głosowanie zastępcze. Czyli zastosowano głosowanie nad głosowaniem. Przecież to jest niedopuszczalna historia. A tym bardziej, jeżeli ktoś jeszcze udziela… Jeżeli na przykład taki nawiedzony się sam zgłasza, udzielano mu głosu. Jeżeli inne osoby się zgłaszają w tej kwestii, jest głosowanie. Czyli jest zamykanie po prostu… Dajcie tej mniejszości, jeżeli się nie zgadzacie, niech powiedzą, o co chodzi. Jeżeli poprawki zostały zgłoszone przez Komisję Statutową, i uciąć w ten sposób, przy zastosowaniu tego samego chwytu bydgoskiego, to jest niedopuszczalne. W tej sytuacji musiałem zrezygnować. Dziękuję bardzo [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Kolejny wniosek formalny jest właściwie zapytaniem. Złożył go kolega Krzysztof Turowski z Ziemi Łódzkiej, mandat 14046: „Dlaczego nie było dyskusji nad poprawką”. Poprawka zapewne ta, która dotyczyła niezależności prasy związkowej, w drugim pytaniu: „Co z radiem i telewizją?” Jeśli chodzi o pierwszą kwestię, to jak sobie delegaci przypominają, dyskusja była, natomiast co z ra…

[Brak fragmentu nagrania]

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_33a_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_33b_19810910]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

[oklaski] Kolejny wniosek formalny dotyczy wprowadzenia paragrafu 36a: „W ramach związku działają wszechnice robotnicze, których organizację i finansowanie określają władze związkowe odpowiedniego szczebla”. Jest także uzasadnienie do tego: „Nieumieszczenie w statucie paragrafu o wszechnicach mogłoby oznaczać, że działają one nielegalnie”.

Proszę państwa, ten wniosek jestem zmuszony poddać pod głosowanie. Kto z państwa jest za tym, żeby wprowadzić zmianę w paragrafie 36, proszę o podniesienie mandatu [gwar].

Przyjęliśmy, proszę państwa, wnioski formalne do rozważania, a wnioski formalne wprowadzają ten właśnie element, że wymagają rozpatrzenia, to jest państwa wola. Czyli w takim razie Prezydium Zjazdu… [gwar]. Proszę sekundę poczekać, chwileczkę, naradzimy się…

To znaczy, dopóki nie zostanie postawiony z sali wniosek formalny o nieprzyjmowanie wniosków formalnych, do tego czasu jesteśmy zmuszeni je rozpatrywać, zgodnie z państwa wolą.

Przepraszam, numer pięć, sektor piąty, proszę bardzo.

PAWEŁ NIEZGODZKI

Tak. Proszę państwa, Paweł Niezgodzki, Mazowsze. Chciałem przypomnieć, że Komisja Statutowa poinformowała nas, że nie będziemy już wracać i ja zrozumiałem, że to zostało przez zjazd przyjęte, do raz przegłosowanych poprawek. Po to mamy Komisję Statutową, do której można wszelkie dodatkowe uwagi zgłaszać, kierować, i przedstawi nam to na przyszłej turze. I skończmy z tym przebijaniem się wnioskami [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Tak, dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo.

Jeszcze na stanowisku trzy jest głos, proszę bardzo o udzielenie głosu. Proszę mikrofon na stanowisku trzy.

Niech pani mówi.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Proszę państwa, ja chciałam zaapelować, jako jedna z nielicznych delegatek kobiet apeluję o rozwagę i opanowanie, spokój. Nasze poczynania, poczynania Solidarności niech spełnią oczekiwania naszych wyborców. Cały świat ma zwrócone oczy na nasz zjazd, czas, aby zakończyć już I turę zjazdu i wrócić do naszych wyborców i rodzin, którzy na pewno nie będą szczędzić nam krytycznych uwag za zachowanie się dziś na obradach. Dziękuję bardzo [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Sektor numer 5. Proszę bardzo.

MAREK JANAS (?)

Chciałbym zwrócić uwagę prezydium, że wprowadzenie propozycji zmian statutu pod dyskusję było wnioskiem formalnym tylko na zasadzie takiej, że umówiliśmy się, że w czasie dyskusji statutowej zgłoszone z sali poprawki są wnioskami formalnymi. W normalnym trybie taka propozycja nie jest nigdy wnioskiem formalnym, a prezydium ma obowiązek zgodnie z regulaminem prowadzić obrady zgodnie z porządkiem obrad. Dyskusję statutową skończyliśmy, zatwierdzając ostatni paragraf. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. W tej kwestii jesteśmy zgodni, ponieważ w istocie od podjęcia tamtej decyzji wnioski dotyczące statutu są już nieformalne.

Trzynasty numer ma głos.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chciałem apelować do prezydium, żeby przerwało ten strajk włoski. Proszę o danie głosu Komisji Uchwał i Wniosków, żeby przedstawiła wnioski i uchwały, które powinniśmy jeszcze przegłosować, i skończmy na tym zjazd [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Zaraz zwrócimy się z tym do Komisji Uchwał i Wniosków. Widzę, że jeszcze nie są gotowi, tymczasem ze stanowiska 7… [gwar, okrzyki: „Są, są”].

A, przepraszam bardzo, nie dostrzegłem, proszę bardzo. Komisja Uchwał i Wniosków ma głos.

[DYSKUSJA NAD DEKLARACJĄ O PODSTAWOWYCH CELACH ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_1t_33b_19810910 – 5 minut 4 sekundy]

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Dziękuję za udzielenie nam głosu. Czytam po raz wtóry tekst zamieszczony na odwrotnej stronie dostarczonych państwu materiałów, który został przygotowany w oparciu o dwadzieścia siedem zgłoszonych poprawek. Czytam tekst: „I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« stwierdza, iż naród polski stanął obecnie wobec konieczności podjęcia gigantycznego wysiłku dla podźwignięcia kraju z upadku spowodowanego dotychczasowym sposobem rządzenia. W sytuacji tej rola PZPR jako przewodniej siły politycznej społeczeństwa w budowie socjalizmu musi zostać jasno określona, tak aby jej sprawowanie nie doprowadziło do nowej katastrofy narodowej. Praca nad uzdrowieniem systemu społecznego i gospodarczego musi być w tej sytuacji głównym zadaniem związku. Koniecznym jest jak najszybsze uwolnienie Polaków od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa oraz zapewnienie Polsce demokracji i praworządności. NSZZ »Solidarność« będzie kontynuować działania w tym zakresie.

Tak więc dla poprawy stanu gospodarczego związek będzie przede wszystkim zmierzał do wprowadzenia reformy opartej na pełnej samodzielności samorządnego przedsiębiorstwa i likwidacji nomenklatury. Dla zaopatrzenia ludności w chwili obecnej dążyć będzie do ustanowienia właściwej społecznej kontroli nad jej produkcją, podziałem i cenami artykułów konsumpcyjnych, a także nad rozdziałem przysyłanych darów i leków.

Solidarność walczyć będzie o wprowadzenie demokratycznego systemu społecznego poprzez przeprowadzenie wolnych wyborów do Sejmu i rad narodowych, o pełną realizację prawa do prawdy i sprawiedliwości. Prawda wymaga społecznej kontroli środków masowej informacji oraz odkłamania polskiej szkoły i kultury. Sprawiedliwość łączy się z koniecznością zapewnienia równości wobec prawa, uwolnienia ludzi więzionych za przekonania oraz trwałej obrony przed represjami za działalność wydawniczą i związkową.

I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« stwierdza, że bez skutecznego przeprowadzenia powyższych działań niemożliwe jest podźwignięcie Polski z upadku. Napotykają one jednak na ciągły opór władz niweczący najlepsze inicjatywy społeczne. Przedłużanie się tej sytuacji grozi dalszym pogłębianiem kryzysu i wielkim wybuchem gniewu. Dla dobra Polski, a także krajów połączonych z nią więzami ekonomicznymi i politycznymi konieczne jest więc, aby o sprawach reform społeczno-gospodarczych mogli decydować najlepsi obywatele. Powinni oni zostać wyłonieni w wyborach przeprowadzonych według ordynacji rzeczywiście zaakceptowanej przez naród. Dla dobra Polski, dla dobra całego narodu z raz obranej przez nas drogi nie możemy zawrócić”. Tak wygląda tekst po poprawkach.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, może bym proponował teraz porównanie obu tekstów przez chwilę. Celem tej uchwały jest zakończenie pierwszej części zjazdu deklaracją o podstawowych celach związku. Oczywiście ma być to tekst niezwykle zwięzły, lapidarny i przygotowany w formie przemawiającej do bardzo szerokich rzesz społeczeństwa. Stąd taka daleko idąca dbałość o nadanie mu określonego kształtu, co znalazło wyraz w zróżnicowanej formie obu tych dokumentów. Oczywiście dokument ten nie może wyprzedzać przygotowywanego programu związku. Dlatego też komisja, spełniając te założenia, nie uwzględniła kilku poprawek, jakie zostały do tego tekstu wniesione. Proponowałbym – jeśli wnioskodawcy, po ewentualnym wstępnym głosowaniu tego tekstu, będą chcieli w dalszym ciągu podtrzymywać swoje poprawki – żeby po prostu udzielić im głosu. A na razie wnioskuję o generalne przegłosowanie wyboru pomiędzy wariantami na państwa stronie wierzchniej i tego tekstu, który przed chwilą był przeczytany po raz drugi.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Zanim przystąpimy do głosowania, uwagi zapewne mają koledzy ze stanowiska dziewiątego i trzynastego.

Proszę stanowisko dziewiąte.

RYSZARD KOŚCIESZA-KUSZŁEYKO

Ja chciałem państwa poinformować, że w oryginalnej wersji tego tekstu na końcu było jeszcze jedno zdanie. Zdanie to napisałem dlatego, ponieważ sądzę, że deklaracja tego typu powinna wyraźnie zaakcentować, że robimy porządki na swoim podwórku, a nie chcemy psuć czy też naprawiać czegoś poza granicami kraju. Uważam… raczej jest to jednak pewna wątpliwość. Otóż cały tekst uchwały dotyczy sytuacji wewnątrz kraju, natomiast to zdanie dotyczy sytuacji zewnętrznej. Proponuję, ażeby państwo w głosowaniu rozstrzygnęli, czy to zdanie ze względu na spójność tekstu powinno być dołączone. Czytam zdanie, na końcu: „I Zjazd Krajowy NSZZ »Solidarność« podtrzymuje ponadto dotychczasowe stanowisko związku w sprawie nienaruszania układu sojuszy międzynarodowych i polityki zagranicznej państwa”.

Jeśli państwo uważają, że tekst tej poprawki jest niespójny z całością, wobec tego tego zdania nie będzie [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Wrócimy do tego zdania.

Ze stanowiska trzeciego kolega, proszę. Trzynastego…

JAN WASZKIEWICZ (?)

Chciałem wnieść… Trzynastka?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Trzynastkę proszę…

GŁOS NIEROZPOZNANY [J. Waszkiewicz?]

Chciałem prosić o odczytanie również naszego projektu, dlatego że tekst słuchany brzmi inaczej niż to, co się ogląda. Trzeba porównać dwa teksty odczytane.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę bardzo. Czy mam odczytać tekst? Czy mam odczytać tekst, który macie państwo w zwariantowanej formie w swoich materiałach? Rozumiem, że mam to zrobić, tak? Proszę o decyzję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Najpierw zapytamy delegatów, czy tekst, który Region Dolnośląski złożył do Komisji Uchwał i Wniosków, ma być czytany, czy też nie. Kto jest za czytaniem, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję, proszę o podniesienie. Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisji Skrutacyjnej.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw czytaniu tego tekstu.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Teraz do delegatów zwracam się z następującym pytaniem – czy w zaproponowanym tekście uchwały umieścimy zdanie zaprezentowane przez delegata z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego? Kto jest za umieszczeniem tego zdania, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny, proszę o uniesienie mandatu. Dziękuję.

Proszę o werdykt komisji…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest przeciw umieszczaniu tego zdania.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Jeszcze mamy…

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

To jest wniosek komisji.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Jeszcze mamy dwa głosy i to będą ostatnie głosy w tej części.

Głos ze stanowiska piątego, proszę bardzo.

MICHAŁ ORLICZ

Orlicz, Jelenia Góra. Wydaje mi się, że brakuje tutaj jednego, chyba tylko jednego wyrazu: „Sprawiedliwość łączy się z koniecznością obrony ludzi więzionych za przekonania i represjonowanych za działalność polityczną, wydawniczą i związkową”. Proponuję dopisać słowo „polityczną”. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

To jest w jednej z poprawek [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy przedstawiciel Komisji Uchwał i Wniosków może udzielić…

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Oczywiście. Bym proponował, abyśmy w tej chwili przedyskutowali kolejne poprawki, które nie zostały umieszczone, do czego komisja jest przygotowana.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Tak, rozumiem.

Proszę stanowisko sześć.

ANTONI BOROWSKI

Antoni Borowski. Elbląg. Proszę państwa, obserwacja przebiegu dyskusji nad statutem i dzisiejsza, te ciągłe poprawki, które wnosimy, wskazują najlepiej na to, że powinniśmy tę deklarację, o której mówimy, odłożyć do drugiej części zjazdu. Naprawdę jest możliwość przemyślenia i uchwalenia tego w programie. Nic na tym Solidarność nie straci. To jest tylko kilkanaście dni.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Dziękuję.

Zanim przystąpimy do głosowania, jeszcze jeden wniosek, który nam, jak sądzę, uporządkuje dyskusję: „Proszę o zaniechanie dziś głosowania dalszych wniosków formalnych”. Pan Grzegorz Palka z Ziemi Łódzkiej [oklaski]. Kto jest za wnioskiem, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za wnioskiem.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

A zatem wracamy do sprawy uchwały. Ja miałem pytanie do przedstawiciela: czy wstawienie słowa „politycznej” w jakimś sensie zmienia ten tekst, czy zmienia sens akapitu?

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Podkreśliłem już, że słowo to stanowi jeden z wariantów, które w chwili obecnej przez komisję mogą być dyskutowane. Czy mam rozpocząć tą dyskusję?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Spróbujemy rozstrzygnąć to od zaraz. Kto z państwa jest za umieszczeniem w tekście słowa „politycznych”, ale przedtem poproszę o odczytanie całego zdania bez tego słowa i z tym słowem, żebyśmy mieli pogląd na to.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Czytam całe zdanie: „Sprawiedliwość łączy się z koniecznością zapewnienia równości wobec prawa, uwolnienia ludzi więzionych za przekonania oraz trwałej obrony przed represjami za działalność wydawniczą i związkową”. W nowej wersji ma ono przybrać brzmienie: „Sprawiedliwość łączy się z koniecznością zapewnienia równości wobec prawa, uwolnienia ludzi więzionych za przekonania oraz trwałej obrony przed represjami za działalność polityczną, wydawniczą i związkową”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Kto z państwa jest za umieszczeniem słowa „polityczną”, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciw? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest za określeniem słowa „polityczną”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Kto z delegatów jest za przyjęciem uchwały z poprawką, jaką przegłosowaliśmy, proszę o uniesienie mandatów.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa, chciałbym zwrócić uwagę na jedną sprawę – że mamy trzy warianty tejże deklaracji. Proponowałbym najpierw…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

A!

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

…pomiędzy wariantami, a później dopiero… [gwar].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Tak, to rzeczywiście zupełnie zmienia sytuację. Zapoznaliśmy się z jednym wariantem dopiero. W takim razie… no… [gwar]. Dolnośląski czytany nie będzie, to już wiemy, natomiast będziemy musieli się zapoznać z wariantem drugim. Kto z koleżanek i kolegów delegatów jest za zapoznaniem się z wariantem drugim? Bo ja rozumiem, że są protesty. Kto jest przeciw zapoznaniu się z wariantem drugim? Dziękuję. Kto wstrzymał się od głosowania?

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Proszę państwa, halo. Naprawdę nie wiadomo, co było głosowane teraz. Prosimy o spokój!

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o spokój. Szum jednak nie pomaga. Rzeczywiście wszyscy w kościach trochę czujemy i szumi trochę w głowach. Proszę państwa, głosowaliśmy, czy czytany będzie drugi wariant uchwały, to znaczy chodzi o to, że pierwszy wariant ja poddałem nierozważnie pod głosowanie, nie wiedząc, że istnieje jeszcze wariant drugi i trzeci. Co do wariantu śląsko-dąbrowskiego wiemy już, że nie będzie czytany, ponieważ to było przegłosowane. Chodzi o to, żebyście państwo zechcieli odpowiedzieć, czy ma być czytany wariant drugi, który pozostał, i tę kwestię stawiam pod głosowanie. Kto jest za tym, żeby odczytać wariant drugi? Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu, żeby czytać wariant drugi.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Zatem poddaję pod głosowanie przeczytaną uchwałę z poprawką co do słowa: „polityczną”. Kto z delegatów jest za przyjęciem tej uchwały, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Ponieważ delegaci zapoznali się z wszystkimi wariantami…

Proszę o werdykt, przepraszam.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość delegatów jest za przyjęciem tej właśnie deklaracji [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

I w ten sposób rozstrzygnęliśmy ten problem [gwar]. Proszę państwa, odpowiedź, że zdecydowana większość delegatów jest za tym tekstem uchwały, odpowiada na nasze zagadnienie. Inne warianty już nie mogą wchodzić w grę [gwar].

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków o kontynuowanie.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Został mi dostarczony jeszcze komunikat przed chwilą, który odczytam: „W związku z tym, że sprawa więźniów politycznych jest rozpatrywana w deklaracji o podstawowych celach związku we właśnie uchwalonej uchwale, komisja wyraża pogląd, że projekt uchwały dotyczącej Komitetów Obrony Więzionych za Przekonania powinien być rozpatrywany przez zjazd w II turze obrad”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Mam pytanie do Komisji Uchwał i Wniosków: Czy są jeszcze jakieś uchwały, których przegłosowanie jest konieczne w dniu dzisiejszym? Jest jeszcze? Proszę bardzo o poinformowanie zjazdu.

[DRUGIE CZYTANIE UCHWAŁY W SPRAWIE REGLAMENTACJI

ARTYKUŁÓW DEFICYTOWYCH]

[PD 1kzd_1t_33b_19810910 – 22 minuty 13 sekund]

GŁOS NIEROZPOZNANY

Jest to drugie czytanie uchwały w sprawie reglamentacji [gwar]. W sprawie reglamentacji.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

„Związek nasz wyznaje i stosuje w praktyce zasadę równości praw obywateli, dlatego nie może godzić się na uzależnianie norm reglamentacji artykułów deficytowych od gospodarczego czy politycznego znaczenia województwa. I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« domaga się kategorycznie, by władze wprowadziły jednolite normy przydziału tych artykułów w całym kraju. Odstępstwa od tej zasady w przypadkach uzasadnionych względami środowiskowymi muszą być uprzednio uzgadniane z Komisją Krajową w porozumieniu z zarządem regionalnym. Zjazd Delegatów”.

W tym momencie mam jeszcze prośbę, aby dopuścić do głosu kolegę z Regionu Dolnego Śląska, który by uzasadnił konieczność uchwalenia takiej uchwały, ponieważ wielu delegatów składało zastrzeżenia nie co do treści, a co do zasadności podejmowania w ogóle takiej uchwały. Proszę pana przewodniczącego o udzielenie głosu przedstawicielowi Regionu Dolny Śląsk.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Udzielam głosu przedstawicielowi z Dolnego Śląska i jednocześnie proszę przedstawiciela Komisji Uchwał i Wniosków o przygotowanie wniosku w sprawie komunikatu, który został odczytany ostatnio. Mam wrażenie, że tu chodzi o podanie tej wiadomości do akceptującej wiadomości zjazdu, wobec czego trzeba będzie to zatwierdzić.

Proszę, przedstawiciel Dolnego Śląska.

STANISŁAW HUSKOWSKI

Moje nazwisko Stanisław Huskowski, numer mandatu 07027. Ja rozumiem, że sprawa reglamentacji jest sprawą niezmiernie skomplikowaną i że nie można sobie tak ad hoc, przy pomocy jednej prostej uchwały całej tej sprawy pominąć. Uważam, że ten temat powinien być poruszony przez odpowiedni zespół tematyczny i włączony powinien zostać do programu związku, uchwalanego na drugiej części I Zjazdu.

Jednocześnie chciałbym powiedzieć, dlaczego mimo tych zastrzeżeń zdecydowałem się wnieść ten projekt pod głosowanie. Ponieważ w naszym regionie, podobnie, jak sądzę, w niektórych innych regionach, które są szczególnie poszkodowane co do ilości reglamentowanych towarów – np. 10 paczek papierosów miesięcznie, w innych regionach bywa, że 20 – w naszym regionie istnieją silne napięcia w wielu zakładach pracy i kilka zakładów ogłosiło, że po tej pierwszej części zjazdu rozpocznie strajk. W kopalni Rudna dwukrotnie doszło do krótkich strajków właśnie z tego powodu.

Uważam, że jeżeli wrócimy z niczym, w ogóle nie poruszając tej sprawy na zjeździe, wrócimy do swoich regionów, spotkamy się z silnymi pretensjami, że tak ważna sprawa, która boli wielu bardzo ludzi, nie została w ogóle poruszona. W związku z czym proponuję, żeby przyjąć tę uchwałę z mocą obowiązującą niejako do drugiej części zjazdu, kiedy ten temat pogłębimy i rozszerzymy. Dziękuję [oklaski].

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę pana przewodniczącego…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Chwileczkę.

Ja chciałbym poprosić do konsultacji jakiegoś eksperta, żeby zechciał nam podpowiedzieć, czy możemy w takim trybie to załatwić. Poproszę tam z grona ekspertów kogoś, kto, że tak powiem, siedzi w zagadnieniu.

Tymczasem proszę przedstawiciela Komisji Wniosków i Uchwał o… [gwar]. Chwileczkę, od dawna oczekuje na głos koleżanka z sektora pierwszego.

Ma pani głos, proszę bardzo.

KRYSTYNA RUCHNIEWICZ[14]

Krystyna Ruchniewicz, Gdańsk. Mam pytanie do prezydium: kto upoważnił Komisję Uchwał i Wniosków do decydowania, która z uchwał jest ważna, a która nie. Proszę państwa, podjęliśmy uchwałę o historii, podjęliśmy uchwałę o wychowaniu młodzieży, nam jeszcze chodzi o system edukacji narodowej. Złożyliśmy tekst – popierany przez zjazd – naszej walki o system edukacji narodowej. To jest sprawa bardzo ważna, bardzo pilna. Oświata polska w tej chwili funkcjonuje na ustawie z [19]61 roku; dopóki nie zmienimy ustawy o systemie edukacji narodowej, do tej pory będą w dalszym ciągu kłamać w szkole. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Z tym że, proszę państwa, umówmy się, że wystąpień choćby z cieniem partykularyzmu to już tutaj nie będzie. Także wystąpień branżowych, zawodowych i temu podobnych. Natomiast w istocie ktoś musi decydować o randze, o ciężarze gatunkowym wniesionej ustawy, i takim ciałem najwłaściwszym jest Komisja Uchwał i Wniosków; inaczej byśmy po prostu nie rozstrzygnęli tej kwestii.

Czy Komisja Uchwał i Wniosków jest gotowa już ? Proszę bardzo.

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Komisja Uchwał i Wniosków, żeby nie blokować pracy później zespołowi programowemu, uznała, że ta propozycja uchwały nie jest tak pilna i nie musi być załatwiana w pierwszej części naszego zjazdu. I dlatego ta uchwała jest dekretowana do Komisji Programowej, żeby była przedstawiona w drugiej części zjazdu.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy wniosek można postawić jakiś?

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Wniosek taki, że komisja zdecydowała tę uchwałę przekazać Komisji Programowej, żeby była rozpatrywana w drugiej części zjazdu, jako uchwała, która nie jest aż tak pilna, żeby musiała być w pierwszej części rozpatrywana.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Czy Komisja Uchwał i Wniosków ma jakieś inne gotowe uchwały, które moglibyśmy przegłosować?

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

Tak.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę.

[UCHWAŁA – APEL DO ZARZĄDÓW REGIONÓW

W SPRAWIE RATYFIKACJI STATUTU]

TADEUSZ MATUSZYK – przewodniczący Komisji Uchwał i Wniosków

To jest pierwsze czytanie: „W związku z wymogami paragrafu 18 ustępu 9 statutu, dotyczącymi prawomocności uchwał o zmianach w statucie i koniecznością ich ratyfikacji, I Zjazd Delegatów zwraca się niniejszym do wszystkich zarządów regionalnych:

1. Zjazd zobowiązuje zarządy regionalne do odbycia w terminie do 24 września bieżącego roku zebrań w celu omówienia zmian w statucie i ich ratyfikacji.

2. Zjazd apeluje do zarządów regionalnych o ratyfikację całości nowego statutu.

3. Zjazd zobowiązuje zarządy regionalne do przesłania do sekretariatu KKP dokumentów dotyczących ratyfikacji natychmiast po tych zebraniach.

4. Zjazd zobowiązuje sekretariat KKP do przedstawienia podczas II tury zjazdu informacji o trybie i sposobie ratyfikacji z podaniem liczby zarządów i liczby członków tych regionów, które nowy statut ratyfikują”. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Dotąd się umówiliśmy, że ktoś, kto ma jakiekolwiek uwagi do tego lub chciałby coś tam wnieść, zmienić itd., zgłasza się do stolika Komisji Uchwał i Wniosków i wspólnie opracowują. To jest formalna sprawa. Czy są jakieś uwagi zasadnicze do tego, co zostało odczytane? Nie widzę. Od dawna oczekują na głos dwa sektory.

Sektor trzeci ma głos, proszę bardzo.

JACEK JERZ

Jacek Jerz, Ziemia Radomska. Mam uwagę zasadniczą do przed chwilą tutaj tego, co usłyszeliśmy, a mianowicie, że Komisja Uchwał i Wniosków decyduje, która uchwała jest ważna, która nie. Mianowicie wydaje mi się, że jeżeli jakaś uchwała była już raz czytana, mamy ją na świeżo w pamięci, nie jest celowe przesuwanie jej na II turę. W każdym razie można bez, powiedzmy, długiej straty czasu poddać ją pod głosowanie i mieć tę sprawę z głowy. I to się tyczy sprawy, którą poruszyła pani z tamtego mikrofonu, jak również stanowiska zajętego arbitralnie przez Komisję Uchwał i Wniosków odnośnie sprawy Komitetów Obrony Więzionych za Przekonania. Proszę albo się zwrócić do walnego zjazdu o decyzję w tej sprawie, albo poddać to pod głosowanie – sprawę każdy zna. Po co odkładać to tak długi okres czasu i potem ponownie dyskutować. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Tak, dziękuję. Ja nie przywykłem do komentowania, ale w tym przypadku jestem zmuszony do krótkiego komentarza. Otóż, proszę państwa, nie chodzi o to, żebyśmy mieli uchwały z głowy, ale chodzi o to, żeby te uchwały były z treścią, dobre, przemyślane i żeby nie był to knot po prostu. Wiemy, że… [oklaski]. Siedzimy tutaj bez jedzenia i w gruncie rzeczy bez przerwy niemalże już bardzo wiele godzin i sądzę, że już percepcja nie jest już tak dobra i nie jesteśmy już tak sprawni, żeby móc pracować nad tym. Stąd wydał mi się tamten wniosek godny uwagi.

Proszę, ze stanowiska pierwszego pani ma głos. Pewnie mnie zaatakuje.

KRYSTYNA RUCHNIEWICZ

Jeszcze raz Krystyna Ruchniewicz, Gdańsk. Szanowni delegaci, oświata polska prosi was o pomoc. Zwracam się do was delegatów, jako do rodziców – pomóżcie oświacie! W dalszym zakłamaniu będą chowane wasze dzieci, jeżeli zjazd nie poprze naszych starań o ustawę o systemie edukacji narodowej. Weszliśmy w nienormalny okres szkolnictwa; rozpoczął się rok szkolny bez podręczników i z zakłamaną historią. A w ogóle tekst tej uchwały nie został państwu odczytany, więc jak przewodniczący może twierdzić, że on jest niedopracowany [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Jestem zmęczony, ale pamiętam, że nic takiego nie powiedziałem, ale może…

Proszę, ze stanowiska trzeciego. Przepraszam, przepraszam, mam zapisane stanowisko dziewiąte, ale widzę, że ktoś tam już odstąpił od tego, więc stanowisko trzecie proszę uruchomić.

ANDRZEJ PORAWSKI

Andrzej Porawski, Wielkopolska. Proszę państwa, przypominam sobie, że było takie uzgodnienie, że te uchwały, które mogą mieć związek z programem działania naszego związku, który ma być opracowany w pełni w drugiej części naszego zjazdu, miały być konsultowane z Komisją Programową, i te z nich, które mają związek z programem, powinny być na razie odłożone. Dlatego że w tej chwili, w szóstym dniu obrad jesteśmy bardzo zmęczeni. Być może ta uchwała będzie coś zamykać dla przyszłego programu, nikt z nas nie mówi, że spraw oświaty my nie poruszymy w programie – one tam będą z całą pewnością poruszone. I dlatego nie ma chyba sensu upierać się załatwiać maksymalną ilość uchwał akurat dzisiaj. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę, ze stanowiska piętnastego tam od dawna czeka pan. Proszę bardzo.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Chciałem zwrócić uwagę, że wbrew pozorom sprawa edukacji narodowej nie jest sprawą branżową, a jest sprawą całego narodu, całego społeczeństwa. I mam wrażenie, że pan przewodniczący chyba chodził do szkoły, a jeśli nie, to będą chodziły jego dzieci względnie wnuki i w przyszłości chyba tok naszych obrad będzie bardziej sprawny dzięki temu niż obecnie. Dziękuję [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Rozumiemy.

Ze stanowiska pierwszego w dalszym ciągu oświata, proszę bardzo.

KRYSTYNA RUCHNIEWICZ

Proszę państwa, dlaczego tak ważny w tej chwili jest problem oświaty. Przede wszystkim sprawa jest w Sejmie i jeżeli my w tej chwili nie podejmiemy uchwały, staniemy przed faktem dokonanym, że nasze dzieci dostaną kartki na miejsce w przedszkolu i na miejsce w szkole. Już mają w tej chwili kartki na podręczniki, na zeszyty, a teraz będą miały kartki na to, jak mamy je uczyć i czy będą się w ogóle uczyć [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, mamy jeszcze… [gwar]. Ja udzielę głosu oczywiście, ale ponieważ mamy w temacie dnia, w programie… [gwar]. Chwileczkę, proszę mi nie przeszkadzać! Spokój tutaj obowiązuje. W sprawie żywności mamy uchwałę. Sądzę, że tutaj wniesie bardzo wiele nowego głos kolegi Rulewskiego, który od dawna się o ten głos domaga.

Proszę bardzo… Jeszcze chwilę poczeka. Proszę stanowisko szóste, Jan Rulewski.

JAN RULEWSKI

Proszę państwa, jako pełnomocnik KKP do spraw żywności informuję, że 3 września podpisano porozumienie z kilkoma ministrami na temat w ogóle poprawy sytuacji żywnościowej, znaczy działań na rzecz poprawy sytuacji żywnościowej, i w punkcie 6 tego porozumienia jest ujednolicenie, począwszy od października, systemu sprzedaży, zwłaszcza używek, na terenie wszystkich województw. Chciałem zaakcentować słowo „ujednolicenie” – proszę nie wyobrażać sobie, że ujednolicenie to będzie zrównanie, na przykład w zakresie zaopatrzenia w papierosy. To zaopatrzenie podyktowane jest kilkoma kryteriami, m.in. Region Śląski spala więcej papierosów, regiony w ogóle przemysłowe niż regiony rolnicze, gdzie występuje bardzo duża ilość kobiet zatrudnionych w rolnictwie, o znacznie mniejszym popycie na papierosy. Zatem ujednolicenie nie będzie zrównaniem. Również zaopatrzenie tłuszczu, zwłaszcza smalcu, takie regiony, jak Śląsk jest większe niż inne tereny rolnicze. Ponadto informuję, że w pracach zespołu 6 „Rynek – ceny – płace” przewidziany jest segment spraw związanych z reglamentacją żywności oraz przemysłowych artykułów powszechnego użytku. W tym świetle uważam, że podejmowanie tej uchwały za nieaktualne.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Stanowisko drugie proszę.

[PD 1kzd_1t_33b_19810910 – 38 minut 53 sekundy]

LECH SOBIESZEK

Bardzo dziękuję.

Proszę państwa, mam troje małych dzieci, do czwartej klasy chodzi syn, do trzeciej córka i do pierwszej w tej chwili poszła córka. Jest problem, to też jest mój problem, tak samo jak i państwa. Jest problem ogólny – przez 35 lat jest tyle zaniedbania, tyle krzywd wyrządzono narodowi polskiemu, że po prostu w głowie się nie mieści. Proszę wyobrazić sobie, do jakich tragedii dochodzi w rodzinach po prostu na bazie trudności gospodarczych; dochodzi do strasznych tragedii – małżeństwa się rozchodzą, kłócą się, to jest problem, który trzeba poruszać i jest wiele takich spraw. Ale nigdy nic nie zostanie poruszone w ten sposób, jeżeli za każdym razem waszemu koledze – nie wiem, czy jestem waszym kolegą, czy nie zjazdowym – zamykacie gębę po prostu. To jest po prostu niemożliwością ludzką. Po to powstała chyba Solidarność, żeby była jakaś ta praworządność, a nie po to, żeby ludzi gnoić tylko dlatego, że mają nazwisko jakieś, że mają takie same imię…[oklaski]. Dziękuję bardzo.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuje bardzo.

Stanowisko dziesiąte proszę.

PIOTR STOMMA

Stomma, Mazowsze. Z przykrością muszę wystąpić z następującą sprawą – chcę stwierdzić, że uchwała, ta mała deklaracja nasza programowa, została podjęta w sposób nieważny, w trybie unieważniającym ją. Uzasadnienie jest następujące: przedwczoraj ustaliliśmy, że chcemy otrzymać od komisji wnioskowej, Komisji Uchwał i Wniosków dokument o charakterze wstępnego programu ujętego w formie krótkiej, w punktach. Otrzymaliśmy w efekcie projekt, który jest przyciężką deklaracją, niedowarzoną deklaracją o charakterze politycznym, w której znajdują się stwierdzenia absurdalne, np. proszę państwa, zdanie: „dla dobra Polski, a także krajów połączonych z nią więzami ekonomicznymi i politycznymi” konieczne jest to i tamto. Proszę państwa, nie uszczęśliwiajmy na siłę naszych sąsiadów, a jeśli już chcemy ich uszczęśliwiać, to zaprośmy ich tutaj, razem będziemy się uszczęśliwiać, bo tego typu zdania dają pole do tego typu spekulacji.

Poza tym stwierdzenia typu „najlepsi obywatele”, „rzeczywiście zaakceptowanej”, „prawdziwa prawda” i masło maślane, to są sformułowania z minionego okresu; nie widzę żadnego powodu, żebyśmy używali tego typu sformułowań.

Jako niedowarzone, o wątpliwej wymowie politycznej należy traktować też zdanie ustawiające PZPR w naszym systemie. Jest to prowokowanie pewnych zapisów ustawowych, które nie wiem, czy wypadną po naszej myśli. Jeśli to robić – ja jestem za tym, żeby ustawić PZPR w tym systemie – to róbmy to świadomie, a nie przy okazji jakiegoś dokumentu, który miał być przeznaczony zupełnie innemu celowi.

Powtarzam wniosek – należy uznać ten dokument za inny niż ten, do którego skonstruowania upoważniliśmy Komisję Uchwał i Wniosków. A w związku z tym uważam, że delegaci zostali wprowadzeni w błąd i uchwałę należy unieważnić albo nie można tego nazywać tą deklaracją, z którą występowaliśmy. Uważam, że sprawa jest bardzo poważna [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję. Dziękuję.

Proszę o mikrofon! Proszę o skontaktowanie się z Komisją Uchwał i Wniosków – może wspólnie coś zaradzicie. Ja mam do delegatów jedno pytanie i jedną propozycję – zechciejcie koledzy chwilę przy mikrofonach poczekać, ja za chwilę będę udzielał głosu – pytanie jest następujące: czy wobec wyjaśnienia Rulewskiego będziemy głosowali uchwałę w sprawie żywności? Kto z delegatów jest za tym, żeby głosować tą uchwałę, proszę o podniesienie mandatów. Kto jest przeciwny głosowaniu tej uchwały, proszę o podniesienie mandatu. Dziękuję.

Proszę o werdykt.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowano przeciw.

[DYSKUSJA DOTYCZĄCA UCHWAŁY W SPRAWIE OŚWIATY]

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Propozycja natomiast jest taka, żeby uchwałę w sprawie oświaty, po prostu żeby dokonać pierwszego czytania uchwały w sprawie oświaty i potraktować ją do załatwienia w drugiej części zjazdu, jako że to jest niezwykle istotna sprawa i nie jest Komisja Uchwał i Wniosków, no nie było pierwszego czytania, przesunie nam się to w czasie. To jest propozycja. Czy państwo zgadzacie się z taką propozycją? Jeśli tak, to proszę dać mi znać uniesieniem mandatu. To znaczy jesteście państwo przeciwni, tak? Proszę o uniesienie mandatów, kto jest przeciwny.

Proszę państwa, wyjaśnię raz jeszcze – propozycja jest taka, żeby dokonać pierwszego czytania uchwały w sprawie oświaty, natomiast przyjąć uchwałę w drugiej części zjazdu; to znaczy odczytać tę uchwałę po prostu. Kto jest za takim rozwiązaniem, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. A kto jest przeciwny? Bo to jest też istotne.

Proszę państwa, jeszcze raz powtórzę. Zaraz będziemy udzielali głosów w dyskusji. Rzecz polega na tym, że było cztery głosy w sprawie przygotowania przyjęcia przez zjazd uchwały w sprawie oświaty. W związku z tym, że nie było jeszcze pierwszego czytania, po którym następują poprawki, jest propozycja, żeby dokonać pierwszego czytania dzisiaj i na tym poprzestać, natomiast uchwałę z poprawkami przyjąć w drugiej części zjazdu. O to pytałem tych, którzy nie rozumieli.

To znaczy, kto jest za tym, żeby przyjąć dzisiaj uchwałę w sprawie oświaty, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny temu, żeby dzisiaj przyjmować?

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną. Dziękuję państwu.

MARIA TARNAWSKA – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość głosów za.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę Komisję Uchwał i Wniosków o przygotowanie uchwały w sprawie oświaty do pierwszego czytania. Głos ma kolega…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Ale już jest gotowa.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę?

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Jest gotowa.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Jest gotowa. Proszę czytać.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Projekt uchwały w sprawie oświaty i wychowania: „I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« uznaje kształcenie i wychowanie młodego pokolenia Polaków w duchu wolności i sprawiedliwości za gwarancję prawidłowego rozwoju społeczeństwa.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_33b_19810910]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_34_19810910]

[Brak fragmentu nagrania]

…zarządzanie oświatą instytucjonalną oraz stosowanie współczesnych wymagań, wysoki poziom bazy materialno-finansowej”. Autorem tego projektu jest pani Danuta Nowakowska z Regionu Gdańska. Jest również druga, powiedziałbym, wersja tejże samej uchwały. Jeśli można to odczytać?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Za chwileczkę, jeszcze mam komunikat.

Proszę państwa, przegłosowaliśmy, że załatwiamy tylko statut i uchwały, więc dyskusję z sali zamykam w tym miejscu. Proszę państwa, naprawdę można z sali dyskutować tylko wtedy, kiedy jest luka, kiedy Komisja Uchwał i Wniosków nie jest przygotowana do czytania.

Proszę o odczytanie drugiego wariantu uchwały.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Uchwała: „I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność«, traktując oświatę i wychowanie młodego pokolenia Polaków jako gwarancję prawidłowego rozwoju społecznego w duchu wolności i sprawiedliwości, domaga się od władz państwowych podjęcia natychmiastowych działań w kierunku wypracowania i wprowadzenia w życie w roku szkolnym 1982/[19]83 nowej ustawy o systemie edukacji narodowej. Ustawa ta winna uzyskać szeroką akceptację społeczeństwa, musi więc ona zapewniać warunki do rozwijania pełnej swobody myśli w procesie nauczania i wychowania, szeroki udział społeczeństwa w samorządnym zarządzaniu szkolnictwem oraz głoszenia pełnej prawdy dziecku polskiemu o jego kraju, narodzie, państwie i historii. Zjazd Delegatów” [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, przyjmiemy taką procedurę. Teraz przegłosujemy, który wariant bardziej państwu odpowiada i potem ewentualne przyjmiemy uwagi do tego wariantu. Zatem kto z państwa jest za wariantem pierwszym uchwały, proszę o podniesienie mandatów. Kto jest za wariantem drugim w takim razie? Dziękuję bardzo, dziękuję.

Proszę o powtórne przeczytanie wariantu drugiego i będziemy zgłaszali do niego uwagi.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę bardzo: „I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność«, traktując oświatę i wychowanie młodego pokolenia Polaków jako gwarancję prawidłowego rozwoju społecznego w duchu wolności i sprawiedliwości, domaga się od władz państwowych podjęcia natychmiastowych działań w kierunku wypracowania i wprowadzenia w życie w roku szkolnym 1982/1983 nowej ustawy o systemie edukacji narodowej. Ustawa ta winna uzyskać szeroką akceptację społeczeństwa, musi więc ona zapewniać warunki do rozwijania pełnej swobody myśli w procesie nauczania i wychowania, szeroki udział społeczeństwa w samorządnym zarządzaniu szkolnictwem oraz głoszenia pełnej prawdy dziecku polskiemu o jego kraju, narodzie, państwie i historii”.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Czy ktoś ma uwagi do tego projektu uchwały? Proszę stanowisko piąte.

BRONISŁAW GEREMEK

Bronisław Geremek. Chciałbym wystąpić w imieniu Komisji Programowej i jako przewodniczący tej komisji zwrócić uwagę prezydium, że narusza w ten sposób decyzję zjazdu. Otóż zjazd zdecydował, że będzie dyskutował tylko o tych uchwałach, których podjęcie jest niezbędne teraz właśnie, w I turze zjazdu. Natomiast zjazd powołał 13 zespołów tematycznych, wśród nich Zespół o Edukacji Narodowej. Dlaczego uprzedzać dyskusję, w której dopiero się mamy zastanowić, co rzeczywiście związek ma robić, deklaracją, w której zawrzeć możemy tylko słowa. Wydaje mi się, że tutaj wymagać należy konsekwencji od prezydium, od nas samych i przede wszystkim od Komisji Uchwał i Wniosków. Uważam, że w tej chwili poddawanie tej uchwały, w tej formie, w jakiej ona jest, narusza przyjętą zasadę i narusza wniosek akceptowany – wniosek Komisji Programowej, akceptowany przez Prezydium Zjazdu [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Wobec tego, uznając argumentację, jestem zmuszony poddać pod głosowanie następującą kwestię: czy poddajemy pod głosowanie uchwałę w sprawie oświaty, uprzednio odczytaną, drugi wariant? Proszę o podniesienie mandatów, kto jest za głosowaniem tej uchwały. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję bardzo.

Proszę o werdykt komisji.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów jest przeciw temu, abyśmy głosowali w tej chwili nad sprawą uchwały o szkolnictwie.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

W tej sytuacji, proszę państwa, traktujemy to jako pierwsze czytanie tej uchwały. Wobec wyczerpania zagadnień statutowych i uchwał…

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Jeszcze nie.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Czy jeszcze są jakieś projekty uchwał? Proszę bardzo o odczytanie.

[POWRÓT DO SPRAWY DEKLARACJI

O PODSTAWOWYCH CELACH ZWIĄZKU]

[PD 1kzd_1t_34_19810910 – 5 minut 57 sekund]

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Chciałem powtórnie uwagę państwa skupić na uchwale, tak zwanej Deklaracji I Zjazdu Delegatów, którą żeśmy przegłosowali około dziesięć minut temu. Otóż w wyniku… [gwar]. Otóż w wyniku zgłoszenia delegacji łódzkiej i Dolnego Śląska… [gwar].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o spokój, proszę usiąść, ponieważ głosów w dyskusji już nie ma, i nie przeszkadzajcie, koledzy.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

…których zdaniem prezydium zbyt szybko dokonało głosowania uchwały, jest wniosek, aby powtórnie zostały odczytane wszystkie trzy warianty uchwały, a następnie żeby odbyło się głosowanie nad wyborem jednego z nich. I o to Komisja Uchwał i Wniosków powtórnie prosi prezydium.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Kto jest za tym, żeby spośród trzech zaproponowanych wariantów wybrać jeden i przegłosować jako deklarację, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję. Kto jest przeciwny? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Sprawa jest bardzo ważna.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o werdykt Komisji Skrutacyjnej w sprawie głosowania.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Nie ma zgodności, musimy liczyć głosy.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dobrze, wobec tego zarządzam ponow…

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Może w tej sytuacji szybciej będzie spełnić ten postulat i przeczytać wszystkie trzy warianty! [gwar].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Zarządzam ponowne głosowanie. Kto jest za tym, żeby spośród trzech wariantów przeczytanej deklaracji wybrać jeden, proszę o podniesienie mandatów. Proszę sektorowych o policzenie głosów.

Proszę państwa, proszę zająć miejsca, ja tylko przedkładam wniosek zaproponowany przez Komisję Uchwał i Wniosków, nie ja go tworzę! Proszę zająć miejsca na sali.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sumujemy głosy.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o podawanie wyników.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 15, drugi – 4, trzeci – 10, czwarty… sektor piąty – 20, szósty – 3…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę zająć miejsca, ponieważ w ten sposób nigdy nie zakończymy zjazdu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor czwarty?

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Już mówiłem, że nie udzielamy głosu z sali! Czy nie było to zrozumiałe?! Więc powtarzam raz jeszcze: przegłosowaliśmy porządek obrad, z którego wynika, że dyskutujemy tylko uchwały i statut.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor czwarty – 18.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę kontynuować

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor siódmy – nie ma, ósmy – 0, dziewiąty – 7, dziesiąty – 7, jedenasty – 19, dwunasty – 39, trzynasty – 41, czternasty – 7, piętnasty – 8, szesnasty – 1, siedemnasty – 7, osiemnasty – 3.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Kto jest przeciwny, proszę o podniesienie mandatu.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Kto jest przeciwny…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę liczyć. Proszę zsumować w sektorach.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Sektor pierwszy – 12, drugi – 24, trzeci – 7, czwarty – 9, piąty – 6, szósty – 13, siódmy – 0, ósmy – 10, dziewiąty – 13, dziesiąty – 14, jedenasty – 2, dwunasty – 0, trzynasty – 0, czternasty – 1, piętnasty – 8, szesnasty – 13, siedemnasty – 1, osiemnasty – 7.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Poproszę o wyniki. Poproszę o wyniki głosowania, może pierwszego najpierw.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Chwileczkę.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Proszę państwa… Halo…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę, proszę…

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Ja jestem członkiem…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Ale chwileczkę, chwileczkę.

Komisję Skrutacyjną proszę o wyniki, ponieważ te warianty musimy przegłosować.

Proszę o spokój, no przecież nie można się porozumieć!

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę państwa, naprawdę proszę o ciszę. Wpływają tutaj do nas uwagi, żeby zamknąć zjazd. Niemniej jednak szereg delegacji jest zdecydowanymi zwolennikami, żeby akcentem kończącym zjazd było właśnie uchwalenie tej krótkiej deklaracji. Skoro już się zdecydowaliśmy ją uchwalać, to mimo że jest szereg przeciwników, zróbmy to godnie. Obecny rozgardiasz na sali stanowi chyba jeden z najgorszych akcentów kończących zjazd. Proszę o spokój [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę o werdykt komisję.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Podaję wyniki głosowania o to, czy odczytać teksty trzech wariantów deklaracji. Za odczytaniem opowiedziało się 209 delegatów, przeciw – 140. Zwykłą większością głosów musimy to odczytać.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

W takim razie proszę przedstawiciela Komisji Uchwał i Wniosków o zapoznanie nas kolejno z trzema wariantami

TADEUSZ DIEM (?) – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Przystępuję do odczytania tekstów. Oznaczymy je następująco – państwo te teksty posiadacie – otóż tekst po lewej stronie będzie tekstem pierwszym, na tej samej stronie będziecie to tekst drugi, a tekst niesformułowany w formie punktów na odwrocie będzie tekstem trzecim.

Czytam tekst pierwszy: „Celem nadrzędnym NSZZ »Solidarność« jest stworzenie godnych warunków życia w gospodarczo i politycznie suwerennej Polsce. Chodzi o życie wolne od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa, w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie. Dziś naród oczekuje:

1) poprawy zaopatrzenia w żywność poprzez ustanowienie kontroli nad jej produkcją, podziałem i cenami, we współpracy z Solidarnością Rolników Indywidualnych,

2) reformy gospodarczej poprzez tworzenie autentycznych samorządów pracowniczych i likwidację nomenklatury partyjnej oraz wdrożenie efektywnych mechanizmów ekonomicznych,

3) prawdy poprzez społeczną kontrolę środków masowej informacji i odkłamanie polskiej szkoły i kultury,

4) demokracji poprzez przeprowadzenie wolnych wyborów do Sejmu i rad narodowych,

5) sprawiedliwości poprzez zapewnienie równości wszystkich wobec prawa, uwolnienie uwięzionych za przekonania i obronę represjonowanych za działalność polityczną, wydawniczą i związkową,

6) ratowania zagrożonego zdrowia narodu poprzez ochronę środowiska, zwiększenie nakładów na służbę zdrowia i zapewnienie ludziom niepełnosprawnym należnych im praw w społeczeństwie,

7) węgla dla ludności i przemysłu poprzez zagwarantowanie górnikom odpowiednich warunków życia i pracy.

Cele te osiągniemy w warunkach jedności naszego związku i solidarności jego członków. Działania różnych sił stwarzających poczucie zagrożenia zewnętrznego nie odbiorą nam woli walki o ideały Sierpnia ’80, o realizację porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia” [oklaski].

Oraz tekst drugi: „Celem nadrzędnym NSZZ »Solidarność« jest tworzenie godnych warunków życia w gospodarczo i politycznie suwerennej Polsce. Chodzi o życie wolne od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa, w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie. Dziś naród oczekuje od nas:

1) poprawy zaopatrzenia w żywność poprzez ustanowienie kontroli nad jej produkcją, podziałem i cenami we współpracy z Solidarnością Rolników Indywidualnych,

2) reformy gospodarczej poprzez tworzenie autentycznych samorządów pracowniczych i likwidację nomenklatury partyjnej,

3) prawdy poprzez społeczną kontrolę środków masowej informacji oraz odkłamanie polskiej szkoły i kultury,

4) demokracji poprzez przeprowadzenie wolnych wyborów do rad narodowych,

5) sprawiedliwości poprzez zapewnienie równości wszystkich wobec prawa, uwolnienie więzionych za przekonania oraz obronę represjonowanych za działalność polityczną, wydawniczą i związkową,

6) pomocy dla chorych i niepełnosprawnych poprzez obronę należnych im praw i wzrost nakładów na służbę zdrowia,

7) węgla dla ludności i przemysłu poprzez zagwarantowanie górnikom odpowiednich warunków życia i pracy.

Cele te osiągniemy w warunkach jedności naszego związku i solidarności jego członków. Działania różnych sił stwarzających poczucie zagrożenia zewnętrznego nie odbiorą nam woli walki o ideały Sierpnia ’80, o realizację porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia”.

Proszę państwa, tak wyglądają dwa teksty, one są bliskoznaczne, lecz nie identyczne. W chwili obecnej podkreślę różnice pomiędzy nim celem ułatwienia wyboru.

Po pierwsze, różnią się one zdaniem – w tekście pierwszym: „dziś naród oczekuje”, w tekście drugim: „dziś naród oczekuje od nas”, oraz punktami: drugim, czwartym i szóstym. Jest prośba komisji, aby w trakcie odczytywania tekstu trzeciego dokonaliście państwo wyboru pomiędzy tekstem pierwszym i drugim. W związku z czym przechodzę do czytania tekstu trzeciego. Zaznaczam, że w wyniku zbyt szybkiego przegłosowania nie zostało komisji umożliwione przedyskutowanie wszystkich poprawek, które zostały przygotowane.

Czytam tekst trzeci: „I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« stwierdza, iż naród polski stanął obecnie wobec konieczności podjęcia gigantycznego wysiłku dla podźwignięcia kraju z upadku spowodowanego dotychczasowym sposobem rządzenia. W sytuacji tej rola PZPR jako przewodniej siły politycznej społeczeństwa w budowie socjalizmu musi zostać jasno określona, tak aby jej sprawowanie nie doprowadziło do nowej katastrofy narodowej. Praca nad uzdrowieniem systemu społecznego i gospodarczego musi być w tej sytuacji głównym zadaniem związku. Konieczne jest jak najszybsze uwolnienie Polaków od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa oraz zapewnienie Polsce demokracji i praworządności. NSZZ »Solidarność« będzie kontynuować działalność w tym zakresie.

Tak więc dla poprawy stanu gospodarczego związek będzie przede wszystkim zmierzał do wprowadzenia reformy opartej na pełnej samodzielności samorządnego przedsiębiorstwa i likwidacji nomenklatury.

Dla zaopatrzenia ludności w chwili obecnej dążyć będzie do ustanowienia właściwej społecznej kontroli nad produkcją, podziałem i cenami artykułów konsumpcyjnych, a także nad rozdziałem przysyłanych darów i leków.

Solidarność walczyć będzie o wprowadzenie demokratycznego systemu społecznego poprzez przeprowadzenie wolnych wyborów do Sejmu i rad narodowych, o pełną realizację prawa do prawdy i sprawiedliwości.

Prawda wymaga społecznej kontroli środków masowej informacji oraz odkłamania polskiej szkoły i kultury.

Sprawiedliwość łączy się z koniecznością zapewnienia równości wobec prawa, uwolnienia ludzi więzionych za przekonania oraz trwałej obrony przed represjami za działalność polityczną, wydawniczą i związkową.

I Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« stwierdza, że bez skutecznego przeprowadzenia powyższych działań niemożliwe jest podźwignięcie Polski z upadku. Napotykają one jednak na ciągły opór władz, niweczący najlepsze inicjatywy społeczne. Przedłużanie się tej sytuacji grozi dalszym pogłębianiem kryzysu i wielkim wybuchem gniewu. Dla dobra Polski, a także krajów połączonych z nią więziami ekonomicznymi i politycznymi konieczne jest więc, aby w sprawach reform społeczno-gospodarczych mogli decydować najlepsi obywatele. Powinni oni zostać wyłonieni w wyborach przeprowadzonych według ordynacji rzeczywiście zaakceptowanej przez naród.

Dla dobra Polski, dla dobra całego narodu z raz obranej przez nas drogi nie możemy zawrócić” [oklaski].

Teraz chciałem państwu wskazać, że do tekstu trzeciego nie zostały przedyskutowane poprawki wariantowe – została z nich tylko przedyskutowana jedna, polegająca na wstawieniu słowa, do tego, jak i do innych tekstów, „polityczni”. Proponuję, aby w chwili obecnej – rozumiem, że decyzję państwo podjęliście – dokonać wyboru pomiędzy pierwszym, drugim i trzecim tekstem, a jeśli przejdzie trzeci – dokonać wszystkich poprawek. Dla lepszego uzmysłowienia różnic pomiędzy tekstem pierwszym i drugim służymy dalszymi punktami. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Głos ma drugi przedstawiciel Komisji Uchwał i Wniosków.

Proszę państwa, wszystkich tych, którzy są poza salą obrad, proszę o przybycie na salę. Bardzo proszę o przybycie na salę, ponieważ będziemy głosowali, a także zbliżamy się jednak do końca.

Proszę państwa, proszę, niech kolega mówi.

ANDRZEJ ZARACH – członek Komisji Uchwał i Wniosków

Moje nazwisko Andrzej Zarach z Dolnego Śląska. Chciałem odczytać oświadczenie: „Komisja Uchwał i Wniosków zgodnie z wynikami głosowania zobowiązała mnie do opracowania dwóch wariantów krótkiej deklaracji w punktach. Jeden tekst napisałem w uzgodnieniu z Regionem Dolny Śląsk, a drugi tekst w uzgodnieniu z przedstawicielami ponad trzydziestu regionów. Oba teksty miały być ujęte w punktach i różnią się od siebie tylko w trzech miejscach i spośród nich delegaci mieli dokonać wyboru. Tezy obu tekstów są jednakowe. Zaznaczam, teksty miały mieć charakter ulotki. Pracę zakończyłem o piątej rano poprzedniego dnia, tekst pisany został dołączony po tym i nie ma charakteru ulotki”. Dziękuję.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

Proszę państwa, przystąpimy teraz do wyboru tekstów zaproponowanych przez przedmówcę. Proszę o uwagi do tych tekstów.

Stanowisko piąte jako pierwsze się zgłosiło…

ANDRZEJ KRAJEWSKI (?)

Proszę pań… Halo…

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Uwag do tekstów nie ma, no tak, słyszę, przepraszam bardzo…

ANDRZEJ KRAJEWSKI (?)

To nie są uwagi do tekstów, jest to uwaga w sprawie trybu głosowania.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Wobec tego przystąpimy do głosowania w sposób następujący. Najpierw, ze względu na niewielkie różnice tekstu pierwszego i drugiego… Proszę odpowiedzieć mi na pytanie, czy dopuszczamy jeszcze dyskutantów, czy nie. Kto jest za dopuszczeniem dyskutantów, proszę o mandaty w górę. Kto jest przeciwny dopuszczaniu dyskutantów? Proszę, to jest odpowiedź kolego!

Najpierw wszyscy ci z państwa, którzy są za wariantem pierwszym lub drugim, uniosą mandaty, a następnie ci, którzy są za wariantem trzecim. Spodziewamy się w ten sposób skrócić głosowanie, ponieważ tekst pierwszy i drugi różnią się nieznacznie. Więc kto z państwa jest za tekstem pierwszym lub drugim, proszę o podniesienie mandatów. Dziękuję, dziękuję. Kto jest za tekstem trzecim? Dziękuję. Już mamy odpowiedź na zagadnienie [oklaski].

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowana większość opowiedziała się za wariantem pierwszym i drugim deklaracji.

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję.

W takim razie proszę o podniesienie mandatów wszystkich tych, którzy są za tekstem pierwszym. Dziękuję, dziękuję. Kto jest za tekstem drugim? Dziękuję.

Proszę o werdykt Komisję Skrutacyjną.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Większość delegatów głosowała za tekstem pierwszym deklaracji [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Proszę państwa, jednak jestem zmuszony jeszcze raz poddać pod głosowanie – już uchwalenie – tekstu pierwszego Proszę wszystkich delegatów, którzy są za tekstem pierwszym, o podniesienie mandatów. Dziękuję bardzo. Kto jest przeciwny? Dziękuję. Kto wstrzymał się? Dziękuję.

Proszę o werdykt.

GŁOS NIEROZPOZNANY – członek Komisji Skrutacyjnej do Głosowań Jawnych

Zdecydowaną większością głosów delegaci przyjęli tekst deklaracji według wersji pierwszej [oklaski].

STANISŁAW KOCJAN – prowadzący obrady

Dziękuję bardzo.

Oddaję głos i przewodnictwo jeszcze jednak przewodniczącemu prezydium naszego, koledze Syryjczykowi. Proszę bardzo.

TADEUSZ SYRYJCZYK – prowadzący obrady

Proszę państwa, jeszcze zanim zakończymy, chciałem poinformować i przypomnieć, że zgodnie z państwa uchwałą zostały oddalone do II tury wolne wnioski oraz 50 głosów w dyskusji programowej. Serdecznie przepraszam w imieniu wszystkich delegatów tych kolegów, którzy zapisali się do wolnych wniosków, bądź do dyskusji. Liczymy, że w II turze będą mogli w pełni zająć swoje stanowiska. Jednocześnie wpłynęło to na skrócenie czasu naszych obrad.

Organizatorzy informują i proszą, aby przedstawiciele wszystkich zarządów regionalnych odebrali w sekretariacie KKP, Gdańsk, Grunwaldzka, 18 września [19]81 roku teksty zmienionego statutu.

Następnie Komisja Statutowa prosi o to, aby zgłaszać do niej kolegów, którzy chcą pracować nad ordynacją wyborczą. To zebranie się odbędzie natychmiast po zjeździe. Proszę, żeby delegacje regionalne dokonały tutaj wniosku w tej sprawie.

Następna sprawa – jest prośba z naszej strony jako prezydium, aby zarządy regionalne przygotowały nowych kandydatów do prezydium na następną turę, zgodnie z tym, że będziemy dokonywali wyboru nowego prezydium jako pierwszy punkt porządku obrad prawdopodobnie.

Następnie chciałem poinformować, że bezpośrednio po zamknięciu obrad pod przewodnictwem kolegi Kocjana odbędzie się spotkanie przewodniczących zespołów regionalnych dla ewentualnego wyjaśnienia dodatkowych spraw organizacyjnych, które by chcieli wnieść pod adresem przyszłego prezydium. My to, sądzę, przekażemy po prostu nowym kolegom, których państwo wybierzecie do prowadzenia obrad.

Obecnie proszę o zabranie, jako ostatni punkt naszych obrad, o zabranie głosu przewodniczącego Lecha Wałęsy.

[WYSTĄPIENIE LECHA WAŁĘSY KOŃCZĄCE OBRADY

I TURY I KZD]

[PD 1kzd_1t_34_19810910 – 29 minut 11 sekund]

LECH WAŁĘSA

[Oklaski] Dziękuję bardzo, to jednak, jednak tak bardzo nie przegrałem, mimo swojej brutalności, przekłamań i tak dalej, i tak dalej. Proszę państwa, przepraszam bardzo, państwo wiedzieli, zresztą lekarz jest na pewno na sali i powie, że powinienem być w szpitalu. Dlatego też wytrzymałem, cieszę się bardzo. Myślałem, że ten zjazd będzie gorszy, jednak okazało się, że ta Solidarność trochę nas nauczyła i mam nadzieję, że następny zjazd będzie dużo lepszy.

Jednocześnie proszę was, chyba rozumiecie jedną podstawową sprawę – na takim zjeździe, nie tylko na naszym, na amerykańskim i na innych, naprawdę nie rozwiązuje się problemów. Teraz właśnie, kiedy tylko zasygnalizowaliśmy problemy, tylko zasygnalizowaliśmy kierunki, jest pole do popisu w tych wszystkich grupach, które powołaliśmy. Tam właśnie muszą być dobrze dopracowane te rzeczy, na które czekają nasi członkowie. I tłumacząc się przed waszymi załogami, w waszych zarządach, mówcie o tym, że my tylko i wyłącznie sygnalizowaliśmy, co nas interesuje. A to, jak potoczą się dalsze losy, to już zależy od grup roboczych, do których trzeba będzie jednak mimo wszystko dołączyć jeszcze ekspertów, dołączyć jeszcze może na ochotnika. Kto ma siłę, wie, gdzie który zespół pracuje, niech dołączy, żebyśmy ten program nasz naprawdę zrobili programem na miarę naszych czasów, na miarę tego, aby jeszcze raz nie okazało się, że to jest jeszcze jedna droga przegrana. A jeśli będzie przegrana, to winę ponosimy my.

Pamiętajmy o tym, że Solidarność pięknie się zapowiadała, pięknie, ale jeśli nie będzie taka piękna, to wina już nie będzie po stronie rządowej. To wina będzie po naszej stronie. Dlatego jeszcze raz proszę, proszę naprawdę – zachowajmy wszelkie ambicje do kieszeni, schowajmy je, schowajmy je, bo mamy wielką szansę zrobić Polskę, taką Polskę, jaką nasi ojcowie nie zdołali zrobić. Ale to naprawdę trzeba od nas dużo wyrzeczeń, wiele wysiłków, kłótni, oczywiście, ale kłótni budujących. Tu możemy się bić, ale to nasza wewnętrzna sprawa, a na zewnątrz brońmy Solidarności, bronimy podziałów, bo tylko i wyłącznie sukces, zwycięstwo jest, kiedy zostaniemy naprawdę solidarni. Dziękuję.

Przepraszam wszystkich, jednocześnie dziękuję obsłudze, harcerkom, pięknym harcerkom i harcerzom, dziękuję wszystkim, którzy napracowali się i proszę, proszę bardzo – włączcie się do zespołów, żeby ten program był naprawdę dobry. Jednocześnie pamiętajcie – mamy wiele porozumień i te porozumienia też muszą się znaleźć w naszym programie działania. I jeszcze jedna rzecz, która też musi się znaleźć, to to, że za miesiąc mamy jesień, za miesiąc staniemy w kolejkach, za miesiąc nie będzie lekarstw i jeszcze innych rzeczy. To jest program dla ludzi bezpośrednio dotyczący ich. Musimy jakoś w grupach roboczych ustalić, jak pomożemy tym ludziom, jak możemy wpłynąć na to, żeby te pieniądze leżące w różnych miejscach zaczęły funkcjonować. Nie zrobię to ja sam, nie zrobi to prezydium, tylko wspólnie wszyscy możemy zrobić.

Jednocześnie proponuję i proszę, aby prezydium, to jeszcze stare prezydium, zostało w Gdańsku, bo musimy naprawdę ciągnąć w dalszym ciągu robotę. Na razie ciągnąłem w sposób demokratyczny sam, nikt się nie włączał, i znów mówię „jestem dyktatorem”. Nikt się nie włączał, robiłem sam i proszę – włączcie się do tego i zostańcie jeszcze na jutro, abyśmy uporządkowali niektóre rzeczy. Dziękuję i przepraszam [oklaski].

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Dziękuję.

Proszę państwa… [oklaski]. Dziękuję państwu. Chciałem jeszcze poinformować, że było pierwsze czytanie uchwały, która apeluje do zarządów regionów o ratyfikację statutu. Wniesiono do niej jedynie drobną poprawkę stylistyczną. Jeżeli nikt nie zgłasza zastrzeżeń, to uznaję, że przyjęliśmy przez aklamację; to jest istotne ze względów formalnych. Zgoda? [oklaski]. Dziękuję.

W związku z powyższym chciałem jeszcze we własnym imieniu podziękować panu Lechowi Wałęsie za zabranie głosu na zakończenie naszego zjazdu, podziękować wszystkim organizatorom, kolegom z prezydium i państwu za współudział w prowadzeniu obrad, a także przewodniczącym zarządów regionów i zespołów regionalnych, dzięki którym mogliśmy nasze obrady w miarę sprawnie jednak mimo wszystko poprowadzić.

Dziękuję uprzejmie wszystkim państwu.

Proszę o powstanie! Sztandar Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku wyprowadzić. [Intonuje hymn] „Jeszcze Polska nie zginęła…” [sala śpiewa hymn narodowy oraz Boże, coś Polskę] [oklaski].

KONIEC I TURY I KRAJOWEGO ZJAZDU DELEGATÓW NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”

[KONFERENCJA PRASOWA PO I TURZE I KZD

W GŁÓWNEJ HALI OLIVII]

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, kto musi, niech jedzie, konferencję prasową zrobimy tu, przed całym gremium. Jeśli ktoś ma ochotę, może zostać [oklaski].

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_34_1981091034]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_35a_19810910]

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Proszę mikrofon. Informacja, tak… Informacja dla delegatów będzie wydana za około trzy godziny, materiały… Przepraszam, za ile? Za około trzy godziny.

JAN KOZIATEK – przewodniczący Komisji Statutowej

Przewodniczący Komisji Statutowej zwraca się do komisji, żeby zebrała się po lewej stronie prezydium.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Chciałbym poprosić…

LECH WAŁĘSA

No dobra, zaczynaj. Jedziemy.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, chcielibyśmy zrobić tutaj konferencję prasową i w związku z tym proszę tych, którzy nie chcą brać w tej konferencji udziału, o szybkie opuszczenie sali, bo w tym hałasie nie możemy tej konferencji prowadzić. Powtarzam raz jeszcze, proszę wszystkich, którzy nie chcą brać udziału w konferencji prasowej, o szybkie opuszczenie sali.

[Brak fragmentu nagrania]

Proszę państwa, będziemy zaczynali. Raz jeszcze proszę fotoreporterów o zejście, bo zasłonię Lechowi twarz, żebyście nie mogli mu robić zdjęć. Przepraszam, czy można by też prosić kamery telewizyjne o zejście z podium. Proszę wszystkich fotoreporterów, a także kamery telewizyjne o zejście z podium.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Prosimy służbę porządkową do podium.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę pana, proszę zejść, dobrze! [gwar]. OK! But can’t be so close. You can be a little bit further.

TADEUSZ SYRYJCZYK – przewodniczący Prezydium I KZD

Służba porządkowa do podium proszona [gwar].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Dobrze.

Proszę państwa, przystępujemy do konferencji prasowej w takim razie. Ja nie będę dokonywał żadnego podsumowania tego kongresu, pierwszej jego części, proszę w takim razie o zadawanie pytań, o podnoszenie rąk i zadawanie pytań. Poza tym proszę o ciszę.

Proszę bardzo.

ANDRZEJ JELEŃSKI[15] – Polskie Radio

Andrzej Jeleński, tym razem powiem Polskie Radio. Chciałbym się dowiedzieć, czy można użyć sformułowania, że wykonane zostało zadanie I tury zjazdu?

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, moim zdaniem tak, ale zdajemy sobie sprawę, że to jest wielki ruch, który ma rok czasu. Przecież naprawdę na takich konferencjach nawet były wypowiedzi amerykańskie i inne, że te zjazdy są tak podobne, jakby były w Ameryce, czy jeszcze gdzie indziej. A więc w sumie naprawdę wykonaliśmy to, na co nas było stać. Były kłótnie, były, ale one muszą być, bo inaczej byśmy siedzieli, jednomyślnie podejmowali, nie byłoby rzeczywiście tej walki, w której wykuwa się to, co powinno być uszczególnione. Jednocześnie trzeba sobie zdawać sprawę, że my tutaj tylko i wyłącznie sygnalizowaliśmy tematy grupom roboczym, które mają się zająć rozwinięciem tych tematów, jednocześnie skonkretyzowaniem ich. Jeśli to zrobią, zjazd pokaże, II tura zjazdu pokaże, a myślę, że zrobią, bo zapał mają, to wtedy powiemy, po II turze, czy to się rzeczywiście udało. Dziś, na tyle, ile było nas stać, zjazd uważam ja osobiście za udany.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ

Dziękuję bardzo.

Czy ktoś ma? Proszę jeszcze o pytania? Proszę bardzo.

Czy można prosić o włączenie mikrofonu z trzeciego sektora?

WRÓBEL[16] – gdański oddział dziennika „Trybuna Ludu”

Wróbel, redakcja gdańska „Trybuny Ludu”. Mam do pana pytanie. Wielokrotnie z tej trybuny tudzież na konferencjach prasowych zarzucał pan „Trybunie Ludu”, że pomawia zjazd o próby manipulowania, to znaczy, że ktoś próbuje manipulować delegatami w trakcie zjazdu. A jednocześnie dzisiaj w trakcie obrad plenarnych zarówno pan przewodniczący, jak i kilku delegatów zwracało właśnie na to uwagę, że są jakieś takie boczne siły, które usiłują zakłócić sprawny przebieg zjazdu lub podrzucić niektóre tematy. To jest jedno pytanie.

I drugie, już do pana jako rzecznika prasowego personalnie lub do pana Podgórczyka, nie wiem, do którego z panów to kierować. Nie wydaje mi się, aby dobrą tradycją było krytykowanie w oficjalnych materiałach zjazdowych – jest to moja osobista uwaga – i chciałbym zapytać, czy państwo mają zamiar w II turze zamiar również przestrzegać krytykowania personalnie, w wydawanych przez zjazd, przez Biuro Zjazdowe materiałach zjazdowych osób, które są obecne na zjeździe i zostały oficjalnie akredytowane przy tym zjeździe. A więc, czy to jest takie wszystko w porządku, żeby wywierać na nich chociażby w tej formie jakąś presję, jak mają pisać. Dziękuję bardzo.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Jeśli chodzi o manipulację, to sądzę, że słowo „manipulacja” jest używane w dwóch znaczeniach. Pierwsze, jest to po prostu sprawianie, że ludzie się zachowują w pewien sposób, nie orientując się, do jakich celów to ich zachowanie może być używane. I drugie – to to jest rozmaite namawianie, na przykład w kuluarach, na rozmaite rzeczy. To są dwa różne pojęcia manipulacji.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, ja zauważyłem co najmniej sto grup manipulacyjnych. I państwu wytłumaczę, jak to bywa. Jeśli w jakimś temacie jakaś grupa się nie zgadza w kwestii, kiedy dyskutują, wtedy tworzą grupę manipulacyjną. I przecież w naszej pracy, kiedy poruszamy tyle setek tematów, to przecież zawsze się znajdzie ktoś i jakaś grupa, która ma inne zdanie. I dlatego też, jeśli ta manipulacja nie prowadzi do rozboju, jeśli ona jest kulturalna, i tak dalej, to nie należy ją uważać za manipulację. A to znaczy, jeśli jest fair prowadzona, i krytycznie, i z wnioskami, to nie jest manipulacja, to jest tworzenie grup, które mają trochę inne zdanie. Jednocześnie w naszym zjeździe brali różni ludzie udział – i naukowcy, i robotnicy. I oczywiście robotnicy – ja mam doświadczenie z siebie – że nie przywiązują do słów tak bardzo uwagi. Ile mi się oberwało za to, że powiedziałem coś o dyktaturze, że związek będzie coś taki trochę dyktatorski. Ja miałem na uwadze nie dyktaturę, bo dyktator rozrywa kogoś, zamyka, strzela, i tak dalej, i tak dalej. Ja tak rozumiem jako robotnik dyktaturę, a moim zdaniem dyktatura… Ja miałem na uwadze, po prostu, lepszą organizację i większe posłuszeństwo, po prostu większą dyscyplinę. I tak uważam dyktaturę w związku jako większa dyscyplina! A dyktatura, ta klasyczna, to jest, kiedy się wsadza, zamyka, dusi. Jeszcze inaczej, inaczej. To jest dyktatura. A przecież my nie możemy być dyktatorami, bo nie mamy ani więzień, ani milicji, ani innych rzeczy, więc to nie jest dyktatura. To jeden się opowiada za większym porządkiem, bardziej trzymaniem organizacyjnym i to może jest rodzaj dyktatury, ale to ja, jako robotnik, nie bardzo wiem, czy to jest dyktatura, czy nie [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

No właśnie. Właśnie, ja wrócę do tego, o czym mówiłem na samiuśkim początku, i do tego, o czym mówił przed chwilą Lech. Mianowicie, że słowo „manipulacja” ma dwa znaczenia, u nas bardzo często jest używane po prostu jako coś, co się nazywa w krajach innych zjednywanie zwolenników, kuluarowo, czy też kuluarowe debaty, czy dyskusje, i to jest wszystko w porządku. Natomiast jest jeszcze inne znaczenie manipulacji, i to jest to właśnie negatywne znaczenie, które po prostu polega na tym, że ktoś kimś manipuluje, jeżeli go skłania do jakichś działań, które ten ktoś podejmuje, nie wiedząc, jakie jest faktycznie inne znaczenie tych działań, a więc używanie kogoś jako narzędzia, które sobie z tego nie zdaje sprawy. I to są dwie różne rzeczy. Ta druga manipulacja jest nam zarzucana, a tymczasem my mówiąc, że jest tutaj manipulacja, mamy na myśli tę część pierwszą, o której mówił Lech. Tak że to są dwie różne sprawy.

Jeśli natomiast chodzi o krytykę osób, które są tutaj akredytowane. Proszę państwa, ja nie wiem dokładnie, o co tutaj chodzi, ale jeżeli my dopuszczamy krytykę w ogóle, nie tylko osób, to dopuszczamy krytykę wszystkich, i przewodniczącego związku, i członków prezydium, i wszystkich. I tak samo wobec tego możemy krytykować także osoby, które są tutaj akredytowane. Ale to nie znaczy, że mamy wobec tych osób być niegrzeczni, czy też nie fair. Po prostu z krytyki nikogo nie wyłączamy, absolutnie [oklaski].

LECH WAŁĘSA [w tle]

To jest dopiero demokracja!

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Przepraszam.

Proszę bardzo. Numer trzeci.

ALICJA WALIŃSKA – dziennik „Głos Wybrzeża”

Alicja Walińska, „Głos Wybrzeża”. Panie Przewodniczący, pan należy do tych działaczy, który zwykł mówić „robimy coś dla Polski”, a nie używa pan słowa „dla tego kraju”, co ja osobiście wysoko cenię w pana wypowiedziach. Czy zechciałby pan nam powiedzieć… Powiedział pan, zrozumiałam, że zjazd udał się dla związku. Czy byłby pan w stanie powiedzieć nam tak szybko, co zdaniem pana zjazd, udana I tura zjazdu, oznacza dla Polski?

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, tu jest przecież przekrój Polski, tu wyszły rzeczy, które powinny być znane i z podsłuchów, i z innych dzienników będą znane wszystkim panom, którzy się interesują, oprócz nas, sprawą Polski. I dlatego też zasygnalizowaliśmy te problemy, i dla Polski. Myślę, że jeśli teraz rząd chce być dobrym rządem, wyłapie, zanim my będziemy rozwiązywać te problemy, nawet już może teraz w tych grupach, wyłapie te rzeczy, które się rysują, i szybko pomyśli nawet o tych wyborczych sprawach i o innych, już zacznie coś robić. Wyprzedzi nas. I wtedy będziemy się cieszyć z dobrego rządu. A więc dla Polski może dużo być, oczywiście, czy będzie, to już dużo zależy od nas, od naszej konsekwencji. Ale myślę, że będzie dużo, dzisiaj jednak trudno powiedzieć, bo dla kogo ile jest dużo, to znów trudno jest powiedzieć. Dla nas wydaje się, że jest bardzo mało – telewizja, dostęp, i tak dalej, a dla kogoś bardzo wiele – nie chce nas wpuścić, właśnie.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Dziękuję.

Nie. To już nie…

W dalszym ciągu numer trzeci.

JAN JAKUBOWSKI[17] – tygodnik „Czas”

Jan Jakubowski, „Czas”. Związek „Solidarność” jest związkiem walki i tu na zjeździe widzieliśmy, jak bardzo walczył. To w różnych dokumentach zwłaszcza to się uwidoczniło. Mam jednak pytanie, zwłaszcza do pana przewodniczącego: czy nie sądzi pan, iż Solidarność za dużo otworzyła sobie frontów równocześnie. Bo mamy, prawda, w sprawie samorządności walczymy, walczymy z nomenklaturą, w uchwale o samorządności, o referendum jest jakby wypowiedziana walka Sejmowi – bojkot, jeśli będzie uchwała, no i jednocześnie w tym posłaniu… Fakt tego opublikowania posłania zbulwersował, jak to dzisiaj wiemy, sąsiadów. A więc front jest, powiedziałbym, szeroki. No dziękuję.

LECH WAŁĘSA

Po pierwsze „Proletariusze wszystkich krajów łączcie się” – stosujemy się do hasła, które nam wkuwano. Po drugie [oklaski], jeśli chodzi o te duże fronty, otwieranie, to myślę, że jak jest 10 milionów członków, i jeszcze rolnicy, i jeszcze sympatycy, i rodziny, takie jak moja, sześcioosobowa, ośmioosobowa, a więc możemy otwierać dużo frontów, jednocześnie jest to o tyle bezpieczne, że na którymś froncie nam się nie powiedzie, na drugim froncie będziemy walczyć. A więc to ma i dobre, i złe strony [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Ale chciałem powiedzieć, że chyba dosyć jasno na tym zjeździe zostały zarysowane priorytety po prostu – pewne rzeczy są dla nas ważniejsze, inne są mniej ważne. Jasną jest sprawą, że dla nas bardzo ważna jest na przykład sprawa samorządów, a więc jeżeli mówimy tutaj o otwieraniu frontów, to my raczej mówimy o otwieraniu tematów niż o otwieraniu frontów. Tematów, o których tutaj mówił przed chwilą Lech Wałęsa. Po prostu pewne rzeczy na razie sygnalizujemy, a gdzie jest główna waga, co uważamy za najważniejsze, to już dosyć już jasne się stało po pierwszej części i mamy nadzieję, że to się jeszcze bardziej wyklaruje po drugiej części naszego zjazdu.

LECH WAŁĘSA

Jeszcze można dołożyć do tego to – no przecież to nie nasza wina, że agrafki puściły i wszystko się rwie. No gdzie byśmy nie popatrzyli, to wszystko trzeba naprawiać, regenerować, albo wyrzucać nawet. No trudno, takie jest życie, i taka jest Polska [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę bardzo.

ANDRZEJ JELEŃSKI – Polskie Radio

Chciałbym się dowiedzieć, czy nie wynikła dzisiaj pewna sprzeczność. A mianowicie mówiło się cały czas, że władza w związku powinna być silna, prężna, ale jednocześnie demokratyczna. Czy jedno drugiego nie wyklucza?

GŁOS NIEROZPOZNANY [z sali]

Kto mówi?

ANDRZEJ JELEŃSKI – Polskie Radio

Andrzej Jeleński.

LECH WAŁĘSA

Zagrożony zwolnieniem z radia. A więc nasz człowiek.

Proszę państwa… Oj, co to było?! Zapomniałem [gwar]. Proszę państwa, władza silna czy wyklucza demokrację? Proszę państwa, to jak mówiłem panu – musimy być silni, jednocześnie bardzo mądrzy. Przecież siłę pokona tylko siła. Jeśli coś jest scentralizowane, to i drugie musi być scentralizowane, żeby mogło centralizacji odpowiedzieć. Jednocześnie wiemy, że tylko dwa lata będziemy urzędować, jednocześnie wiemy, że choćby ktoś niedemokratycznie podjął decyzję, nawet ja, to i tak region warszawski i inny nie wykona jej, będę miał ciężko. I dlatego też to nie jest tak bardzo scentralizowane, to nie jest tak bardzo scentralizowane. To jest tylko i wyłącznie firmowane, dla normalnych ludzi z zakładów pracy to są firmówki, ale demokracja jest, bo ci ludzie też będą chcieli się pokazywać, że mają opór do przewodniczącego, opór do innego i tak dalej. A więc dla pokazania to jest firmówka wielka, a jednak demokracja jest pełna, bo te regiony, które będą dojeżdżały, to jednak one będą prowadziły swoją politykę, swoimi się racjami się kierowały, i tak dalej, i tak dalej. A więc demokracja jest pełna, nie ma sprawy.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Ja tu chciałbym jeszcze tylko dodać taki krótki komentarz, że władza może być silna i może być demokratyczna. Demokracja przecież, jak już mówiłem, nie polega na tym, że się nie podejmuje szybko decyzji, tylko że jeżeli te decyzje są podejmowane złe i nie są dobrze przemyślane, to wtedy tych ludzi na przykład można odwołać. Ale to jest właśnie ten model, który coraz bardziej zaczyna się przyjmować w naszym związku.

LECH WAŁĘSA

Proszę państwa, przecież nawet weźmy sprawę Olsztyna. Ja przepraszam ludzi z Olsztyna – nieporozumienie, nasza wina organizacyjna, że oni nas nie zrozumieli, ale chyba nie jest demokracją, kiedy ośmiuset ludzi nie pyta się, jeśli chodzi o interes całego kraju, staje w dołkach i czeka. Wciągając jednocześnie wszystkich do Solidarności. Dlatego też czy to jest demokratyczne – 800 ludzi podjęło demokratyczną uchwałę, mają rację i mieli rację! Jednocześnie mogli wciągnąć 36 milionów ludzi w sposób nie wiem czy demokratyczny, czy nie. Ale to była nasza wina, wina KKP i prezydium, że nie była dobrze wyjaśniona sprawa. A więc z tą demokracją, to mierzyć ją trzeba różnie. Myślę, że trzeba podejmować decyzje w zależności od ważności w tych gremiach, ale wykonanie nie może być gęganiem, że idziemy wszyscy demokratycznie, jak teraz, na rozmowę z premierem i mówimy: „Dzień dobry, panie premierze, my przyszliśmy z postulatem”. To nie jest demokracja. Demokracja – wytyczone kierunki, tyle ci nie wolno niżej załatwić, twoja sprawa, jak ty wygrasz, jak wykolegujesz, jak dużo przyniesiesz. Jak za mało, wyrzucimy cię.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Dziękuję.

Proszę bardzo. Można prosić o podejście do mikrofonu?

RYSZARD FEIST – dzienik „Słowo Powszechne”

Ryszard Feist, „Słowo Powszechne”. Którą z uchwał uważa pan za najważniejszą?

LECH WAŁĘSA

Ja? Uważam za najważniejsze na dzisiaj, mogę się mylić, ale samorząd, ponieważ przez samorząd utrwalimy i poszerzymy demokrację, tam się wykażą ludzie różni potem. Te małe zakłady połączą się w wielkie zakłady, wielkie zakłady w państwo, a państwa, a państwa połączą się w państwach [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Dziękuję bardzo. Proszę. Nie ma chętnych, wprost zdumiewające. Czy to znaczy, że poprzednie konferencje prasowe były tak wyczerpujące, że już nie ma żadnych pytań?

Proszę bardzo.

TERESA REMISZEWSKA – dwutygodnik „Kwadrat” wydawany przez KKK Pracowników

Poligrafii NSZZ „Solidarność”

Remiszewska, „Kwadrat”. Ja mam może mniej wielkie pytanie, bo teraz była mowa o generaliach sprawy. Chodzi mi o punkt w statucie, który dzisiaj był dwukrotnie głosowany na skutek pomyłki Komisji Statutowej i słowa o niezależności prasy związkowej zostały ze statutu wyrzucone. Chciałam powiedzieć, że jako dziennikarz zawodowy wiele lat walczyłam o jakąś swoją niezależność osobistą, często z wielkim trudem. W tej chwili stałam się dziennikarzem związkowym i zaczynam się bać, że znowu mnie to będzie czekać. Co na to przewodniczący i w ogóle panowie? Dziękuję [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

To może ja zacznę. Otóż ja sądzę, że powód, dla którego to sformułowanie o niezależności wypadło, był nie taki, że po prostu związek nie życzy sobie prasy niezależnej, bo wystarczyło posłuchać, jakie były oklaski, kiedy ta sprawa została podniesiona. Było to powodów parę, były to powody takie, że niektórzy uważali, że jest to w sprzeczności z tym, co już poprzednio zostało uchwalone i wobec tego głosowali konsekwentnie przeciwko, nie chcąc tej sprawy zaogniać. Niektórzy po prostu chcieli lepszej precyzacji tego, co się rozumie pod słowem „prasa niezależna”. Dlatego że prasa niezależna, jeżeli się zostawi taki goły, że tak powiem, termin, może być rozumiany w ten sposób, że ta prasa jest tak już kompletnie od nikogo niezależna – po prostu związek zawodowy tę prasę powołuje i z chwilą, kiedy pocznie to dziecko, ono żyje własnym życiem i nikt się do niego nie ma prawa w żadnej ze spraw wtrącać.

W związku z tym należy, sądzę, rozumieć ten przepis statutu – i chyba większość z członków związku ten przepis statutu rozumie w ten sposób – że sprawa tego, jak ma wyglądać niezależność prasy związkowej, a jest to oczywista konieczność, musi zostać wyjaśniona w jakimś odrębnym akcie, odrębnej uchwale, i sądzimy, że coś takiego będzie miało miejsce w czasie II sesji zjazdu. Po prostu tam się dokładnie opisze, co się rozumie pod słowem „prasa związkowa” i co to znaczy, że prasa związkowa jest niezależna. Oczywistą jest rzeczą, że niezależność musi na pewno obejmować swobodę od jakichkolwiek ingerencji, że tak powiem, cenzorskich w prasę związkową.

LECH WAŁĘSA

Ja jako robotnik znów z kolei inaczej troszeczkę widzę. Ja bym widział, że chyba po jednej stronie wszyscy powinni pisać mniej więcej o polityce związku, to niech połowa będzie kompletnie niezależna, samorządna, ale połowę to żeby te rzeczy, które tu mówimy, na KKP i wszędzie, żeby były drukowane. Bo niektórzy humoresek za dużo puszczają, innych rzeczy, a nie ma tych rzeczy tematycznych, o samorządach i o polityce związku. Chyba moim zdaniem, ja nie wiem – może pani się obrazi, może ktoś się obrazi – ale ja bym proponował, że połowę rzeczy niech będzie kompletnie niezależnych, a połowę niech ciągnie główną linię związku albo to, co powinno być przekazywane, aby poziom naszego myślenia, poziom zajmowania się sprawami był mniej więcej podobny. Nie wiem, jak to zrobić – są fachowcy, są z pism i oni to jakoś załatwią, ale chyba załatwią w takim kierunku, żeby więcej informacji związkowych przechodziło w tych materiałach, w niektórych. Bo w niektórych jest za dużo o związkach, nudne to wszystko, trzeba dołączyć i ładne obrazki, i ładne dziewczyny, żeby to było ciekawe, ale i tematy związkowe też trzeba podawać [oklaski].

TERESA REMISZEWSKA – dwutygodnik „Kwadrat” wydawany przez KKK Pracowników

Poligrafii NSZZ „Solidarność”

Czy mogę jeszcze raz wobec tego? Przepraszam bardzo, że drugi raz zabieram głos. Oczywiście wszyscy dziennikarze związkowi na pewno chcą realizować politykę związku – przecież nie przez przypadek znaleźliśmy się w tej prasie, natomiast w czasie obrad zjazdu dziennikarze związkowi między innymi często czuli pewien niesmak, ponieważ zamiast nam podawać na konferencjach prasowych fakty, uczono nas, jak mamy te fakty interpretować. Niezależność dziennikarza polega na tym, że sam podpisuje to, co pisze, i bierze za to odpowiedzialność. I ja chciałam zwrócić uwagę, że ja świetnie rozumiem, że prasa związkowa będzie własnością związku, natomiast dziennikarz, każdy dziennikarz, obojętne, czy związkowy czy niezwiązkowy, oprócz swojej pracy daje swoje nazwisko i swój prestiż społeczny pracodawcy. I to bardzo bym chciała, żeby w związku było respektowane [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę pani, ja sądzę, że chyba rola konferencji prasowych została tutaj zupełnie źle zrozumiana. Konferencja prasowa to nie jest pouczanie prasy, jak ma pisać. Przecież w ten sposób – przypomnijmy, że na tej konferencji prasowej są zarówno korespondenci z TASS, jak i z „Trybuny Ludu”, i z „Rudeho Prava”, i z prasy związkowej. Czy to oznacza, że ja ich pouczam, jak oni mają pisać?! Oczywiście nie, natomiast jeżeli pada pytanie, jak związek widzi jakąś sprawę, jeżeli jest prośba o komentarz, to ja podaję komentarz po prostu od strony związku, a rzeczą prasy jest albo ten komentarz przyjąć, albo nie przyjąć i napisać swój. Nie jest to narzucanie czegokolwiek, jest to podawanie pewnego punktu widzenia po prostu na zasadzie odpowiedzi na pewne pytanie. Konferencje prasowe nie jest to instruktaż, jest to po prostu pytanie się o zdanie związku, czy rzecznika, czy osób, które na konferencję prasową są zaproszone. Tak trzeba konferencje prasowe rozumieć i tak ja je zawsze rozumiem [oklaski].

Proszę bardzo.

KRZYSZTOF TUROWSKI

Krzysztof Turowski, dziennikarz, jednocześnie delegat. Mam pytanie do pana przewodniczącego, czy jest za dostępem Solidarności do środków przekazu, traktując rzecz autonomicznie, czy też szerzej – za społeczną kontrolą środków masowego przekazu?

LECH WAŁĘSA

Na razie na pewno mamy szansę dobić się najbardziej my, ale jednocześnie nie jesteśmy sami – są jeszcze inne grupy wyznaniowe, są jeszcze inne partie, uznane i nieuznane. I myślę, że w jakiś sposób, w taki, jaki istniejemy, powinniśmy mieć wpływ na to, co mamy. No bo to jest nasz kraj. Ja jestem socjalistą też, znaczy nie wiem, chyba wychowany w duchu socjalistycznym. A więc co jest moja porcja, chcę na to mieć wpływ. Jak jest 10 milionów, to podzielimy i dziesięć kanałów telewizyjnych naszych, a jedenasty kogo innego [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę bardzo, proszę bardzo.

MAREK KUSIŁA (?) – Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich

Ja mam pytanie związane z tym pytaniem poprzednim. Marek Kusiła [?], Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich. Czy podejmiecie panowie jakiekolwiek działania, aby II tura zjazdu była transmitowana bądź omawiana w sprawozdaniach półgodzinnych czy godzinnych w telewizji i w radio?

LECH WAŁĘSA

Mamy nadzieję, że nie starczy dolarów na zakupowanie z Interwizji i tam jeszcze skądś i myślę, że dogadamy się za złotówki, że można będzie transmitować. Myślę, że do rozmów dojdzie. Janusz się zepnie i dojdzie. Jednocześnie jesteśmy już w lepszej sytuacji, bo państwo wiedzą, że mamy swoje kamery, myślimy, jak wybudować nadajnik i dołączyć w telewizorach kanał jeden [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę bardzo. Proszę do mikrofonu.

TYTUS CZARTORYSKI[18]

Tytusa Czartoryski, Region Dolny Śląsk. Dlaczego daliśmy sobie niepostrzeżenie zdjąć krzyż z tyłu za prezydium? Dziękuję.

LECH WAŁĘSA

Siła antysocjalistyczna – Borys Stanisław[19]! Bojał się, że ktoś go zabierze, i on zabrał.

STANISŁAW BORYS

Przepraszam bardzo, ale za ten krzyż jestem odpowiedzialny, jak również sztandar został zdjęty, i w tej chwili jest krzyż przewieziony do stoczni. Jest to historyczny krzyż z sali BHP, z tej historycznej sali Stoczni Gdańskiej. I obawiam się, że na drugą część zjazdu móg… mogłoby go tu nie być. Dlatego zdjąłem [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Dziękuję bardzo. Chwileczkę, proszę bardzo.

JERZY ALBINIAK – tygodnik „Portowiec” wydawany przez KZ NSZZ „Solidarność” Zarządu Portu Gdańsk

Jerzy Albiniak, „Portowiec” – tygodnik Solidarności Portu Gdańskiego. Pytanie do pana Lecha Wałęsy: Czy ma pan koncepcję w ramach dyscypliny związkowej godzenia pewnych sprzecznych interesów, np. pomiędzy nieposłusznymi branżami a władzami regionalnymi czy nadrzędnymi w strukturze związku?

LECH WAŁĘSA

No, Dzierżyńskim[20] to ja nie jestem, ale, proszę państwa, rzeczywiście musimy po prostu rozumieć się; ja myślę, że nie ma załogi naprawdę zrozumieją się, jeśli im przedstawimy sytuację. Nie wierzę w jakiś brak wyrobienia naszego, tylko przez to, że nie ma czasu na wyjaśnienie, że nasza prasa kuleje, że nie mamy telewizji – ale już chyba będziemy niedługo mieli – to kuleje nam. Jak się zrozumiemy, że jak zaczynamy, ale to trzeba konkretniej precyzować nasze uchwały. Gdybyśmy dokładnie powiedzieli, że nikomu nie wolno więcej jak dwa dni, bo nabieramy oddechu i jutro pogadamy, czy następne dwa dni, to Olsztyn by na pewno nie został. Jednocześnie gdyby zrozumiał, że on występuje nie jako Olsztyn, tylko on broni honoru całego związku, to by nie był obrażony jako on, tylko wiedziałby, że obrażono cały związek. I dlatego też myślę, że jak nasza świadomość, nasze spotkania będą częstsze, jak się zrozumiemy, to nie będzie takich rzeczy, jakie teraz mają miejsce. Coraz bardziej się rozumiemy, coraz mniej tych spraw. Patrzcie, przez całe trwanie zjazdu i jeszcze trochę wcześniej wszystko ładnie w Polsce grało, nawet nam nie przeszkadzano tak bardzo, troszeczkę tylko.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Dziękuję.

Proszę bardzo.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_35a_1981091034a]

[Plik dźwiękowy 1kzd_1t_35b_19810910]

[Brak fragmentu nagrania]

ANDRZEJ JELEŃSKI – Polskie Radio

[Brak początku wypowiedzi] …form działania Związku „Solidarność”. Po tej I turze zjazdu, która miała co prawda charakter trochę inny, rzeczowy, debatę nad statutem przede wszystkim.

LECH WAŁĘSA

To jest, jak mówiliśmy – to jest wstęp, zasygnalizowanie tematów i tak dalej. Gdybyśmy dzisiaj, gdyby ktoś się odważył, ja, czy ktoś, to znów byłbym dyktatorem. Czekamy na demokratyczne ustawienie, jak mamy się zachować. Oczywiście będziemy oponować, mówić, że to niewygodnie nam, i tak dalej, ale dziś nie można, chyba że będziemy mówić o starym stylu i o starym związku. Ale na razie mówimy, już ten, który ma się odnowić i wybrać, dlatego nie wolno mi dzisiaj formować, chociaż mam swoją koncepcję, ale to nie jest… tu nie popisuję się jako kandydat do władz związku, czy jeszcze może dalej. Dlatego nie mogę o tym mówić, bo nie byłbym demokratą, bo może ci wszyscy, którzy uważają, że może się odłączyłem, mogą uważać inaczej. Ja bym coś sugerował, że tak to powinno iść, że tu powinniśmy walczyć, tu powinniśmy przysiąść, i tak dalej, i tak dalej. Na to przyjdzie czas na II turze – określimy główne kierunki, oczywiście i sam będę… [zanik nagrania]. Ale dziś nie mogę za ten związek sam podjąć takiego kierunku, bo może on być sprzecznym z interesem i kierunkami ludzi, którzy tu przyjadą nie po to, żeby statystować, tylko wybierać, głosować i wybierać kierunki [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Dziękuję.

Proszę bardzo.

MAREK MARKIEWICZ

Marek Markiewicz, dziennikarz, jednocześnie delegat. Czy pan jako przewodniczący związku ma świadomość granicy, której teraz związek nie może przekroczyć bez narażenia kraju i Polaków na niebezpieczeństwo?

LECH WAŁĘSA

Oczywiście jestem w tej korzystnej sytuacji, że wyjeżdżam za granicę, że prowadziłem rozmowy, oczywiście wiem, ale jednocześnie wiem, że już dzisiaj zależy nie tylko od polskiej młodzieży, co będzie dalej. Dlatego gdyby ode mnie zależało, to cały świat byłby uśmiechnięty, piękny, by tylko patrzał, jak tu zrobić lepiej, jak jeden drugiemu pomóc. Ale nie ode mnie zależy. Ja nikomu nie zagrażam, ja nikogo nie atakuję i proszę, żeby mnie nie atakować, a jeśli jak ktoś mnie zaatakuje, to oddam [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę bardzo.

TADEUSZ SZCZUDŁOWSKI[21] – „Opinia”

„Opinia”, Tadeusz Szczudłowski. Chciałbym zapytać pana przewodniczącego, i jeżeli to jest możliwe, również i prezydium, jak sobie wyobrażają niezależność, prawdziwą niezależność związków zawodowych „Solidarność”, prawa demokratyczne czy wolności demokratyczne w kraju w kontekście zobowiązań politycznych i zapisów zawartych w Konstytucji PRL, a również i w statucie, dotyczących uznawania kierowniczej roli [partii] w państwie, nienaruszalności zasad socjalizmu oraz wierności sojuszom? Może to tam troszkę inaczej jest określone, ale chyba taki sens jest. Wydaje mi się, że wcześniej czy później ta konieczność chyba zmian w tym względzie czy anulowania tych zapisów jest rzeczą konieczną i chciałbym powiedzieć, że właśnie pan Lech Sobieszek zasługuje za swoją postawę na tym zjeździe na miano Rejtana zjazdu, których nam bardzo potrzeba.

LECH WAŁĘSA

Panie Tadeuszu, ja już panu odpowiadam. Panie Tadeuszu, ja uważam inaczej. Nieważne, kto co czuje, gdzie co ma, ważne to, co ma. I dlatego to, że mam w notesie zapisany pański telefon, ja do pana mogę nie zadzwonić. To, że ktoś najprzód zrobił drogi, a potem wybudował bloki, to mimo że jest tabliczka „Tędy chodzi tylko osioł”, i tak ludzie chodzą najkrótszą drogą, bo się śpieszą do tramwaju i do pociągu. Dlatego też my mówimy: „Niech nam nikt nie przeszkadza, niech nam w garki nie zagląda, niech nas nie okrada, niech pozwoli mówić, bo i tak będziemy mówić”, i to, że jest napisane, to nie znaczy, że będzie honorowane, i tak dalej, i tak dalej. Jednocześnie pan też dobrze wie, że przed Sierpniem byliśmy na jedenastym chyba miejscu w konwencjach, ustawach, prawach człowieka, i tak dalej. I pan dobrze wie, bo razem byliśmy zamykani. I widzi pan – co z tego, że byliśmy na jedenastym miejscu, ale odwrotnie, w skuteczności, w tym wszystkim byliśmy, nie wiem na którym, na ostatnim miejscu, i tak dalej. Dlatego nieważne. Gwarancją wszystkiego jesteśmy my, gwarancją jesteśmy tym, na ile będziemy solidarni, na ile będziemy roztropni i rozważni, na ile będziemy uważać, że ktoś nami kieruje, na ile się damy kierować.

TADEUSZ SZCZUDŁOWSKI – „Opinia”

Panie Przewodniczący, jeszcze chciałem w kwestii… [oklaski] w kwestii właśnie represji…

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Ale sekundę, ja tylko jeszcze, nawiązując właśnie do pańskiego poprzedniego pytania, chciałbym powiedzieć, że kiedy na posiedzeniu Krajowej Komisji Porozumiewawczej mieliśmy okazję wysłuchiwać przemówienia ministra Cioska, to potem w pytaniach padło też właśnie takie pytanie, jak sobie rząd i partia wyobrażają spełnianie swojej kierowniczej roli i tu minister Ciosek powiedział, że na ten temat koncepcji partia sama jeszcze nie ma, więc mi się wydaje, że najpierw trzeba by się ich spytać, a potem my zobaczymy [oklaski].

TADEUSZ SZCZUDŁOWSKI – „Opinia”

Panie Przewodniczący, jeszcze chciałem w kwestii represji. Otóż wiem, że ta sprawa tutaj wpłynęła z podpisami wielu setek ludzi, całej Stoczni Gdańskiej, żeby właśnie poruszyć sprawę represji. Ona była poruszona, z tym że została rozłożona na następną turę. A przecież wiemy, że siedzą ludzie za przekonania, że przygotowuje się dziesiątki procesów, że właśnie dziś odbywa się proces członka Solidarności z Katowic, który właśnie za krytykę sojuszy stoi właśnie przed sądem. Ja myślę, że zjazd powinien jednak natychmiast się ustosunkować do tej sprawy, ponieważ ludzie siedzą, a człowiek – to przecież Solidarność mówi – jest rzeczą najważniejszą.

LECH WAŁĘSA

Panie Tadeuszu, znamy się parę, parę już, no może już lat nawet można powiedzieć i widzi pan, pan zawsze tak występował, pan zawsze tak mówił, i pan ma dzisiaj taką armię, a nie inną, a pan widzi, my mamy taką armię, a nie inną. Dlatego też mamy armię adwokatów, prawników, i tak dalej, istniejemy i będziemy walczyć. Jednocześnie nie uważam, żebyśmy pomachiwali szabelką, bo nie tędy droga. Uważam, że szukajmy dróg, zmuszajmy, tak jak zmuszaliśmy do tej pory, ale zmuszajmy wtedy, kiedy czym jesteśmy silniejsi. Bierzmy większy ciężar, walczmy skutecznie, a dzisiaj to tylko moglibyśmy iść na siłę, kraty przepiłować, wyprowadzić. Tą drogą pan wie, jakby to się skończyło, i pan wie, jaki byłby efekt. Myślę, że na innej drodze, skutecznej drodze, razem wymyślonej, otrzymamy to, co nam się należy.

TADEUSZ SZCZUDŁOWSKI – „Opinia”

Ja myślę, że honor i podniesione czoło to jest rzeczą najważniejszą.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Chwileczkę, chwileczkę. Przepraszam pana najmocniej, ale jest kolejka.

Proszę bardzo, może następny.

GŁOS NIEROZPOZNANY

Do Lecha, do Lecha Wałęsy. Rada Naczelna miała być w swym założeniu związkowym parlamentem służącym oddzieleniu władzy ustawodawczej od wykonawczej. Czy nie uważasz, że odrzucenie tego wniosku oddaliło szansę na otwarcie wspaniałej związkowej szkoły demokracji? Czy nie grozi nam dyktatura i coś na kształt związkowego ustroju totalitarnego?

LECH WAŁĘSA

Oświadczam, masz rację w najlepszym przypadku za dwa lata. Masz rację, tak należy należy postąpić i tak będzie. Ale na dziś nie masz racji. Na dziś musi być i rozmowy, i dyskusje, i walka i trochę mocniejszego, zdecydowanego wystąpienia. Na dziś nie można inaczej. Ale w teoretycznym rozważaniu masz rację. Jednocześnie groźby nie ma, bo my nie mamy więzień, nie mamy armii, nie mamy jeszcze innych rzeczy, więc nie jesteśmy groźni. Gdybyśmy mieli te układy, które kiedykolwiek wcześniej były, rzeczywiście byłoby to bardzo źle. Jednocześnie wiem, że w najlepszym przypadku za dwa lata będzie trzeba zrobić takie rzeczy, że ci, co zarządzają, jest inna grupa, ci, co wykonują, jest inna grupa. Zgadzam się z tym, ale na dziś wiem, że to była błędna koncepcja, byśmy rozdzielili się i byśmy, zanim ktoś by urządził. Wiemy, jak dzisiaj pracujemy, a ten mówi, ten zgłosi się, i tak dalej, a zanim wykonanie, to by nam już przeszli Wisłę trzy razy, ci co tam chcieli przejść [oklaski].

KRZYSZTOF WITOŃ[22] – rzecznik prasowy MKR Rzeszów

Krzysztof Witoń, rzecznik prasowy MKR Rzeszów. W rozmowach kuluarowych kilkakrotnie słyszałem, że między I a II turą pan przewodniczący wybiera się do Aten. Na ile jest to prawdziwe, i jeśli tak, to jaki jest cel tej wizyty?

LECH WAŁĘSA

Na tyle prawdziwy, że leży 60 tys. dolarów na Panoramę Racławicką, no. Na tyle jest prawdziwe. Nie wiem, czy mnie puszczą, chciałbym przywieźć, bo trzeba zrobić tę panoramę, a nie ma farb, które trzeba za te zielone kupić. Dlatego chcę jechać, szybko przewieźć, oddać i gra, niech kupują [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę bardzo.

RUTKOWSKI – Stocznia Gdańska

Długoletni pracownik Stoczni Gdańskiej im. Lenina, Wydział R-3, Rutkowski. Reprezentuję doły i mam takie, prawda, prośby od dołów, od dolnych związkowców, takie prośby jak oni, takie i ja mam, do zjazdu, do przewodniczącego, do wszystkich władz związkowych na wszystkich szczeblach. Aby zdobyć zaufanie wśród dołów, wszystkie władze związkowe, na wszystkich szczeblach muszą o każdej porze nigdy nie zapominać o dołach, aby nigdy, przenigdy nie odrywali się od nich, jak w przeszłości myśmy mieli tyle, prawda, dowodów, żeśmy musieli tyle razy protestować, strajkować. Aby do tego nie doszło, to życzymy wszystkim uczestnikom, delegatom i tym, którzy będą kierować i już kierują naszym związkiem Solidarność, aby zawsze i o każdej porze, w nocy, we dnie, w pracy, na zabawach, w kinach, teatrach, nigdy nie zapomnieli o swoim najważniejszym obowiązku – obowiązku niezapomnienia dołów. Bo doły to jest silna broń – potrafi wszystko, co nieuczciwe, nieprawdziwe rozbić w jednej minucie. Dziękuję [oklaski].

LECH WAŁĘSA

Proszę pana, ja bym chciał panu odpowiedzieć – pan się zapytaj żony i moich dzieci, czy oni mnie znają, czy ja mam szansę rozłączenia się od związku. To jest raz. Jednocześnie chciałem panu powiedzieć: jak bardzo nie pracujemy, nie jesteśmy z ludźmi, to znaczy, że jutro jest zarząd, w piątek, w sobotę, w niedzielę jest Gniezno, a w poniedziałek następna wyspa, w której zawinę. I proszę pana, nie można nas posądzać, że my odłączyliśmy. My już nie mamy siły i dlatego też niech jak pan czuje, a pan trochę nam też pomoże, jakoś się włączy, żeby nam odciążyć. Za mało jest ludzi do orania, za dużo do haseł, dlatego też naprawdę traktujmy się inaczej i nie, nie… naprawdę, tym razem… Popatrzcie, jak ci ludzie pracują, po 36 latach ci ludzie orają. Przecież jak oni tu spali, jak oni jedli, jak oni tu wytrzymali, przecież to jest bełkot… Do szpitala wychodzili niektórzy, bo nie wytrzymywali. Czy wy chcecie, że my naprawdę nie oramy? Oczywiście, żeby nam władza do głowy nie uderzyła, bo trochę przyjemności to jest – no bo sekretarka ładna, młodsza od żony, no bo samochodem jadę, a przedtem rowera nie miałem, oczywiście. Ale czy to jest rachunek? Proszę pana, ja dzisiaj nie chcę nic, ja dzisiaj bym sobie 48 godzin posiedział, jak siedziałem z panem Szczudłowskim i innymi.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Niestety, proszę pani, tamten mikrofon nie działa. Czy można prosić o podejście tutaj? Tutaj. Działa?! Przepraszam.

HENRYKA DOBOSZ[23] – „Tygodnik Kulturalny”

Henryka Dobosz, „Tygodnik Kulturalny”. Pytanie do pana Wałęsy: Pół roku temu, na wyborach w Stoczni Gdańskiej słyszałam na własne uszy, jak pan powiedział, że zostanie pan prawdopodobnie tylko rok. Czy była to kokieteria, czy zasmakowała panu władza, czy też zmienił pan zdanie z innego powodu – po prostu zobaczył pan przed sobą jakieś szersze perspektywy działania, których pan wtedy nie widział? Proszę o odpowiedź.

LECH WAŁĘSA

Jestem gotów w tym momencie zostawić i iść. Naprawdę mam dość tego wszystkiego, ale jednocześnie odpowiedzialny człowiek, który rozpaprał i przez 50 lat będziecie pluli, będą ludzie pluli: nakradł, nabogacił się, poszedł sobie, co on zrobił? Rozbabrał. Cwaniak!

Dlatego też jeśli zdejmiecie odpowiedzialność dzisiaj, naprawdę, z największą przyjemnością nie obejrzę się w tym kierunku przez 10 lat! Tak się najadłem tej władzy, tak dużo skosztowałem, tak bardzo mam dość. Ale jednocześnie mówię, że jeśli ten związek, w którym dopóki demokratycznie nie zostanę zdjęty, będę walczył jak lew, walczył przeciw żonie i dzieci. Będę walczył. Zostawię go taki, jaki go w Sierpniu stworzyliśmy i odejdę, dziękując bardzo [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Proszę państwa, podobno nie ma głupich pytań, są tylko głupie odpowiedzi. A tutaj nie ma ani jednych, ani drugich [gwar].

Proszę bardzo.

STEFAN MELAK[24]

Stefan Melak. Chciałbym dowiedzieć się, jak Solidarność zamierza rozstrzygnąć problem więźniów politycznych, którzy są więzieni tylko dlatego, że są Polakami. Chodzi mi o grupę konfederatów i innych prześladowanych za wyznawane przekonania polityczne.

LECH WAŁĘSA

Zamierzam walczyć, skutecznie walczyć, ale nie wycinać krat. Wyciąć kraty, ale inaczej. Jak pan ma koncepcję – ponieważ pana to interesuje, podpowiedz pan nam, jak mamy skutecznie walczyć. Ale tak, żeby z dwóch więźniów czy dwudziestu nie zrobiło się stu! [oklaski].

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Czy są jeszcze jakieś pytania? Jeżeli nie ma, to… Jeszcze jedno.

Proszę bardzo, to już może ostatnie, bo już trzeba kończyć. Jesteśmy wszyscy zmęczeni. Nie? [gwar]. Proszę bardzo.

WINCENTY NOWAKOWSKI[25]

Nowakowski Wincenty Zygmunt. Z kolei, kolarz – tak jak powiedział Lesio. Wszyscy w ciebie wierzymy i w całą Solidarność, musisz wiedzieć. Nie damy ci zawieść Solidarności, nie damy się rozbić. Ja już walczę 42 lata o wolność, musisz wiedzieć. Nie tylko ja, ale wszyscy inni tak samo. I dalej będziemy cię wspomagać, i wszycy będą wspomagać. Rozbić się nie damy. A tych zza krat musimy wypuścić, ale wszyscy razem. Solidarnie! Tak jak… Wszyscy, żeby się nikt nie wstydził, nie, że tam jakiś naczelnik, dyrektor, czy ktoś mnie tam… Ja bym tu nie był, żebym nie był chory, bo nie chcieli mnie urlopu dać i tak dalej. Na oczy jestem chory, dlatego jestem. I bym był i wszędzie będę. I [fragment niesłyszalny] oczywiście, że będę. Bozia mi tak da. Kto z Bogiem, Bóg z nim. Bez Boga ani do proga. Boże – Solidarności! Damy 30 proc., będziemy mieli 100. Na pewno, Lesiu, damy se radę. A ustąpić też nie możesz, ja nie ustępuję, też nie ustępuj. Ja 42 lata wytrzymałem, to ty też wytrzymasz. Boże wszystkim – Solidarności.

JANUSZ ONYSZKIEWICZ – rzecznik prasowy I KZD

Dobrze. Dziękujemy [oklaski]. Dziękujemy bardzo. Dziękujemy wszystkim w takim razie. I do następnego razu, do następnej konferencji prasowej albo na następnym spotkaniu jak to. Dziękuję bardzo.

[Koniec pliku dźwiękowego 1kzd_1t_35b_19810910]

KONIEC KONFERENCJI PRASOWEJ PO I TURZE I KZD

[1] Prawdopodobnie Gert Baumgarten, korespondent prasy zachodnio-niemieckiej w Polsce (m.in. „Der Tagesspiegel”, „Stuttgarten Zeitung”).

[2] Zdzisław Rusek (ur. 1935) – technik mechanik, pracownik Bydgoskiego Biura Projektowo-Badawczego, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego, Komitetu Założycielskiego i przewodniczący KZ w BBPB, w 1981 r. członek ZR Bydgoszcz, 1981–1982 internowany.

[3] Jacek Szymanderski (ur. 1945) – socjolog, 1974–1989 pracownik naukowy w Instytucie Historii PAN, w 1980 r. współorganizator NSZZ Pracowników Nauki, Techniki, Oświaty i Kultury w Warszawie, zaangażowany w tworzenie struktur założycielskich MKZ Mazowsze, w 1981 r. członek ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[4] Chodzi o Henryka Jabłońskiego (1909–2003) – 1947–1989 posła na Sejm, 1948–1981 członka Komitetu Centralnego PZPR, 1971–1981 członka Biura Politycznego KC PZPR, 1972–1986 przewodniczącego Rady Państwa.

[5] Stanisław Jan Fudakowski (ur. 1948) – psycholog zatrudniony w Pracowni Psychologii Pracy w Gdańsku, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, wiceprzewodniczący KZ w Przedsiębiorstwie Usług Socjalnych Budownictwa (z którym Pracownia Psychologii Pracy była związana organizacyjnie), w 1981 r. członek Prezydium ZR Gdańsk odpowiedzialny za dział interwencji.

[6] Kazimierz Brandys (1916–2000) – pisarz związany z opozycją, 1977–1980 redaktor niezależnego pisma literackiego „Zapis”, 1978–1980 członek TKN.

[7] Ryszard Józef Pabiś (ur. 1958) – fotograf, laborant w Hucie „Baildon” w Katowicach, w sierpniu 1980 r. członek zakładowego Komitetu Strajkowego w Hucie „Baildon” i Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” tamże, członek Prezydium KZ w Hucie „Baildon”, 1981–1982 internowany, w 1982 r. wyemigrował do RFN, a następnie USA.

[8] Gabriel Konstanty Plaminiak (ur. 1940) – technik mechanik, 1975–1985 pracownik Okręgowego Zarządu Dochodów Państwa i Kontroli Finansowej z siedzibą we Wrocławiu, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajków w zajezdni autobusowej we Wrocławiu, inicjator i przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w OZDPiKF, w 1981 r. członek Krajowej Komisji Rewizyjnej, 1981–1982 internowany.

[9] Wiktor Nagórski (1942–1991) – informatyk, pracownik Narodowego Banku Polskiego, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w NBP, wiceprzewodniczący KZ w NBP, 1981–1982 internowany.

[10] Franciszek Piotr Kuźma (1954–1992) – technik elektryk, pracownik Poznańskiej Fabryki Łożysk Tocznych w Poznaniu, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego tamże i delegat do MKS, przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” i wiceprzewodniczący KZ w PFŁT w Poznaniu, w 1981 r. członek Prezydium ZR Wielkopolska (skarbnik), 1981–1982 internowany.

[11] Delegat nierozpoznany.

[12] Jan Filipek (ur. 1949) – od 1976 r. pracownik Fabryki Domów w Bolesławcu, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w FD, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w FD, od 1981 r. przewodniczący MKZ w Bolesławcu.

[13] Tadeusz Roksela (ur. 1947) – technik górnik, mechanik, pracownik Zakładów Chemicznych „Wizów” w Bolesławcu, w sierpniu 1980 r. przewodniczący zakładowego Komitetu Strajkowego i przewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” w ZCh „Wizów”.

[14] Krystyna Ruchniewicz (ur. 1942) – 1979–1980 zastępca kierownika działu administracyjnego w Wojewódzkiej Pralniczej Spółdzielni Pracy „Śnieżka” w Gdańsku, 1980–1982 główna księgowa w Pałacu Młodzieży w Gdańsku, członek Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Nauczycieli i Pracowników Oświaty i Wychowania przy MKZ Gdańsk, od 1980 r. wiceprzewodnicząca Regionalnej Sekcji Oświaty i Wychowania w Gdańsku, przewodnicząca Regionalnej Komisji Rewizyjnej w Gdańsku, w 1981 r. członek KKR, od 1981 r. na emigracji we Francji.

[15] Andrzej Jeleński (1941–2002) – 1978–1982 dziennikarz Naczelnej Redakcji Informacji Polskiego Radia, członek Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Komitecie ds. Radia i Telewizji, w 1981 r. współpracownik Radia „Solidarność” Redakcji Programów dla Radiowęzłów Zakładowych Regionu Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[16] Prawdopodobnie Zbigniew Wróbel (zm. 2007) – dziennikarz „Trybuny Ludu” (Oddział Morski w Gdańsku), członek Oddziału Morskiego SDP.

[17] Jan Jakubowski (ur. 1941) – 1975–1981 dziennikarz tygodnika „Czas”, od 1980 r. członek NSZZ „Solidarność”, przewodniczący KZ w Gdańskim Wydawnictwie Prasowym (wydawcy m.in. „Czasu”), w 1981 r. organizator akcji „Dni bez prasy” w Gdańsku, po wprowadzeniu stanu wojennego zwolniony z pracy w wyniku weryfikacji dziennikarzy, objęty zakazem wykonywania zawodu.

[18] Tytus Henryk Czartoryski (ur. 1945) – rolnik, 1975–2005 prowadził własne gospodarstwo rolne w Morzęcinie Małym, 1980–1981 współorganizator niezależnego ruchu związkowego rolników na Dolnym Śląsku, 1981–1982 internowany.

[19] Stanisław Borys – członek gdańskiej Solidarności.

[20] Feliks Dzierżyński (1877–1926) – twórca i szef pierwszych radzieckich organów bezpieczeństwa, m.in. 1917–1926 stał na czele Nadzwyczajnej Komisji ds. Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem.

[21] Tadeusz Szczudłowski (ur. 1933) – marynarz, historyk, rzemieślnik, od 1977 r. uczestnik Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, w sierpniu 1980 r. uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, inicjator wzniesienia przed bramą nr 2 drewnianego krzyża jako kamienia węgielnego pod przyszły pomnik Poległych Stoczniowców, współredaktor 21 postulatów, w 1982 r. internowany.

[22] Krzysztof Witoń (ur. 1958) – do 1981 r. redaktor czasopisma „Nowe Tempo” w Zakładach Metalowych w Nowej Dębie, od 1981 r. rzecznik prasowy ZR NSZZ „Solidarność” Rzeszów, 1981–1982 internowany, w 1983 r. wyemigrował do USA.

[23] Henryka Dobosz (ur. 1940) – 1978–1981 r. dziennikarka „Tygodnika Kulturalnego”, 1981–1982 kierownik działu kulturalnego „Samorządności”.

[24] Stefan Melak (1946–2010) – prawnik, 1972–1981 pracownik Funduszu Wczasów Pracowniczych, od 1979 r. współzałożyciel, następnie przewodniczący konspiracyjnego Komitetu Katyńskiego, 31 lipca 1981 r. na cmentarzu Powązkowskim odsłonił pierwszy w Polsce pomnik katyński, wiceprzewodniczący Obywatelskiego Komitetu Budowy Pomnika Katyńskiego przy ZR Mazowsze, 1981–1982 internowany.

[25] Osoba prywatna.

Kalendarium

(Jan Marek Owsiński)

LIPIEC–SIERPIEŃ 1980 r.

Strajki lata 1980 r. były bezpośrednią reakcją na dwa posunięcia władz: podwyżkę cen artykułów mięsnych i wprowadzenie nowego systemu norm i płac (dotyczyło to szczególnie przemysłu maszynowego). Podwyżka cen przeprowadzona została w formie rozszerzenia tzw. komercjalizacji cen artykułów mięsnych (do 25 proc. wszystkich dostaw). Wprowadzono ją 1 lipca bez żadnej wyprzedzającej informacji w mediach. Pierwsze omówienie miało miejsce 1 lipca w Dzienniku Telewizyjnym w formie wywiadu z wiceprezesem PSS „Społem” Czesławem Burchardem. Pierwsza informacja prasowa pojawiła się 3 lipca 1980 r. Faktycznie podwyżka była realizacją decyzji Biura Politycznego KC PZPR z 22 kwietnia 1980 r.

LIPIEC 1980 r.

Fazy protestu

Faza 1 – do strajku lubelskiego (8 lipca) – wystąpienia spontaniczne, postulaty wyłącznie ekonomiczne, unikanie przez protestujących wyłonienia sformalizowanej reprezentacji; negocjacje z dyrekcją miały na ogół formę wieców. Często strajk miał charakter kroczący – zaczynała grupa pracowników pierwszej zmiany na jednym wydziale, strajk rozlewał się na inne wydziały, w międzyczasie inicjatorzy strajku podejmowali pracę, pierwsza zmiana wychodziła do domu, druga zmiana podejmowała strajk itd.

Faza 2 – strajk w WSK Świdnik, strajki lubelskie (8–23 lipca) – wystąpienia spontaniczne, na zasadzie powielającego się przykładu. Rozszerzenie postulatów o żądania nowych wyborów do rad zakładowych związków zawodowych.

Faza 3 – druga połowa sierpnia–11 września – wystąpienia zorganizowane (zaplanowane). Postulaty mają charakter zdecydowanie polityczny i dotyczą wolnych związków zawodowych, cenzury, polityki kadrowej. Załogi organizują się w struktury ponadzakładowe – międzyzakładowe komitety strajkowe (Trójmiasto, Szczecin, Elbląg, Bydgoszcz, Wrocław, Wałbrzych, Jastrzębie-Zdrój). 28 i 29 sierpnia protest osiąga poziom ogólnopolskiego strajku powszechnego. Faza kończy się podpisaniem czterech porozumień (w kolejności): szczecińskiego, gdańskiego, jastrzębskiego i katowickiego. Te porozumienia mają charakter konstytucyjny dla umowy społecznej, a jednocześnie stanowią fundament programu NSZZ „Solidarność”.

1 lipca

Podwyżka cen. Wprowadzenie nowych norm.

Pierwsze strajki

Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego Mielec – strajk 270 pracowników pierwszej zmiany wydziału W-34 zaczyna kroczący strajk trwający do 5 lipca. Strajki w: Zakładach Metalurgicznych „Pomet” w Poznaniu, Zakładach Mechanicznych „Ursus”, Sanockiej Fabryce Autobusów „Autosan”, Tarnowskiej Fabryce „Ponar”, Zakładach Tworzyw Sztucznych „Erg” w Bieruniu Starym, SHL w Kielcach, w Fabryce Pras Automatycznych „Prasomet” we Włochach, ZM „Nowotko” w Warszawie, „Polmo” w Tczewie, Przedsiębiorstwie „Transbud” w Tarnobrzegu.

2–7 lipca

Fala strajkowa przetoczyła się przez kilkanaście zakładów, m.in.: ZM „Ursus”, „Polmo” w Tczewie, „Pomet” w Poznaniu, Hutę „Warszawa”, Merę-Centrum i „Polkolor”, Fabrykę Lamp Kineskopowych „Zelos” w Piasecznie, walcownię w Śremie, Ponar–Remo w Żyrardowie, zakłady garbarskie „Syrena”, „Polmos”. Obejmowały od kilkudziesięciu do kilku tysięcy pracowników (ZM „Ursus” – 2000 strajkujących). W Ursusie powołano Komisję Robotniczą.

2 lipca

Oświadczenie KSS KOR w sprawie strajków. W lipcu i sierpniu 1980 r. zorganizowana opozycja pełniła przede wszystkim rolę infrastruktury informacyjnej strajków poprzez zbieranie i przekazywanie informacji o wydarzeniach, zarówno do mediów zagranicznych (szczególna rola Jacka Kuronia), jak poprzez podziemną prasę – np. numer specjalny „Robotnika”.

8 lipca

ŚWIDNIK – pierwszy dzień strajku w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „Avia” – początek protestów na Lubelszczyźnie.

ŻYRARDÓW – Strajk Zakładów Lniarskich w Żyrardowie. Żyrardów staje się drugim (obok Lublina) centrum strajków.

8–23 lipca

Strajk lubelski

8–11 lipca – cztery dni trwał strajk w WSK Świdnik. Początkowo negocjacje (9 lipca) miały formę wiecu załogi z udziałem przedstawicieli władz – ministra przemysłu maszynowego Aleksandra Kopcia i wojewody Mieczysława Stępnia. 11 lipca ukonstytuował się 250-osobowy Komitet Strajkowy, który na prośbę dyrekcji przyjął nazwę Komitetu Postojowego. Przyjęto 110 postulatów WSK Świdnik. Po ośmiu godzinach negocjacji porozumienie z kierownictwem zakładu kończy strajk.

9 lipca – w Lublinie pierwsza do strajku przystępuje Fabryka Maszyn Rolniczych „Agromet”, 10 lipca – rozpoczyna się strajk w Lubelskich Zakładach Naprawy Samochodów.

11 lipca – strajk w Lubelskiej Fabryce Samochodów Ciężarowych.

15 lipca – Lokomotywownia PKP w Lublinie rozpoczyna strajk Lubelskiego Węzła Kolejowego. Obok postulatów ekonomicznych i socjalnych postawione jest żądanie przeprowadzenia wyborów do Rady Zakładowej Związku Zawodowego Kolejarzy.

16 lipca – strajk obejmuje cały Lubelski Węzeł Kolejowy. Powołanie Komitetu Strajkowego LWK. Udaremnienie prób dyrekcji utrzymania ruchu pociągów przez ekipy z Dęblina, Poznania, Skarżyska.

W kolejnych dniach strajkujący kolejarze udaremniają próbę złamania strajku przez sprowadzonych z innych węzłów kolejowych maszynistów.

18 lipca – W Lokomotywowni wybrana zostaje Niezależna Rada Zakładowa. Do strajku przystępują kierowcy MPK – praktycznie strajkuje całe miasto. Lublin staje się miastem wyłączonym z reszty kraju – rozgłośnia lubelska Polskiego Radia nadaje (na UKF) komunikat BP KC PZPR w sprawie sytuacji w Lublinie.

19 lipca – zakończenie strajku Lubelskiego Węzła Kolejowego. Do 23 lipca wygasa lubelska fala strajków.

19 lipca – Stalowa Wola – rozszerzenie strajku w Hucie „Stalowa Wola” – powstaje kolejne centrum strajków lipcowych.

31 lipca – na Krymie Gierek spotyka się z Breżniewem.

Podsumowanie sytuacji strajkowej

Według informacji MSW (niedatowany dokument: „Rozwój sytuacji strajkowej w okresie od lipca do 15 września 1980”) w lipcu strajki wystąpiły w 177 zakładach pracy i objęły ok. 81 tys. osób. Ich koncentracja miała miejsce w woj. lubelskim i kaliskim.

SIERPIEŃ 1980 r.

Decyzja o przygotowaniu strajku w Stoczni Gdańskiej

W pierwszym tygodniu sierpnia (źródła podają różne daty) zapada decyzja o zorganizowaniu strajku w Stoczni Gdańskiej, z postulatami wykraczającymi poza żądania płacowe. Decyzję podjęto w gronie czterech osób z gdańskich Wolnych Związków Zawodowych. Byli to: Bogdan Borusewicz – inicjator oraz pracownicy stoczni: Jerzy Borowczak, Bohdan Felski i Ludwik Prądzyński. O decyzji tej poinformowano Lecha Wałęsę, który po ogłoszeniu strajku miał dołączyć do Borowczaka, Prądzyńskiego i Felskiego.

1–13 sierpnia

Strajki lokalne trwają, ale w porównaniu z II połową lipca fala wyraźnie opada. Istotne znaczenie mają strajki służb miejskich w Warszawie: MPO (4–11 sierpnia), gdzie powstał 9-osobowy komitet strajkowy i wysunięto postulaty: nowych wyborów do rad zakładowych; strajk Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodno-Kanalizacyjnego (7 sierpnia), trzydniowy strajk Miejskich Zakładów Komunikacyjnych i Miejskiego Przedsiębiorstwa Taksówkowego (od 11 sierpnia).

Ponownie strajkuje WSK Mielec (5 sierpnia) – przyczyną są spory o zapłatę za strajk lipcowy.

9 sierpnia – wręczenie Annie Walentynowicz dyscyplinarnego zwolnienia z pracy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

14 sierpnia – Strajk w Stoczni Gdańskiej

Fazy strajku:

– 14–16 sierpnia – strajk w Stoczni Gdańskiej, zakończony uzgodnieniem z dyrekcją realizacji postulatów stoczniowych. Strajki (organizowane głównie przez działaczy WZZ) w innych zakładach pracy Trójmiasta.

– 16–17 sierpnia – przesilenie strajku w Stoczni Gdańskiej, powstanie Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego i 21 postulatów MKS.

– 18–19 sierpnia – faza przejmowania władzy w mieście przez rozrastający się MKS. Strajk w Szczecinie i powstanie tam MKS.

Od 21 (Szczecin) do 31 sierpnia faza negocjacji komisji rządowych z MKS w Gdańsku i Szczecinie.

WARSZAWA – posiedzenie Biura Politycznego KC PZPR – sprawa strajku w Stoczni Gdańskiej. Od tego dnia w sierpniu 1980 r. Biuro Polityczne spotykać się będzie praktycznie codziennie, obrady rozpoczynać się będą od raportu sytuacyjnego.

16 sierpnia

GDAŃSK – trzeci dzień strajku w Stoczni Gdańskiej: osiągnięcie porozumienia z dyrekcją stoczni co do wszystkich punktów żądań załogi. W ciągu ostatnich godzin negocjacji do stoczni przybywają delegaci strajkujących zakładów Trójmiasta. To oni i ta część załogi, która nie opuściła zakładu, kontynuują strajk okupacyjny.

WARSZAWA – powołanie sztabu operacji MSW „Lato 80”, ktorym kieruje gen. Bogusław Stachura. Do Gdańska sprowadzono dodatkowo ok. 3 tys. milicjantów.

17 sierpnia

GDAŃSK – strajk Trójmiasta – w Stoczni Gdańskiej powstaje Miejski Komitet Strajkowy, przekształcony następnie w Międzyzakładowy Komitet Strajkowy. MKS reprezentuje 28 zakładów, tworzy się 13-osobowe Prezydium MKS z Lechem Wałęsą jako przewodniczącym. Przyjęcie 21 postulatów MKS.

18 sierpnia

GDAŃSK – strajk Trójmiasta – w ciągu jednego dnia MKS powiększa się z 40 (godz. 9.30) do 156 zakładów (godz. 18.00).

SZCZECIN – początek strajku w Stoczni Parnica i Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego. 19 sierpnia w Stoczni Szczecińskiej konstytuuje się MKS z Marianem Jurczykiem jako przewodniczącym. Opracowano listę 36 postulatów szczecińskiego MKS.

21–23 sierpnia

Po nieudanych próbach komisji rządowych negocjacji z poszczególnymi zakładami (w Gdańsku kolejno komisje wicepremierów Tadeusza Pyki i Mieczysława Jagielskiego, w Szczecinie Kazimierza Barcikowskiego) rozpoczynają się rozmowy z MKS. W Szczecinie od 21 sierpnia, w Gdańsku od 23 sierpnia. Rozmowy (w kolejnych rundach) trwają w Szczecinie do 20 sierpnia, w Gdańsku do 31 sierpnia.

24 sierpnia

GDAŃSK – strajk Trójmiasta – powstała komisja ekspertów przy MKS z przewodniczącym Tadeuszem Mazowieckim. Mazowiecki i inny członek komisji, Bronisław Gieremek, staną się głównymi doradcami związku i Lecha Wałęsy.

WARSZAWA – IV Plenum KC PZPR – zmiany personalne w kierownictwie PZPR. Desygnowanie Józefa Pińkowskiego na stanowisko premiera.

26 sierpnia

WROCŁAW – powstanie MKS Wrocław, który uznał 21 postulatów z Gdańska za własne.

WARSZAWA – posiedzenie BP KC PZPR. Stanisław Kania: „Lepiej zrobić nawet krok w prawo niż krok w przepaść”.

27 sierpnia

WAŁBRZYCH – powstanie MKS Wałbrzych. Pierwszym punktem listy żądań było poparcie dla postulatów gdańskich.

28 sierpnia

BYDGOSZCZ – powstanie MKS.

WROCŁAW – wrocławski MKS zrzesza już 70 zakładów.

JASTRZĘBIE-ZDRÓJ – w KWK „Manifest Lipcowy” ogłoszono strajk – przewodniczącym Komitetu Strajkowego został Stefan Pałka.

29 sierpnia

Sytuacja strajkowa osiąga wymiar ogólnopolskiego strajku powszechnego. Z informacji MSW: 29 VIII 1980 r. godz. 10.00

I. Rejony objęte strajkiem powszechnym lub prawie powszechnym

Lp.

Miasta

Liczba zakładów

Liczba strajkujących

1.

Gdańsk (MKS)

p. 250

ok. 220 tys.

2.

Szczecin (MKS)

p. 150

ok. 160 tys.

3.

Elbląg (MKS)

ok. 40

ok. 40 tys.

4.

Wrocław (MKS)

ok. 70

ok. 100 tys.

5.

Bydgoszcz (MKS)

ok. 30

ok. 25 tys.

6.

Słupsk

ok. 30

ok. 20 tys.

II. Rejony o licznych przerwach z tendencjami do ich rozszerzenia

Lp.

Miasta

Liczba zakładów

Liczba strajkujących

1.

Łódź

15

ok. 12 tys.

2.

Krosno

11

ok. 10 tys.

3.

Poznań

8

ok. 10 tys.

4.

Katowice

8

ok. 8 tys.

Lp.

Miasta

Liczba zakładów

Liczba strajkujących

5.

Toruń

6

ok. 6 tys.

6.

Wałbrzych

5

ok. 6 tys.

7.

Bielsko-Biała (MKS)

4

ok. 2 tys.

III. Rejony z pojedynczymi przerwami w pracy

Lp.

Miasta

Liczba zakładów

Liczba strajkujących

1.

Legnica

4

ok. 1,5 tys.

2.

Tarnów

2

ok. 1 tys.

3.

Koszalin

4

ok. 1 tys.

4.

Rzeszów

2

ok. 1 tys.

5.

Kraków

2

ok. 1 tys.

6.

Warszawa

2

ok. 3,2 tys.

7.

Włocławek

2

ok. 1 tys.

8.

Piła

2

ok. 500 osób

9.

Opole

1

ok. 1 tys.

10.

Białystok

1

ok. 1,4 tys.

11

Gorzów

1

ok. 1 tys.

12.

Nowy Sącz

1

ok. 300 osób

13.

Kalisz

1

ok. 300 osób

14.

Tarnobrzeg

1

ok. 400 osób

Razem: 653 zakładów, 643 600 osób. Ogółem 29 sierpnia 1980 r. trwają przerwy w pracy na terenie 27 województw. Nowymi „ogniskami” przerw w pracy są woj. poznańskie i opolskie.

30 sierpnia

GDAŃSK – strajk Trójmiasta. W Stoczni Gdańskiej o godz. 10.30 rozpoczęła się czwarta tura rozmów między MKS a komisją rządową. O godz. 11.09 Lech Wałęsa i Mieczysław Jagielski parafują punkty 1 i 2 porozumienia. Jagielski wyjeżdża do Warszawy na posiedzenie Plenum KC PZPR.

SZCZECIN – podpisanie porozumienia.

WARSZAWA – posiedzenie V Plenum KC PZPR. Komitet Centralny postanowił „przyjąć do aprobującej wiadomości” sprawozdania komisji rządowych z Gdańska i Szczecina. Formuła ta oznaczała przyjęcie porozumień.

31 sierpnia

GDAŃSK – podpisanie przez MKS i komisję rządową porozumienia.

W numerze nadzwyczajnym Strajkowego Biuletynu Informacyjnego „Solidarność” wydrukowano projekt statutu NSZZ. Projekt, nazywany statutem gdańskim, był w całym kraju podstawą działania komitetów założycielskich NSZZ w I połowie września 1980 r.

Sierpień – podsumowanie sytuacji strajkowej

Według cytowanego już dokumentu MSW w sierpniu strajki z udziałem ok. 700 tys. osób wystąpiły w 750 zakładach usytuowanych w 40 województwach.

WRZESIEŃ 1980 r.

17 września, podczas gdańskiego spotkania przedstawicieli MKZ zapada decyzja powołania jednego ogólnopolskiego związku zawodowego, zorganizowanego na zasadzie struktur regionalnych (a nie branżowych), silnie zdecentralizowanego, z Krajową Komisją Porozumiewawczą jako władzą centralną. W ciągu niespełna trzech tygodni dokonuje się proces samoorganizacji społeczeństwa. Ruch tworzy się oddolnie, opierając się na większych i mniejszych centrach organizatorskich. Główne ośrodki to MKS przekształcone w MKZ – gdański, szczeciński, wrocławski i śląskie: jastrzębski, Huty „Katowice”, Bytom. Pomocą organizacyjną służą struktury opozycyjne – KOR, ROPCIO, Kluby Inteligencji Katolickiej, niektóre ośrodki Stowarzyszenia PAX, kluby NOT, w wielu miejscach NSZZ powstają w prywatnych mieszkaniach.

Trzecia fala strajków – pierwsza połowa września obejmuje 650 zakładów – 350 tys. osób. W PZPR zmiana na stanowisku I sekretarza, Edwarda Gierka zastąpił Stanisław Kania. Stosunek władzy do nowego ruchu da się określić jako werbalnie chłodne deklaracje o uznaniu pluralizmu związkowego, praktycznie – sabotowanie czynne i bierne porozumień (uchwała 81/80 Rady Ministrów z 6 września, utrudnianie zakładania nowych związków, blokowanie dostępu do mediów, w mniejszych ośrodkach szykany ze strony SB).

1 września

MKS Trójmiasta, Szczecina i Wrocławia przekształcają się w Międzyzakładowe Komitety Założycielskie NSZZ (w Szczecinie przyjmuje nazwę Międzyzakładowej Komisji Robotniczej). Kończą się strajki solidarnościowe w Bydgoszczy, Słupsku, Olsztynie, Koszalinie. Na Śląsku kontynuowany jest strajk zakładów zgrupowanych w MKS Jastrzębie. W KWK „Manifest Lipcowy” toczą sie negocjacje między Prezydium MKS (przewodniczący Jarosław Sienkiewicz) a komisją rządową ministra Aleksandra Kopcia.

2 września

JASTRZĘBIE-ZDRÓJ – w KWK „Manifest Lipcowy” podpisano porozumienie między komisją rządową a MKS. Porozumienie jastrzębskie potwierdza porozumienie gdańskie, przewiduje zniesienie czterobrygadowego systemu pracy, obniżenie wieku emerytalnego w górnictwie i wprowadzenie wszystkich wolnych sobót od 1 stycznia 1981 r.

GDAŃSK – obrady MKZ NSZZ, na którym omawiano: statut NSZZ (opierając się na projekcie z 31 sierpnia 1980 r.), zasady tworzenia nowych organizacji związkowych w zakładach pracy, organizację i podział kompetencji w MKZ. Powstał projekt doraźnego programu NSZZ.

MKZ powołuje grupę ekspertów: Jacka Kuronia, prof. Edwarda Lipińskiego i Lecha Kaczyńskiego. Jest to druga – po powstałej 24 sierpnia – grupa doradców nowych związków.

Utworzony został Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Polskich Uniwersytetu Gdańskiego – przewodniczący J. Jancelewicz. W ciągu następnych kilkunastu dni w ośrodkach akademickich, przede wszystkim z inicjatywy działaczy SKS, powstają komitety założycielskie niezależnych organizacji studenckich.

BYTOM – załogi kopalń „Szombierki”, „Dymitrow” i „Bobrek” organizują strajk i tworzą kolejny śląski MKS z siedzibą w Bytomiu – przewodniczącym zostaje Andrzej Cierniewski.

Strajk w Bytomiu otwiera trzecią falę strajków – strajki w I połowie września. Według informacji MSW objęły one ok. 650 zakładów we wszystkich województwach i wzięło w nich udział ok. 350 tys. osób. Największe nasilenie w województwach: katowickim, wrocławskim, wałbrzyskim, krośnieńskim, częstochowskim, białostockim.

4–6 września

WARSZAWA – powstają dwa niezależne samorządne związki zawodowe: załogi Zakładów Mechanicznych „Ursus”, „Tewy”, WSK, PZL, Zakładów Radiowych „Kasprzak” (4–5 września) organizują NSZZ Mazowsze. Związek przyjmuje strukturę regionalną.

Równocześnie powstaje (4–6 września) Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty, potocznie zwany Dziewięcioliterowcem, który do czasu oficjalnego włączenia do NSZZ Mazowsze (13 października) był jedynym nowym dużym związkiem zawodowym zorganizowanym jako struktura branżowa, a nie regionalna.

5 września

I sekretarz KC PZPR Edward Gierek z rozpoznaniem zawału serca zostaje przewieziony do Instytutu Kardiologii w Aninie. Pierwsza część VI Plenum KC PZPR. Wniosek o zwolnienie Gierka z funkcji I sekretarza KC i członka BP. Nowym I sekretarzem KC PZPR zostaje Stanisław Kania.

ŁÓDŹ – powołanie MKZ NSZZ Ziemia Łódzka przez przedstawicieli 41 łódzkich zakładów. Przewodniczącym zostaje Andrzej Słowik, punkt informacyjny prowadzi Grzegorz Palka.

6 września

Rada Ministrów przyjmuje uchwałę nr 81/80 w sprawie „przekazania dodatkowych środków funduszu płac na podwyższenie i poprawę proporcji wynagrodzeń pracowników”, czyli podziału wywalczonych w sierpniu rekompensat – tzw. wałęsówek. Uchwałę konsultowano jedynie z CRZZ, przed opinią publiczną utajniono. Do NSZZ dotarła nieoficjalnymi kanałami na początku października.

7 września

WARSZAWA – spotkanie prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego z delegacją stoczniowców z Gdańska z Lechem Wałęsą na czele.

8 września

Wicepremier Henryk Kisiel podaje kwotę zadłużenia PRL – ponad 20 mld dolarów.

GDAŃSK – oświadczenie MKZ Gdańsk w sprawie rekompensat (podwyżek płac): „Jednorazowe podwyżki w pojedynczych zakładach niczego nie załatwiają. Chcemy uczynić z płac, dotąd jednostronnie ustalanych przez władze państwowe, przedmiot pertraktacji między pracodawcami i pracownikami”.

LUBLIN – powstał Środkowo-Wschodni Komitet Założycielski NSZZ w Lublinie. Przewodniczący Czesław Niezgoda – Lokomotywownia Lublin.

11 września

KATOWICE – w Hucie „Katowice” Międzyzakładowy Komitet Robotniczy podpisuje z komisją rządową pod przewodnictwem Franciszka Kaima porozumienie dotyczące gwarancji realizacji porozumienia gdańskiego. Strona rządowa potwierdza ogólnopolski charakter porozumienia gdańskiego z 31 sierpnia 1980 r. oraz warunki funkcjonowania i uprawnień NSZZ: „Porozumienie zapewnia gwarancje realizacji postanowień porozumienia gdańskiego z dnia 31 sierpnia 1980 r. w odniesieniu do Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych”.

POZNAŃ, BIELSKO-BIAŁA – powstają regionalne komitety założycielskie NSZZ w Poznaniu (40 zakładów) – przewodniczący Zdzisław Rozwalak, i Bielsku-Białej (29 zakładów) – przewodniczący Patrycjusz Kosmowski.

12 września

BIAŁYSTOK, RZESZÓW – powstają MKZ w Białymstoku (przewodniczący Michał Pietkiewicz) i Rzeszowie (przewodniczący Antoni Kopaczewski).

13 września

GDAŃSK – Prezydium MKZ przyjmuje nowy projekt statutu związku. W projekcie pisze się o Związku Wybrzeża: „§ 1. Tworzy się organizację zawodową pod nazwą »Niezależne Samorządne Związki Zawodowe – Związek Wybrzeża«”.

Warszawa – Rada Państwa PRL podejmuje uchwałę w sprawie trybu rejestracji nowo powstających związków zawodowych poza rejestrem CRZZ.

14 września

GDAŃSK – spotkanie MKZ Gdańsk. Omówienie rozwoju NSZZ: „Istnieje już 16 regionalnych organizacji związkowych, a niezależny ruch związkowy objął ok. 3.5 tys. zakładów i ok. 3 mln pracowników”. Dyskusja nad projektem statutu NSZZ Wybrzeża. Decyzja o zwołaniu na 17 września zjazdu przedstawicieli NSZZ.

15 września

KRAKÓW – powstanie MKZ NSZZ w wyniku połączenia założonego 6 września Komitetu Robotniczego Hutników z powstałym 12 września Tymczasowym Międzyzakładowym Komitetem Założycielskimi grupującym krakowskie zakłady pracy. Przewodniczącym MKZ (69 zakładów) zostaje Stanisław Zawada.

ZIELONA GÓRA – powstaje MKZ NSZZ Ziemi Lubuskiej. Jego przewodniczącym zostaje Kazimierz Skorupski.

16 września

GDAŃSK – MKZ przygotował statut NSZZ w nowym brzmieniu. Do Gdańska przybywają delegacje MKZ na ogólnopolskie spotkanie.

WARSZAWA – przedstawiciele Związku Literatów Polskich, Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Stowarzyszenia Księgowych Polskich, Stowarzyszenia Filmowców Polskich, Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków, Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu, Stowarzyszenia Architektów RP, Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, Związku Artystów i Kompozytorów Scenicznych, Związku Artystów i Kompozytorów Rozrywkowych, Związku Polskich Artystów Plastyków, Związku Polskich Artystów Fotografików, Pen Clubu, Związku Kompozytorów Polskich powołują Komitet Porozumiewawczy Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych. Przewodniczący – Klemens Szaniawski. Komitet Porozumiewawczy przystępuje do opracowania społecznego projektu ustawy o cenzurze (realizacja pkt 3 porozumienia gdańskiego). Projekt rządowy przygotowuje Ministerstwo Sprawiedliwości.

17 września

GDAŃSK, siedziba MKZ, Klub Ster – historyczne spotkanie NSZZ, w którym uczestniczą przedstawiciele 29 regionalnych komitetów założycielskich i jednego związku branżowego – NZPNTiO. Tematy spotkania: stan i sytuacja NSZZ oraz kwestia zjednoczenia i wspólnej rejestracji. Z „Informacji nr 2” o rozwoju niezależnego ruchu związkowego (Gdańsk, 18 września 1980 r.) „Zebranie wyłoniło Komisję Porozumiewawczą, która zadecydowała o wspólnej rejestracji związku. […] Powołano Komitet Założycielski Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych »Solidarność«. Przewodniczącym jego został Lech Wałęsa. […] 23 lub 24 września przedstawiciele MKZ z całego kraju udadzą się do Warszawy, aby zarejestrować nowy związek”.

JELENIA GÓRA – powstanie MKZ Jelenia Góra. Przewodniczący – Roman Niegosz.

WARSZAWA – pierwsze posiedzenie powołanej przez władze Komisji ds. Reformy Gospodarczej.

21 września

Polskie Radio nadaje po raz pierwszy transmisję mszy świętej z kościoła św. Krzyża.

WARSZAWA, KRAKÓW – przedstawiciele rolników z 13 województw tworzą Komitet Założycielski NSZZ Rolników (NSZZR). Prezesem KZ został Zdzisław Ostatek. 19 października, podczas spotkania Komitetu Założycielskiego w Krakowie, do nazwy NSZZR dodano „Solidarność Wiejska”. Poza NSZZR powstają jeszcze: Samorządny Związek Producentów Rolnych (SZPR) – przewodniczący Gabriel Janowski, „Solidarność Chłopska” z siedzibą we Włocławku – przewodniczący Stanisław Janisz.

22 września

Gdańsk – pierwsze zebranie Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”. „Zebrani w dniu 22 września 1980 r. przedstawiciele Międzyzakładowych Komitetów Założycielskich Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych postanawiają, co następuje:

1. Utworzyć wspólnie Niezależny Samorządny Związek Zawodowy »Solidarność« działający na obszarze PRL.

2. Przyjąć statut związku […],

3. Powołać jako tymczasowy organ uprawniony do reprezentowania związku – Komisję Porozumiewawczą”.

WARSZAWA – pierwsze spotkanie przedstawicieli środowisk studenckich (głównie przedstawicieli KZ NZS) Warszawy, Krakowa, Poznania, Gdańska, Szczecina, Wrocławia i Gliwic. Utworzono Ogólnopolski Komitet Założycielski zrzeszenia studentów.

23 września

Rada Państwa powołuje zespół do opracowania projektu ustawy o związkach zawodowych, którym kieruje prof. Sylwester Zawadzki, prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skład 24-osobowego zespołu wchodzi siedmiu przedstawicieli NSZZ „Solidarność”.

Aresztowany zostaje przewodniczący KPN Leszek Moczulski. Zarzuca mu się, że w wywiadzie dla „Der Spiegel” poniżał godność naczelnych organów PRL.

24 września

Delegacja NSZZ Solidarność składa w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie wniosek o rejestrację związku. Pełnomocnikami KKP są Wiesław Chrzanowski i Jan Olszewski. Wniosek o rejestrację składa również NSZZR.

26 września

KATOWICE – Andrzej Żabiński, sygnatariusz porozumienia szczecińskiego, nowy I sekretarz KW PZPR w Katowicach spotyka się z naczelnikami wydziałów miejscowego MO i SB. Taśma z nagraniem wystąpienia Żabińskiego trafia do katowickiego MKZ i w ciągu kilku miesięcy taśma i jej spisana treść zostają rozkolportowane w całym kraju: „Czym to się skończy? No, powinno to się skończyć idealnie zjednoczeniem tych wszystkich związków, ale to może potrwać lata, ale pierwszy cel jest, żeby nie wykosili tam członków partii, drugi cel, żeby wykosili korowców, a po tym wszystkie inne rzeczy po prostu trzeba pomału rozbić!”.

29 września

GDAŃSK – obrady KKP: informacja MKZ o realizacji porozumień zawartych z rządem. Decyzja o proklamowaniu ogólnopolskiego strajku ostrzegawczego 3 października 1980 r. Oświadczenie Krajowej Komisji Porozumiewawczej: „30 września mija termin realizacji porozumień branżowych ustalonych umowami zawartymi po wielkich strajkach sierpniowych. Do dnia 29 września 1980 r. tylko z niektórymi

zakładami podpisano porozumienia. […] W ośrodkach, które nie były objęte szeroką akcją strajkową, w praktyce nie dopuszcza się do realizacji porozumień. […] Poza Wybrzeżem i Krakowem środki masowego przekazu zamknięte są dla NSZZ »Solidarność«. […] Dla poparcia tych żądań Komisja Porozumiewawcza zmuszona jest ogłosić ogólnopolski jednogodzinny strajk ostrzegawczy w piątek 3 października od godz. 12.00 do godz. 13.00”.

KALISZ – powstaje MKZ Kalisz, przewodniczący – Antoni Pietkiewicz.

30 września

POZNAŃ – kolejny ogólnopolski zjazd 30 delegacji KZ NZS i innych niezależnych organizacji studenckich. Ostateczna decyzja o powołaniu ogólnopolskiej organizacji studenckiej.

GDAŃSK – przy Sądzie Rejonowym w Gdańsku powstaje Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność”.

PAŹDZIERNIK 1980 r.

„Zdaje mi się, że zarejestrowano inny związek niż ten, który ja reprezentuję” – Lech Wałęsa, 24 października 1980 r.

Narastający konflikt rejestracyjny, początkowo ukryty, polegający na wciągnięciu Solidarności w spory prawne, po 24 października (dzień rozprawy rejestracyjnej w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie) stał się otwarty. Cały czas trwają negocjacje płacowe. Władze wykorzystując uchwałę 81/80 Rady Ministrów, prowadzą grę, „mijając” NSZZ „Solidarność”. Porozumienia podpisywane są ze związkami branżowymi, a zasady podwyżek ustalone w małych zakładach pracy – narzucane całym branżom. Efektem są protesty oraz uruchomienie procesu żywiołowego powstawania struktury branżowej w Solidarności.

W październiku Polskie Towarzystwo Ekonomiczne publikuje Alternatywy rozwoju – program reformy gospodarczej, opracowany przez Leszka Balcerowicza i zespół młodych warszawskich ekonomistów. Staną się one podstawowym dokumentem społecznego ruchu reformy gospodarczej.

W PZPR powstają struktury poziome – porozumienia podstawowych organizacji partyjnych zmierzające do szybkiego zwołania nadzwyczajnego zjazdu PZPR i przeprowadzenia demokratyzacji partii. Władze PZPR stają się coraz bardziej wyalienowane, nawet ze swojej bazy członkowskiej. Partyjne środowiska robotnicze (milion członków Solidarności) i inteligenckie zaangażowały się w tworzenie struktur de facto opozycyjnych w stosunku do partyjnej góry. Kazimierz Barcikowski 25 października, podczas posiedzenia sekretariatu KC PZPR: „Zaleciliśmy członkom partii wejście do nowych związków zawodowych. Ale powstaje pytanie, czy mamy członków partii w Solidarności, czy Solidarność – w partii”.

1 października

GDAŃSK – wicepremier Mieczysław Jagielski spotyka się z delegacją Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Nie dochodzi do porozumienia. Decyzja o strajku ostrzegawczym zostaje podtrzymana.

WARSZAWA – Zdzisław Kościelniak, przewodniczący Sekcji Rejestracji Związków Zawodowych Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, kieruje do Lecha Wałęsy pismo z zastrzeżeniami do statutu NSZZ „Solidarność”, w którym żąda usunięcia lub złagodzenia statutowych zapisów dotyczących: struktury związku, zakazu wyboru do władz związku pracowników zajmujących kierownicze stanowiska w zakładzie pracy bądź pełniących funkcje kierownicze w instancjach organizacji politycznych, form wywoływania i prowadzenia strajku. Domaga się też ustosunkowania się w statucie do Konstytucji PRL i przywołania punktu 2 porozumienia gdańskiego.

3 października

Godzina 12.00–13.00 – pierwszy w historii PRL ogólnopolski strajk powszechny. Postulaty: przestrzeganie porozumień, dostęp związku do środków masowego przekazu, realizacja podwyżki płac, swoboda organizacji NSZZ „Solidarność”.

Informacja MSW z 4 paździenika 1980 r. („Informacja sytuacyjna nr 57 dot. strajku ostrzegawczego”): „Strajk ostrzegawczy podjęty został przez załogi około 1800 zakładów pracy. Uczestniczyło w nim ponad l,3 mln osób. […] Ponadto w około 1000 zakładach obserwowano różnorodne formy solidaryzowania się ze strajkującymi”.

5 października

GDAŃSK – delegaci organizacji NSZZ „Solidarność” okręgów PKP powołują strukturę branżową – Międzyokręgową Komisję Porozumiewawczą Kolejarzy NSZZ „Solidarność”.

6 października

GDAŃSK – obrady KKP. Związek grupuje 38 MKZ i MKR. Tematami obrad są: ocena przebiegu strajku 3 paździenika i sprawa uwag Sądu Wojewódzkiego do statutu związku. KKP do Sekcji Rejestracji Związków Zawodowych Sądu Wojewódzkiego w Warszawie (odpowiedź na pismo sędziego Kościelniaka z 1 października): „Poważna część uwag Sądu Wojewódzkiego dotyczy sfery politycznej, a nie zgodności z prawem. […] Do prowadzenia spraw politycznych powołane są organy państwowe i polityczne. Próba wyręczania ich przez sąd niepotrzebnie może narazić autorytet wymiaru sprawiedliwości, którego podstawowym znamieniem winna być bezstronność”.

9 października

Czesław Miłosz laureatem Literackiej Nagrody Nobla.

12 października

GDAŃSK – 105 przedstawicieli kół NSZZ „Solidarność” pracowników oświaty z 23 województw powołuje Komisję Koordynacyjną Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”.

Warszawa – Stefan Kurowski opublikował Przyczynek do programu NSZZ, w którym m.in. porusza problem odpowiedzialności Solidarności za gospodarkę narodową: „Odpowiedzialność musi się ściśle wiązać z decyzjami. Ten tylko i w takim zakresie może ponosić odpowiedzialność, kto i w jakim zakresie podejmuje decyzje. […] W obecnym systemie planowania i zarządzania, krańcowo centralistycznym, nie ma żadnego miejsca na decyzje produkcyjne związków zawodowych”.

W związku toczy się dyskusja na temat bezpośredniego zaangażowania w sprawy gospodarcze i samorządu w przedsiębiorstwach. Przeciwnicy zaangażowania używają jako argumentu tezy Kurowskiego: „Tyle odpowiedzialności, ile decyzyjności”.

13 października

GDAŃSK – obrady KKP. Omówienie przebiegu podwyżek płac, w tym uchwały 81/80 Rady Ministrów z 6 września. Dyskusja o strajku jako broni związku. Podstawową sprawą jest zwłoka w rejestracji. Uzgodniono, że decyzja o ewentualnym strajku generalnym podjęta będzie 27 października na kolejnym posiedzeniu KKP.

16 października

WARSZAWA – pełnomocnicy Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” spotykają sie z przedstawicielami Sądu Wojewódzkiego i omawiają uwagi sądu do projektu statutu związku.

17 października

WARSZAWA – inauguracyjne zebranie zespołu powołanego przez Radę Państwa do opracowania projektu ustawy o związkach zawodowych. Obecni są przedstawiciele Solidarności, z przewodniczącym KKP Lechem Wałęsą na czele, którzy wnioskują o zawieszenie dalszych prac zespołu do czasu rejestracji związku.

17–31 października

GDAŃSK, WROCŁAW – negocjacje i protest głodowy kolejarzy zrzeszonych w NSZZ „Solidarność”.

17 października – negocjacje rozpoczęto w Gdańsku, a następnie przeniesiono do Wrocławia (20 października). 21 października do kolejarzy nadchodzi telegram od ministra komunikacji Mieczysława Zajfryda, w którym zaostrzone zostaje stanowisko rządowe. Odpowiedzią jest proklamowanie głodówki – jest to pierwszy protest głodowy zastosowany przez przedstawicieli Solidarności. Głodówkę prowadziło 34 kolejarzy z całej Polski

23 października – wznowienie rozmów.

26 października – przybywa komisja rządowa pod przewodnictwem wiceministra pracy, płac i spraw socjalnych Janusza Obodowskiego. W nocy uzgodniony zostaje punkt dotyczący dodatku wyrównawczego. Głodujący kolejarze przerywają protest.

31 października – w Lokomotywowni Wrocław Główny zostaje podpisane porozumienie pomiędzy Międzyokręgową Komisją Porozumiewawczą Kolejarzy NSZZ „Solidarność” a komisją rządową pod przewodnictwem ministra Aleksandra Kopcia.

18 października

Objazd południa Polski przez przywódców Solidarności: Lecha Wałęsę, Andrzeja Gwiazdę, Annę Walentynowicz i Marian Jurczyka. W Krakowie Lech Wałęsa wydaje oświadczenie w sprawie rejestracji związku: „NSZZ »Solidarność« stwierdza, że sprawa rejestracji sądowej związku odwlekana jest ponad wszelką miarę. […] Zapytujemy zatem, w czyim interesie leży podsycanie napięć społecznych, przedłużanie klimatu niepewności i braku zaufania”.

WARSZAWA – do 19 października – zjazd delegatów 59 KZ NZS. Powołano ogólnokrajową organizację studencką o nazwie Niezależne Zrzeszenie Studentów, z siedzibą władz w Warszawie. Przyjęto ramowy statut zrzeszenia. 20 października Ogólnopolski Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów składa w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie dokumenty rejestracyjne.

23 października

GDAŃSK – MKZ Gdańsk podaje informację o stanie organizacji związku: 51 MKZ skupia ponad 7 mln członków, co stanowi 60–70 proc. zatrudnionych w sektorach pozarolniczych.

24 października

WARSZAWA – rozprawa rejestracyjna NSZZ „Solidarność” w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie. Sąd pod przewodnictwem Zdzisława Kościelniaka wpisuje do rejestru związków NSZZ „Solidarność”, ale dokonuje jednocześnie samowolnych zmian w statucie, dopisując stwierdzenie o kierowniczej roli PZPR i zmieniając zapisy dotyczące prawa do strajku. Tego samego dnia odbywa się zebranie KKP, na którym ustalono reakcję na decyzję sądu: „ W dniu dzisiejszym Sąd Wojewódzki w Warszawie po jawnej rozprawie wydał postanowienie, mocą którego orzekł rejestrację naszego związku, jednocześnie dokonując w arbitralny, jednostronny sposób zmian w naszym statucie. Sąd skreślił fragmenty statutu odnoszące się do prawa do strajku, a dopisał sformułowania o charakterze deklaracji politycznej. […] Zaskarżamy orzeczenie Sądu Wojewódzkiego w części wnoszącej zmiany w naszym statucie i oświadczamy, że ich nie przyjmujemy”.

25 października

WROCŁAW – powstaje Krajowa Komisja Koordynacyjna Pracowników Radia i Telewizji NSZZ „Solidarność” z siedzibą we Wrocławiu, przewodniczący – Piotr Załuski.

26 października

WARSZAWA – przedstawiciele środowisk instruktorskich Związku Harcerstwa Polskiego zawiązują porozumienie Kręgów Instruktorskich im. Andrzeja Małkowskiego.

27 października

GDAŃSK – obrady KKP. Omówienie sytuacji i podjęcie decyzji co do reakcji związku po decyzjach Sądu Wojewódzkiego w Warszawie 24 października. Komunikat KKP: „Krajowa Komisja postanowiła ustalić dzień 12 listopada 1980 r. dniem gotowości strajkowej. Oznacza to gotowość wybranych załóg do podjęcia strajku na decyzję MKZ-ów NSZZ »Solidarność«”.

TORUŃ – zostaje powołana Komisja Konsultacyjno-Porozumiewawcza Organizacji Partyjnych, która tworzy w PZPR tzw. struktury poziome.

29 października

WARSZAWA – Sąd Wojewódzki w Warszawie oddala wniosek o rejestrację NSZZ „Solidarność Wiejska”, motywując decyzję brakiem podstaw prawnych do tworzenia związków zawodowych przez rolników indywidualnych.

Do 31 października – Nadzwyczajny Zjazd Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Stefan Bratkowski zostaje prezesem Zarządu Głównego.

30 października

Prokurator Generalny Lucjan Czubiński przesyła do prokuratorów wojewódzkich pismo „Uwagi o dotychczasowych zasadach ścigania uczestników nielegalnej działalności antysocjalistycznej”: „Obecnie czyny osób uczestniczących w działalności antysocjalistycznej traktowane są jako udział w związku mającym na celu utworzenie i kolportowanie nielegalnych publikacji (przestępstw z art. 27 kk). Pewne przejawy tej działalności tych grup wykraczają jednak poza ramy dyspozycji tego przepisu. […] Przygotowanie realizacji takich zamysłów stanowić może podstawę do kwalifikowania tej działalności – z punktu widzenia prawa karnego – jako czynności przygotowawczych, a nawet podejmowania działań, zmierzających do obalenia przemocą ustroju w Polsce”.

Stanisław Kania i Józef Pińkowski spotykają się w Moskwie z Leonidem Breżniewem.

31 października

WARSZAWA – rozmowy delegacji NSZZ „Solidarność” z premierem Józefem Pińkowskim.

Oświadczenie rzecznika prasowego NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze: „1) W sprawie rejestracji NSZZ »Solidarność« rząd stwierdził, że w rezultacie postanowień Sądu Wojewódzkiego z dnia 24 października związek uzyskał osobowość prawną. […] 2) W sprawie dostępu do środków masowego przekazu NSZZ »Solidarność« […] ustalono, że udzielona zostanie zgoda na wydawanie przez NSZZ »Solidarność« ogólnokrajowego tygodnika z zapewnieniem niezbędnych warunków materialnych i technicznych. […] Komunikat ten w ostatniej chwili strona rządowa jednostronnie zmieniła, pomijając istotne fragmenty. NSZZ »Solidarność« nie mogła zaakceptować zmienionej wersji. Na zakończenie spotkania premier Józef Pińkowski zapewnił, że podtrzymuje wszystkie ustnie złożone zobowiązania”.

LISTOPAD 1980 r.

10 listopada w Sądzie Najwyższym kończy się kompromisem kryzys rejestracyjny. Sąd unieważnia poprawki i skreślenia wprowadzone do statutu NSZZ „Solidarność” przez sędziego Kościelniaka.

21 listopada wybucha kolejny konflikt. Za powielanie wewnętrznego druku Prokuratury Generalnej aresztowany zostaje współpracownik Regionu Mazowsze Jan Narożniak. Dokument prokuratury wprost opisuje pozaprawne środki i sposoby zwalczania opozycji.

Protest pracowników „budżetówki”: służby zdrowia, pracowników oświaty i kultury.

2 listopada

WARSZAWA – Grupa Robocza KKP NSZZ »Solidarność« ustala harmonogram ewentualnego strajku okupacyjnego w razie niezrealizowania przez władze postulatów strajkowych. Protest ma przyjąć formę rotacyjnego strajku okupacyjnego – strajkują co dwa dni dwa regiony. KKP opracowuje również „Instrukcje strajku okupacyjnego”: „W wypadku nieprzychylnego werdyktu sądu, KKP podejmuje decyzję o strajku. I etap akcji strajkowej – dwudobowe strajki okupacyjne przeprowadzone we wszystkich zakładach zrzeszonych w MKZ. Strajk rozpoczynają MKZ Gdańsk i MKZ Mazowsze”.

4 listopada

GDAŃSK – krajowe sympozjum Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych Solidarności „Związki zawodowe wobec problematyki społeczno-gospodarczej”.

7 listopada

GDAŃSK – do 16 listopada – negocjacje i strajk okupacyjny Komisji Pracowników Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” (KPOiW), pracowników służby zdrowia zrzeszonych w NSZZ „Solidarność” i pracowników kultury. Negocjacje są kulminacją kilkutygodniowych, przerywanych rozmów dotyczących podwyżek płac i warunków pracy tych grup zawodowych. Rozmowy 7 listopada nie przynoszą rezultatów. W wyniku tego przedstawiciele KPOiW podjęli strajk okupacyjny w sali 920 Urzędu Wojewódzkiego, a przedstawiciele służby zdrowia – strajk okupacyjny w Sali Herbowej. Protest kończy się 16 listopada porozumieniami pomiędzy pracownikami służby zdrowia, oświaty i kultury a odpowiednimi komisjami resortowymi.

8 listopada

WARSZAWA – poufne negocjacje dotyczące rozwiązania kryzysu rejestracyjnego. Ze strony władz bierze w nich udział Tadeusz Grabski, ze strony NSZZ „Solidarność” – Andrzej Gwiazda, Karol Modzelewski i Tadeusz Mazowiecki.

9 listopada

WARSZAWA – obrady KKP przed rozprawą w Sądzie Najwyższym. KKP przyjmuje do wiadomości warunki kompromisu statutowego uzgodnione w poufnych negocjacjach.

Decyzja nr 0010/80 kierownika Sztabu Operacji „Lato-80”: „W związku z ponownym pogorszeniem sytuacji polityczno-operacyjnej w wyniku planowanych w poszczególnych regionach kraju strajków, […] wprowadzam: – od dnia 10 listopada br. godz. 12.00 stan podwyższonej gotowości do działań sił i środków resortu spraw wewnętrznych; […] W związku z tym zobowiązuję: […] 1. Komendantów wojewódzkich MO do wydania stosownych poleceń w sprawie: a) zatrzymywania osób rozpowszechniających

bez zezwolenia różnego rodzaju ulotki, ogłoszenia oraz plakaty i kierowania na te osoby wniosków do kolegiów ds. wykroczeń”.

10 listopada

Sąd Najwyższy uchyla poprawki wprowadzone do statutu Solidarności przez warszawski Sąd Wojewódzki. Przedstawiciele Solidarności zgadzają się na dołączenie aneksu – postanowień konwencji MOP oraz fragmentu porozumienia gdańskiego, w którym MKS uznawał kierowniczą rolę PZPR w państwie. KKP odwołuje gotowość strajkową: „W dniu 10 listopada br. Sąd Najwyższy zmienił postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 24 października br. i dokonał rejestracji NSZZ »Solidarność« zgodnie z naszym wnioskiem. Życie wewnętrzne związku reguluje statut o takiej treści i formie, jaką nadali mu założyciele NSZZ »Solidarność«, zgodnie z intencjami i powszechną wolą członków naszego związku. […] Komisja Krajowa odwołuje stan gotowości strajkowej wyznaczony na 12 listopada br.”.

CZĘSTOCHOWA – wojewoda ogranicza prawa związkowe: zabrania zgłaszania postulatów, blokuje dostęp do lokali związkowych i środków przekazu, nakazuje podpisywanie przez działaczy Solidarności deklaracji lojalności. 11 listopada MKZ ogłasza strajk okupacyjny i żąda natychmiastowego odwołania władz wojewódzkich i miejskich Częstochowy oraz I sekretarza KW PZPR. 17 listopada do Częstochowy przybywa delegacja rządowa kierowana przez ministra administracji, gospodarki komunalnej i ochrony środowiska Józefa Kępę. 19 listopada podpisano porozumienie. Wojewoda M. Wierzbicki i I sekretarz KW PZPR J. Grygla zostają odwołani ze stanowisk.

13 listopada

WARSZAWA – Sąd Wojewódzki w Warszawie (przewodniczący Zdziasław Kościelniak) na posiedzeniu niejawnym oddala wniosek o rejestrację NZS na podstawie uchwały Rady Państwa z 13 września 1980 r.; uzasadnia decyzję faktem, iż studenci nie są pracobiorcami, a więc nie mogą zakładać związku zawodowego.

14 listopada

WARSZAWA – w budynku KC PZPR odbyło się spotkanie Stanisława Kani i Lecha Wałęsy.

19 listopada

SZCZECIN – pierwsze po rejestracyjnej rozprawie w Sądzie Najwyższym posiedzenie KKP. Przyjęto Regulamin pracy KKP, dyskutowano o wzorcowej ordynacji wyborczej (ale jej nie przyjęto). KKP dokonała interpretacji paragrafu 9 statutu w kwestii stanowisk kierowniczych w instytutach naukowych i uczelniach wyższych: „W wyższych uczelniach i instytutach naukowych za stanowisko kierownicze uważa się stanowisko rektorów, prorektorów, dziekanów, prodziekanów, dyrektorów i wicedyrektorów instytutu. W przypadku wszystkich innych stanowisk naukowych walne zebranie podejmuje decyzję o uznaniu odpowiednich stanowisk za kierownicze”.

KKP ustosunkowała się do sprawy sekcji branżowych i zawodowych: „Ze względu na podstawowe znaczenie organizacji terytorialnych związku – sekcje zawodowe i branżowe powinny działać przede wszystkim na szczeblu zarządów terytorialnych, jako ogniwa o charakterze pomocniczym lub konsultatywnym. Jedną z form działalności sekcji jest organizowanie konferencji o tematyce zawodowej”.

20 listopada

WARSZAWA – W lokalu MKZ Regionu Mazowsze milicja i SB pod nadzorem prokurator Bardonowej przeprowadza rewizje, rekwirując opracowany przez prokuratora generalnego Lucjana Czubińskiego dokument „Uwagi o dotychczasowych zasadach ścigania uczestników nielegalnej działalności antysocjalistycznej”.

BIELSKO-BIAŁA – początek konfliktu w regionie, powód – zarzuty dotyczące nadużyć pod adresem miejscowych władz.

21 listopada

WARSZAWA – ciąg dalszy sprawy powielania pisma Czubińskiego. Aresztowani zostali pracownik poligrafii MKZ Mazowsze Jan Narożniak oraz podejrzany o przekazanie dokumentu pracownik Prokuratury Generalnej Piotr Sapełło.

BIELSKO-BIAŁA – 21 listopada – spotkanie Prezydium MKZ z władzami województwa nie przynosi rezultatów.

MKZ Region Mazowsze ogłasza gotowość strajkową na 24 listopada 1980 r.

23 listopada – NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze zapowiada akcję protestacyjną i żąda powołania komisji sejmowej dla zbadania działalności prokuratury, MO i SB. Do strajku przystępuje załoga Zakładów Mechanicznych „Ursus”.

27 listopada – Stefan Bratkowski złożył poręczenie w sprawie Narożniaka i Sapełły. Uchylono wobec nich areszt tymczasowy, a Solidarność ogłosiła zakończenie strajku w Regionie Mazowsze.

25 listopada

RADOM – początek najdłuższego konfliktu regionalnego.

26 listopada

GDAŃSK – Krajowa Komisja Porozumiewawcza udziela pełnego poparcia stanowisku MKZ Mazowsze w sprawie Narożniaka i wzywa inne regiony związku do akcji solidarnościowych.

KKP dokonuje kolejnych interpretacji statutu, dotyczącej członkostwa w związku chłoporobotników: „par. 13 statutu naszego związku brzmi: »Członkowie związku nie mogą należeć do innego związku zawodowego«. Intencją tego przepisu jest zapobieżenie podwójnemu członkostwu w związkach zawodowych na terenie jednego zakładu pracy. Ponieważ przynależność do związku zawodowego rolników pracownika zatrudnionego zgodnie z par. 5 statutu nie stanowi takiego niebezpieczeństwa, zatem pracownicy, którzy prowadzą również gospodarstwa rolne, mogą jednocześnie należeć do NSZZ »Solidarność« oraz do związku zawodowego rolników”.

Sprawa uprawnień do podejmowania strajków o zasięgu ponadzakładowym i ponadregionalnym: „Zgodnie z par. 33 ust. 3 statutu strajk solidarnościowy, a także każdy strajk, który wykracza poza jeden zakład pracy, może być podjęty wyłącznie na podstawie decyzji zarządu regionalnego. Strajk, który wykracza poza teren jednego regionu, może zostać podjęty wyłącznie na podstawie decyzji Komisji Krajowej związku. Sekcje branżowe i zawodowe nie mają prawa podejmować decyzji o strajku bez zgody Krajowej Komisji”.

GRUDZIEŃ 1980 r.

Pierwsza dekada grudnia to zagrożenie Polski interwencją wojsk Układu Warszawskiego, którą prawdopodobnie powstrzymała zdecydowana i szybka reakcja Stanów Zjednoczonych. Wielką rolę odegrał tutaj Zbigniew Brzeziński – doradca ds. bezpieczeństwa prezydenta Cartera oraz raporty Ryszarda Kuklińskiego.

W NSZZ „Solidarność” trwa kampania wyborcza na szczeblu zakładowym. Członkowie związku wybierają statutowe władze odpowiednich szczebli zakładowych i międzyzakładowych (koła wydziałowe, zakładowe; komisje zakładowe) oraz delegatów na walne zebrania zakładowe wyższych szczebli. Wybory przebiegają według zasad określonych w statucie – paragrafy 8, 9, 10, 11 i Rozdział IV.

Strajk w Ustrzykach rozpoczyna nową falę protestów rolników, których celem jest legalizacja NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”.

Narastają konflikty regionalne (Bielsko-Biała, Radom, Jelenia Góra) oraz konflikt w sprawie wolnych sobót.

Władze w walce z Solidarnością zmieniają taktykę na nową – „odcinkowych konfrontacji”, zdefiniowaną w dokumencie MSW „Ocena sytuacji wewnętrznej w kraju i propozycji działań resortu spraw wewnętrznych”, a wcześniej – politycznie – podczas obrad VII Plenum KC PZPR, kiedy to Mieczysław F. Rakowski powiedział: „Trzeba postawić pytanie, czy słuszna była taktyka zastosowana w kwestii rejestracji Solidarności. Z całą pewnością nie była ona naszym sukcesem. W sytuacji, w jakiej się znajdujemy, polityka musi opierać się wyłącznie na sprawdzonych faktach. Jeśli jej celem są nawet fragmentaryczne konfrontacje, to teren takiej konfrontacji musi być nie tylko starannie dobrany, lecz także musi gwarantować sukces!”.

1 grudnia

1–12 grudnia – groźba interwencji Układu Warszawskiego

1 grudnia – prezydent Carter (na wniosek Zbigniewa Brzezińskiego) wysyła list do premier Thatcher, kanclerza Schmidta i prezydenta Giscarda d’Estaing, w którym informuje o aktywności wojsk Układu Warszawskiego na granicach Polski: „Przygotowania sowieckie do interwencji osiągnęły bezprecedensowy poziom”.

2 grudnia – wywiad USA potwierdza informacje o rozbudowie sił Układu Warszawskiego wzdłuż granic Polski.

3 grudnia – służby wywiadowcze USA otrzymały informację, że radzieckie siły w NRD otrzymały polecenie przemieszczenia się na pozycje wyjściowe, umożliwiające w ciągu 2–3 dni (5–8 grudnia) wkroczenie na terytorium Polski pod pretekstem ćwiczeń wojskowych. Prezydent Carter wysyła prywatny list do Breżniewa, informując go, że złoży tego samego dnia publiczne oświadczenie w sprawie, a interwencja zbrojna w Polsce „będzie miała poważne negatywne konsekwencje dla [ich] relacji”.

5 grudnia – wywiad amerykański donosi o koncentracji 18 dywizji radzieckich przy granicy polskiej.

9 grudnia – prezydent Carter oświadcza, że według danych amerykańskich ZSRR zakończył przygotowania do interwencji wojskowej w Polsce. Ostrzega władze radzieckie przed skutkami takiego kroku.

10 grudnia – początek sztabowo-dowódczych ćwiczeń „Sojuz ’80” pod dowództwem marsz. Kulikowa, w których udział biorą sztaby: radziecki, polski, czechosłowacki i enerdowski.

Kolejne dni – do Polski nie wkracza żadna obca dywizja. Zagrożenie wygasa.

4 grudnia

Odezwa KC PZPR do społeczeństwa: „Rodacy! Ważą się losy narodu i kraju! Przedłużające się niepokoje doprowadzają naszą ojczyznę do krawędzi gospodarczego i moralnego wyniszczenia”.

5 grudnia

W Moskwie odbywa się narada pierwszych sekretarzy partii komunistycznych. Ustalono, że „Socjalistyczna Polska, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza i naród polski mogą bezwzględnie liczyć na braterską solidarność i poparcie krajów-uczestników Układu Warszawskiego”. Po zakończeniu narady Leonid Breżniew mówi do Stanisława Kani: „Nu, charaszo, nie wajdiom. A kak budiet uslażniat’sia [komplikować się], wajdiom. No bez tiebia – nie wajdiom”.

WARSZAWA – z oświadczenia rzecznika KKP Karola Modzelewskiego: „Nie ma obecnie w Polsce żadnych strajków lub innych akcji protestacyjnych ani też zapowiedzi takich akcji”.

Przedstawiciele NSZZR „Solidarność Wiejska” (przew. Z. Ostatek), NSZZ RI „Solidarność” (pierwotna nazwa Samorządny Związek Producentów Rolnych – Gabriel Janowski) i NSZZR „Solidarność Chłopska” (S. Janisz) zobowiązują się opracować statut wspólnej organizacji rolników indywidualnych.

XVII Plenum Centralnej Rady Związków Zawodowych rozwiązuje centralę.

7 grudnia

GDAŃSK – pierwszy publiczny pokaz dokumentu filmowego o strajku sierpniowym „Robotnicy ’80”.

8 grudnia

Gra informacyjno-propagandowa pomiędzy TASS a mediami polskimi. Agencja TASS nadała z Warszawy komunikat: „Według napływających z różnych okręgów Polski informacji, grupy kontrrewolucyjne, działające pod przykrywką lokalnych oddziałów Solidarności, przechodzą do jawnej konfrontacji z organizacjami partyjnymi PZPR w terenie, a także z administracją niektórych przedsiębiorstw i instytucji. W Kielcach, w zakładach »Iskra« tzw. obrońcy interesów robotników samowolnie usunęli administrację i rozbroili straż przemysłową”. Polskie Radio, telewizja i prasa polska, nie dementując wprost informacji TASS, przedstawiła liczne materiały dokumentujące, że w kieleckiej „Iskrze” trwa normalna praca.

9 grudnia

KARLINO – erupcja ropy naftowej i gazu w Karlinie. Nadzieje na „drugi Kuwejt”.

10 grudnia

GDAŃSK – obrady KKP. Powołanie Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania. Uchwały w sprawie zasad pobierania składek, stanowiska w sprawie: zawierania nowych układów zbiorowych, sekcji branżowych i zawodowych. Oświadczenie w sprawie sekcji branżowych i zawodowych: „Sekcje nie posiadają żadnych kompetencji właściwych władzom związkowym. Nie są organami przedstawicielskimi, z czego wynika, że organizacja związkowa ani też osoba fizyczna nie może być członkiem sekcji”.

12 grudnia

WARSZAWA – 54. sesja Zgromadzenia Ogólnego Polskiej Akademii Nauk. Na prezesa PAN wybrano prof. Aleksandra Gieysztora.

16 grudnia

Do 18 grudnia – uroczyste obchody dziesiątej rocznicy Grudnia ’70. W Gdańsku, Gdyni, Szczecinie i Elblągu odsłonięcie pomników i tablic pamiątkowych upamiętniających ofiary tamtych wydarzeń.

19 grudnia

Trzy związki zawodowe rolników: NSZZR „Solidarność Wiejska”, SZPR i NSZZR „Solidarność Chłopska” przyjmują wspólny statut.

20 grudnia

WARSZAWA – konstytuuje się Komitet Obrony Wiezionych za Przekonania (powołany dziesięć dni wcześniej przez KKP), przewodniczący – Aleksander Hall.

Do 21 grudnia – narada Biur Interwencyjnych Solidarności. W wyniku dyskusji zwrócono się do KKP z wnioskiem o powołanie Ogólnopolskiego Zespołu Informacyjno-Konsultacyjnego Biur Interwencyjnych.

ŁÓDŹ – Krajowa Konferencja NSZZ „Solidarność” – „Reforma gospodarcza a warunki realizacji porozumień społecznych”.

22 grudnia

Sztab Operacji „Lato ’80” sygnuje dokument „Ocena sytuacji wewnętrznej w kraju i propozycji działań resortu spraw wewnętrznych”: „1. Propozycja taktyki »odcinkowych konfrontacji«. Właściwą i dającą szansę powodzenia może być taktyka »odcinkowych konfrontacji« w zakresie neutralizowania i sprowadzenia do defensywy sił antysocjalistycznych”.

23 grudnia

WARSZAWA – minister pracy, płac i spraw socjalnych ustala, iż w roku 1981 wolnymi od pracy mają być tylko dwie soboty w miesiącu. 29 grudnia ministerstwo informuje, iż w styczniu 1981 r. będą to trzy soboty.

Opublikowanie rządowego projektu „Podstawowych założeń reformy gospodarczej”.

28 grudnia

Do 29 grudnia – zjazd Związku Literatów Polskich wybiera nowe władze. Prezesem ZLP zostaje Jan Józef Szczepański.

29 grudnia

USTRZYKI DOLNE – przedstawiciele Bieszczadzkiej Federacji Rolników i Robotników rozpoczynają okupację budynku urzędu miasta i gminy. Główny postulat strajkujących – rejestracja „Solidarności Wiejskiej”.

WARSZAWA – w Urzędzie Rady Ministrów odbyły się rozmowy między delegacją MKZ Gdańsk a ministrami Obodowskim i Cioskiem, dotyczące realizacji porozumienia gdańskiego. Rozmawiano też o powstałej kwestii wolnych sobót.

31 grudnia

Oświadczenie MKZ NSZZ „Solidarność” w Gdańsku: „W związku z ogłoszonym przez środki masowego przekazu rządowym projektem wprowadzenia dodatkowych dni wolnych od pracy w roku 1981, MKZ NSZZ »Solidarność” w Gdańsku oświadcza: porozumienie zawarte w dniu 3 września 1980 r. między komisją rządową a Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym w Jastrzębiu ustala, iż »wprowadza się wszystkie wolne soboty i niedziele, począwszy od 1 stycznia 1981 roku. […] Przyjmuje się zasadę dobrowolności pracy w dniach ustawowo wolnych, począwszy od 1 stycznia 1981 r.«”.

USTRZYKI DOLNE – „Solidarność Wiejska” Rzeszowszczyzny przyłącza się do żądań strajkujących w Ustrzykach Dolnych i ogłasza gotowość strajkową do 3 stycznia, a na 5 stycznia strajk okupacyjny w Urzędzie Wojewódzkim w Rzeszowie.

STYCZEŃ 1981 r.

Styczeń 1981 r. stał pod znakiem konfliktu o liczbę wolnych sobót. We wszystkich porozumieniach lata 1980 r. zawarto uzgodnienia dotyczące wolnych płatnych sobót. Porozumienia z Gdańska i Szczecina wyznaczały na 31 grudnia 1980 r. termin opracowania zasad skracania czasu pracy. Porozumienie jastrzębskie mówiło wprost o wprowadzeniu wszystkich wolnych sobót od 1 stycznia 1981 r. Według rządu sformułowanie z porozumienia jastrzębskiego dotyczyło wyłącznie załóg górniczych, natomiast zdaniem Solidarności i części związków branżowych odnosiło się do wszystkich zatrudnionych.

Strajki regionalne obejmują południe Polski: Jelenią Górę, Nowy Sącz, Bielsko-Białą. Generalnie wymierzone były przeciwko korupcji miejscowych władz. Ich niejako uboczny skutek to zagrożenie dla jedności związku i postawienie pytania o granice samodzielności regionów. Szczególnie strajk bielski zbliżył się niebezpiecznie do granicy rozbicia związku. Tak podsumował sprawę Jan Rulewski: „W Bielsku postawiono sprawę paru złodziei ponad interes związku!”.

1 stycznia

Rzecznik prasowy rządu poinformował o decyzji Prezydium Rządu, wyznaczającej terminy wolnych sobót w styczniu 1981 r. na 3, 17 i 31 stycznia. Soboty 10 i 24 stycznia miały być dniami pracy.

2 stycznia

RZESZÓW – początek strajku okupacyjnego w gmachu Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych. Bezpośrednią przyczyną protestu był niesprawiedliwy podział majątku byłej WRZZ. Strajkujący przejmują za własne postulaty ustrzyckie, sformułowane 29 grudnia 1980 r. przez Komitet Strajkowy w Ustrzykach Dolnych. 5 stycznia do okupujących budynek dołączają przedstawiciele Solidarności Wiejskiej. Na dwa miesiące Rzeszów stanie się centrum protestów chłopskich, formułowania postulatów wsi i negocjacji z władzami. Postulaty wsi rzeszowskiej NSZZ „Solidarność Wiejska”: „Żądamy […] zarejestrowania Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Rolników »Solidarność Wiejska«. Rolnictwo jest przecież prastarym zawodem, który nierozerwalnie wiąże się z bytem i historią Narodu i Państwa Polskiego”.

3 stycznia

JELENIA GÓRA – MKZ w Jeleniej Górze wysyła do premiera Pińkowskiego list z żądaniami NSZZ „Solidarność” regionu: „Żądamy rzetelnej i pełnej odnowy, w związku z czym:

– żądamy odwołania ob. Stanisława Cioska ze stanowiska ministra ds. związków zawodowych oraz złożenia przez niego mandatu poselskiego,

– żądamy zwolnienia z zajmowanych stanowisk przedstawicieli władz województwa jeleniogórskiego, […]

– domagamy się przekazania DW »Granit« w Szklarskiej Porębie, sanatorium MSW w Jeleniej Górze-Cieplicach, DW »Zameczek« w Karpaczu na potrzeby społeczeństwa województwa jeleniogórskiego”.

Jest to kolejny konflikt regionalny obok Bielska-Białej (od 20 listopada 1980 r.), Radomia (od 25 listopada1980 r.), Ustrzyk Dolnych (od 29 grudnia 1980 r. ), a w późniejszym okresie – Nowego Sącza (od 9 stycznia 1981 r.). Wszystkie dotyczą miejscowych władz (administracyjnych i partyjnych) bądź zaszłości historycznych (Radom ’76), bądź stosunku lokalnych władz do NSZZ (Olsztyn), bądź zarzutów o malwersacje i wykorzystywanie stanowiska do osiągnięcia korzyści materialnych (Bielsko-Biała, Jelenia Góra) oraz przekazania budynków PZPR lub MO na potrzeby społeczne. Konflikty przebiegają według schematu: protest, żądania, nieskuteczne negocjacje w regionie, okupacja budynków publicznych, przewlekające się negocjacje z komisjami rządowymi, strajki ostrzegawcze w regionie, brak rezultatów negocjacji, strajki generalne w regionie. W słabszych regionach (Nowy Sącz, Ustrzyki) władze usuwają strajkujących z okupowanych budynków bez użycia siły, ale w obecności prokuratorów i MO.

7 stycznia

GDAŃSK – do 8 stycznia obrady KKP, która uznała, że na mocy porozumienia w Jastrzębiu wszystkie niedziele i soboty, poczynając od 1 stycznia, są wolne od pracy. Poparła rolników strajkujących w Rzeszowie i Ustrzykach Dolnych oraz postanowiła podjąć się mediacji między różnymi organizacjami chłopskiego ruchu zawodowego. Poza tym przyjęła m.in. oświadczenie w sprawie przebiegu prac nad reformą gospodarczą, mianowała Tadeusza Mazowieckiego redaktorem naczelnym „Tygodnika Solidarność” oraz powołała Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych KKP NSZZ „Solidarność”: „KKP postanawia powołać Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych. Ośrodek pracować będzie w Warszawie i Gdańsku. KKP powierza kierownictwo Ośrodka Andrzejowi Wielowieyskiemu”.

9 stycznia

Komunikat rzecznika Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w sprawie interpretacji punktów porozumień z lata 1980 r., dotyczących wolnych od pracy sobót. Ministerstwo podtrzymuje stanowisko, że porozumienie jastrzębskie, w którym ustalono, iż wszystkie soboty w 1981 r. są wolne, dotyczy tylko górnictwa.

10 stycznia

Pierwsza sporna sobota, uznana przez NSZZ „Solidarność” za wolną, a przez rząd za dzień pracy.

Warszawa, 11 stycznia 1981 r., „Informacja sytuacyjna MSW nr 8/150”: „I. 10 bm. we wszystkich województwach w wielu zakładach, począwszy od pierwszej zmiany, całe załogi lub ich znaczna część nie podjęły pracy. […] Na ogólną liczbę zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej 12,7 mln, w tym zatrudnionych w przemyśle – 9,4 mln, pracę podjęło ponad 4,5 mln osób (bez danych z Katowic, Gdańska, Elbląga, Warszawy, Szczecina i Bielska-Białej. […] Władze wstrzymały wypłaty za nieprzepracowany czas 10 stycznia. Sprawa zapłaty za ten dzień rozszerzy kwestie sporne związane z wolnymi sobotami”.

12 stycznia

USTRZYKI DOLNE – milicja zmusza strajkujących w Ustrzykach Dolnych do opuszczenia okupowanego budynku urzędu miasta i gminy. Strajkujący przenoszą się do miejscowej siedziby Solidarności.

15 stycznia

Delegacja Solidarności, przebywająca z wizytą we Włoszech, została przyjęta na audiencji przez papieża Jana Pawła II. Jan Paweł II do delegacji NSZZ „Solidarność”: „Niech towarzyszy Wam zawsze ta sama odwaga, która stała na początku Waszej

inicjatywy. Ale też i ta sama roztropność i umiarkowanie. Tego wymaga dobro i pokój naszej ojczyzny”.

16 stycznia

Pierwsza z serii rozmów między premierem Pińkowskim a delegacją NSZZ „Solidarność” nie przyniosła rezultatów. Następne dwie rundy rozmów (19 i 21 stycznia) też były bezowocne. Kraj ogarnia fala strajków ostrzegawczych związanych z decyzją rządu w sprawie wolnych sobót – w całej Polsce ok. 300 zakładów. W Warszawie czterogodzinny strajk ostrzegawczy przeprowadzili kierowcy MZK.

17 stycznia

KRAKÓW – I Ogólnopolskie Forum Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości. Kilkuset prawników powołuje zespół (Komisja Kodyfikacyjna) do opracowania społecznych nowelizacji prawa karnego.

18 stycznia

WARSZAWA – zebranie przedstawicieli kół zakładowych NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze. W obradach uczestniczy ok. l500 osób. Dwa ważne referaty dotyczące spraw sytuacji i reformy gospodarczej – prof. Stefana Kurowskiego i prof. Janusza Beksiaka.

20 stycznia

GDAŃSK – obrady KKP. KKP utrzymała stanowisko, że porozumienie jastrzębskie w sprawie wolnych sobót obowiązuje w całym kraju.

21 stycznia

Trzecia runda rozmów delegacji Solidarności z przedstawicielami rządu w sprawie wolnych sobót. Związek przedstawił kompromisową propozycję, przewidującą 41,5-godzinny tydzień pracy, czyli skrócenie tygodnia pracy o niecałą godzinę w stosunku do projektu władz. Strona rządowa odrzuca kompromis.

ŁÓDŹ – studenci Uniwersytetu Łódzkiego rozpoczęli strajk okupacyjny uczelni; postulat główny – rejestracja NZS. Do strajku przyłączyli się studenci innych uczelni łódzkich.

22 stycznia

BIELSKO-BIAŁA – zebranie przedstawicieli komisji zakładowych regionu – wyznaczenie terminu strajku ostrzegawczego regionu na 26 stycznia.

24 stycznia

Druga sporna sobota stycznia. Absencja była większa niż w sobotę 10 stycznia. „Informacja sytuacyjna nr 21/163”: „I. […] Z otrzymanych wstępnych danych wynika, iż w dniu 24 bm. nie podjęło pracy około 4 mln osób (około 43,3 proc. zatrudnionych). Ponad 80 proc. zatrudnionych nie pracowało w województwach: bielskim, elbląskim, gdańskim, krakowskim, łódzkim, ostrołęckim, słupskim i wrocławskim. […]

KATOWICE – do 25 stycznia w Hucie „Katowice” odbył się I Ogólnopolski Zjazd Prasy Związkowej. Przedstawiciele 24 pism regionalnych powołują Prasową Agencję „Solidarność” – AS, działającą przy MKZ Region Mazowsze. 2 lutego ukazuje się pierwsze wydanie biuletynu prasowego AS.

26 stycznia

BIELSKO-BIAŁA – strajk ostrzegawczy regionu od godz. 11.00 do 12.00.

JELENIA GÓRA – na wspólnym posiedzeniu MKS województwa jeleniogórskiego, MKR Głogów, MKZ Legnica, MKR Lubin, MKZ Wałbrzych, MKZ Wrocław, MKZ Zielona Góra powołano połączony Komitet Strajkowy. Ogłoszono stan gotowości strajkowej w tych regionach.

BYDGOSZCZ – MKZ Bydgoszcz zorganizował Krajową Konferencję ds. Żywności NSZZ „Solidarność”, ktora m.in. zaopiniowała rządowy projekt reglamentacji mięsa i jego przetworów, drobiu, masła i cukru.

27 stycznia

Regionalne i lokalne strajki osiągają poziom nienotowany od września 1980 r. „Informacja sytuacyjna nr 24/166”: „I. W dniu 27 bm. w 14 województwach strajkowały w całości lub w części załogi około 2 tys. zakładów pracy. Z wyjątkiem woj. bielskiego akcje strajkowe trwały około 4 godzin. W większości przypadków przedstawiono żądania realizacji sierpniowych i wrześniowych porozumień, w niektórych województwach rejestracji »Solidarności Wiejskiej« oraz szeregu postulatów o charakterze regionalnym”.

RZESZÓW – przybyła tam delegacja KKP z Lechem Wałęsą i Bogdanem Lisem. Wałęsa zapowiedział na 29 stycznia przyjazd do Rzeszowa całej Komisji Krajowej.

WARSZAWA – dyskusja telewizyjna w sprawie wolnych sobót z udziałem przedstawicieli NSZZ „Solidarność” (m.in. Jana Rulewskiego i Ryszarda Bugaja). Jedna z nielicznych w całym okresie 1980–1981 prób wykorzystania TVP do przedstawienia racji obu stron konfliktu.

28 stycznia

GDAŃSK – obrady KKP. Sprawa ogłoszenia ogólnopolskiego strajku ostrzegawczego na 3 lutego celem zmuszenia władz do kompromisu i kanalizacja protestów regionalnych: „KKP postanawia przeprowadzić w całym kraju 3 lutego1981 r. w godzinach 12.00–13.00 powszechny strajk ostrzegawczy”. Omawiano sprawę regionalizacji związku. Przyjęto zasadę, iż najmniejszym obszarem działania zarządu regionalnego jest województwo: „W zakresie granic obszaru działania Związków Regionalnych ustala się, że:

– najmniejszym obszarem działania Zarządu Regionalnego jest województwo w obecnym podziale administracyjnym kraju,

– możliwe jest utworzenie jednego zarządu regionalnego dla większej liczby województw na zasadzie wzajemnego porozumienia MKZ-ów tych województw”.

29 stycznia

RZESZÓW – obrady KKP. Sprawą podstawową była kwestia rejestracji związków zawodowych rolników oraz pomoc NSZZ „Solidarność” w tej kwestii: „KKP NSZZ »Solidarność« stwierdza, że uznanie i zarejestrowanie niezależnych samorządnych związków zawodowych rolników stanowi jeden z zasadniczych postulatów NSZZ »Solidarność«, z którym wiąże się proklamowany na dzień 3 lutego 1981 r. strajk ostrzegawczy”.

WARSZAWA – oświadczenie Rady Ministrów w sprawie sytuacji w kraju. Władza groziła, iż w przypadku utrzymujących się napięć i akcji strajkowych: „Będzie musiała podjąć niezbędne decyzje, które sprzyjać będą normalnemu funkcjonowaniu przedsiębiorstw i zakładów, zgodnie z najlepiej pojętym interesem społecznym”.

ŁÓDŹ – strajk studentów objął ponad 6000 osób. Pertraktacje ze strajkującymi podjęła komisja rządowa pod przewodnictwem min. J. Górskiego.

30 stycznia

WARSZAWA – przedstawiciele rządu i Solidarności dochodzą do porozumienia w sprawie wolnych sobót – trzy soboty w miesiącu wolne, czwarta robocza – 8 godzin pracy. Ustalono, że radio i TV będą w porozumieniu z rzecznikiem KKP przekazywać treść jej uchwał i oświadczeń. Nie uzyskano porozumienia w sprawie rejestracji „Solidarności Wiejskiej”.

BIELSKO-BIAŁA – 107-osobowy Międzyzakładowy Komitet Strajkowy NSZZ „Solidarność” Regionu Podbeskidzia w głosowaniu tajnym podjął decyzję o kontynuowaniu akcji strajkowej, pomimo apelu KKP.

JELENIA GÓRA – rozpoczyna się strajk powszechny. Część zakładów solidaryzując się, nie przystąpiła do strajku zgodnie z uchwałą KKP.

31 stycznia

JELENIA GÓRA – przybycie komisji rządowej. Strajk regionu został zawieszony, utrzymano pogotowie strajkowe.

LUTY 1981 r.

W pierwszej połowie lutego w Polsce zaznaczył się spadek napięcia społeczno-politycznego. Proces ten przebiegał nierównomiernie. Wpływ na stopniową normalizację wywarły przede wszystkim wyniki styczniowych rozmów między rządem a związkiem w sprawie uregulowania problemu skracania czasu pracy oraz polubowne rozstrzygnięcie lokalnych konfliktów w Jeleniej Górze i Bielsku-Białej. Przerwanie prawie wszystkich akcji protestacyjnych i strajkowych nastąpiło 11–12 lutego – w tych dniach obradował Sejm, który powołał gen. Wojciecha Jaruzelskiego na stanowisko premiera.

1 lutego

WARSZAWA – posiedzenie KKP. Omówienie wyników rozmów z rządem 30 stycznia 1981 r. KKP przyjęła kompromisowe ustalenia w sprawie wolnych sobót i odwołała planowany na 3 lutego strajk ostrzegawczy: „KKP uznała rezultaty rozmów za pozostające daleko w tyle za oczekiwaniami społecznymi. Krajowa Komisja postanowiła jednak uznać te wyniki za wstępny etap walki o realizację rewindykacji społecznych naszego związku”.

RZESZÓW – początek rozmów strajkujących rolników z komisją rządową.

2 lutego

Rada Ministrów podjęła uchwałę ograniczającą zarobki pracowników uczestniczących w strajku: „Postanowiono: […] Przyznać pracownikom świadczenia pieniężne w wysokości 50 proc. wynagrodzenia […]. Świadczenie to przysługuje po zakończeniu strajku, przystąpieniu pracownika do pracy i przyjęciu zobowiązania do odrobienia strat spowodowanych strajkiem”. Uchwała ta stanie się przyczyną kolejnych lokalnych protestów i strajków.

6 lutego

BIELSKO-BIAŁA – kończy się strajk powszechny w Regionie Podbeskidzie. Komisja rządowa uznaje zasadność zarzutów wysuwanych pod adresem części przedstawicieli miejscowych władz przez MKZ Podbeskidzie. Porozumienie poręczył w imieniu Episkopatu Polski arcybiskup Dąbrowski.

10 lutego

JELENIA GÓRA – koniec konfliktu. Zawarte zostaje porozumienie między komisją rządową i Komitetem Strajkowym Regionu Dolny Śląsk. Strajk powszechny w Jeleniogórskiem zostaje odwołany. Ustalono, że należący do KC PZPR Dom Wypoczynkowy „Granit” zostanie przekazany mieszkańcom województwa.

WARSZAWA – Sąd Najwyższy rozpatrzył sprawę rejestracji „Solidarności Wiejskiej”. Apel uczestników strajku okupacyjnego w Rzeszowie: „Dzisiaj, 10 lutego 1981 roku Sąd Najwyższy nie wyraził zgody na rejestrację NSZZ »Solidarność Wiejska«. W uzasadnieniu podał, że brak jest podstaw prawnych do formalnego przeprowadzenia rejestracji, stwierdził jednak, że aktualnie obowiązująca litera prawa może nie spełniać potrzeb społecznych i oczekiwań społecznych”.

11 lutego

WARSZAWA – gen. Wojciech Jaruzelski zostaje powołany na stanowisko prezesa Rady Ministrów. W swoim sejmowym przemówieniu apeluje o powstrzymanie się od strajków – o 90 spokojnych dni.

12 lutego

GDAŃSK – obrady KKP. Powołanie 7-osobowego Tymczasowego Prezydium Krajowej Komisji Porozumiewawczej z przewodniczącym Lechem Wałęsą. KKP przyjęła uchwałę w sprawie celów i metod działania związku: „W najbliższym czasie Krajowa Komisja Porozumiewawcza przedstawi do dyskusji całemu związkowi projekt programu działania, w którym przede wszystkim określić musimy nasze postulaty w dziedzinie płac i spraw bytowych, a zwłaszcza ochrony interesów ludzi najgorzej sytuowanych i najbardziej zagrożonych”.

13 lutego

BYDGOSZCZ – na spotkaniu w Bydgoszczy trzy związki zawodowe rolników (NSZZR „Solidarność Wiejska”, NSZZR „Solidarność Chłopska” i NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”) powołują wspólną Krajową Komisję Porozumiewawczą (po 11 przedstawicieli każdego związku) i przyjmują wspólną nazwę NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”.

14 lutego

Lech Wałęsa spotyka sie z Mieczysławem F. Rakowskim – nowo mianowanym wicepremierem.

16 lutego

WARSZAWA – do 18 lutego – „Gra wojenna” – kilkudziesięciu wyższych oficerów MON i MSW przeprowadza grę sztabową, dotyczącą wprowadzenia stanu wojennego. Ćwiczenia obserwują gen. Anatolij Gribkow – szef sztabu wojsk Układu Warszawskiego i Władimir Kriuczkow – zastępca szefa KGB.

17 lutego

Minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki Janusz Górski rejestruje Niezależne Zrzeszenie Studentów. Następnego dnia zostaje podpisane porozumienie kończące blisko miesięczny strajk studentów w Łodzi.

18 lutego

RZESZÓW – zawarte zostaje porozumienie między Komitetem Strajkowym w Rzeszowie, działającym w imieniu Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych, i komisją rządową. Uzyskano gwarancje nienaruszalności chłopskiej własności ziemi, zmianę cen produktów rolnych i środków produkcji rolnej oraz wprowadzenie zaopatrzenia emerytalnego rolników.

20 lutego

Rada Ministrów powołuje Komitet ds. Współpracy ze Związkami Zawodowymi. Na jego czele staje wicepremier Mieczysław F. Rakowski.

21 lutego

Generał Wojciech Jaruzelski akceptuje wnioski z „Gry wojennej” (16–18 lutego). Poleca przerobienie ich na informację „O stanie przygotowania państwa do wprowadzenia stanu wojennego”.

23 lutego

W Moskwie rozpoczyna obrady XXVI Zjazd KPZR. Z referatu sekretarza generalnego KPZR Leonida Breżniewa: „Komuniści polscy, polska klasa robotnicza, ludzie pracy tego kraju mogą absolutnie polegać na swoich przyjaciołach i sojusznikach. Socjalistycznej Polski, bratniej Polski nie opuścimy w biedzie i nie damy jej skrzywdzić!”.

25 lutego

GDAŃSK – obrady KKP. Przedmiotem obrad były m.in. opracowane przez OPSZ tezy do ogólnozwiązkowej dyskusji nad programem działań Solidarności, które zostały opublikowane w numerze 3/81 „Tygodnika Solidarność” z 17 kwietnia 1981 r. KKP przyjęła także założenia do rozmów z rządem: „Krajowa Komisja Porozumiewawcza za najpilniejsze – wymagające rozwiązania drogą negocjacji – uznała następujące sprawy:

– rozporządzenie poprzedniego rządu o zasadach wynagrodzenia za czas strajku,

– ustawę o związkach zawodowych,

– ustawę o cenzurze,

– dostęp NSZZ »Solidarność« do środków masowego przekazu,

– zagadnienia praworządności,

– zagadnienia budynków dla placówek służby zdrowia”.

27 lutego

GDAŃSK – do 28 lutego trwa I Zakładowe Zebranie Delegatów NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej. Lech Wałęsa zostaje przewodniczącym Komisji Zakładowej stoczni.

MARZEC 1981 r.

W marcu kończy się pierwsza faza wyborów w NSZZ „Solidarność” – wybory władz zakładowych. Kończy się także proces jednoczenia NSZZ rolników. Konflikty w Łodzi i Radomiu związane są ściśle ze sprawą praworządności. W Łodzi chodzi formalnie o zwolnienie w miejscowym szpitalu MSW pięciu pracowników, członków NSZZ „Solidarność”, faktycznie o istnienie związku w zakładach i przedsiębiorstwach podległych MSW. W Radomiu konflikt dotyczy odpowiedzialności miejscowych władz i MO za represje w 1976 r. Wszystkie sprawy i problemy idą w cień po wybuchu kryzysu bydgoskiego.

6 marca

RADOM – MKZ NSZZ „Solidarność” Ziemi Radomskiej ogłosił stan gotowości strajkowej w regionie, począwszy od 9 marca. Główny powód – brak decyzji władz centralnych w sprawie osób odpowiedzialnych za radomskie wydarzenia 1976 r.

WARSZAWA – Sejm PRL powołał komisję nadzwyczajną do kontroli realizacji porozumień społecznych, przewodniczący – poseł Jan Szczepański.

7 marca

ŁÓDŹ – stan gotowości strajkowej w Łodzi w obronie pięciu członków Solidarności zwolnionych z pracy w szpitalu MSW. 10 marca od godz. 10.00 do 11.00 strajk ostrzegawczy wszystkich zakładów. Następnie trzyetapowy strajk okupacyjny: 12 marca – 47 zakładów, 13 marca – 40 zakładów, od 16 marca – pozostałe zakłady.

WARSZAWA – obrady KKP w sprawie nasilających się represji antyzwiązkowych: „Krajowa Komisja Porozumiewawcza stwierdziła, że jeśli bezpieczeństwo związku nie będzie zagwarantowane, pokój społeczny w Polsce będzie zagrożony”.

8 marca

POZNAŃ – do 9 marca – Krajowy Zjazd NSZZ RI „Solidarność” – zjednoczenie trzech organizacji rolników („Solidarność Wiejska”, Samorządny Związek Pracowników Rolnych, „Solidarność”) w jeden NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”. Na przewodniczącego wybrano Jana Kułaja.

WARSZAWA – w 13. rocznicę wydarzeń marcowych odbył się wiec na Uniwersytecie Warszawskim z udziałem działaczy Regionu Mazowsze. Wmurowano akt erekcyjny pod tablicę przypominającą te wydarzenia.

9 marca

Delegacja Solidarności z Lechem Wałęsą rozpoczęła w Urzędzie Rady Ministrów rozmowy z wicepremierem Mieczysławem F. Rakowskim. Częściowe uzgodnienie postulatów MKZ Łódź i MKZ Radom.

10 marca

WARSZAWA – spotkanie Lecha Wałęsy z gen. Wojciechem Jaruzelskim.

12 marca

RADOM – wstrzymanie akcji strajkowej.

Publikacja oficjalnych tez projektu ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego.

13 marca

Publikacja tez projektu ustawy o przedsiębiorstwach państwowych autorstwa Komisji ds. Reformy Gospodarczej.

16 marca

Początek manewrów wojsk Układu Warszawskiego „Sojuz ’81”.

BYDGOSZCZ – rolnicy rozpoczynają strajk okupacyjny w budynku Wojewodzkiego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Postulaty to m.in. uznanie NSZZ RI „Solidarność” za reprezentację rolników oraz przekazanie Funduszu Rozwoju Rolnictwa do dyspozycji samorządu wiejskiego.

RADOM – Plenum Komitetu Wojewódzkiego PZPR przyjęło rezygnację I sekretarza KW PZPR J. Prokopiaka oraz rezygnację komendanta wojewódzkiego MO M. Mozgawy. MKZ Radom zawiesza strajk ostrzegawczy.

17 marca

BYDGOSZCZ – rolnicy strajkujący w gmachu WK ZSL powołali Ogólnopolski Komitet Strajkowy Rolników.

GDAŃSK – przedstawiciele KZ NSZZ „Solidarność” Stoczni Gdańskiej (Jacek Merkel) i Ogólnokrajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” w Polskiej Akademii Nauk (Jerzy Milewski) powołują Sieć Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” Wiodących Zakładów Pracy.

KRAKÓW, NOWA HUTA – Walne Zebranie Delegatów NSZZ „Solidarność” Kombinatu Huta im. Lenina. 386 delegatów 39-tysięcznej organizacji wybrało władze Komitetu Robotniczego Hutników. Wybory w tym największym zakładzie pracy w Polsce i jednym z największych w Europie symbolicznie kończą trwającą ponad trzy miesiące kampanię wyborczą do władz szczebla podstawowego NSZZ „Solidarność”. Związek przystępuje do drugiej fazy wyborów: władz regionalnych i delegatów na zjazd krajowy.

19 marca

Kryzys bydgoski

W Bydgoszczy podczas przerwanej sesji Wojewódzkiej Rady Narodowej władze użyły siły wobec delegacji NSZZ „Solidarność”. Podczas wyprowadzania z sali obrad pobito działaczy związku, w tym przewodniczącego MKZ Bydgoszcz Jana Rulewskiego. Zdarzenie zostało uznane za atak na cały NSZZ „Solidarność”.

20 marca

Oświadczenie Prezydium KKP: „Prezydium KKP NSZZ »Solidarność«, z powodu ataku na związek, […] odwołuje wszelkie rozmowy z władzami i ogłasza dla wszystkich instancji związkowych i wszystkich członków Solidarności stan gotowości strajkowej”.

22 marca

WARSZAWA – pierwsza runda rozmów pomiędzy delegatami KKP i MKZ w Bydgoszczy (przewodniczący Lech Wałęsa) a przedstawicielami rządu (przewodniczący M.F. Rakowski). Rozmowy przerwano, gdyż strona rządowa oświadczyła, że postulaty bydgoskie powinna rozpatrzyć komisja min. Jerzego Bafii.

Przedłużenie manewrów wojsk Układu Warszawskiego.

23 marca

BYDGOSZCZ – do 24 marca – obrady KKP. Pierwszego dnia obrad dwukrotnie głosowano sprawę reakcji na wydarzenia w WRN Bydgoszcz. W drugim glosowaniu podjęto decyzję o natychmiastowym rozpoczęciu strajku generalnego. Lech Wałęsa, zwolennik stopniowania nacisku na władze (najpierw strajk ostrzegawczy, potem ewentualny strajk generalny), demonstracyjnie opuszcza salę. Obrady wznowiono następnego dnia. Ponownie głosowano sprawę i przyjęto wariant ze strajkiem ostrzegawczym (27 marca) poprzedzającym strajk generalny (31 marca). Oświadczenie KKP: „Rozwój wydarzeń i stanowisko władz zmusza nas do ogłoszenia, w wypadku niespełnienia naszych żądań, powszechnego strajku ostrzegawczego w całym kraju na piątek 27 marca 1981 r. w godz. 8.00–12.00, a następnie strajku właściwego od wtorku 31 marca 1981 r.”. Postulaty związku: wyjaśnienie okoliczności wydarzeń bydgoskich, gwarancje bezpieczeństwa dla związku i prawa do repliki w mediach, akt abolicyjny za działalność opozycyjną, prawo do zrzeszania się rolników, uchylenia uchwały rządu o odpłatności za czas strajku.

25 marca

WARSZAWA – kolejna runda rozmów KKP z rządem – bez rezultatów.

27 marca

Ogólnopolski czterogodzinny strajk ostrzegawczy. Wydział Organizacyjny KC PZPR, „Informacja nr 111/125/81”, Warszawa, 27 marca 1981 r. „Przebieg strajku ostrzegawczego 27 bm.”: „Informacje komitetów wojewódzkich wskazują, że strajk przebiegał pod dyktando i zgodnie z planem Solidarności. Podjęto go w przytłaczającej większości zakładów wyznaczonych przez poszczególne międzyzakładowe komitety strajkowe do udziału w strajku”.

WARSZAWA – trzecia runda rozmów delegacji KKP z komisją rządową. Po przedstawieniu oficjalnego raportu o wydarzeniach w Bydgoszczy powołano grupy robocze, a rozmowy plenarne zawieszono. Rozmowy kontynuowano 28 i 29 marca.

29 marca

IX Plenum KC PZPR.

30 marca

WARSZAWA – ostatnia runda rozmów rządu z zespołem negocjacyjnym KKP – osiągnięcie porozumienia. Zespół negocjacyjny KKP, przekraczając swoje uprawnienia, zawiesza strajk generalny. „Porozumienie warszawskie”. Wspólne oświadczenie KKP NSZZ „Solidarność” i Komitetu Rady Ministrów ds. Związków Zawodowych: „I. W sprawie wydarzeń bydgoskich […] rząd uznał, że zamknięcie sesji WRN nastąpiło bez zachowania obowiązujących reguł prawnych, a użycie sił porządkowych dla usunięcia przedstawicieli Solidarności z budynku urzędu wojewódzkiego było działaniem sprzecznym z przyjętymi dotąd i przestrzeganymi zasadami rozwiązywania konfliktów społecznych środkami politycznymi, przede wszystkim drogą negocjacji. […] V. Rząd proponuje po zakończeniu obecnego konfliktu przystąpić do negocjacji”.

31 marca

GDAŃSK – do 1 kwietnia posiedzenie KKP w sprawie porozumienia warszawskiego. Oświadczenie Krajowej Komisji Porozumiewawczej w sprawie odwołania strajku powszechnego i gotowości strajkowej: „Krajowa Komisja Porozumiewawcza przyjmuje oświadczenie z dnia 30 marca 1981 r. jako wstępne porozumienie, pozwalające na wszczęcie negocjacji z rządem w głównych problemach konfliktowych”.

Kwiecień–maj–czerwiec 1981

Od 7 kwietnia (zakończenie manewrów „Sojuz ’81”) do początku czerwca 1981 r. w kraju napięcie opada. Częściowo jest to wynikiem milczącej zgody związku na wezwanie premiera Jaruzelskiego (10 kwietnia) do moratorium strajkowego, częściowo wynika z faktu wejścia NSZZ „Solidarność” w drugą fazę kampanii wyborczej – regionalnych zebrań delegatów.

Rozpoczynają się rozmowy przedstawicieli związku z rządem. Ich zakres i przebieg ma olbrzymie znaczenie dla przygotowania programu Solidarności.

Wybór dyrektora PLL LOT i opracowanie przez Sieć projektu ustawy o przedsiębiorstwie społecznym – dwa wydarzenia z przełomu maja i czerwca wyznaczają następne pole konfliktu: formę i uprawnienia samorządu pracowniczego.

KWIECIEŃ 1981 r.

1 kwietnia

Wprowadzenie kartek na mięso.

2 kwietnia

KRAKÓW – do 6 kwietnia – I Ogólnokrajowy Zjazd NZS; przewodniczącym Krajowej Komisji Koordynacyjnej zostaje Jarosław Guzy.

WARSZAWA – „rozmowy o rozmowach”. Spotkanie przedstawicieli KKP (Z. Bujak, T. Jedynak, J. Onyszkiewicz) z przedstawicielami rządu (min. S. Ciosek) przygotowujące negocjacje w grupach tematycznych. Kolejne „rozmowy o rozmowach” – 9 i 16 kwietnia.

3 kwietnia

Ukazał się pierwszy numer „Tygodnika Solidarność” pod redakcją Tadeusza Mazowieckiego.

4 kwietnia

POZNAŃ – do 5 kwietnia – spotkanie Krajowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność” Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości. Powołano 6 zespołów do prac nad nowelizacją systemu prawnego. Pracę zespołów koordynowało Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych NSZZ „Solidarność” przy krakowskim MKZ.

7 kwietnia

Zakończyły się manewry „Sojuz ’81”.

9 kwietnia

GDAŃSK – do 10 kwietnia obrady KKP. Przyjęcie stanowiska i wytycznych związku do dalszych rokowań z rządem. Powołanie Zespołu Wyborczego KKP (przew. Antoni Kopaczewski): „2. Zadaniem zespołu jest: a) ustalenie granic regionów dla celów wyborczych, tak by nie przekraczały one granic województwa lub województw wchodzących do regionów; b) sprawdzenie przebiegu i wyników ustaleń wyborczych między MKZ działającymi na terenie jednego województwa”. KKP ustaliła zalecenia wyborcze oraz liczbę członków, na których przypada 1 mandat: „Na podstawie par. 18 ust. 3 Statutu Krajowa Komisja Porozumiewawcza postanawia: 1. Liczba delegatów na Zjazd Delegatów NSZZ »Solidarność« będzie ustalona przez Zespół Wyborczy KKP według normy: l delegat na 10 000 członków. Jeżeli w końcówce brak jest 4 999 członków do pełnych 10 000, region otrzymuje dla tej liczby jeden mandat”.

15 kwietnia

GDAŃSK – zebranie konstytucyjne Sieci Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” Wiodących Zakładów Pracy. W skład Sieci wchodzą organizacje zakładowe NSZZ »Solidarność« następujących przedsiębiorstw: Stocznia Gdańska, Stocznia Szczecińska, HCP, PAFAWAG, WSK Rzeszów, HiL, ZNTK, ZASTAL, KWK „Wujek”. Ponadto uznano, że należy zwrócić się do następujących dalszych przedsiębiorstw: „Fasty” Białystok, Huty „Zgoda” Świętochłowice, FSC Lublin, „Stomilu” Olsztyn.

15 kwietnia

TORUŃ – odbyło się ogólnopolskie spotkanie przedstawicieli partyjnych „struktur poziomych” – porozumień podstawowych organizacji PZPR.

Decyzja o wprowadzeniu kartek na masło, mąkę, ryż i kaszę.

22 kwietnia

GDAŃSK – pierwsze posiedzenie zespołu wyborczego KKP. Dyskusja na temat interpretacji paragrafu 11 pkt 2 statutu (bierne prawo wyborcze) oraz zasady tworzenia regionów ponadwojewódzkich.

23 kwietnia

GDAŃSK – obrady KKP. KKP zmieniła nazwę Zespołu Wyborczego na Krajową Komisję Wyborczą, jednocześnie – na wniosek Lecha Wałęsy – przekazując jej wszystkie swoje kompetencje dotyczące wyboru delegatów:

25 kwietnia

GORZÓW, ŚWIDNIK – walne zebrania delegatów Regionu Gorzowskiego i Regionu Środkowo-Wschodniego (Lublin) rozpoczynają drugą fazę kampanii wyborczej w NSZZ „Solidarność”. WZD wybierają władze regionów i delegatów na krajowy zjazd związku. Ta faza kampanii trwała od 25 kwietnia do 26 czerwca – kończy ją WZD Regionu Śląska Opolskiego.

WARSZAWA – początek negocjacji z rządem w grupach tematycznych: praworządność, górnictwo. Do 30 kwietnia rozmowy rozpoczynają wszystkie grupy robocze.

MAJ 1981 r.

6 maja

WARSZAWA – Sejm uchwala ustawę o związkach zawodowych rolników indywidualnych, rejestracji kołek rolniczych oraz związków kółek i organizacji rolniczych.

7 maja

OTWOCK – zajścia w mieście. Brutalność milicjantów z posterunku kolejowego MO w Otwocku spowodowała oblężenie posterunku przez agresywny tłum, groźby spalenia budynku i linczu milicjantów. Po interwencjach przedstawicieli Regionu Mazowsze (m.in. Z. Bujak, S. Jaworski, Z. Romaszewski i – najbardziej skutecznie – A. Michnik) sytuacja została rozładowana.

ŁÓDŹ – przed II turą wyborczą WZD Regionu Ziemia Łódzka grupa „Niezależni” (Zbigniew Kowalewski) publikuje program wyborczy, w którym przedstawia koncepcję strajku czynnego – strajku okupacyjnego polegającego na uruchomieniu produkcji i dystrybucji wyprodukowanych dóbr pod kontrolą komitetów strajkowych.

12 maja

Sąd Wojewódzki w Warszawie zarejestrował NSZZ RI „Solidarność”.

KKW przedstawia projekt zmian w Statucie NSZZ „Solidarność”.

13 maja

W Rzymie zamach na życie Jana Pawła II.

16 maja

„Białe marsze” połączone z modlitwą w intencji wyzdrowienia Jana Pawła II.

25 maja

Marsze w obronie więzionych za przekonania.

27 maja

Film Andrzeja Wajdy Człowiek z żelaza otrzymał w Cannes Grand Prix – Złotą Palmę.

27 maja

GDAŃSK – do 28 maja obrady KKP. Kolejna próba uregulowania statusu sekcji branżowych i zawodowych: „1. Działalność sekcji zawodowych i branżowych podlega statutowym władzom związkowym. […] 4. Zgodnie z paragrafem 29 statutu sekcje zawodowe (branżowe) na szczeblu regionalnym są powoływane przez zarządy regionalne z inicjatywy zakładowych organizacji związkowych, a na szczeblu krajowym przez Komisję Krajową na wniosek zawodowych (branżowych) sekcji regionalnych”. KKP uznaje Sieć za jeden z ośrodków konsultacyjnych: „Krajowa Komisja Porozumiewawcza postanowiła: 1) uznać Sieć za jeden z ośrodków konsultacyjnych Krajowej Komisji Porozumiewawczej przy pracach nad reformą społeczno-gospodarczą”.

27 maja

Początek konfliktu w Locie (zakończenie 27 lipca). KSR PLL LOT-u w tajnym głosowaniu rozstrzygnął konkurs na dyrektora przedsiębiorstwa, wybierając Bronisława Klimaszewskiego (członek Solidarności i PZPR). Minister komunikacji nie uznał wyboru.

28 maja

Zmarł prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński.

29 maja

Pierwsze posiedzenie plenarne KKW.

30 maja

Stanisław Kania i gen. Wojciech Jaruzelski przyjęli przebywającego w Polsce marszałka Wiktora Kulikowa.

31 maja

WARSZAWA – uroczystości pogrzebowe kardynała Stefana Wyszyńskiego.

CZERWIEC 1981 r.

1 czerwca

WARSZAWA – powołano Komitet Założycielski Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej (ZZFMO).

2 czerwca

POZNAŃ – spotkanie Sieci w ZPM H. Cegielski – przyjęcie projektu ustawy o przedsiębiorstwie społecznym.

5 czerwca

List władz KPZR ostro krytykujący kierownictwo PZPR, odczytany jako wotum nieufności do niego. Był on tematem obrad XI Plenum KC PZPR (9 czerwca). List upubliczniono 11 czerwca.

5 czerwca

Delegacja Solidarności z Lechem Wałęsą wzięła udział w konferencji MOP w Genewie.

8 czerwca

WZD Regionu Pomorze Zachodnie – przewodniczącym Zarządu Regionu został Marian Jurczyk.

8 czerwca

WARSZAWA – do 9 czerwca – rozmowy w sprawie interwencji MO i SB podczas sesji WRN w Bydgoszczy.

9 czerwca

Zarejestrowano: NSZZ Indywidualnych Rzemieślników „Solidarność” oraz Konfederację Autonomicznych Związków Zawodowych.

11 czerwca

Do 17 czerwca – Lech Wałęsa odbywa podróż po kraju (odwiedza Warszawę, Lublin, Chorzów, Jastrzębie, Opole, Wrocław i Poznań).

15 czerwca

WARSZAWA – początek procesu członków KPN – Leszka Moczulskiego, Romualda Szeremietiewa, Tadeusza Stańskiego i Tadeusza Jandziszaka.

17 czerwca

Przebywający w Polsce Czesław Miłosz spotkał się z załogą Stoczni Gdańskiej.

25 czerwca

Rozmowy Prezydium KKP z wicepremierem Rakowskim, m.in. w sprawie projektów ustaw o związkach zawodowych, cenzurze i samorządzie pracowniczym.

25 czerwca

RADOM I URSUS – obchody rocznicy wydarzeń czerwcowych z 1976 roku.

27 czerwca

WZD Regionu Mazowsze – przewodniczącym Zarządu Regionu został Zbigniew Bujak.

28 czerwca

POZNAŃ – odsłonięcie pomnika wydarzeń czerwcowych 1956.

29 czerwca

WZD Regionu Dolny Śląsk – przewodniczącym ZR został Władysław Frasyniuk.

Lipiec–sierpień 1981 r.

Sytuacja zaopatrzeniowa staje się dramatyczna. Załamuje się system kartkowy, rząd podejmuje decyzję o zmniejszeniu przydziałów. W efekcie lato 1981 r. to przede wszystkim akcje protestacyjne i strajki związane ze zmniejszonymi przydziałami mięsa oraz złym zaopatrzeniem rynku. W sierpniu związek podejmuje próbę uratowania zaopatrzenia przez apel do społeczeństwa o 8 wolnych sobót oddanych produkcji.

Ruch samorządowy nabiera impetu, organizowany w związku przez dwa ośrodki: Sieć i Grupę Lubelsko-Łódzką. Sztandarowym projektem jest ustawa o przedsiębiorstwie społecznym autorstwa Sieci, atakowana gwałtownie przez władze jako projekt anarcho-syndykalistyczny lansujący własność grupową.

Kończy się druga faza wyborów – walne zebrania delegatów regionów. Na WZD wybierane są regionalne władze, delegaci na zjazd krajowy. Większość regionów uchwala programy.

Przygotowania do zjazdu krajowego wchodzą w etap roboczy.

LIPIEC 1981 r.

4 lipca

WZD Regionu Bydgoskiego – przewodniczącym ZR został Jan Rulewski.

7 lipca

Jan Paweł II ustanowił biskupa Józefa Glempa prymasem Polski.

GDAŃSK – Tymczasowe Prezydium KKP powołuje Komisję Zjazdową – przewodniczący Marek Janas Region Mazowsze. „Uchwała Prezydium KKP w sprawie powoływania Komisji Zjazdowej I Zjazdu Krajowego NSZZ »Solidarność«: Prezydium KKP na wniosek Krajowej Komisji Wyborczej postanawia: […] 2. Ustalić, że region ma prawo wyboru jednego członka Komisji Zjazdowej na każdych 30 delegatów na Zjazd Krajowy według proporcji: 25–45 delegatów – 1 przedstawiciel w komisji, 46–75 delegatów – 2 przedstawicieli, 76–105 delegatów – 3 przedstawicieli, 106–135 – 4 przedstawicieli, 136–165 delegatów – 5 przedstawicieli w Komisji. […] 3. Przyjąć, że zakres i tok prac Komisji Zjazdowej zostanie ustalony przez komisję na jej pierwszym posiedzeniu w dn. 16 lipca br.”. Zadaniem Komisji Zjazdowej było: programowe i organizacyjne przygotowanie KZD, opracowanie materiałów dotyczących proponowanych poprawek do statutu związku, założeń dyskusji programowej. Przygotowane materiały wydano (w sierpniu 1981 r.) w trzech specjalnych biuletynach Komisji Zjazdowej. Komisja przeprowadziła także uzgodnienia z regionami w sprawie propozycji składu podstawowych komisji zjazdu.

8 lipca

GDAŃSK – zorganizowany przez Sieć ogólnopolski zjazd przedstawicieli samorządów

9 lipca

W PLL LOT odbył się czterogodzinny strajk ostrzegawczy, załoga żądała uznania wybranego w konkursie Bogdana Klimaszewskiego za dyrektora przedsiębiorstwa i prawa do samorządu pracowniczego. Po zakończeniu minister komunikacji Zajfryd manifestacyjnie wręczył nominację gen. Józefowi Kowalskiemu. Na 24 lipca zaplanowano strajk właściwy.

10 lipca

Oświadczenie Lecha Wałęsy popierające ruch samorządowy i radykalną reformę gospodarczą.

12 lipca

LUBLIN – do 13 lipca – ogólnopolska konferencja „Solidarność a samorządy pracownicze” z udziałem 150 przedstawicieli komisji zakładowych Solidarności oraz komitetów założycielskich samorządu pracowniczego lub rad pracowniczych z dużych zakładów pracy.

13 lipca

KUTNO – akcja protestacyjna MKZ Ziemia Kutnowska związana ze złym zaopatrzeniem regionu w żywność.

14 lipca

WARSZAWA – do 20 lipca IX Nadzwyczajny Zjazd PZPR. I sekretarzem KC pozostał Stanisław Kania.

15 lipca

GDAŃSK – WZD Regionu Gdańskiego, przewodniczącym ZR został Lech Wałęsa. Wałęsa zatrzymuje stanowisko przewodniczącego KZ Stoczni Gdańskiej. Sprawa łączenia funkcji związkowych będzie jednym z tematów I KZD.

17 lipca

ŁÓDŹ – początek protestów związanych ze złym zaopatrzeniem w żywność.

18 lipca

WARSZAWA – spotkanie Ośrodków Badań Społecznych. Omówiono przygotowania do Krajowego Zjazdu Delegatów związku: projekty zmian statutu, sprawę struktury związku oraz politykę społeczno-gospodarczą Solidarności.

20 lipca

WARSZAWA – zjazd regionalnych Komitetów Obrony Więzionych za Przekonania. Podjęcie decyzji o zorganizowaniu w proteście przeciwko aresztowaniu przywódców KPN marszu gwiaździstego z sześciu miast (Toruń, Lublin, Białystok, Konin, Zduńska Wola) do Warszawy. Termin: 17–22 sierpnia.

20 lipca

WARSZAWA – posiedzenie Rady Programowo-Konsultacyjnej OPSZ poświęcone przygotowaniom do I KZD. Propozycje związane z porządkiem obrad oraz trybem prac nad zmianami w statucie.

21 lipca

WARSZAWA – kompromisowe zakończenie konfliktu w PLL LOT. Premier zgodził się na opracowanie specjalnej ustawy dotyczącej LOT-u oraz zaakceptował nominację Bogdana Klimaszewskiego na stanowisko wicedyrektora przedsiębiorstwa. KZ NSZZ „Solidarność” zawiesza strajk na czas nieokreślony.

23 lipca

Minister handlu wewnętrznego podejmuje decyzję o zmniejszeniu kartkowych przydziałów mięsa. Zapowiedź podwyżki cen żywności.

24 lipca

GDAŃSK – do 26 lipca obraduje KKP. Drugiego dnia obrad (25 lipca) odbywa się zasadnicza dyskusja programowa. KKP ustala termin obrad I KZD oraz przebieg zjazdu w dwóch turach. Komunikat o posiedzeniu KKP: „KKP postanowiła zwołać I Zjazd NSZZ »Solidarność« w dniach 5–7 września br. (I tura) oraz 26 września – 3 października br. (II tura) i zwraca się do wszystkich ogniw i wszystkich członków związku o aktywny udział w pracach nad przygotowaniem programu dla związku i kraju”.

25 lipca

KUTNO – Zorganizowany przez MKZ Ziemia Kutnowska marsz głodowy – protest przeciwko sytuacji zaopatrzeniowej i poparcie społecznego projektu samorządu pracowniczego.

27 lipca

WARSZAWA – posiedzenie Rady Programowo-Konsultacyjnej OPSZ przy KKP. Rada przyjęła projekt porządku dziennego I KZD. Omawiano m.in. problemy struktury władz krajowych, ogniw pośrednich pomiędzy władzami regionalnymi a komisjami zakładowymi. Jan Olszewski przedstawił koncepcję władz centralnych związku podzielonych na Komisję Krajową i Radę Krajową (organ kontrolny KK).

28 lipca

KATOWICE – WZD Regionu Śląsko-Dąbrowskiego – formalne zjednoczenie wszystkich górnośląskich MKZ, przewodniczącym ZR został Leszek Waliszewski.

WARSZAWA – obrady podkomisji sejmowej planu gospodarczego i finansów oraz komisji prac ustawodawczych (przewodniczący Adam Łopatka) w sprawie przygotowania ustaw o samorządzie i przedsiębiorstwie, udział w nich przedstawicieli Solidarności (Gil, Palka, Bugaj, przedstawiciele Sieci). Od tego momentu główny ciężar negocjacji w sprawie kształtu samorządu pracowniczego przesuwa się na Sejm.

BYDGOSZCZ – do 30 lipca – piąte zebranie Sieci. Sieć wprowadza autopoprawki do projektu ustawy o przedsiębiorstwie społecznym.

30 lipca

W Regionie Ziemia Łódzka wielotysięczne marsze głodowe kobiet.

31 lipca

WARSZAWA – Sejm uchwala ustawę o kontroli publikacji i widowisk.

Czesław Kiszczak ministrem spraw wewnętrznych.

SIERPIEŃ 1981 r,

3 sierpnia

WARSZAWA – akcja protestacyjna Regionu Mazowsze polegająca na przejeździe ulicami miasta kolumny samochodów. Przejazd taksówek ul. Nowy Świat obok budynku KC PZPR odbył się bez przeszkód. Jadąca ul. Marszałkowską kolumna autobusów, ciężarówek i wozów MPO, która miała skręcić w kierunku KC PZPR, została zatrzymana na skrzyżowaniu Al. Jerozolimskich i ul. Marszałkowskiej. Rozpoczęła się trwająca 3 dni blokada ronda. Pierwsza część rozmów Prezydium KKP z wicepremierem Rakowskim (druga część 6 sierpnia). Negocjacje dotyczą zaopatrzenia w żywność, reformy gospodarczej, dostępu Związku do środków masowego przekazu i projektu ustawy o związkach zawodowych. Zaczynają się od gwałtownego ataku wicepremiera na Solidarność i ripostą Lecha Wałęsy.

5 sierpnia

REGION MAZOWSZE – dwugodzinny strajk powszechny. O godz. 12.00, w związku z zakończeniem strajku, rozwiązano kolumnę samochodów blokującą centrum Warszawy. Samochody przejechały trasami wyznaczonymi przez MO.

6 sierpnia

WARSZAWA – kontynuacja rozmów Prezydium KKP z rządem. Zakończenie negocjacji przebiegło według schematu rozmów z 31 października 1980 r.: ustalenie wspólnego komunikatu, jednostronne wprowadzenie poprawek przez stronę rządową, odmowa podpisania dokumentu przez przedstawicieli związku. Tym razem strona rządowa przystępuje do ataku propagandowego, oskarżając Solidarność o zerwanie rozmów.

10 sierpnia

Oświadczenie członków władz SDP (Stefan Bratkowski, Maciej Iłowiecki, Jacek Kalabiński, Jakub Kopeć, Aleksander Wieczorkowski) w sprawie kampanii dezinformacji dotyczącej przebiegu rozmów Prezydium KKP z rządem: „Telewizja, radio i część prasy zmuszane są do działań sprzecznych z ich rolą środków porozumienia społecznego, […] jątrzą, zamiast przedstawiać racje merytoryczne”. W oświadczeniu przedstawiono mechanizmy manipulacji zastosowane przez propagandę rządową.

10 sierpnia

GDAŃSK – do 12 sierpnia – obrady KKP. KKP zaapelowała do organizatorów marszu gwiaździstego o zawieszenie akcji, podjęła decyzję o organizacji w dniach 19–20 sierpnia strajku prasowego – „Dni bez prasy”, związanego z „drastycznym ograniczeniem możliwości repliki ze strony NSZZ »Solidarność«”. Najważniejszym punktem obrad było uchwalenie apelu do społeczeństwa: „Apel do członków związku i całego społeczeństwa”: „Z apelem o osiem sześciogodzinnych sobót zwracamy się […] do wszystkich załóg pracowniczych. Rozważmy, w jaki sposób uzyskać surowce i energię, aby móc produkcyjnie wykorzystać osiem wolnych sobót”.

14 sierpnia

Leonid Breżniew spotkał się na Krymie ze Stanisławem Kanią i Wojciechem Jaruzelskim.

16 sierpnia

WARSZAWA – sztab organizacyjny marszu gwiaździstego podjął decyzję o zawieszeniu akcji.

19 sierpnia

Do 20 sierpnia akcja NSZZ „Solidarność” – „Dni bez prasy”, wstrzymanie w całym kraju druku i kolportażu gazet codziennych.

GDAŃSK – do 21 sierpnia – posiedzenie Komisji Zjazdowej. Sprawozdanie z prac trzech grup roboczych: organizacyjnej, programowej i statutowej. Omówiono sprawę transmisji radiowo-telewizyjnej z obrad zjazdu. Dokonano ustaleń dotyczących pracy nad poprawkami do statutu. Podczas spotkania z przedstawicielami KKP ustalono, że Komisja Zjazdowa ma pełną samodzielność w przygotowaniu KZD: „Stanowisko Komisji Zjazdowej w sprawie propozycji zmian i uzupełnień do statutu”: „Komisja, po zapoznaniu się z ilością i charakterem zaproponowanych poprawek, doszła do wniosku, że jest jej obowiązkiem przestrzec delegatów przed wprowadzaniem na forum zjazdu nadmiernej ilości propozycji statutowych. Zdając sobie sprawę z rozmaitych niedoskonałości obecnego statutu, powinniśmy wziąć również pod uwagę, że związek działa od niedawna, a niektóre jego organy dopiero zaczynają funkcjonować zgodnie z zasadami statutu”.

20 sierpnia

GDAŃSK – do 22 sierpnia Przegląd Piosenki Prawdziwej – dwudniowy przegląd niezależnej twórczości piosenkarskiej.

21 sierpnia

Jerzy Urban rzecznikiem prasowym rządu.

24 sierpnia

Pismo Komisji Zjazdowej do delegatów na I KZD informujące o propozycjach KKZ dotyczących porządku obrad, sposobu powoływania komisji zjazdu oraz trybu prac nad poprawkami do statutu: „Postanowiliśmy zwołać zjazd w dwóch turach. Wynika to przede wszystkim z wymogu statutowego, że wszelkie poprawki do statutu muszą zostać zatwierdzone przez zarządy regionalne, a ponieważ wysuwane są także propozycje zmian w strukturze władz krajowych, muszą one być ewentualnie zatwierdzone przed przystąpieniem do właściwych wyborów. Mieliśmy ponadto na uwadze jeszcze jeden powód. Uważamy, że głównym żądaniem zjazdu powinno być wypracowanie programu działań dla związku. Chcemy w związku z tym, żeby zjazd miał możliwość rzeczywistej pracy nad programem, i dlatego przewidujemy okres przerwy między wyborem komisji programowej i zorganizowanie zespołów tematycznych a przystąpieniem do dyskusji programowej”.

26 sierpnia

Krajowa Komisja Zjazdowa do regionów: „Krajowa Komisja Zjazdowa, działająca z upoważnienia KKP, zwraca się do wszystkich regionów o zwołanie w możliwie najkrótszym czasie regionalnych zebrań delegatów na I Zjazd Krajowy i podjęcie następujących ustaleń: 1) wyboru przewodniczącego regionalnego zespołu delegatów, którego zadaniem jest współpraca z KKZ i Prezydium Zjazdu, 2) ewentualnego wyboru kandydata do Prezydium Zjazdu, z jednoczesnym zastrzeżeniem, czy kandydatura dotyczy również funkcji przewodniczącego zjazdu (KKZ proponuje powołanie 9-osobowego prezydium, którego zadaniem jest prowadzenie obrad zjazdu w składzie: 1 przewodniczący i 8 wiceprzewodniczących, z zastrzeżeniem, że każdy region może zgłosić najwyżej 1 kandydata). […] 3. Sporządzenia listy kandydatów z regionu do Komisji Zjazdowej, […], skrutacyjnej do głosowań tajnych, uchwał i wniosków, mandatowo-wyborczej, statutowej, […] programowej”.

Pierwsza tura rozmów z rzecznikiem prasowym rządu w sprawie relacji radiowo-telewizyjnych z I KZD. Druga tura 31 sierpnia. Nie osiągnięto porozumienia. 3 września KKP odrzuca propozycję rządu w sprawie sposobu relacji obrad zjazdu.

28 sierpnia

GDAŃSK – ostatnie zebranie Krajowej Komisji Wyborczej. WZD regionów wybrały 890 delegatów na I KZD, z czego 37 mandatów nie zostało zweryfikowanych przez KKW (stan na 28 sierpnia).

WARSZAWA – Rada Ministrów podejmuje uchwałę nr 185/81, która zakazuje pracownikom radia i telewizji oraz stacji radiowych i telewizyjnych prowadzenia akcji protestacyjnych.

31 sierpnia

Sprawozdanie KKW NSZZ „Solidarność”: „Wybory władz regionalnych i delegatów na zjazd krajowy pozwoliły na ustalenie liczby członków związku. […] Powstało 38 regionów wprawdzie o różnej wielkości (od 34 tys. członków do 1 mln 400 tys.). Pozostały obecnie tylko trzy MKZ-y i okręg pod nazwą Konfederacja Tarnobrzeska. […]

Załącznik 2

Liczba członków

Liczba delegatów

zrzeszona

reprezentowana na WZD

niereprezentowana na WZD

wybrano

zweryfikowano

Razem

9 476 584

8 906 765

569 819

912

852

WRZESIEŃ 1981 r.

Wydarzenie główne – I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” kończy tymczasowy okres istnienia związku. Trzy zadania główne zjazdu to: zmiany w statucie, wybór centralnych władz i przyjęcie programu związku.

2 września

BYDGOSZCZ – Prokuratura Wojewódzka w Bydgoszczy umorzyła śledztwo w sprawie wydarzeń podczas sesji WRN 19 marca.

GDAŃSK – do 3 września – obrady KKP. Na swym ostatnim posiedzeniu KKP zapoznała się ze sprawozdaniem Krajowej Komisji Wyborczej i przyjęła projekt sprawozdania ze swojej działalności: „Przedstawiając sprawozdanie z tego okresu działalności, Krajowa Komisja Porozumiewawcza ma pełną świadomość, że ten krótki czas istnienia związku miał decydujące znaczenie dla formowania się w przyszłości niezależnego ruchu zawodowego, jak też dla losów naszego kraju. Dlatego też sprawozdanie nasze dotyczy nie tylko pracy samej KKP, ale działań zbiorowych Solidarności w tym okresie”.

KKP przyjęła również uchwałę w sprawie dostępu do środków masowego przekazu: „Strona rządowa uzależniła tę obsługę od rezygnacji związku z możliwości przeprowadzenia akcji protestacyjnych w prasie, radiu i telewizji. KKP odrzuca ten warunek. I Zjazd Krajowy »Solidarność« jest wydarzeniem doniosłej wagi w życiu kraju i w sprawie jego obsługi radiowo-telewizyjnej związek nie jest petentem Radiokomitetu”.

5 września

GDAŃSK – do 10 września – I tura I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”.

11 września

WARSZAWA – rząd podjął uchwałę nr 199 wprowadzającą trzykrotne stawki dla górników za pracę w wolne soboty.

Do 15 września połączone komisje sejmowe: Prac Ustawodawczych oraz Planu, Budżetu i Finansów prowadzą prace nad ustawami o przedsiębiorstwie i o samorządzie pracowniczym.

13 września

Komitet Obrony Kraju stwierdza gotowość – od strony „normatywno-organizacyjnej” – do rozpoczęcia operacji wprowadzenia stanu wojennego w 48 godzin po podjęciu decyzji politycznej.

14 września

Do 20 września spotkania 13 zespołów programowych Komisji Programowej I KZD.

WROCŁAW – zatrzymano Kornela Morawieckiego (delegata Regionu Dolnośląskiego Solidarności na I KZD) pod zarzutem, że jako redaktor nielegalnego „Biuletynu Dolnośląskiego” opublikował kilka opracowań „skierowanych przeciwko jedności sojuszniczej PRL z państwami sprzymierzonymi”. Zwolniony 16 wrzesnia w wyniku poręczenia rektora Politechniki Wrocławskiej oraz Zarządu Regionu Dolny Śląsk.

16 września

Oświadczenie BP KC PZPR: „Przebieg i uchwały pierwszej części zjazdu podniosły do rangi oficjalnego programu całej organizacji awanturnicze tendencje i zjawiska, które występowały w Solidarności – choć wydawały się tylko nurtami skrajnymi. Tym samym jednostronnie złamane zostały porozumienia zawarte w Gdańsku, Szczecinie i Jastrzębiu. […] Socjalizmu będziemy bronić tak, jak broni się niepodległości Polski. Państwo dla tej obrony użyje takich środków, jakich wymagać będzie sytuacja”.

18 września

KATOWICE – spotkanie KKK Sekcji Górnictwa – ustosunkowanie się do uchwały Rady Ministrów nr 199/81: „Przedmiotowa uchwała Rady Ministrów jest kolejnym i arbitralnym działaniem rządu zmierzającym do skłócenia ludzi pracy w Polsce oraz niezgodna z zasadą porozumienia społecznego i partnerskiej współpracy propagowanej przez rząd”.

21 września

Do 23 września negocjacje przedstawicieli Sejmu z przedstawicielami NSZZ „Solidarność” w sprawie zapisów w ustawach o przedsiębiorstwie i samorządzie pracowniczym.

23 września

Strajk w KWK „Szczygłowice” po aresztowaniu przewodniczącego KZ T. Arenta. Przewodniczącego Rady Zakładowej ZZ Górników J. Mateńkę wywieziono na taczce z powodu udzielenia przez niego pozytywnego wywiadu TVP na temat uchwały RM nr 199/81.

24 września

WARSZAWA – do 25 września – posiedzenie Sejmu. Uchwalenie ustaw o samorządzie pracowniczym i o przedsiębiorstwie w wersji kompromisowej, uzgodnionej z ekspertami Solidarności.

26 września

GDAŃSK – do 7 października – II tura I KZD.

30 września

KROSNO – członek BP KC PZPR Albin Siwak na spotkaniu z członkami związków branżowych w Krośnie poinformował obecnych, że powołany został 6-osobowy Komitet Ocalenia Narodowego z generałami Jaruzelskim i Kiszczakiem na czele. Wydzielone zostały też specjalne oddziały wojska i milicji do tłumienia oporu społecznego. Z użyciem tych sił kierownictwo partii i rządu czekać będzie jeszcze 2 miesiące, dopóki nie osłabnie społeczne poparcie dla Solidarności.

Październik–listopad–grudzień 1981 r.

I KZD kończy się wyborem władz i przyjęciem programu związku „Samorządna Rzeczpospolita. NSZZ »Solidarność«”. Wszystkie władze związku mają mandat wyborczy – mogą mieć poczucie legalności i siły. Paradoksalnie związek w tym okresie jest w defensywie. Sytuacja gospodarcza jest dramatyczna, zaopatrzenie gorsze niż latem 1981 r. Lokalne konflikty i strajki, przy braku dobrej woli władz, trwają tygodniami. Dwie rundy rozmów na szczeblu centralnym pomiędzy związkiem a władzami nie przynoszą żadnych rozstrzygnięć. Obie strony wychodzą z propozycjami instytucjonalizacji procesu uzgodnień spraw spornych. Rząd proponuje Antykryzysową Komisję Mieszaną i zmodyfikowany Front Jedności Narodu, Solidarność – Społeczną Radę Gospodarki Narodowej.

Jednocześnie władze przygotowują antyzwiązkowe rozwiązania prawne, takie jak: nowelizacja ustawy o związkach zawodowych w wersji rządowej, ustawa o nadzwyczajnych środkach działania w interesie ochrony obywateli i państwa, ustawa o nadzwyczajnych pełnomocnictwach, prowizorium systemowe do wprowadzenia reformy gospodarczej w 1982 r.

Władze zakończyły przygotowania do wprowadzenia stanu wojennego.

PAŹDZIERNIK 1981 r.

7 października

I KZD – 18. dzień obrad, 12. dzień II tury – zakończenie I KZD.

8 października

Pierwsze posiedzenie Komisji Krajowej. Wybór Prezydium KK i rzecznika prasowego KK – Marka Brunnégo. Grzegorz Palka został zobowiązany do zorganizowania grupy w celu przeprowadzenia sondażowych rozmów z rządem.

12 października

GDAŃSK – Grzegorz Palka wystosował w imieniu Prezydium KK teleks do Komitetu Rady Ministrów ds. Związków Zawodowych z propozycją podjęcia rokowań.

WARSZAWA – Mieczysław F. Rakowski, z upoważnienia Prezydium Rządu, przesłał na ręce Lecha Wałęsy pismo z inicjatywą utworzenia stałej Antykryzysowej Komisji Mieszanej, na której forum wypracowywano by wspólne stanowisko ruchu związkowego i rządu.

15 października

Do 18 października rozmowy przedstawicieli rządu (przewodniczący Marian Krzak) i Solidarności (przewodniczący Grzegorz Palka). Omówiono problemy związane z rządowym projektem podwyżek cen. Palka przedstawił związkową inicjatywę utworzenia Społecznej Rady Gospodarki Narodowej.

16 października

Do 18 października IV Plenum KC PZPR. Zmiana na stanowisku I sekretarza KC PZPR. Dymisja Stanisława Kani, wybór Wojciecha Jaruzelskiego. Jaruzelski łączy trzy kluczowe funkcje: I sekretarza, premiera i ministra obrony narodowej. Uchwała Plenum: „KC uważa za niezbędne sięgnięcie […] w razie wyższej konieczności do konstytucyjnych uprawnień w celu obrony najżywotniejszych interesów narodu i państwa”.

17 października

Powstaje Komitet Założycielski Krajowej Federacji Samorządów.

18 października

Rada Ministrów podjęła uchwałę przedłużającą o dwa miesiące służbę wojskową żołnierzom mającym przejść do rezerwy.

20 października

KATOWICE – w centrum miasta dochodzi do zajść ulicznych po tym, jak funkcjonariusze MO zlikwidowali samochodowy punkt kolportażu prasy związkowej oraz wydawnictw bezdebitowych.

21 października

ŻYRARDÓW – do 4 listopada – strajk powszechny. Rozpoczął się w Żyrardowskich Zakładach Tkanin Technicznych i objął wszystkie zakłady w mieście, ok. 12 tys. pracowników. Wśród 16 postulatów strajkowych główny to poprawa zaopatrzenia miasta w żywność.

22 października

Do 12 listopada strajk powszechny w województwie zielonogórskim na tle konfliktu w PGR Lubogóra. Postulatem strajkującej załogi PGR było przywrócenie do pracy przewodniczącego KZ NSZZ „Solidarność” Zbigniewa Kłosowskiego oraz odwołanie Henryka Leśniewskiego z funkcji dyrektora Zakładu Rolnego.

22 października

GDAŃSK – do 23 października – obrady KK. 2. Instrukcja KK dla grupy negocjacyjnej (dokument wewnętrzny): „Cel powołania Społecznej Rady Gospodarki Narodowej: 1. Przyczyną podjęcia inicjatywy powołania Społecznej Rady Gospodarki Narodowej jest katastrofalny stan polskiej gospodarki i niemożność rządu wyprowadzenia kraju z kryzysu. W tej sytuacji istnieje potrzeba zapewnienia wiarygodności poczynaniom rządu poprzez powołanie niezależnego od rządu organu reprezentującego społeczeństwo, któremu to organowi rząd na drodze społecznej ugody zapewni dostęp do informacji i możliwość porozumiewania się ze społeczeństwem”. Uchwała KK o bezpieczeństwie związku: „Uważamy, że sytuacja wymaga, by społeczeństwo ostrzegło grupy awanturnicze w aparacie władzy przy pomocy powszechnej i jednolitej akcji protestacyjnej na terenie całego kraju. KK NSZZ »Solidarność« postanawia, że dnia 28 listopada 1981 r. o godz. 12.00 we wszystkich zakładach pracy w Polsce zostanie przerwana praca”.

24 października

Rząd powołał Wojskowe Terenowe Grupy Operacyjne.

26 października

RADOM – w wyniku konfliktu wokół wyboru rektora (Michała Hebdy) w radomskiej Wyższej Szkole Inżynierskiej, na uczelni rozpoczyna się strajk okupacyjny.

27 października

SOSNOWIEC – przed bramą KWK „Sosnowiec” nieznani sprawcy podrzucili fiolki z substancją trującą. Załoga podjęła strajk okupacyjny.

28 października

Ogólnopolski jednogodzinny strajk ostrzegawczy.

29 października

Rozpoczął się strajk powszechny w województwie zielonogórskim na tle konfliktu w PGR Lubogóra.

LISTOPAD 1981 r.

3 listopada

GDAŃSK – obrady KK. „Uchwała w sprawie negocjacji z rządem”: „Sytuacja społeczno-ekonomiczna kraju jest w chwili obecnej wyjątkowo tragiczna. Kryzys ekonomiczny postępuje w zastraszającym tempie i okres najbliższy grozi całkowitym załamaniem się gospodarki narodowej. W tych warunkach zachodzi konieczność podjęcia natychmiastowych działań w podstawowych dziedzinach życia społecznego i gospodarczego kraju. Komisja Krajowa, świadoma ogromnej współodpowiedzialności Związku za losy narodu i państwa, postuluje podjęcie natychmiastowych kompleksowych rokowań z rządem, których celem będzie: 1) powołanie Społecznej Rady Gospodarki Narodowej, do której zadań należeć będzie m.in.: a) ocena rządowego programu wychodzenia z kryzysu”.

4 listopada

WARSZAWA – spotkanie Lecha Wałęsy, Wojciecha Jaruzelskiego i prymasa Józefa Glempa. Komunikat rzecznika prasowego KKP: „W dniu 4 listopada odbyło się w Warszawie spotkanie premiera PRL gen. armii Wojciecha Jaruzelskiego z prymasem Polski ks. arcybiskupem Józefem Glempem i przewodniczącym KK NSZZ »Solidarność« Lechem Wałęsą. Rozmowy trwały ponad dwie godziny. Ich celem była wymiana poglądów i określenie ogólnych zasad, którym podporządkowany powinien być proces budowania zgody narodowej w naszej ojczyźnie”.

ŻYRARDÓW – zakończenie strajku.

5 listopada

SIEDLCE – rozpoczyna się strajk rolników. Powołano Ogólnopolski Komitet Akcji Protestacyjnej NSZZ RI „Solidarność”. Strajkujący żądają realizacji porozumień rzeszowsko-ustrzyckich.

KAMIEŃSKO (woj. olsztyńskie) – do 6 listopada bunt więźniów w Zakładzie Karnym. Dwóch więźniów ponosi śmierć.

8 listopada

Zagrożony aresztowaniem, płk Ryszard Kukliński opuszcza Polskę, wywieziony przez służby specjalne USA.

12 listopada

Strajk na uczelniach wyższych, jako poparcie dla strajku WSI w Radomiu. W wielu uczelniach kraju rozpoczynają się studenckie solidarnościowe akcje strajkowe na znak poparcia dla strajkujących od 26 października studentów Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Radomiu (żądającej usunięcia rektora płk. prof. Michała Hebdy) oraz pod hasłem przyśpieszenia uchwalenia nowej ustawy o szkolnictwie wyższym.

12 listopada

Zakończenie strajku w województwie zielonogórskim.

13 listopada

Koniec strajku w KWK „Sosnowiec”.

17 listopada

WARSZAWA – rozmowy delegacji rządowej pod przewodnictwem Stanisława Cioska i KK NSZZ „Solidarność” kierowanej przez Stanisława Wądołowskiego nie doprowadzają do żadnych uzgodnień.

Początek akcji związku „Zejdziemy z murów, gdy wejdziemy na anteny i ekrany”. 27 listopada Jerzy Urban poinformował telefonicznie prezydium KK, że w związku z trwającą akcją ulotkowo-plakatową rząd nie wyraża gotowości prowadzenia rozmów na temat dostępu Solidarności do środków masowego przekazu.

19 listopada

Powstała Konferencja Rektorów Wyższych Uczelni.

22 listopada

WARSZAWA – powołane zostają Kluby Samorządnej Rzeczypospolitej „Wolność – Sprawiedliwość – Niepodległość”. Założycielami są m.in. Jacek Kuroń, Adam Michnik, Jan Lityński, Zbigniew Bujak, Janusz Onyszkiewicz. Deklarują poparcie dla idei Samorządnej Rzeczypospolitej w duchu tradycji polskiej lewicy niepodległościowej. Zebranie założycielskie przerywa interwencja milicji.

23 listopada

Wojskowe Terenowe Grupy Operacyjne rozpoczynają działanie na terenie miast.

24 listopada

Spotkanie prymasa Glempa z delegacją Solidarności z Lechem Wałęsą na czele.

25 listopada

Do 26 listopada obraduje VI Plenum KC PZPR. W uchwale plenum zapowiedziano przedłożenie Sejmowi projektu ustawy o nadzwyczajnych pełnomocnictwach dla rządu.

26 listopada

WARSZAWA – w Wyższej Oficerskiej Szkole Pożarnictwa rozpoczął się strajk okupacyjny.

27 listopada

WARSZAWA – do 28 listopada – VI Plenum KC PZPR – zapowiedź projektu ustawy o nadzwyczajnych pełnomocnictwach dla rządu.

W 35. numerze Tygodnika „Solidarność” zamieszczono społeczny projekt ustawy o Towarzystwie „Polskie Radio i Telewizja” autorstwa KZ NSZZ „Solidarność” PR i TVP.

GRUDZIEŃ 1981 r.

„Koniec początku” – 5 grudnia Biuro Polityczne przyjmuje do akceptującej wiadomości możliwość wprowadzenia stanu wojennego.

2 grudnia

WARSZAWA – jednostki MO przeprowadzają pacyfikację strajku w Wyższej Oficerskiej Szkole Pożarnictwa w Warszawie. Użyte siły i środki oraz sposób przeprowadzenia wskazuje, że była to próba generalna przed wprowadzeniem stanu wojennego.

3 grudnia

RADOM – obrady Prezydium KK i przewodniczących regionów – stanowisko związku w sprawie sytuacji w kraju: „Związek nie odstąpi od spełnienia następujących zadań: a) wycofanie się władz ze wszystkich represji antyzwiązkowych, b) przedstawienie Sejmowi projektu ustawy o związkach zawodowych w wersji uzgodnionej z przedstawicielami Solidarności, c) wycofanie się władz z tzw. prowizorium systemowego […], d) przyznanie S[połecznej] R[adzie] G[ospodarki] N[arodowej] kompetencji umożliwiających realny wpływ na decyzje rządowe i kontrolę nad polityką społeczno-gospodarczą państwa, e) zapewnienie tej radzie, Solidarności, Kościołowi i innym ośrodkom opinii publicznej dostępu do radia i telewizji”.

5 grudnia

WARSZAWA – posiedzenie Biura Politycznego KC PZPR. Faktyczne podjęcie decyzji o wprowadzeniu stanu wojennego.

5–6 grudnia w Warszawie obraduje II Walne Zebranie Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze. Zebrani uchwalają m.in. przeprowadzenie na pl. Zwycięstwa (obecnie pl. Józefa Piłsudskiego) w Warszawie 17 grudnia wiecu protestacyjnego przeciw próbie uchwalenia nadzwyczajnych pełnomocnictw dla rządu.

6 grudnia

Pismo Episkopatu Polski do Sejmu w sprawie nadzwyczajnych pełnomocnictw dla rządu.

9 grudnia

Delegacja Solidarności z Lechem Wałęsą została przyjęta przez prymasa Polski.

11 grudnia

GDAŃSK – do 12 grudnia – obrady KK. KK potwierdza stanowisko radomskie i przyjmuje uchwałę w sprawie taktyki i strategii związku: „1. KK, opierając się na konsultacji przeprowadzonej przez zarządy regionalne, oświadcza, że stanowisko uchwalone 3 grudnia w Radomiu przez Prezydium KK i przewodniczących zarządów regionalnych stało się zgodnym stanowiskiem związku. 2. W razie uchwalenia przez Sejm ustawy o nadzwyczajnych uprawnieniach dla rządu, określony w punkcie 2 uchwały radomskiej ogólnopolski strajk protestacyjny rozpocznie się automatycznie o godz. 9.00 najbliższego dnia roboczego. […] W przypadku zastosowania środków nadzwyczajnych lub innych represji, uniemożliwiających normalną działalność władz i organizacji związkowych, załogi przystąpić winny niezwłocznie do strajku powszechnego, nie oczekując na decyzję KK lub zarządu regionalnego”.

WARSZAWA – Kongres Kultury Polskiej. Obrady przerwane 13 grudnia.

12 grudnia

WARSZAWA – pierwsze spotkanie Prymasowskiej Rady Społecznej, organu doradczego prymasa złożonego z osób świeckich, przewodniczący – Stanisław Stomma.

Godz. 14.00 – gen. Wojciech Jaruzelski podejmuje decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego.

Godz. 16.00 – sztab MSW przekazuje komendom wojewódzkim MO szyfrogram zaczynający się od słów: „Ogłaszam hasło »Synchronizacja«”, co oznacza rozkaz rozpoczęcia działań resortu.

Godz. 18.00 – na posiedzeniu Sztabu Generalnego LWP konstytuuje się Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego.

Od ok. godz. 23.00 w całej Polsce rozpoczynają się internowania (operacja „Jodła”) i pozostałe zaplanowane akcje MSW.

13–28 grudnia

Zostaje wprowadzony stan wojenny. Po północy Rada Państwa zatwierdza dekrety o wprowadzeniu stanu wojennego, jeszcze przed północą 12 grudnia o godz. 23.30 rozpoczynają się aresztowania czołowych działaczy Solidarności i opozycji (według danych MSW z 14 grudnia zostało zatrzymanych 3392 osób, spośród 4318 wytypowanych do zatrzymania, przy czym akcja internowania była kontynuowana w następnych dniach). O godz. 6.00 Polskie Radio nadaje przemówienie Wojciecha Jaruzelskiego informujące o wprowadzeniu stanu wojennego przez Radę Państwa. O godz. 11.00 gen. Czesław Kiszczak wysyła szyfrogram dopuszczający użycie broni palnej przez jednostki MSW w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia funkcjonariuszy oraz obawy o mienie społeczne. Rozpoczynają się strajki okupacyjne w wielu zakładach pracy na terenie całego kraju.

15 grudnia – użycie broni podczas pacyfikacji kopalni „Manifest Lipcowy” (postrzelono 4 górników).

16 grudnia – pacyfikacja kopalni „Wujek”, ginie 9 górników, rozbicie strajku w Hucie im. Lenina w Krakowie, manifestacje uliczne w Gdańsku – podczas ich rozpędzania śmierć ponosi jeden z demonstrantów

18 grudnia – apel Jana Pawła II do przewodniczącego Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego Wojciecha Jaruzelskiego o powrót do pokojowego dialogu władzy ze społeczeństwem i zaprzestanie rozlewu krwi.

22 grudnia – zakończenie strajku przez górników kopalni „Ziemowit”.

23 grudnia – decyzja prezydenta Stanów Zjednoczonych R. Reagana o wprowadzeniu sankcji ekonomicznych wobec Polski.

23 grudnia – pacyfikacja Huty „Katowice”.

28 grudnia – zakończenie strajku przez górników kopalni „Piast”. Jest to ostatni strajk po wprowadzeniu stanu wojennego.

30 grudnia – rzecznik prasowy rządu Jerzy Urban: od 13 grudnia internowano w całym kraju około 5000 osób, aresztowano – 746.

STATUT

UCHWAŁA PROGRAMOWA Z ANEKSEM

DOKUMENTY ZJAZDU

Biuro Informacji Prasowej Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

Gdańsk, ul. Grunwaldzka 103

Statut

poprawiony i uzupełniony

[Poprawki i uzupełnienia wniesione przez I Krajowy Zjazd Delegatów zostały wyodrębnione przez wytłuszczenie tekstu]

Rozdział I

NAZWA, TEREN DZIAŁANIA I SIEDZIBA

§ 1

Tworzy się organizację zawodową pod nazwą: Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, zwaną dalej Związkiem. Związek, stosownie do zasad wyrażonych w Konstytucji Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, ratyfikowanej przez Polską Rzeczpospolitą Ludową Konwencji nr 87 i nr 98 Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz w części 1 pkt 1–7 porozumienia zawartego przez Międzynarodowy Komitet Strajkowy z Komisją Rządową w Gdańsku (patrz: załącznik), rozwijać będzie działalność w zakresie obrony interesów pracowników, realizacji ich potrzeb materialnych, społecznych i kulturalnych.

§ 2

Terenem działania związku jest obszar Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Nie ogranicza się działalności Związku w zagranicznych jednostkach organizacyjnych zakładów pracy mających swoją siedzibę w kraju.

§ 3

Siedzibą władz ogólnozwiązkowych jest Gdańsk.

Rozdział II

POSTANOWIENIA OGÓLNE

§ 4

Związek jest niezależny od organów administracji państwowej i organizacji politycznych.

§ 5

Związek zrzesza pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (także spółdzielczej umowy o pracę), a w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych na podstawie członkostwa (wyboru, powołania, mianowania), jak również uczniów przyzakładowych szkół zawodowych świadczących pracę na rzecz zakładu pracy lub pobierających naukę zawodu, osoby wykonujące pracę nakładczą, osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, a także osoby czerpiące środki utrzymania z pracy twórczej wykonywanej na innej podstawie prawnej niż stosunek pracy. Utrata zatrudnienia nie pociąga za sobą utraty członkostwa. Członkami związku mogą być także emeryci i renciści.

§ 6

Celem Związku jest: ochrona praw, godności i interesów pracowników, a w szczególności:

1) ochrona interesów zdrowotnych, materialnych, socjalnych i kulturalnych członków oraz ich rodzin,

2) zabezpieczenie praw pracowniczych w zakresie wykonywanej pracy zawodowej, wynagrodzenia, warunków socjalno-bytowych oraz bezpieczeństwa i higieny pracy,

3) podejmowanie starań o zharmonizowanie prawidłowego działania zakładu pracy z interesami pracowników,

4) umacnianie rodziny oraz ochrona życia rodzinnego,

5) szerzenie demokratyzmu i umacnianie koleżeńskiej solidarności w stosunkach wzajemnych,

6) zapewnienie pracownikom warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych,

7) wpływ na kształtowanie polityki gospodarczej i społecznej,

8) kształtowanie aktywnej podstawy działania dla dobra Ojczyzny,

9) podejmowanie działań na rzecz ochrony naturalnego środowiska człowieka,

10) pogłębianie wiedzy członków związku.

§ 7

Związek realizuje swoje cele przez:

1) reprezentowanie swoich członków wobec pracodawców, władz i organów administracji państwowej oraz organizacji i instytucji społecznych,

2) zawieranie i wypowiadanie zbiorowych układów pracy,

3) udzielanie pomocy prawnej i podejmowanie interwencji w przypadkach konfliktów między pracownikiem a pracodawcą,

4) organizowanie i kierowanie akcjami protestującymi załóg w przypadku istotnego naruszania interesów pracowniczych, w szczególności, w uzasadnionych przypadkach proklamowania strajku,

5) inicjowanie samopomocy członków Związku,

6) podejmowanie starań o zapewnienie członkom i ich rodzinom wczasów pracowniczych, zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, miejsc w żłobkach i przedszkolach dla ich dzieci oraz odpowiedni udział w świadczeniach z funduszu socjalnego i innych funduszy zakładu pracy,

7) przeciwdziałanie alkoholizmowi i narkomanii,

8) popieranie inicjatyw w zakresie usprawnienia gospodarki, rozwoju kultury, oświaty, nauki i postępu technicznego,

9) prowadzenie działalności oświatowo-kulturalnej, tworzenie warunków do odpoczynku po pracy,

10) współdziałanie z władzami i organami administracji państwowej w zakresie wynikającym z przepisów prawa,

11) sprawowanie kontroli nad warunkami bezpieczeństwa i higieny pracy, zapewnianie okresowej kontroli stanowisk pracy i zakazywanie swym członkom pracy na stanowiskach nieodpowiadających ustalonym warunkom,

12) współdziałanie ze służbą zdrowia w celu ochrony zdrowia pracowników i ich rodzin,

13) prowadzenie badań nad warunkami życia ogółu pracowników, w szczególności nad poziomem kosztów utrzymania,

14) rozwijanie działalności wydawniczej i prasowej,

15) publiczne opiniowanie projektów i przepisów dotyczących: życia ludzi pracy, reprezentacji pracowniczych, uczestnictwa pracowników w zarządzaniu, ustawodawstwa socjalnego oraz kluczowych decyzji: o podziale dochodu narodowego, kierunkach inwestycji, podziale funduszu spożycia społecznego, zaopatrzenia rynku, gospodarce mieszkaniowej, kształtowanie cen i płac, oraz innych spraw istotnych dla ludzi pracy,

16) udzielanie pomocy materialnej członkom związku,

17) powoływanie agend dla realizacji zadań statutowych,

18) prowadzenie działalności gospodarczej dla uzyskania środków przeznaczonych na realizację zadań statutowych.

§ 8

1. Członkowie Związku zrzeszają się na zasadzie terytorialno-zawodowej, co oznacza, że:

1) Związek zrzesza członków wszystkich zawodów;

2) podstawową organizacją związkową jest organizacja zakładowa zrzeszająca pracowników wszystkich zawodów, zatrudnionych w danym zakładzie pracy, oraz emerytów i rencistów;

3) emeryci i renciści, a także inne osoby, które z różnych względów nie mogą zrzeszać się w macierzystych zakładach pracy, mogą tworzyć organizacje związkowe przy zarządach regionalnych;

4) zakładowa organizacja związkowa w miarę potrzeby tworzy niższe ogniwa, a w szczególności: organizacje wydziałowe (oddziałowe) i koła. Pracownicy małych zakładów pracy mogą tworzyć międzyzakładową organizację związkową,

do której mogą należeć pracownicy zakładów, w których nie istnieją organizacje związkowe;

5) podstawową jednostką terytorialną Związku jest region obejmujący swym zasięgiem teren co najmniej jednego województwa. Utworzenie regionu oraz zmiana zasięgu jego działania wymaga akceptacji Komisji Krajowej;

6) walne zebranie delegatów regionu może tworzyć ogniwa pośrednie niebędące szczeblem władzy związkowej, określając ich strukturę, sposób powołania, kompetencji oraz zasad finansowania;

7) w ramach Związku, na wszystkich jego szczeblach mogą działać sekcje zawodowe lub branżowe. Sekcje zawodowe obejmują pracowników wykonujących jeden zawód lub kilka zawodów pokrewnych.

2. Związek może zawierać porozumienia o współdziałaniu ze związkami zawodowymi grupującymi pracowników jednego zawodu lub kilku pokrewnych zawodów, jeśli statuty i działalność tych związków odpowiadają podstawowym zasadom określonym w niniejszym statucie.

§ 9

Władze związkowe wszystkich szczebli pochodzą z wyboru. Wybory odbywają się na następujących zasadach:

1) kandydatem może być wyłącznie osoba uprawniona do głosowania na zebraniu (zjeździe) dokonującym wyboru,

2) nie ogranicza się liczby kandydatów,

4) głosowanie jest tajne,

5) przewodniczącego wybiera bezpośrednio walne zebranie organizacji danego szczebla,

6) tę samą funkcję w związku można pełnić tylko przez dwie kolejne kadencje,

7) funkcji zawodowych nie może pełnić osoba zajmująca kierownicze stanowisko w zakładzie pracy: dyrektorzy, zastępcy dyrektorów, kierownicy, zastępcy kierowników zakładów pracy oraz kierownicy wydziałów w wielkich zakładach pracy, a także osoby na stanowiskach kierowniczych bezpośrednio podlegające dyrekcji albo pełniące funkcję kierowniczą w instancjach organizacji politycznych,

8) odwołanie członka władz związkowych odbywa się na takich zasadach, jak wybór,

9) delegaci wybierani są na okres kadencji.

§ 10

Ogniwa Związku powstają z inicjatywy pracowników, którzy tworzą w tym celu zawodowe komitety założycielskie. Powołanie ogniwa zakładowego powinno być zgłoszone regionalnemu zarządowi Związku.

Rozdział III

CZŁONKOWIE, ICH PRAWA I OBOWIĄZKI

§ 11

Członek Związku ma prawo:

1) uczestniczyć w ogólnych zebraniach Związku,

2) wybierać i odwoływać członków wszystkich władz Związku oraz być wybieranym do tych władz,

3) uczestniczyć w ustaleniu zaleceń dla wybranych delegatów,

4) korzystać z pomocy Związku w ochronie praw pracowniczych i obywatelskich w razie ich naruszenia przez zakład pracy lub administrację państwową; w przypadkach tych Związek zobowiązany jest do zastosowania dostępnych mu środków obrony, ze strajkiem włącznie. Związek może interweniować i udzielać pomocy w razie naruszenia innych praw członka Związku,

5) otrzymywać zasiłki z tytułu urodzenia dziecka i zgonu członka rodziny: w przypadku zgonu członka Związku zasiłek otrzymuje rodzina,

6) otrzymywać od Związku pomoc finansową w okresie pozostawania bez pracy na skutek działalności związkowej oraz w szczególnie uzasadnionych przypadkach losowych. Zakres i formy pomocy określa walne zebranie właściwego szczebla Związku,

7) korzystać z pomocy socjalnej Związku oraz z urządzeń kulturalnych, sportowych i innych będących w dyspozycji Związku,

8) występować z wnioskami i postulatami do władz związkowych wszystkich szczebli,

9) być na bieżąco informowanym o wszystkich decyzjach i innych działaniach wszystkich instancji Związku,

10) brać udział w zebraniach, na których władze związkowe podejmują uchwały dotyczące jego osoby.

§ 12

Członek Związku jest zobowiązany:

1) przestrzegać postanowień statutu i uchwał władz Związku oraz regularnie płacić składki członkowskie,

2) brać udział w życiu związkowym,

3) solidarnie uczestniczyć w akcjach podejmowanych przez Związek,

4) współdziałać w kształtowaniu właściwych stosunków współżycia między członkami załogi pracowniczej.

§ 13

Członek Związku nie może należeć do innego związku zawodowego; nie dotyczy to NSZZ RI „Solidarność”.

§ 14

Członkostwo Związku nabywa się z chwilą przyjęcia deklaracji członkowskiej uchwałą właściwej komisji zakładowej (międzyzakładowej lub wydziałowej). Od uchwały odmawiającej przyjęcie do Związku służy zainteresowanemu prawo odwołania do walnego zebrania organizacji zakładowej (międzyzakładowej względnie wydziałowej).

§ 15

1. Członkostwo Związku ustaje na skutek:

1) wystąpienia ze Związku,

2) wykluczenia,

3) zgonu.

2. Członka, który uporczywie nie wykonuje obowiązków członkowskich lub postępuje w sposób nielicujący z godnością członka Związku, właściwa komisja zakładowa (międzyzakładowa lub wydziałowa) może ukarać, udzielając nagany, a w szczególnych przypadkach pozbawieniem członkostwa. Zainteresowanemu służy odwołanie do walnego zebrania organizacji zakładowej (międzyzakładowej lub wydziałowej).

§ 16

Komisje zakładowe, międzyzakładowe i wydziałowe prowadzą ewidencję członków i wydają legitymacje członkowskie.

Rozdział IV

WŁADZE ZWIĄZKU

§ 17

Władzami ogólnozwiązkowymi są:

1) Zjazd Delegatów,

2) Komisja Krajowa,

3) Komisja Rewizyjna.

4) Kadencja władz trwa 2 lata.

§ 18

1. Do kompetencji Zjazdu należy:

1) uchwalenie zmian statutu,

2) uchwalenie ogólnego programu działania Związku,

3) ustalenie górnej i dolnej granicy składek członkowskich,

4) wybór przewodniczącego Komisji Krajowej,

5) wybór członków Komisji Krajowej zgodnie z postanowieniami § 1 ust. 4 oraz wybór członków Komisji Rewizyjnej,

6) rozpatrywanie sprawozdań Komisji Krajowej oraz Komisji Rewizyjnej.

2. Zjazd zbiera się na sesję zwyczajną raz w roku. Zwołuje go Komisja Krajowa. Na wniosek co najmniej 1/3 zarządów regionalnych, 1/5 delegatów na Zjazd lub Komisji Rewizyjnej – Komisja Krajowa obowiązana jest zwołać nadzwyczajne sesje Zjazdu w ciągu 3 miesięcy od daty założenia wniosku. W wypadku niezwołania Zjazdu przez Komisję Krajową w tym terminie – zwołuje go Komisja Rewizyjna.

3. W Zjeździe biorą udział delegaci organizacji regionalnych Związku wybrani na regionalnych walnych zebraniach. Sposób ich wyboru oraz liczbę delegatów z poszczególnych organizacji regionalnych ustala Komisja Krajowa proporcjonalnie do liczby członków w poszczególnych regionach.

4. Do ważności uchwał Zjazdu niezbędna jest obecność co najmniej połowy liczby delegatów.

5. Zjazd podejmuje uchwały zwykłą większością oddanych głosów. Przy uchwałach o zmianie statutu i o likwidacji Związku obowiązuje bezwzględna większość głosów uprawnionych do udziału w Zjeździe delegatów. Uchwały te stają się prawomocne z chwilą ich zatwierdzenia przez co najmniej połowę zarządów regionalnych grupujących nie mniej niż połowę członków Związku.

6. Uchwały zapadają w głosowaniu jawnym. Na żądanie co najmniej 1/10 obecnych delegatów przewodniczący Zjazdu zarządza tajne głosowanie.

§ 19

1. Do zakresu działania Komisji Krajowej należy:

1) reprezentowanie całego Związku wobec władz i organów administracji państwowej i gospodarczej, a także innych organizacji i instytucji,

2) koordynowanie działań organizacji regionalnych Związku,

3) uchwalenie budżetu,

4) powoływanie sekcji zawodowych, branżowych i innych oraz ustalenie ich regulaminów wewnętrznych,

5) zawieranie układów zbiorowych,

6) podejmowanie decyzji o strajku o zasięgu ponadregionalnym,

7) wybór członków prezydium.

2. Liczbę członków prezydium określa Komisja Krajowa. Pracami Prezydium kieruje przewodniczący Komisji Krajowej.

3. Prezydium czuwa nad wykonaniem uchwał Komisji Krajowej, kieruje pracą biura i dokonuje czynności prawnych.

4. W skład Komisji Krajowej wchodzą:

a) przewodniczący Komisji Krajowej,

b) przewodniczący zarządów regionalnych,

c) osoby wybrane przez Zjazd. Każdy region ma z góry ustaloną liczbę miejsc w Komisji. Liczbę tę określa uchwała Zjazdu proporcjonalnie do liczby członków Związku w regionie. Głosuje się na listy cząstkowe.

§ 20

1. Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową Komisji Krajowej i jej Prezydium oraz kontroluje zgodność ich działań ze statutem i uchwałami Krajowego Zjazdu Delegatów.

2. Członek Komisji Rewizyjnej nie może pełnić innych funkcji związkowych na szczeblu krajowym. Nie dotyczy to sprawowania mandatu delegata na Zjazd.

§ 21

Władzami regionalnymi Związku są:

1) walne zebrania delegatów,

2) zarząd,

3) prezydium zarządu,

4) Komisja Rewizyjna.

5) Kadencja władz trwa 2 lata.

§ 22

1. Do kompetencji walnego zebrania delegatów należy:

1) uchwalenie programu działalności organizacji regionalnej Związku,

2) wybór przewodniczącego i członków zarządu oraz członków komisji rewizyjnej regionalnej organizacji Związku,

3) wybór delegatów na Zjazd Związku,

4) rozpatrywanie sprawozdań zarządu i komisji rewizyjnej oraz udzielanie zarządowi absolutorium,

5) ustalanie wysokości składek członkowskich w granicach określonych przez Zjazd (§ 18 ust. 1 pkt 3).

2. Sesję walnego zebrania delegatów zwołuje zarząd. O częstotliwości sesji zwyczajnych rozstrzyga walne zebranie delegatów. Zarząd musi zwołać sesję nadzwyczajną na wniosek Komisji Rewizyjnej, komisji zakładowych reprezentujących co najmniej 1/5 członków organizacji regionalnej Związku lub 1/5 delegatów na walne zebranie delegatów. Jeśli zarząd nie zwoła walnego zebrania delegatów w ciągu miesiąca od złożenia wniosku – zwołuje go Komisja Rewizyjna.

3. W walnym zebraniu delegatów biorą udział delegaci organizacji związkowych. Sposób ich wyboru oraz liczbę delegatów poszczególnych organizacji ustala zarząd proporcjonalnie do liczby członków.

4. Do ważności uchwał walnego zebrania delegatów niezbędna jest obecność co najmniej połowy delegatów.

5. Walne zebranie delegatów podejmuje uchwały zwykłą większością głosów obecnych delegatów.

6. Do podejmowania uchwał stosuje się postanowienia § 18 ust. 6.

§ 23

1. Do zakresu działania zarządu należy:

1) wybór członków prezydium zarządu, z wyjątkiem przewodniczącego,

2) reprezentowanie organizacji regionalnej Związku wobec władz i organów administracji państwowej i gospodarczej, a także innych organizacji i instytucji,

3) ustalanie wytycznych bieżącej działalności organizacji regionalnej Związku,

4) okresowa ocena pracy prezydium zarządu,

5) uchwalenie budżetu organizacji regionalnej,

6) podejmowanie na wniosek prezydium decyzji w sprawie strajku.

2. Liczbę członków zarządu i jego prezydium ustala walne zebranie delegatów.

§ 24

Do kompetencji prezydium zarządu należy:

1) kierowanie bieżącą działalnością regionalnej organizacji Związku zgodnie z uchwałami walnego zebrania delegatów i wytycznymi zarządu,

2) dokonywanie czynności prawnych,

3) podejmownie na wniosek organizacji zakładowych decyzji w sprawie strajku (§ 33 ust. 2) oraz występowanie z wnioskiem do zarządu o podjęcie strajku w innych przypadkach.

§ 25

1. Komisja Rewizyjna nadzoruje i kontroluje działalność finansową zarządu i jego prezydium oraz kontroluje zgodność ze statutem, uchwałami Zjazdu, Komisji Krajowej oraz uchwałami walnego zebrania delegatów.

2. Liczbę członków komisji ustala walne zgromadzenie delegatów.

3. Członek Komisji Rewizyjnej nie może pełnić innych funkcji związkowych na szczeblu regionalnym. Nie dotyczy to sprawowania mandatu delegata na walnym zebraniu delegatów.

§ 26

1. Władzami organizacji zakładowej są:

1) zakładowe zebrania członków, a w przypadku, gdy liczba członków w zakładzie przekroczy 500 – zakładowe zebranie delegatów,

2) komisja zakładowa i jej prezydium,

3) zakładowa komisja rewizyjna.

2. Do kompetencji i funkcjonowania władz zakładowych stosuje się odpowiednie postanowienia statutu dotyczące władz organizacji regionalnych Związku, z tym że:

1) zakładowe zebrania członków (delegatów) powołują organizacje wydziałowe oraz ustalają wewnętrzną strukturę organizacji zakładowej,

2) do kompetencji komisji należy również:

a) współudział w wydawaniu regulaminu zakładu,

b) podejmowanie uchwał co do przeznaczenia funduszu socjalnego i mieszkaniowego w zakresie, w jakim należy to w myśl obowiązujących przepisów do związków zawodowych,

c) podejmowanie uchwał w przedmiocie zatrudnienia, awansowania, premiowania i nagradzania pracowników oraz rozwiązywania umów o pracę w zakresie, w jakim przewidują to przepisy pracy: w większych zakładach pracy funkcje te wykonuje komisja wydziałowa i prezydium komisji zakładowej,

d) kontrola działalności swych członków działających w reprezentacji ogółu pracowników zakładu pracy i udzielanie im wiążących wytycznych.

Liczbę członków władz, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, ustala zakładowe zebranie członków (delegatów).

§ 27

Do władz organizacji międzyzakładowych, ich kompetencji i funkcjonowania stosuje się odpowiednie postanowienia odnoszące się do organizacji zakładowych.

§ 28

• Kołem i jego pracami kieruje przewodniczący lub jego zastępca, wybrani przez ogólne zebranie członków koła.

• Przewodniczący koła pełni funkcje opiniodawcze w sprawach koła i jego członków.

• W mniejszych zakładach pracy (filiach, punktach) przewodniczącym kół komisja zakładowa, wydziałowa lub międzyzakładowa może zlecić załatwienie spraw określonych w § 26 ust. 2 pkt 2 lit. c.

Rozdział V

SEKCJE ZAWODOWE, BRANŻOWE I INNE

§ 29

Sekcje zawodowe, branżowe i inne na szczeblu regionalnym powoływane są przez zarządy regionalne Związku z inicjatywy zakładowych organizacji związkowych. W wyniku porozumienia między odpowiednimi sekcjami szczebla regionalnego Komisja Krajowa powołuje sekcje zawodowe, branżowe i inne na szczeblu krajowym.

§ 30

Strukturę oraz zasady powoływania i funkcjonowania sekcji zawodowych, branżowych i innych określają regulaminy wewnętrzne uchwalane przez Komisję Krajową.

§ 31

Sekcje zawodowe, branżowe i inne przygotowują lub opiniują projekty zbiorowych układów pracy oraz wykonują inne zadania dotyczące zawodów i branż zlecone przez władze Związku, względnie uzgodnione z innymi władzami. Komisja Krajowa może upoważnić sekcję do zawierania w jej imieniu zbiorowych układów pracy.

Rozdział VI

STRAJK

§ 32

Po wyczerpaniu innych form działania Związek może podjąć akcję strajkową.

§ 33

1. Strajk może być strajkiem ostrzegawczym lub strajkiem właściwym:

1) w przypadku, gdy okoliczności na to zezwalają, strajk właściwy należy poprzedzić strajkiem ostrzegawczym,

2) strajk ostrzegawczy nie powinien trwać dłużej niż połowa dnia pracy,

3) strajk właściwy trwa do chwili, gdy odpowiednie władze związkowe ogłoszą jego zakończenie. Zakończenie strajku może być przedmiotem porozumienia z pracodawcą lub władzami państwowymi.

2. Jeżeli przyczyną strajku jest konflikt w jednym zakładzie pracy, strajk może być ogłoszony tylko na wniosek uchwalony przez bezwzględną większość członków organizacji zakładowej Związku.

3. W przypadku, gdy przyczyną są okoliczności inne niż wymienione w ust. 2, decyzję o jego podjęciu podejmuje zarząd organizacji regionalnej, określając jednocześnie zasięg strajku. Decyzję o podjęciu strajku i zasięgu ponadregionalnym podejmuje Komisja Krajowa.

4. Zastosowanie represji w stosunku do władz Związku i uniemożliwienie im tą drogą podjęcia stosownej decyzji upoważnia załogi zakładów do podjęcia stosownej decyzji natychmiastowej akcji strajkowej.

5. W przypadku, gdy ogłoszenie strajku w jednym zakładzie nie przynosi rezultatu, władze związkowe mogą ogłosić strajk solidarnościowy.

§ 34

Powyższe postanowienia nie mają zastosowania do pracowników zakładów, które z uwagi na pełnione funkcje nie mogą strajkować. Dla poparcia ich żądań może być ogłoszony strajk solidarnościowy.

Rozdział VII

OŚRODEK PRAC SPOŁECZNO-ZAWODOWYCH I WYDAWNICTWA

§ 35

1. W ramach Związku działa Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych, prowadzący badania nad warunkami życia i pracy, jak również kosztami utrzymania ogółu pracowników oraz przygotowujący ekspertyzy w zakresie polityki społeczno-gospodarczej dla potrzeb Związku.

2. Strukturę ośrodka, jego funkcjonowanie i fundusze określa prezydium Komisji Krajowej Związku.

3. Organizacje regionalne Związku mogą powoływać podobne ośrodki zajmujące się problematyką regionu, zawodów i branż.

§ 36

Związek dysponuje własnymi środkami przekazu informacji. O ich statusie decydują władze związkowe odpowiednich szczebli.

Rozdział VIII

FUNDUSZE I MAJĄTEK ZWIĄZKU

§ 37

1. Majątek Związku stanowią nieruchomości, ruchomości, prawa, gotówka i papiery wartościowe.

2. Fundusze Związku tworzone są z:

1) składek członkowskich,

2) darowizn, zapasów i dotacji,

3) dochodów z majątku Związku oraz prowadzonej – za zgodą odpowiednich władz Związku – działalności gospodarczej,

4) imprez kulturalnych, sportowych itp.

§ 38

Fundusze przeznaczone są na finansowanie działalności organizacyjnej, socjalnej i kulturalno-oświatowej Związku oraz jego działalność statutową.

§ 39

1. Podstawą działalności finansowej władz Związku są budżety obejmujące wszystkie środki będące w dyspozycji tych władz.

2. Budżety uchwala się na okres roczny.

3. Gospodarka finansowa Związku jest jawna.

§ 40

1. Wysokość składek członkowskich oraz zasady podziału kwot uzyskanych z tych składek między organizacje zakładowe (międzyzakładowe) a regionalne uchwala Zjazd Delegatów.

2. Zjazd Delegatów ustala równocześnie zasady finansowania świadczeń socjalnych (zasiłki statutowe, zapomogi).

3. W pokrywaniu kosztów działania władz ogólnozwiązkowych uczestniczą organizacje regionalne na zasadach określonych przez Zjazd.

Rozdział IX

POSTANOWIENIA KOŃCOWE

§ 41

W sprawach nieobjętych postanowieniami statutu lub spornych decyzje podejmuje Komisja Krajowa.

I. POSTANOWIENIA KONWENCJI NR 87 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY

uchwalonej 17 czerwca 1948 r., ratyfikowanej przez Sejm PRL dnia 14 grudnia 1956 r., brzmią:

art. 1. Każdy członek Międzynarodowej Organizacji Pracy, dla którego jest w mocy niniejsza Konwencja, zobowiązuje się stosować następujące postanowienia.

art. 2. Pracownicy i pracodawcy bez jakiegokolwiek rozróżnienia mają prawo bez uzyskania uprzedniego zezwolenia utworzyć organizację według swego uznania, jak też przystępować do tych organizacji z jednym zastrzeżeniem stosowania się do ich statutów.

art. 3. 1. Organizacje pracowników i pracodawców mają prawo dopracowywania swoich statutów i regulaminów wewnętrznych, swobodnego wybierania swych statutów i regulaminów wewnętrznych, swobodnego wybierania swych przedstawicieli, powoływania swego zarządu, działalności oraz układania swego programu działania.

2. Władze publiczne winny powstrzymywać się od wszelkiej ingerencji, która by ograniczała to prawo lub przeszkadzała w jego wykonywaniu zgodnie z prawem.

art. 4. Organizacje pracowników i pracodawców nie mogą być rozwiązywane lub zawieszane w drodze administracyjnej.

art. 5. Organizacje pracowników i pracodawców maja prawo do tworzenia federacji i konfederacji, jak też do przystępowania do nich, a każda organizacja, federacja i konfederacja ma prawo przystępowania do międzynarodowych organizacji pracowników i pracodawców.

art. 6. Postanowienia art. 2, 3 i 4 stosują się do federacji, konfederacji i organizacji pracowników i pracodawców.

art. 7. Uzyskanie osobowości prawnej przez organizację pracowników i pracodawców oraz ich federacje i konfederacje nie może być uzależnione od warunków takich, które by ograniczały stosowanie postanowień art. 2, 3 i 4.

art. 8. 1. W wykonywaniu uprawnień, które przyznaje im niniejsza Konwencja, pracownicy, pracodawcy i odnośne organizacje powinny, podobnie jak inne osoby lub zorganizowane zbiorowości, przestrzegać obowiązujących w kraju przepisów prawnych.

2. Ustawodawstwo krajowe nie powinno naruszać gwarancji przewidzianych w niniejszej Konwencji ani być tak stosowane, aby naruszało te gwarancje.

II. POSTANOWIENIA KONWENCJI NR 98 MIĘDZYNARODOWEJ ORGANIZACJI PRACY

uchwalonej 8 czerwca 1949 roku, ratyfikowanej przez Sejm PRL dnia 14 grudnia 1956 r., brzmią:

art. 1. Pracownicy powinni korzystać z należytej ochrony przed wszelkimi aktami dyskryminacji dążącymi do naruszenia wolności związkowej w dziedzinie pracy.

Taka ochrona powinna odnosić się w szczególności do czynów mających na celu:

a) uzależnienie zatrudnienia pracownika od warunku, że nie przystąpi on do związku zawodowego lub przestanie należeć do związku zawodowego,

b) wydalenie pracownika lub skrzywdzenie go we wszelki inny sposób z powodu jego przynależności poza godzinami pracy lub za zgodą pracodawcy podczas godzin pracy.

art. 2. Organizacje pracowników i pracodawców powinny korzystać z odpowiedniej ochrony przed wszelkimi aktami ingerencji jednych w sprawy drugich, bądź bezpośrednio, bądź przez przedstawicieli, lub członków, jeżeli chodzi o tworzenie tych organizacji, ich działalności i zarządzania nimi.

Będą w szczególności uznane za akty ingerencji w rozumieniu niniejszego artykułu środki zmierzające do spowodowania utworzenia organizacji pracowników, które byłyby opanowane przez pracodawcę, lub przez organizację pracodawców, albo do wspierania organizacji pracowników finansowo lub w inny sposób, w celu podporządkowania tych organizacji kontroli pracodawcy lub organizacji pracodawców.

art. 3. W razie potrzeby należy utworzyć instytucje odpowiadające warunkom krajowym dla zapewnienia poszanowania prawa organizowania się określonego w poprzednich artykułach.

art. 4. W razie potrzeby należy zastosować środki odpowiadające warunkom krajowym, w celu zachęcenia i popierania jak najszerszego rozwoju i wykorzystywania procedury dobrowolnych rokowań dla zawierania układów zbiorowych pomiędzy pracodawcami, z jednej strony, a organizacjami pracowników, z drugiej strony, w celu uregulowania w ten sposób warunków pracy.

III. CZĘŚĆ I PKT 1–7 POROZUMIENIA ZAWARTEGO PRZEZ MIĘDZYZAKŁADOWY KOMITET STRAJKOWY Z KOMISJĄ RZĄDOWĄ

w dniu 31 sierpnia 1980 r. w Gdańsku brzmi:

1. Działalność związków zawodowych w PRL nie spełnia nadziei i oczekiwań pracowników.

Uznaje się za celowe powołanie nowych samorządnych związków zawodowych, które byłyby autentycznym reprezentantem klasy pracującej. Nie kwestionuje się prawa nikogo do pozostania w dotychczasowych związkach, a w przyszłości widzieć można możliwość nawiązania współpracy między związkami.

2. Tworząc nowe, niezależne, samorządne związki zawodowe, MKS stwierdza, że będą one przestrzegać zasad określonych w Konstytucji PRL. Nowe związki zawodowe będą bronić społecznych i materialnych interesów pracowników i nie zamierzają pełnić roli partii politycznej. Stoją one na gruncie zasady społecznej własności środków produkcji, stanowiącej podstawę istniejącego w Polsce ustroju socjalistycznego. Uznając, iż PZPR sprawuje kierowniczą rolę w państwie ani nie podważając ustalonego systemu sojuszów międzynarodowych, dążą one do zapewnienia ludziom pracy odpowiednich środków kontroli, wyrażania opinii i obrony swych interesów.

Komisja Rządowa stwierdza, że rząd zagwarantuje i zapewni pełne poszanowanie niezależności i samorządności nowych związków zawodowych, zarówno co do ich struktury organizacyjnej, jak i funkcjonowania na wszystkich szczeblach ich działania. Rząd zapewni nowym związkom zawodowym pełną możliwość wypełniania podstawowych funkcji w zakresie obrony interesów pracowniczych, realizacji potrzeb materialnych, społecznych i kulturalnych pracowników. Jednocześnie gwarantuje, że nowe związki zawodowe nie będą przedmiotem żadnej dyskryminacji.

3. Stworzenie i działalność niezależnych, samorządnych związków zawodowych odpowiada ratyfikowanym przez Polskę konwencjom Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 87 o wolności związkowej i ochronie praw związkowych oraz nr 98 o prawie organizowania się i rokowań zbiorowych. Wielość reprezentacji związkowych i pracowniczych wymagać będzie odpowiednich zmian ustawodawczych.

W związku z tym Rząd zobowiązuje się do inicjatyw ustawodawczych, dotyczących w szczególności ustawy o związkach zawodowych, ustawy o samorządzie robotniczym, kodeksu pracy.

4. Powstałe Komitety Strajkowe mają możliwość przekształcenia się w zakładowe organy reprezentacji pracowniczych, takie jak Komitety Robotnicze, Komitety Pracownicze, Rady Robotnicze, bądź w Komitety Założycielskie nowych, samorządnych związków zawodowych.

Międzyzakładowy Komitet Strajkowy jako Komitet Założycielski tych związków ma swobodę wyboru formy jednego związku lub zrzeszenia w skali Wybrzeża.

Komitety Założycielskie funkcjonować będą do statutowego wyboru nowych władz. Rząd zobowiązuje się do stworzenia warunków dokonania rejestracji nowych związków zawodowych poza rejestrem CRZZ.

5. Nowe zawiązki zawodowe winny mieć realną możliwość publicznego opiniowania kluczowych decyzji determinujących warunki życia ludzi pracy: zasad podziału dochodu narodowego na konsumpcję i akumulację, podziału funduszu konsumpcji społecznej na różne cele (zdrowia, oświatę, kulturę), podstawowych zasad wynagrodzenia i kierunków polityki płac, a szczególnie zasad automatycznej korektury płac w warunkach inflacji, wieloletnich planów gospodarczych, kierunków inwestycji oraz zmiany cen. Rząd zobowiązuje się zapewnić warunki do pełnienia tych funkcji.

6. Międzyzakładowy Komitet powołuje Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych, którego zdaniem ma być obiektywna analiza sytuacji pracowniczej, warunków bytowych ludzi pracy i sposobu reprezentowania interesów pracowniczych. Ośrodek ten będzie dokonywał również ekspertyz w zakresie indeksu płac i cen oraz proponował formy rekompensaty. Ośrodek ten będzie również publikował wyniki swych badań. Ponadto nowe związki będą posiadały swoje wydawnictwa.

7. Rząd zapewni przestrzeganie w Polsce przepisów artykułu 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych z 1949 roku, który mówi, że gwarantuje się robotnikom prawo do dobrowolnego zrzeszenia się w związki zawodowe. Nowe powstające związki zawodowe nie wejdą w skład zrzeszenia reprezentowanego przez CRZZ. Przyjmuje się, że nowa ustawa utrzyma tę zasadę. Jednocześnie zapewni się udział przedstawicieli MKS lub komitetów założycielskich samorządnych związków zawodowych oraz innych reprezentacji pracowniczych w opracowaniu tejże ustawy.

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”.

Uchwała programowa z aneksem

21 POSTULATÓW GDAŃSKIEGO MKS-u

1. Akceptacja niezależnych od partii i pracodawców, wolnych związków zawodowych, wynikających z ratyfikowanej przez PRL Konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy.

2. Zagwarantowanie prawa do strajku oraz bezpieczeństwa strajkujących oraz osobom wspomagającym.

3. Przestrzegać zagwarantowaną w Konstytucji PRL wolność słowa, druku i publikacji, a tym samym nie represjonować niezależnych wydawnictw oraz udostępnić środki masowego przekazu dla wszystkich wyznań.

4. Przywrócić do poprzednich praw:

a) ludzi zwolnionych w 1970 i w 1976 roku,

b) studentów wydalonych z uczelni za przekonania.

Zwolnić więźniów politycznych: E. Zadrożyńskiego, J. Kozłowskiego, M. Kozłowskiego.

5. Podać w środkach przekazu informację o utworzeniu się MKS-u i opublikować jego żądania.

6. Podjąć realne działania w celu wyprowadzenia kraju z sytuacji kryzysowej poprzez: podawanie pełnej informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej i umożliwienie wszystkim uczestniczenia w dyskusji nad programem reform.

7. Wypłacić wszystkim strajkującym wynagrodzenie za okres strajku – jak za urlop wypoczynkowy z funduszu Centralnej Rady Związków Zawodowych.

8. Podnieść zasadnicze uposażenie każdego pracownika o 2000 zł na miesiąc, jako rekompensatę dotychczasowego wzrostu cen.

9. Zagwarantować automatyczny wzrost płac równolegle do wzrostu cen i spadku wartości pieniądza.

10. Realizować pełne zaopatrzenie rynku wewnętrznego w artykuły żywnościowe, a eksportować tylko nadwyżki.

11. Wprowadzić na mięso i jego przetwory kartki – bony żywnościowe (do czasu opanowania sytuacji na rynku).

12. Znieść ceny komercyjne i sprzedaż za dewizy w tzw. eksporcie wewnętrznym.

13. Wprowadzić zasady doboru kadry kierowniczej na zasadzie kwalifikacji, a nie przynależności partyjnej oraz znieść przywileje MO, SB, aparatu partyjnego poprzez:

– zrównanie zasiłków rodzinnych,

– zlikwidowanie specjalnej sprzedaży itp.

14. Wprowadzić emerytury po przepracowaniu 35 lat, skracając wiek emerytalny dla kobiet do 50 lat, a mężczyzn do 55 lat.

15. Zrównać renty i emerytury starego portfela do poziomu aktualnie wypłacanych.

16. Poprawić warunki pracy służby zdrowia, co zapewni pełną opiekę medyczną osobom pracującym.

17. Zapewnić odpowiednią ilość miejsc w przedszkolach i żłobkach.

18. Wprowadzić urlop macierzyński płatny przez okres 3 lat.

19. Skrócić czas oczekiwania na mieszkania.

20. Podnieść diety z 40 do 100 złotych i dodatek za rozłąkę.

Wprowadzić wszystkie soboty wolne od pracy; pracownikom w ruchu ciągłym, systemie czterobrygadowym brak wolnych sobót zrekompensować zwiększonym wymiarem urlopu lub innymi płatnymi dniami wolnymi od pracy.

Gdańsk 16/17 sierpnia 1980 r.

UCHWAŁA PROGRAMOWA I KRAJOWEGO ZJAZDU DELEGATÓW

NIEZALEŻNEGO SAMORZĄDNEGO ZWIĄZKU ZAWODOWEGO

„SOLIDARNOŚĆ”[1]

I. KIM JESTEŚMY I DOKĄD DĄŻYMY

NSZZ „Solidarność” powstał z ruchu strajkowego 1980 roku – największego ruchu masowego w dziejach Polski. Ruch ten, zrodzony wśród robotników wielkich zakładów pracy w różnych regionach naszego kraju, znalazł swój historyczny punkt zwrotny w sierpniu 1980 roku na Wybrzeżu. Ogarnął on w ciągu roku wszystkie środowiska pracy: robotników i rolników, inteligencję i rzemieślników.

U początku naszego Związku były po prostu potrzeby zwykłych ludzi naszego kraju, ich cierpienia i zawody, nadzieje i tęsknoty. Związek nasz wyrósł z buntu społeczeństwa polskiego doświadczonego w ciągu przeszło trzech dziesięcioleci łamaniem praw ludzkich i obywatelskich: z buntu przeciwko dyskryminacji światopoglądowej i wyzyskowi ekonomicznemu. Był protestem przeciwko istniejącemu systemowi sprawowania władzy.

Chodziło nam wszystkim nie tylko o warunki bytowania, chociaż żyło się źle, pracowało się ciężko i jakże często bezowocnie. Historia nauczyła nas, że nie ma chleba bez wolności. Chodziło nam również o sprawiedliwość o demokrację, o prawdę, o praworządność, o ludzką godność, o swobodę przekonań, o naprawę Rzeczpospolitej, nie zaś tylko o chleb, masło i kiełbasę. Wszystkie wartości elementarne nazbyt sponiewierane, by można było uwierzyć, że bez ich odrodzenia cokolwiek zmieni się na lepsze. Protest ekonomiczny musiał być zarazem protestem społecznym; protest społeczny musiał być zarazem protestem moralnym.

Ten społeczny i moralny protest nie zrodził się z dnia na dzień. Jest w nim dziedzictwo krwi robotników poznańskich z 1956 roku i grudnia 1970 na Wybrzeżu, bunt studentów w 1968 roku, cierpienia Radomia i Ursusa w 1976 roku. Jest w nim dziedzictwo niezależnych działań robotników, inteligencji i młodzieży, wysiłków Kościoła o przechowanie wartości, dziedzictwo wszystkich walk o godność ludzką w naszym kraju. Związek nasz wyrósł z tych walk i pozostanie im wierny.

Stanowimy organizację, która łączy w sobie cechy związku zawodowego i wielkiego ruchu społecznego. Zespolenie tych cech stanowi o sile naszej organizacji i o naszej roli w życiu całego narodu. Dzięki powstaniu potężnej organizacji związkowej społeczeństwo polskie przestało być rozdrobnione, zdezorganizowane i zagubione: jednocząc się pod hasłem solidarności, odzyskało siły i nadzieję. Powstały warunki dla rzeczywistego odrodzenia narodowego. Związek nasz – najszersza reprezentacja ludzi pracy w Polsce – chce być i będzie siłą sprawczą tego odrodzenia.

NSZZ „Solidarność” zespala w sobie wiele nurtów społecznych, łączy ludzi o różnych światopoglądach i różnych przekonaniach politycznych i religijnych, niezależnie od narodowości. Złączył nas protest przeciwko niesprawiedliwości, nadużyciom władzy i zmonopolizowaniu prawa do określenia i wyrażenia dążeń całego narodu. Złączył nas protest przeciwko traktowaniu obywatela przez państwo jako swoje własności, przeciwko pozbawieniu ludzi pracy prawdziwej reprezentacji w konfliktach z państwem, przeciwko łaskawości rządzących, którzy lepiej wiedzą, ile wolności przydzielić rządzącym, przeciwko nagradzaniu bezwzględnego posłuszeństwa politycznego zamiast inicjatywy i samodzielności działania. Złączyło nas odrzucenie kłamstwa w życiu publicznym, niezgoda na marnotrawienie rezultatów ciężkiej, cierpliwej pracy narodu.

Jesteśmy jednak siłą zdolną nie tylko do protestu, lecz siłą, która pragnie budować sprawiedliwą dla wszystkich Polskę, siłą, która odwołuje się do wspólnych wartości ludzkich.

U podstaw działania stać musi poszanowanie człowieka. Państwo ma służyć człowiekowi, a nie panować nad nim; organizacja państwowa ma służyć społeczeństwu i nie może być utożsamiana z jedną partią polityczną. Państwo musi być rzeczywiście wspólnym dobrem całego narodu. Praca jest dla człowieka, o jej sensie stanowi zbliżenie jej do człowieka, do jego rzeczywistych potrzeb.

Podstawą naszego odrodzenia narodowego i społecznego musi być przywrócenie właściwej hierarchii tych celów. „Solidarność”, określając swe dążenia, czerpie z wartości etyki chrześcijańskiej, z naszej tradycji narodowej oraz z robotniczej i demokratycznej tradycji świata pracy. Nowym bodźcem do działania jest dla nas encyklika o pracy ludzkiej Jana Pawła II. „Solidarność” jako masowa organizacja ludzi pracy jest także ruchem moralnego odrodzenia narodu.

Uważamy ludowładztwo za zasadę, od której nie wolno odstępować. Ludowładztwo nie może być władzą stawiających się ponad społeczeństwem grup, które przypisują sobie prawo orzekania o potrzebach oraz reprezentowania interesów społeczeństwa. Społeczeństwo musi mieć możność przemawiania pełnym głosem, wyrażania różnorodności poglądów społecznych i politycznych; musi mieć możność organizowania się w taki sposób, który zapewnia wszystkim sprawiedliwy udział w materialnych i duchowych dobrach narodu oraz wyzwolenia wszystkich jego możliwości i sił twórczych.

Chcemy rzeczywistego uspołecznienia systemu zarządzania i gospodarowania. Dlatego dążymy do Polski samorządnej.

Droga jest nam idea wolności i nieokrojonej niepodległości. Popierać będziemy wszystko, co umacnia suwerenność narodową i państwową, sprzyja swobodnemu rozwojowi kultury narodowej i przekazywaniu dziedzictwa historii. Uważamy, iż nasza tożsamość narodowa musi być w pełni respektowana.

Związek nasz, który powstał i działa w tak trudnych warunkach, idzie drogą przez nikogo nieprzetartą. Od początku przychodzili do niego i przychodzą wszyscy, którym leżą na sercu ważne polskie sprawy, którzy gdzie indziej nie znajdują zrozumienia i oparcia. Nie ma bodaj dziedziny, w której by czegoś od naszego Związku nie oczekiwano, licząc na jego siłę, autorytet społeczny i moralny. Musimy równocześnie walczyć o istnienie naszego Związku, organizować się na wszystkich szczeblach i uczyć się – nierzadko na własnych błędach – właściwego postępowania i metod walki o nasze cele.

Program nasz jest programem walki o cele, które sobie postawiliśmy, programem, w którym znajdują odbicie pragnienia i dążenia naszego społeczeństwa, programem, który z tych dążeń wyrasta. Jest programem zmierzającym do celów długofalowych przez rozwiązywanie spraw bliższych. Jest to program naszej pracy, walki i służby.

II. WOBEC DZISIEJSZEJ SYTUACJI KRAJU

Powstanie „Solidarności”, masowego ruchu społecznego, zasadniczo zmieniło sytuację kraju. Stworzyło możliwość rozwoju różnorodnych, niezależnych społecznych instytucji, zarówno nowo powstających, jak i tych, które do niedawna zależne od władz państwowych, obecnie uzyskały samodzielność. Narodziny organizacji niezależnych od władz państwowych należy uznać za fakt zasadniczy dla przemian, jakie zachodzą w stosunkach społeczno-politycznych naszego kraju. Dzięki nim społeczeństwo może zabiegać o realizację swoich dążeń i skutecznie bronić swoich praw.

Zmieniły się przez to warunki sprawowania władzy. Aby sprawować ją skutecznie, należało się liczyć z wolą społeczeństwa i działać pod jego kontrolą, zgodnie z zasadami zawartymi w porozumieniach społecznych Gdańska, Szczecina i Jastrzębia. Należało wprowadzić reformę gospodarczą, reformę państwa i jego instytucji. Mieliśmy prawo oczekiwać od władz państwowych, że przemian takich będą dokonywać.

Dotychczasowy sposób rządzenia krajem oparty na wszechwładzy centralnych instytucji partyjno-państwowych prowadził kraj do ruiny. Trwające ponad rok powstrzymywanie przemian, mimo że nie można było już rządzić po staremu, przyspieszyło ten proces i szybkimi krokami zbliża nas do katastrofy. Po drugiej wojnie światowej nigdzie w Europie nie nastąpił tak głęboki upadek gospodarki w warunkach pokojowych. Społeczeństwo mimo zmęczenia i uczucia zawodu wykazało przez ostatni rok ogromną cierpliwość, a zarazem determinację. Jednak istnieje niebezpieczeństwo, że zmęczenie i zniecierpliwienie przekształcą się wreszcie w ślepą siłę niszczącą albo doprowadzą do pogrążenia nas w bezradności. Nie wolno nam – jako społeczeństwu – utracić nadziei, że wyjście z kryzysu jest możliwe.

W obliczu narodowej tragedii „Solidarność” nie może dłużej ograniczać się do oczekiwania i wywierania nacisku na władze, aby dotrzymały zobowiązań wynikających z porozumień. Dla społeczeństwa jesteśmy jedynym gwarantem tych porozumień. Dlatego Związek nasz uznał za swój podstawowy obowiązek podjęcie wszelkich możliwych działań doraźnych i perspektywicznych dla ratowania kraju przed upadkiem, a społeczeństwa przed nędzą, zniechęceniem i samozniszczeniem. Nie ma innej drogi do tego celu niż oparta na demokracji i wszechstronnej inicjatywie społecznej przebudowa państwa i gospodarki.

Jesteśmy w pełni świadomi, że społeczeństwo polskie oczekuje od nas służby pełnionej w taki sposób, aby ludzie mogli żyć w pokoju. Naród nie wybaczy nikomu zdrady ideałów, dla spełnienia których „Solidarność” powstała. Naród nie wybaczy nikomu nawet z najlepszej woli zdradzonych działań, jeśli doprowadzą do przelewu krwi; zniszczenia naszego duchowego i materialnego dorobku. Świadomość ta nakazuje nam urzeczywistniać nasze ideały stopniowo, w taki sposób, aby każde kolejne zadanie zyskiwało poparcie społeczeństwa.

Odpowiedzialność nakazuje nam dostrzegać układ sił, jaki powstał w Europie po drugiej wojnie światowej. Podjęte przez nas dzieło wielkiej przemiany chcemy prowadzić bez naruszenia sojuszów międzynarodowych. Mogą one uzyskać gwarancje rzetelniejsze niż dotąd. Naród nasz, ożywiony głębokim poczuciem godności, patriotyzmu i swej tradycji, może być wartościowym partnerem jedynie wtedy, gdy zobowiązania podejmuje sam i świadomie.

Dzisiejsza sytuacja kraju postawiła przed nami konieczność stworzenia programu o różnym zakresie. Musi to być najpierw program działań szybkich, koniecznych dla przejścia przez trudny okres czekającej nas zimy. A równocześnie musi to być program reformy gospodarczej, której odłożyć na później nie można, program polityki społecznej i przebudowywania życia publicznego kraju – program drogi do samorządnej Rzeczpospolitej.

III. ZWIĄZEK WOBEC KRYZYSU I REFORMY GOSPODARCZEJ

Źródła obecnego kryzysu tkwią głęboko w systemie ekonomicznym i politycznym oraz w polityce gospodarczej prowadzonej przez władze, które lekceważąc podstawowe interesy społeczeństwa, blokowały wszelkie próby reformy i zmarnotrawiły ogromne pożyczki zagraniczne. Ostry kryzys narastał od połowy lat 70., zaś w ostatnim roku nastąpiło jego gwałtowne zaostrzenie, głównie na skutek niezdolności władzy do przeprowadzania głębokich zmian.

W obliczu ujawniającej się katastrofy gospodarczej kraju Rząd ogłosił program przezwyciężenia kryzysu i stabilizacji gospodarki. Związek nie popiera tego programu, ponieważ nie uruchamia on wielu ważnych rezerw gospodarki, nie budzi zaufania społecznego. Szybsze wyjście z kryzysu możliwe jest, naszym zadaniem, jedynie przy nadawaniu decyzjom władzy pełnej wiarygodności. Dlatego domagamy się zapewnienia społecznej kontroli nad rządowymi decyzjami antykryzysowymi. Ich uwiarygodnienie wymaga powołania na kierownicze stanowiska w gospodarce narodowej ludzi cieszących się autorytetem fachowym i społecznym.

Teza 1 – Domagamy się wprowadzenia reformy samorządowej i demokratycznej na wszystkich szczeblach zarządzania, nowego ładu społeczno-gospodarczego, który skojarzy plan, samorząd i rynek.

Związek domaga się reformy[2]. Musi ona znieść przywileje biurokracji i przekreślić możliwości ich odrodzenia. Reforma musi doprowadzić do powszechnego wyzwolenia pracowitości i przedsiębiorczości. Dlatego nie może być pozorna. Reforma pociągnie za sobą koszty społeczne i jej wprowadzenie wymagać będzie szczególnej ochrony niektórych grup ludności, o co Związek będzie zabiegał.

1. Musi zostać zniesiony nakazowo-rozdzielczy system kierowania życiem gospodarczym, który uniemożliwia racjonalne gospodarowanie. W systemie tym ogromna władza gospodarcza skupiona jest w rękach aparatu partyjnego i biurokratycznego. Struktura organizacyjna gospodarki służąca systemowi nakazowemu musi zostać rozbita. Konieczne jest oddzielenie organów administracji gospodarczej od władzy politycznej. Należy zerwać służbową zależność dyrektorów przedsiębiorstw od ministrów oraz znieść nominacje oparte na nomenklaturze partyjnej. Reforma zostanie zrealizowana tylko wtedy, gdy będzie masowym ruchem załóg. Przykładem takiego ruchu jest Sieć Organizacji Zakładowych NSZZ „Solidarność” Wiodących Zakładów Pracy. Działalność Sieci zapoczątkowała szeroki ruch samorządowy.

2. Należy zbudować nową strukturę organizacyjną gospodarki. Podstawową jednostką organizacyjną gospodarki powinno stać się przedsiębiorstwo społeczne, którym zarządza załoga reprezentowana przez radę pracowniczą, a operatywnie kieruje dyrektor, powoływany drogą konkursu przez radę i przez nią też odwoływany.

Przedsiębiorstwo społeczne będzie dysponować powierzonym mu mieniem ogólnonarodowym w interesie społeczeństwa i własnej załogi. Prowadzić będzie samodzielną działalność na zasadach rachunku ekonomicznego. Państwo powinno wpływać na jego działalność za pośrednictwem przepisów i środków ekonomicznych – cen, podatków, oprocentowania kredytów, kursów walutowych itp.

3. Biurokratyczne bariery, uniemożliwiające działanie rynku, muszą zostać zniesione. Centralne organy administracji gospodarczej nie mogą narzucać przedsiębiorstwom rejonów i stref działania ani wyznaczać im dostawców i odbiorców. Przedsiębiorstwa będą mogły swobodnie działać w obrocie wewnętrznym z wyjątkiem dziedzin wymagających koncesji. Działalność w sferze handlu zagranicznego również winna być bezpośrednio dostępna każdemu przedsiębiorstwu. Związek docenia wagę eksportu opłacalnego dla załóg i kraju.

Dążeniom przedsiębiorstwa do uzyskania uprzywilejowanej pozycji na rynku winno przeciwdziałać prawo antymonopolowe oraz organizacje konsumenckie. Prawo konsumenta winna chronić ustawa. Ceny większości towarów powinny być określone przez popyt i podaż.

4. Reforma winna uspołecznić planowanie. Plan centralny musi odzwierciedlać dążenia społeczeństwa i być przez społeczeństwo akceptowany. Dlatego konieczne są publiczne debaty nad planem centralnym. Powinna zostać zapewniona możliwość przekładania wszelkich planów w wariantach, opracowywanych także z inicjatywy społecznej i obywatelskiej. Dlatego konieczny jest szeroki dostęp do rzetelnej informacji gospodarczej. Wymaga to ustanowienia społecznej kontroli nad GUS.

Teza 2 – Nadchodząca zima wymaga energicznych działań doraźnych – Zwązek ogłasza stan gotowości ludzi dobrej woli.

Nadchodzi zima, która wobec rozkładu gospodarki może zagrozić społeczeństwu. Istnieje obawa, że władze nie sprostają temu zagrożeniu. Trzeba będzie zorganizować samopomoc społeczną. Nasz Związek ogłasza stan gotowości ludzi dobrej woli.

1. Działania doraźne w gospodarce:

a) władze Związku winny wystąpić do Rządu o zapoznanie ich z rządowym programem przetrwania zimy.

b) Związek będzie domagał się, by władze bezwzględnie zapewniły dostateczne ogrzanie mieszkań w mieście i na wsi oraz pokrycie zapotrzebowania na podstawowe artykuły konsumpcyjne (ciepła odzież, żywność).

c) samorządy pracownicze przy pomocy Komisji Zakładowych powinny:

– dopilnować wykorzystania dóbr wytwarzanych w wolne soboty i w ramach dodatkowej produkcji, a zwłaszcza artykułów konsumpcyjnych;

– porozumiewać się w sprawie podziału tych dóbr i kierować je w miejsca najbardziej zagrożone;

– przystosować organizację produkcji do ograniczeń energetycznych oraz ułożyć współpracę z władzami regionalnymi Związku, a także dyspozycją mocy na okres zimy.

2. Samopomoc społeczna.

Związek powinien zorganizować na szczeblu regionalnym, terenowym i zakładowym związkowe lub społeczne pogotowie pomocy zimowej, które

– zadba, we współpracy z harcerstwem i NZS, o zaopatrzenie w żywność i opał osób bezbronnych wobec zimy;

– zorganizuje w zakładach pracy doraźne ekipy do usuwania awarii w mieszkaniach osób objętych opieką i do ich zabezpieczenia przed szczególnie dotkliwymi skutkami zimy;

– w oparciu o transport zakładowy i prywatny zapewni, w miarę potrzeb, przewóz do szkół, lekarzy itp.;

– pomoże ludności miejskiej w zaopatrzeniu w ziemniaki, warzywa i owoce;

– zorganizuje rozdział pomocy zagranicznej.

Pogotowia zakładowe powinny włączyć się w rozwiązanie trudności zaopatrzeniowych, działając solidarnie w skali okręgu i regionu.

Teza 3 – Obrona poziomu życia ludzi pracy wymaga zbiorowego przeciwdziałania spadkowi produkcji.

Sprawą podstawową jest dziś zahamowanie spadku produkcji. Do tego celu potrzebna jest poprawa zaopatrzenia dzięki wykorzystaniu rezerw wewnętrznych oraz zwiększenie środków na import surowców, materiałów i części zamiennych. Ich uzyskanie zależy od skuteczności naszego programu wyjścia z kryzysu i reformy, wzrost eksportu i możliwości uzyskania kredytów ze wschodu i zachodu.

Uważamy, że Rząd powinien zbadać warunki powrotu naszego kraju do Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz Międzynarodowego Banku Odbudowy i rozwoju i przedstawić je opinii publicznej.

Jednocześnie musimy zrobić wszystko co możliwe, by uzyskać maksymalną produkcję w oparciu o te zasoby, którymi kraj dysponuje[3].

1. Należy ograniczyć produkcyjne nakłady inwestycyjne i skierować zaoszczędzone materiały do przetwarzania w istniejących zakładach.

2. Należy wykorzystać zbędne zapasy materiałów, maszyn i urządzeń poprzez ułatwienie ich sprzedaży za granicą i odsprzedaż prywatnym zakładom produkcyjnym w kraju. Konieczne jest zniesienie ograniczeń, które utrudniają obecnie działalność tym zakładom.

3. Ze względu na szczególne znaczenie węgla i innych surowców konieczne jest, na zasadach pierwszeństwa, zapewnienie szybkiego wzrostu zatrudnienia, pełnego zaopatrzenia technicznego kopalń oraz tworzenie warunków dla wzrostu wydobycia w przyszłości. Mimo bardzo trudnej sytuacji w wielu rejonach kraju należy zapewnić priorytetowe zaopatrzenie rejonów górniczych w żywność i środki higieny. Ustanowione powinny być również zachęty dla oszczędzania węgla, przede wszystkim w przedsiębiorstwach, ale również w gospodarstwach domowych.

4. Należy zasadniczo zwiększyć udział gospodarki chłopskiej w przydziałach środków produkcji, a szczególnie maszyn i narzędzi rolniczych, nawozów, środków ochrony roślin i pasz, zwłaszcza wysokobiałkowych. Pozwoli to na zwiększenie produkcji żywności, gdyż gospodarka chłopska jest efektywniejsza od gospodarki uspołecznionej.

5. Z powodu ostrego niedoboru surowców i energii istnieje konieczność wyłączenia w najbliższych miesiącach z ruchu szereg zakładów. Powinny decydować o tym kryteria efektywności ekonomicznej. Decyzje takie muszą być jednak ograniczone do niezbędnego minimum i podejmowane wyłącznie w przypadkach, gdy nie istnieją racjonalne możliwości przestawienia produkcji.

6. W wielu dziedzinach czas pracy nie ma obecnie decydującego znaczenia dla wielkości produkcji. Rozumiejąc jednak wymogi kryzysowej sytuacji – możemy się powstrzymać od żądania w 1982 roku zwiększonej ilości wolnych sobót. Podjęcie dodatkowej pracy w wolne soboty, o ile są po temu możliwości, powinno zależeć od woli załóg.

7. W okresie kryzysu wydatki zbrojeniowe powinny być ograniczone do minimum, a zwolnione środki i moce wykorzystane na rzecz wzrostu produkcji.

Teza 4 – Związek uznaje konieczność przywrócenia równowagi rynkowej w ramach wiarygodnego programu antykryzysowego, zgodnego z docelową reformą i przy ochronie najsłabszych grup ludności.

Głównym sposobem przywracania równowagi rynkowej musi być wzrost produkcji i podaży towarów. Przywracanie równowagi rynkowej w krótkim czasie nie będzie jednak możliwe wyłącznie tą drogą[4]. Niezbędne jest także zmniejszenie popytu rynkowego. Można tego dokonać następującymi metodami:

a) stopniowymi podwyżkami cen z zachowaniem, w okresie przejściowym, kartek na podstawowe artykuły konsumpcyjne;

b) jednorazową podwyżką cen z równoczesnym zniesieniem systemu kartkowego;

c) reformą pieniężną połączoną z reformą cen.

W ramach tych ogólnych metod i ich kombinacji istnieje wiele rozwiązań. Niektóre konkretne propozycje autorskie zostały poddane przez autorów pod rozwagę członkom Związku w aneksie. Nie wyklucza to innych propozycji.

Warunkiem skuteczności powyższych metod jest uprzednie lub równoczesne uzyskanie wzrostu produkcji. Jeżeli żadna z wymienionych metod nie zostanie zastosowana, nieuchronne będzie wprowadzenie powszechnego systemu kartkowego na wszystkie towary. Powszechny system kartkowy nie przywraca równowagi, prowadzi do marnotrawstwa, rodzi sztuczne niedobory, wywołuje rozrost biurokracji i czarnego rynku, likwiduje motywacje do dobrej pracy i nie gwarantuje ochrony realnych dochodów ludności.

O tym, jaki kierunek przywracania równowagi będzie przyjęty, powinno zdecydować społeczeństwo, po publicznej dyskusji, w drodze referendum ogólnonarodowego. Związek będzie się tego domagał. Im wcześniej o tym zdecydujemy, tym mniejsze będą społeczne koszty przywrócenia równowagi rynkowej.

Teza 5 – Walka z kryzysem i reforma ekonomiczna muszą być realizowane pod społecznym nadzorem.

Warunkiem skutecznej walki z kryzysem jest nie tylko opracowanie akceptowanego przez społeczeństwo programu, ale także społeczny nadzór nad jego realizacją. Związek spodziewa się, że w przyszłości kontrolę tę będzie sprawował odrodzony Sejm i rady narodowe, a także samorządy pracownicze.

Jednakże instytucje społecznego nadzoru muszą być ustawione już teraz. Nie tylko bowiem doświadczenia lat 60. i 70., ale i ostatniego roku dowodzą niezbicie, że brak kontroli społecznej prowadzi do podejmowania błędnych decyzji, sprzyja nieudolności i partykularnym interesom. Dlatego Związek postuluje utworzenie Społecznej Rady Gospodarki Narodowej. Do jej kompetencji powinna należeć ocena polityki gospodarczej Rządu, ocena sytuacji gospodarczej i gospodarczych aktów prawnych oraz inicjowanie niezbędnych posunięć w tych dziedzinach. Rada powinna mieć prawo przedkładania projektów ustaw. Społeczna Rada Gospodarki Narodowej powinna działać całkowicie jawnie, a jej członkowie muszą mieć prawo porozumiewania się ze społeczeństwem przy pomocy środków masowej informacji.

Teza 6 – Pamiętając o wszystkich, Związek otoczy szczególną opieką najbiedniejszych.

Przed skutkami kryzysu bronić będziemy przede wszystkim tych, którym żyć najtrudniej. Zgodnie z Porozumieniem Gdańskim będziemy żądać wprowadzenia dodatku drożyźnianego, jak i rozszerzenia zasiłków wychowawczych i dalszej podwyżki zasiłków rodzinnych już w 1982 roku oraz uznania minimum socjalnego za wytyczną polityki dochodowej.

Związek w swej polityce będzie się kierował zasadą, że rekompensaty muszą zagwarantować zachowanie poziomu dochodów realnych mniej zamożnej części społeczeństwa. Aby zasada ta była realizowana, niezbędne jest, by:

– rekompensaty były przyznawane pracownikom (emerytom i rencistom) i wszystkim utrzymywanym przez nich członkom rodziny;

– przy wzroście cen była odpowiednio zwiększona wysokość zasiłków rodzinnych, wychowawczych, rent, emerytur, stypendiów i innych świadczeń społecznych;

– wzrastały progi dochodów uprawniające do pobierania zasiłków, stypendiów i innych świadczeń w wysokości podwyższonej oraz budżety domów dziecka, domów starców, szpitali itp.

Związek opowiada się za generalną zasadą przyznawania do płac rekompensat w równej wysokości.

Widzimy potrzebę ustalania listy podstawowych towarów i usług, których wzrost cen powinien być rekompensowany. Wzrost cen oraz zasady i wysokość rekompensat muszą być uzgadniane ze Związkiem.

Domagamy się zasadniczego zwiększenia środków na pomoc społeczną.

Związek podejmie działania łagodzące skutki nieuniknionego wzrostu kosztów utrzymania. W tym celu:

– będziemy prowadzić kontrolę wskaźników kosztów utrzymania;

– będziemy popierać inicjatywy społeczne, służące kontroli jakości towarów i zasadności ich cen;

– będziemy postulować utworzenie funduszów dotacyjnych, umożliwiających ograniczenie wzrostu cen detalicznych wybranych, szczególnie ważnych towarów i usług (mleko, podręczniki szkolne, odzież dziecięca itp.).

Teza 7 – Zaopatrzenie w żywność jest dziś sprawą najważniejszą; kartki muszą mieć pełne pokrycie, rozdział żywności musi być poddany społecznej kontroli.

Wobec wysokiego deficytu podstawowych towarów żywnościowych i przemysłowych, do czasu jego przezwyciężenia Związek zmuszony jest występować o ich reglamentację, by zapewnić każdemu obywatelowi niezbędne minimum konsumpcji.

Obecne przydziały kartkowe, przede wszystkim mięsa, wobec braku produktów zastępczych i uzupełniających (ryby, nabiał) nie zapewniają dostatecznego wyżywienia.

Związek domaga się od Rządu energicznych działań w celu zagwarantowania żywności na przydziały kartkowe, a przede wszystkim stworzenia zachęt skłaniających rolników do odstawiania żywca i rozwoju hodowli.

W miarę wzrostu produkcji i dostaw normy artykułów reglamentowanych muszą być podnoszone. Domagamy się poprawy organizacji handlu i systemu reglamentacji tak, by obywatele mogli realizować przydziały kartkowe bez wyczekiwania w kolejkach.

Wyżywienie narodu traktujemy jako sprawę pierwszoplanową.

Związek nie będzie bezczynny wobec obecnej sytuacji zaopatrzeniowej. Niezbędne jest tworzenie ogólnokrajowej sieci związkowych komisji ds. rynku i żywności z centralnym ośrodkiem koordynacyjnym. Komisje te powinny współpracować z ogniwami NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”.

Powinniśmy jednocześnie przeciwdziałać tendencjom do prowadzenia handlu wymiennego przez silniejsze zakłady pracy, co podważa naszą solidarność.

Teza 8 – Związek przeciwdziałać będzie narastającym różnicom socjalnym między zakładami pracy i między regionami.

Z reformą gospodarczą łączy się niebezpieczeństwo dużych nierówności płacowych i socjalnych między zakładami pracy i między regionami. Musimy stworzyć warunki dla ich łagodzenia.

W tym celu dążyć będziemy do:

1) przejmowania przez autentyczne samorządy terytorialne urządzeń socjalnych zakładów pracy i rozwijanie przez nie działalności socjalnej pozostającej dotychczas w gestii przedsiębiorstw;

2) utworzenia pozostających pod kontrolą społeczną krajowych funduszów socjalnych, umożliwiających przepływ środków w celu łagodzenia różnic międzyregionalnych.

Już teraz Związek podejmie działania, polegające na:

1) zmianie sposobu finansowania zakładowej działalności socjalnej. W zreformowanym przedsiębiorstwie wysokość funduszów socjalnych powinna zależeć przede wszystkim od liczby zatrudnionych pracowników, a nie od wysokości funduszu płac;

2) udostępnieniu ludności zamieszkałej na dawnym terenie bazy socjalnej zakładów pracy (żłobki, domy kultury, środki transportu itp.);

3) tworzeniu komisji mieszanych z udziałem przedstawicieli osiedli i dzielnic jako zalążka samorządów terytorialnych, decydujących o kierunkach wykorzystania i rozwoju bazy socjalnej.

IV. OCHRONA PRACY JAKO PODSTAWOWE ZADANIE ZWIĄZKU

Podstawową działalnością Związku będzie zabezpieczenie prawa pracownika do pracy, do godnego traktowania go przez pracodawcę, do bezpiecznych i nieszkodliwych dla zdrowia warunków pracy oraz sprawiedliwego wynagrodzenia.

Teza 9 – Prawo do pracy musi być respektowane, a system płac należy zreformować.

Opowiadamy się za powszechnym prawem do pracy, a przeciw bezrobociu. Uznając konieczność uporządkowania zatrudnienia, Związek uważa, że można je przeprowadzić tak, aby nie dopuścić do bezrobocia. W zakładach pracy, w których są przewidziane redukcje, Komisje Zakładowe powinny rozpatrzyć możliwości takich zmian wewnątrz zakładów, by zagrożeni redukcją pracownicy mieli możliwość podjęcia pracy na innym stanowisku pracy lub w krótszym wymiarze czasu pracy bez straty wynagrodzenia.

Związek uważa, że konieczne jest stworzenie możliwości prawnych i innych warunków dla dobrowolnej rezygnacji z zatrudnienia w gospodarce uspołecznionej i podejmowania pracy w gospodarce nieuspołecznionej. Niezbędne jest prawne uregulowanie sprawy emigracji zarobkowej. W związku z tym Komisja Krajowa nawiąże kontakty z zagranicznymi związkami zawodowymi w celu objęcia opieką związkową obywateli polskich, podejmujących okresowo pracę za granicą.

Związek będzie kategorycznie sprzeciwiał się wszelkim redukcjom pracowników, jeśli nie zostaną stworzone gwarancje socjalne dla osób pozostających czasowo bez pracy (uregulowanie ich statusu, odpowiednie wysokości zasiłków, uregulowanie zasad przeszkalania w celu zmiany kwalifikacji).

Szczególną troską w zakresie zabezpieczenia pracy „Solidarność” obejmie jedynych żywicieli rodzin, samotne matki, pracowników w wieku przedemerytalnym i niepełnosprawnych.

Zarządy regionów utworzą specjalne komórki ds. zatrudnienia.

Konieczna jest reforma systemu płac, gwarantująca każdemu godziwy zarobek i równe wynagrodzenie za pracę o równej wartości. W warunkach reformy gospodarczej oznaczać to powinno, że państwo, w porozumieniu ze związkami zawodowymi, ustali poziom płac gwarantowanych, jednolity dla całego kraju w przekroju poszczególnych zawodów i stanowisk, niezależny od wyników gospodarczych przedsiębiorstw. W reformie systemu płac będziemy dążyć do:

– ujednolicenia dodatków do płac,

– wzmocnienia motywacyjnej funkcji płac,

– ustanowienia płacy minimalnej na poziomie połowy płacy średniej, nie niższej niż minimum socjalne,

– opodatkowania płac nadmiernie wysokich (propozycja wariantowa),

– włączenia do płac podstawowych dodatków za pracę niebezpieczną, szkodliwą dla zdrowia lub uciążliwą, tak aby dodatki te nie hamowały działań w kierunku poprawy warunków pracy,

– likwidacji akordowego systemu płac.

Opowiadamy się za tym, by stopniowo, w ramach układów zbiorowych pracy, realizować zawarte dotychczas porozumienia branżowe, zachowując pierwszeństwo dla tych grup zawodowych, wśród których występuje niedobór pracowników. Zjazd zaleca wstrzymania się od zawierania nowych układów zbiorowych pracy do czasu ustalenia przez Komisję Krajową zasad postępowania w tym zakresie. Niewyklucza to możliwości bieżących konsultacji z pracodawcą.

Będziemy dążyć do ustalenia jednolitych metod określania płac, zapewniających swobodę ich kształtowania w przedsiębiorstwie. Jeśli jakaś grupa zawodowa występuje w kilku porozumieniach branżowych, płace zasadnicze przyjmowane do układu zbiorowego będą opierać się na średniej płacy dla tej grupy.

Komisja Krajowa powoła Komisję Płacową, której pilnym zadaniem będzie opracowanie projektów reformy systemu płac i układów zbiorowych.

Teza 10 – Należy zapewnić bezpieczne i nieszkodliwe dla zdrowia warunki pracy.

1. Związek spowoduje podjęcie działań zapewniających produkcję maszyn, urządzeń i narzędzi zgodnie z wymogami zapewniającymi należyte warunki pracy. Związek będzie dążyć do wyeliminowania prac niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia i szczególnie uciążliwych.

2. Związek doprowadzi w trybie pilnym do powstania (na nowych zasadach) instytucji związkowej inspekcji pracy. Działania Związku w zakresie warunków bhp będzie koordynowała specjalna komórka, utworzona przy Krajowej Komisji.

Do zadań jej, m.in., należeć będzie:

– opracowanie i wydanie zbioru obowiązujących przepisów bhp dla komisji zakładowych,

– prawne uregulowanie zagadnienia warunków i bezpieczeństwa pracy, a w szczególności:

• uporządkowanie prawne spraw związanych z odszkodowaniami powypadkowymi i systemem ubezpieczeń,

• ratyfikacja konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy, zapewniającej udział Związku w ustaleniu dopuszczalnych norm obciążenia pracy.

3. Związek będzie wykorzystywał swoje statutowe uprawnienia (w tym wydanie zakazu pracy dla swoich członków) w przypadkach szczególnego zaniedbania warunków bezpieczeństwa i higieny pracy. Komisje Zakładowe mają obowiązek bieżącej kontroli przestrzegania norm najwyższego natężenia.

4. Komisja Krajowa podejmie bezzwłocznie działania na rzecz objęcia uprawnieniami wynikającymi z I kategorii zatrudnienia tych wszystkich stanowisk pracy (a nie zawodów), na których warunki pracy są szczególnie uciążliwe, szkodliwe i niebezpieczne.

5. Podobne działania podejmie Komisja Krajowa w celu zmiany przepisów o ochronie pracowników, którzy utracili w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy. Nowe przepisy powinny zobowiązać zakład pracy do stałego wypłacania dodatku, który wyrównywać będzie różnicę między zarobkami.

6. W samorządnych i samofinansujących się przedsiębiorstwach Związek będzie się domagał takiego planowania ekonomicznego i finansowego, który uwzględni konieczność poprawy warunków pracy. Związek będzie kontrolował realizację tych planów i nakładów ponoszonych na bhp. Niezbędna jest koordynacja wszystkich służb działających w zakładach pracy w zakresie bhp (związki zawodowe, służba zdrowia, służba bhp, socjalna i inne).

Teza 11 – Prawo pracy winno stanąć na straży interesów społecznych i pracowniczych obywateli.

Związek uznaje konieczność dokonania głębokiej reformy prawa pracy i systemu ubezpieczeń społecznych, a szczególności doprowadzenia do:

– zniesienia wszelkich ograniczeń swobody wyboru pracy,

– zrównania praw i obowiązków stron umowy o pracę,

– uzyskania inicjatywy ustawodawczej przez Związek w zakresie stosunków pracy i ubezpieczeń społecznych. Związek powinien mieć prawo zgłaszania sprzeciwu w stosunku do projektów przepisów prawnych z zakresu stosunków pracy i ubezpieczeń społecznych,

– możliwości zawierania układów zbiorowych pracy dla poszczególnych grup zawodów, branż i zakładów pracy,

– rozstrzyganie wszystkich sporów ze stosunku pracy przez odrębne, dwuistniejące sądy,

– niestosowania kar dyscyplinarnych, polegających na ograniczeniu praw pracownika do świadczeń płacowych, urlopowych i ubezpieczeniowych,

– obowiązku tworzenia oddziałów lub stanowisk pracy chronionej dla kobiet w ciąży,

– objęcia ochroną prawną pracy więźniów.

Związek w oparciu o związkową komisję do spraw reformy prawa pracy i ubezpieczeń społecznych opracuje własne propozycje odpowiednich uregulowań.

V. SOLIDARNE SPOŁECZEŃSTWO – POLITYKA SPOŁECZNA

Teza 12 – Związek dąży do skierowania rozbudzonej w proteście społecznym inicjatywy ku zaspokojeniu potrzeb najbliższego otoczenia.

Centralistyczny system polityki społecznej okazał się niespójny i nieskuteczny. W społeczeństwie wywołuje uczucie głębokiego niezadowolenia, a zarazem sprawia, że ludzie biernie oczekują na świadczenia rozdzielane przez państwo. Polityka społeczna musi ulec rzeczywistemu uspołecznieniu.

Związek przyjmuje następujące założenia polityki społecznej.

1. Zakres działań Związku powinien być dostosowany do swoistych cech środowiska, branży i regionu. Związek ustalać będzie główne kierunki działania i hierarchię działań, odrzucając schematy dotychczasowych rozwiązań (np. Związek nie będzie przygotowywał szczegółowych instrukcji dla Komisji Zakładowych).

2. W zakładach pracy Komisja Zakładowa czuwa przede wszystkim nad warunkami pracy, płacy i zatrudnienia. Inne zadania realizowane będą w środowisku zamieszkania. Komisje Zakładowe nawiążą współpracę z organizacjami społecznymi w swoim najbliższym otoczeniu: wsparcie ze strony silnych Komisji Zakładowych sprzyjać będzie rozwojowi samorządu lokalnego.

3. Osiedlowe samorządy mieszkańców i różnorodne lokale stowarzyszenia oraz inicjatywy społeczne powinny pełnić rolę pomocniczą dla samorządu terytorialnego, podejmującego decyzje, dotyczące problemów społecznych w szerszej skali oraz godzącego sprzeczne interesy załóg.

4. Decyzje dotyczące spraw całego społeczeństwa, uwzględniania rozbieżnych interesów regionów i branż, powinny podlegać kontroli ciał społecznych (np. należy przywrócić znaczenie Radzie Nadzorczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych).

5. Wcielając w życie ideę samopomocy społecznej, Związek nalega jednocześnie na tworzenie i szybki rozwój fachowych służb społecznych, popierając zwłaszcza kształcenie zawodowe pracowników socjalnych.

Teza 13 – Związek broni prawa rodziny do zaspokojenia podstawowych potrzeb i rozwoju w poczuciu bezpieczeństwa.

Zadaniem polityki rodzinnej jest zapewnienie właściwych zdrowotnych, materialnych i wychowawczych warunków rozwoju młodego pokolenia i życia rodziny. Komisje Zakładowe i inne instancje Związku będą podejmować działania w celu:

1) zniesienia pracy nocnej kobiet zgodnie z konwencją nr 89 MOP;

2) wprowadzenia ruchomego czasu pracy i zapewnienia możliwości zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu dla matek i kobiet w ciąży;

3) egzekwowania obowiązku przenoszenia kobiet ciężarnych na stanowiska pracy chronionej oraz zapewnienia możliwości otrzymania urlopu macierzyńskiego od 7. miesiąca ciąży bez skracania okresu 98-dniowego urlopu po porodzie;

4) wydzielania chronionej sfery produkcji artykułów (dla niemowląt, dzieci oraz ludzi niepełnosprawnych, starych itp.) oraz zagwarantowania ich stałej dostępności na rynku. Niezbędna jest tu [zarówno] inicjatywa władz, jak i stała kontrola przez Związek.

Związek będzie popierać:

– lokalne inicjatywy samopomocy i samoobrony rodzin, np. ruch „Solidarności Rodzin”,

– poradnictwo rodzinne i przedmałżeńskie,

– tworzenie dla rodzin i samotnych matek takich warunków życia, które nie skłaniałyby kobiet do podejmowania decyzji o przerywaniu ciąży,

– działalność osiedlowych opiekunów rodzin.

Ponadto Związek domagać się będzie:

1) ujednolicenia – zgodnie z porozumieniami postrajkowymi – zasad przyjmowania zasiłków rodzinnych dla wszystkich kategorii zawodowych (w tym chłoporobotników). W najbliższych latach zasiłki winny stanowić jeden z elementów ograniczenia sfery niedostatku i dlatego winny być zróżnicowane w zależności od dochodu rodziny. Stopniowo zasiłki rodzinne podnosić należy do poziomu minimum kosztów utrzymania dziecka;

2) przyznawania zasiłku macierzyńskiego i wychowawczego wszystkim matkom, nie tylko pracującym, na okres przynajmniej 3 lat;

3) rozbudowy przedszkoli i zmiany form opieki nad dziećmi w żłobkach i przedszkolach. Należy stworzyć ogrody korczakowskie oraz możliwości prowadzenia żłobków i przedszkoli przez siostry zakonne;

4) usprawnienia systemu kredytowego;

5) ratyfikacji konwencji MOP zakazującej nocnej pracy kobiet w przemyśle.

Teza 14 – Związek będzie bronił praw osób starych, niepełnosprawnych i nieuleczalnie chorych.

Związek oczekuje od państwa:

1) Wprowadzenia jednolitego, powszechnego systemu emerytalno-rentowego, stosującego jednakowe kryteria przyznawania świadczeń w zależności od wynagrodzenia, stażu i warunków pracy;

2) wprowadzenia renty socjalnej zabezpieczającej minimum egzystencji osobom, które z powodu wieku lub choroby niezdolne są do podjęcia pracy i nie mają uprawnień do świadczeń emerytalnych i rentowych;

3) likwidacji starego portfela emerytur i rent;

4) wprowadzenia specjalnych uprawnień dla emerytów i rencistów (zniżki kolejowe itp.);

5) uniezależnienia Komisji ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia od ZUS.

Związek będzie inicjował rozwój usług domowych dla osób starych i niepełnosprawnych oraz organizację i tworzenie domów okresowego pobytu.

Związek będzie popierał inicjatywy społeczne, zmierzające do zapewnienia pomocy nieuleczalnie chorym.

Związek, poprzez komisje zakładowe, otoczy opieką pracowników przechodzących na emeryturę, pomagając im w przystosowaniu się do nowych warunków i stworzy im możliwość podtrzymania więzi z zakładem pracy.

Związek podejmie walkę z dyskryminacją osób niepełnosprawnych poprzez:

1) inicjowanie i organizowanie ich społecznej i zawodowej rehabilitacji,

2) domaganie się takiego projektowania środków komunikacji i budynków, by ułatwić korzystanie z nich osobom niepełnosprawnym,

3) popieranie tworzenia nowych ośrodków rehabilitacji, rozwój produkcji sprzętu rehabilitacyjnego i innych urządzeń dla osób niepełnosprawnych; realizację tych celów ułatwi Międzyregionalny Fundusz Inwalidzki „Solidarność”,

4) wspieranie pracowników spółdzielni inwalidów w realizowaniu zadań rehabilitacyjnych spółdzielni,

5) działania Komisji Zakładowych na rzecz zwiększenia liczby stanowisk pracy chronionej. Pozwoli to na włączenie ludzi niepełnosprawnych do normalnego życia.

Teza 15 – Wobec zagrożenia biologicznego narodu, ochrona zdrowia jest obszarem szczególnego zainteresowania Związku.

Oczekiwania społeczne ochrony zdrowia przekraczają obecnie możliwości ich realizacji przez służbę zdrowia. Brakuje leków, sprzętu medycznego, etatów, bazy lokalowej, środków transportu itp. Stan ten pogłębia wadliwa organizacja służby zdrowia.

Ratowanie zdrowia i likwidacja biologicznego zagrożenia narodu wymaga koncentracji ograniczonych obecnie środków i wyznaczenia najważniejszych kierunków działania. Za kierunki te Związek przyjmuje:

1) ochronę macierzyństwa oraz zdrowia dzieci i młodzieży;

2) działania w kierunku zapewnienia pełnego zaopatrzenia w leki i inne środki medyczne niezbędne dla bezpośredniego ratowania życia i zdrowia oraz właściwych warunków sanitarnych w placówkach służby zdrowia. Kontynuowana będzie działalność banku leków „Solidarność”;

3) działania mające na celu ochronę zdrowia psychicznego, a zwłaszcza stworzenie ludzkich warunków w zakładach psychiatrycznych; ukończenia prac nad ustawą o ochronie zdrowia psychicznego w takiej postaci, by nie można było jej wykorzystać dla naruszenia praw obywatelskich;

4) działania na rzecz resocjalizacji ludzi dotkniętych chorobą alkoholową i narkomanią, a także działania wspomagające inicjatywy społeczne przeciwdziałające alkoholizmowi i narkomanii, zwłaszcza wśród młodzieży, oraz pomoc ich rodzinom;

5) działania na rzecz poprawy opieki zdrowotnej nad ludźmi starymi oraz powiązanie jej z pomocą społeczną.

Związek stoi na stanowisku, iż dla właściwej pracy służby zdrowia niezbędne jest:

1) powierzenie decyzji i kontroli w sprawach ochrony zdrowia i NFOZ samorządom terytorialnym;

2) zmiana struktury służby zdrowia i zasad jej finansowania poprzez zmianę systemu ubezpieczeń społecznych w ramach reformy gospodarczej;

3) zapewnienie dostępności i właściwego wykorzystania wszystkich służb zdrowia (również przemysłowych i resortowych). Przemysłowa służba zdrowia powinna skoncentrować się przede wszystkim na profilaktyce, a funkcje leczenia (przy uwzględnieniu specyfikacji zakładów pracy) powinna przejąć odpowiednio zorganizowana opieka zdrowotna w miejscu zamieszkania;

4) powierzenie rozdziału wszystkich miejsc sanatoryjnych wyłącznie służbie zdrowia;

5) działanie na rzecz podniesienia etyki zawodowej służby zdrowia. Wiąże się z tym konieczność przywrócenia właściwej rangi zawodowi, m.in. poprzez zmianę systemu wynagrodzeń oraz przez reaktywowanie samorządnych izb lekarskich.

Domagamy się od władz szybkiego przedstawienia raportu o stanie ochrony zdrowia, przygotowania rejestru podstawowych, niezaspokojonych potrzeb oraz opracowania programu działania na najbliższy okres i na przyszłość.

Teza 16 – Związek walczy o skuteczną ochronę środowiska człowieka.

Ochrona środowiska wymaga:

1) uznania nadrzędności celów społecznych nad celami produkcyjnymi;

2) jawności procesów decyzyjnych oraz stworzenia warunków dla społecznej kontroli w tym zakresie;

3) wprowadzenia w gospodarce rachunku ekonomicznego, który uwzględniając koszty dewastacji środowiska, skutecznie zapobiegałby rachunkowi zasobów naturalnych, skłaniając do wprowadzenia technologii czystych i bezodpadowych;

4) czynnej ochrony przyrody przez odbudowę zdewastowanego środowiska i zmianę założeń funkcjonowania Parków Narodowych i krajobrazowych.

W związku z tym domagamy się:

1) zapewnienia właściwej rangi problemowi ochrony środowiska w założeniach i realizacji reformy gospodarczej;

2) ustalenia odpowiednio wysokiego udziału funduszu na ochronę środowiska w budżecie państwa, utrzymania Funduszu Ochrony Środowiska i przekazania go do dyspozycji samorządów terytorialnych;

3) nowelizacji ustaw i przepisów wykonawczych dotyczących ochrony środowiska między innymi tak, aby Związek miał możliwość ich egzekwowania;

4) zapewnienia udziału w organach przedstawicielskich wszystkich szczebli reprezentantów społecznych organizacji oraz zrzeszeń działających na rzecz ochrony środowiska;

5) przestawienia produkcji zakładów stanowiących zagrożenie dla środowiska. W szczególności konieczne jest natychmiastowe opracowanie i wdrażanie projektów oczyszczania wód (morskich i śródlądowych) oraz budowy oczyszczalni komunalnych i przemysłowych;

6) wprowadzenia obowiązku publikowania pełnych informacji na temat stanu zagrożenia środowiska i zdrowia społecznego oraz uzupełnienia programów szkolnych o tematykę ochrony środowiska.

W celu realizowania tych zadań zaleca się:

1) inicjowanie działań na szczeblu zainteresowanych organizacji zakładowych, takich jak: kontrola sprawności i pełnego wykorzystania urządzeń ochronnych, kontrola przestrzegania reżimów technologicznych, modernizacja zakładów;

2) objęcie kontrolą stanu środowiska w regionie. Sprzyjanie powstawaniu różnego typu przedsiębiorstw (np. spółdzielczych), pracujących na rzecz ochrony środowiska, oraz uruchomienie produkcji ubocznej w istniejących zakładach;

3) opiniowanie przez Związek planów rządowych i przygotowywanych aktów prawnych.

Teza 17 – Związek domaga się respektowania podstawowego prawa człowieka do własnego mieszkania i uczestniczy w kształtowaniu polityki mieszkaniowej.

Aby usunąć wieloletnie zaniedbania w budownictwie mieszkaniowym i komunalnym, należy:

1) stwarzać możliwości dla realizacji inicjatyw w budownictwie mieszkaniowym, zwłaszcza spółdzielczym: przyspieszyć uzbrajanie terenu, wykorzystać dla budownictwa mieszkaniowego moc przerobową budownictwa przemysłowego; udzielać wszechstronnej pomocy producentom materiałów budowlanych, przedsiębiorstwom i zakładom pracującym na rzecz budownictwa mieszkaniowego; zapewniać odpowiednią jakość wykonawstwa, m.in. przez zniesienie akordu i poprawę warunków pracy;

2) umożliwić powstawanie i rozwój komunalnych, spółdzielczych i prywatnych przedsiębiorstw budowlanych oraz małych wytwórni materiałów budowlanych;

3) przywrócić autonomię spółdzielniom mieszkaniowym, rezygnując równocześnie z budownictwa patronackiego i zakładowego. Związek powinien egzekwować prawo do rejestracji nowo powstających samodzielnych spółdzielni mieszkaniowych;

4) stworzyć warunki dla racjonalnego rozwoju budownictwa indywidualnego (w mieście i na wsi), zapewniając pomoc finansową, materiałową, techniczną;

5) nie dopuszczać do budowania osiedli na terenach skażonych oraz do stosowania materiałów szkodliwych dla zdrowia;

6) unowocześnić i rozbudować urządzenia komunalne i usługowe w miastach, miasteczkach i na wsi;

7) uchylić wszelkie przepisy hamujące możliwość zmiany mieszkań bez względu na charakter i typ lokali mieszkaniowych;

8) unormować czynsze w celu ochrony zasobów mieszkaniowych, zapewnić środki na remonty mieszkań oraz zapewnić zasiłki mieszkaniowe dla ekonomicznie najsłabszych grup ludności. Komisje Zakładowe powinny zmieniać kierunki oraz wprowadzać nowe formy wykorzystywania funduszu mieszkaniowego: zasiłki na uzupełnienie opłat mieszkaniowych dla osób uboższych, zwiększenie pomocy dla emerytów i rencistów, zwiększenie wypłat na pokrycie kosztów remontów kapitalnych itp.

Zarządy Regionalne podejmą społeczny nadzór nad realizacją polityki mieszkaniowej i nad prawidłowością planów zagospodarowania przestrzennego oraz zapewnią społeczną kontrolę nad projektowaniem i budową nowych osiedli mieszkaniowych.

Teza 18 – Związek dążyć będzie do zapewnienia każdemu pracownikowi niezbędnej ilości czasu wolnego i możliwości jego wykorzystania dla uczestnictwa w kulturze.

1. W celu zapewnienia każdemu człowiekowi pracy czasu prawdziwie wolnego, Związek podejmie działania zmierzające do ustalenia najlepszej organizacji czasu pracy oraz stworzenia warunków umożliwiających swobodny wybór form wypoczynku i rozrywki.

2. Związek będzie dążył do ustawowego wprowadzania zasady 5-dniowego tygodnia roboczego dla wszystkich pracujących i stopniowego realizowania tej zasady w miarę poprawy stanu gospodarki. Związek powinien dopilnować, by – konieczne ze względów społecznych – zatrudnienie w soboty i niedziele pracowników służb komunalnych, handlu, usług oraz placówek kultury, rozrywki, sportu itp. było rekompensowane czasem wolnym w ciągu tygodnia, miesiąca lub roku.

3. Związek będzie działał na rzecz umożliwienia właściwego wykorzystania urlopu wypoczynkowego poprzez:

– pomoc finansową z funduszów socjalnych i związkowych w sposób gwarantujący społeczną równość szans,

– rozwój sieci ośrodków tzw. wczasów specjalistycznych o programie wypoczynku i rozrywki wakacyjnej,

– stworzenie warunków dla różnych form wakacyjnej turystyki wędrownej, krajoznawczej i kwalifikowanej.

4. Związek będzie dążyć do rewindyfikacji ośrodków wczasowych pozostających w gestii branżowych związków zawodowych. Ośrodki te, wraz z zakładową i resortową bazą wypoczynkową, powinny być stopniowo przekazywane na rzecz wyspecjalizowanych służb lokalnych i ogólnokrajowych. W okresie przejściowym Związek będzie dążyć do udostępnienia tej bazy pracownikom zakładów uboższych.

5. Związek inicjuje i popiera tworzenie międzyzakładowych i osiedlowych klubów kultury fizycznej, których celem będzie organizowanie form czynnego wypoczynku, rekreacji, rehabilitacji i sportu.

VI. SAMORZĄDNA RZECZPOSPOLITA

Teza 19 – Pluralizm światopoglądowy, społeczny, polityczny i kulturalny powinien być podstawą demokracji w samorządnej Rzeczpospolitej.

1. Życie publiczne w Polsce wymaga głębokich i całkowitych reform, które powinny doprowadzić do trwałego wprowadzenia samorządności, demokracji i pluralizmu. Dlatego będziemy dążyć zarówno do przebudowy struktury państwa, jak i do tworzenia i wspierania niezależnych i samorządnych instytucji we wszystkich strefach życia społecznego. Tylko taki kierunek zmian zapewni zgodność organizacji życia publicznego z potrzebami osoby ludzkiej, dążeniami społeczeństwa i narodowymi aspiracjami Polaków. Zmiany te konieczne są również dla pokolenia kryzysu gospodarczego. Pluralizm, demokratyzację państwa i możliwość pełnego korzystania z wolności konstytucyjnych traktujemy jako podstawową gwarancję, że trud i wyrzeczenia ludzi pracy nie zostaną po raz kolejny zmarnowane.

2. Związek nasz jest otwarty na współpracę z różnymi ruchami społecznymi, przede wszystkim zaś z innymi związkami, które powstały po sierpniu 1980 r. i należą do wspólnego ruchu „Solidarności” – NSZZ Rolników Indywidualnych, NSZZ Rzemieślników, NSZZ Kierowców Transportu Prywatnego – oraz z niezależnymi, samorządnymi związkami zawodowymi tych grup pracowniczych, które ze względu na obowiązujące przepisy nie mogły znaleźć się w „Solidarności”. Przepisy te wymagają zmiany. Dziś w Polsce wolność zrzeszenia się w związki zawodowe i wolność wyboru przez pracownika związku zawodowego mają podstawowe znaczenie. Dlatego przykładamy najwyższą wagę do ustawy o związkach zawodowych. Powinna ona wolność tę zagwarantować.

3. Związek nasz łączą ścisłe więzy z Niezależnym Zrzeszeniem Studentów, „Patronatem”, niezależnymi ruchami harcerskimi oraz innymi organizacjami, które przyczyniają się do realizacji Porozumień Sierpniowych i statutowych zadań „Solidarności”.

Organizacje te i zrzeszenia napotykają trudności w swym działaniu i w rejestracji. Dlatego uważamy za konieczne uchwalenie nowej ustawy o stowarzyszeniach, która zapewni pełną swobodę zrzeszania się obywateli.

4. Uważamy, że zasady pluralizmu muszą odnosić się do życia politycznego. Związek nasz będzie popierał i chronił inicjatywy obywatelskie, których celem jest przedstawienie społeczeństwu różnych programów politycznych, gospodarczych i społecznych oraz organizowanie się w celu wprowadzenia tych programów w życie.

Jesteśmy natomiast przeciwni temu, by statutowe władze naszego Związku tworzyły organizacje o charakterze partii politycznych.

5. Związek nasz wyznaje zasadę pluralizmu w ruchu zawodowym i widzi możliwość lokalnego współistnienia z innymi związkami zawodowymi.

6. Pluralizm będzie zawsze zagrożony, jeśli nie doprowadzimy do globalnej reformy prawa karnego dotyczącej zarówno ogólnych zasad karania, jak i w szczególności tych przepisów Kodeksu Karnego i innych ustaw karnych, które były lub mogą być wykorzystane dla tłumienia swobód obywatelskich.

Teza 20 – Autentyczny samorząd pracowniczy będzie podstawą samorządnej Rzeczpospolitej.

System wiążący władzę polityczną i gospodarczą, oparty na nieustannej ingerencji czynników partyjnych w funkcjonowanie przedsiębiorstw, to główna przyczyna kryzysu, w jakim znajduje się nasza gospodarka, to także przyczyna braku równości szans w życiu zawodowym. Nomenklatura partyjna uniemożliwia wszelką racjonalną politykę kadrową, czyni miliony bezpartyjnych pracownikami drugiej kategorii. Jedyną możliwą dziś drogą zmiany tej sytuacji jest utworzenie autentycznych samorządów pracowniczych, które uczyniłyby załogi rzeczywistymi gospodarzami zakładu.

Związek nasz żąda przywrócenia spółdzielniom samorządowego charakteru. Konieczne jest uchwalenie nowej ustawy chroniącej spółdzielnie przed administracyjną ingerencją państwa.

Teza 21 – Samodzielne prawnie, organizacyjnie i majątkowo samorządy terytorialne muszą być rzeczywistą reprezentacją społeczności lokalnej.

Podstawą autentycznego samorządu terytorialnego musi być wyłonienie go w wolnych wyborach. Powinny one zapewnić możliwość kandydowania osobom wysuniętym przez organizacje społeczne, a także grupy obywatelskie. Żadne listy wyborcze nie mogą korzystać z preferencji. Konieczne jest zapewnienie warunków do przeprowadzenia kampanii wyborczej, w ramach której konkurować będą różne programy i różni kandydaci. Najbliższe wybory do rad narodowych powinny odbyć się zgodnie z przedstawionymi zasadami. NSZZ „Solidarność” będzie do tego dążyć z całym zdecydowaniem. W tym celu do dnia 31 XII 81 r. przygotowany zostanie projekt nowej ordynacji wyborczej, który po konsultacji wśród członków Związku zostanie przedstawiony Sejmowi.

Organy samorządu terytorialnego muszą uzyskać uprawnienia do decydowania o całokształcie spraw lokalnych, w tym zakresie mogą podlegać jedynie uregulowanemu ustawowo nadzorowi organów państwowych, służącemu kontroli przestrzegania prawa. W razie sporu między samorządem a organami administracji rozstrzygnięcie należeć powinno do sądu. Samorządy terytorialne muszą mieć prawo do przeprowadzenia działalności gospodarczej. Niezbędna jest też możliwość zawierania porozumień między samorządami. Dla realizacji swych zadań samorządy muszą mieć osobowość publicznoprawną oraz prawo do uzyskiwania samodzielnie środków finansowych (podatki lokalne).

Pierwszy Zjazd NSZZ „Solidarność” zobowiązuje Komisję Krajową do opracowania projektu ustawy o samorządach terytorialnych, która realizować będzie wyżej wymienione zasady. Zostanie ona poddana konsultacji analogicznej jak projekt ustawy o ordynacji wyborczej i następnie przedstawiona Sejmowi.

NSZZ „Solidarność” popierać będzie także inicjatywy samorządowe, zwłaszcza akcję samopomocy w walce z nasilającym się kryzysem.

Teza 22 – Organizacje i ciała samorządowe powinny uzyskać reprezentacje na szczeblu najważniejszych władz państwowych.

1. Konieczne jest przyznanie związkom zawodowym prawa inicjatywy ustawodawczej.

2. Będziemy dążyć do odzyskania przez Sejm roli najwyższej władzy w państwie oraz do tego, by zmieniona ordynacja wyborcza, umożliwiająca wszystkim partiom politycznym, organizacjom społecznym i grupom obywateli swobodne zgłaszanie kandydatów przywróciła mu powszechnie uznany charakter przedstawicielski.

3. Uważamy za celowe rozpatrzenie potrzeby powołania ciała o charakterze samorządowym (Izby Samorządowej lub Izby Społeczno-Gospodarczej) na szczeblu najwyższych władz państwowych. Jej zadaniem byłby nadzór nad realizacją programu reformy gospodarczej i polityką gospodarczą oraz podobnych instytucji na niższych szczeblach.

Teza 23 – System prawny musi gwarantować podstawowe wolności obywatelskie, respektować zasady równości wobec prawa wszystkich obywateli i wszystkich instytucji życia publicznego.

Wymaga to:

1) realizacji zasad i postanowień ratyfikowanych przez Polskę konwencji międzynarodowych, a w szczególności międzynarodowych paktów praw. Gwarancję tego upatrujemy w ratyfikowaniu przez PRL Protokołu fakultatywnego do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i politycznych, przewidujących międzynarodową kontrolę nad wykonaniem postanowień Paktu;

2) wyraźnego stwierdzenia w Konstytucji zasady równości obywateli, także bez względu na ich przekonania, poglądy polityczne i przynależność organizacyjną;

3) podporządkowania praw wszystkich czynników życia publicznego, w tym również organizacji politycznych i społecznych. Jest zatem konieczna zmiana uregulowań konstytucyjnych dotyczących statusu prawnego tych organizacji oraz jednoznaczne określenie ich stosunku prawnego do Sejmu oraz innych organów władzy administracyjnej;

4) powołanie niezawisłego Trybunału Konstytucyjnego (albo też odpowiedniej Izby Sądu Najwyższego), którego zadaniem będzie orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją oraz zgodności aktów niższego rzędu z ustawami. Badaniu powinna podlegać również zgodność prawa wewnętrznego z ratyfikowanymi konwencjami i Międzynarodowym Paktem Praw;

5) nowelizacji przepisów prawa o zgromadzeniach, o stowarzyszeniach i o paszportach (w ustawie paszportowej powinno być zawarte prawo do swobodnego wyboru miejsca zamieszkania poza granicami kraju oraz powrotu do Polski). Decyzje ograniczające swobody obywatelskie winny być poddane kontroli sądowej;

6) wprowadzenia pełnej jawności życia publicznego, której jednym z warunków jest dostęp obywateli do dokumentów władz administracyjnych. Ograniczenia jawności życia publicznego i dostępu do dokumentów winny być jasno określone ustawą.

Teza 24 – Sądownictwo musi być niezawisłe, a aparat ścigania poddany społecznej kontroli.

Do realizacji tego konieczna jest:

1) głęboka reforma sądownictwa oraz bezwzględne przestrzeganie zasady jego niezawisłości. Gwarancją tego jest:

a) wprowadzenie pełnego samorządu sędziowskiego, który m.in. miałby decydujący głos w powoływaniu na wszystkie stanowiska sędziowskie oraz mianowaniu prezesa sądu;

b) przestrzeganie zasady niełączenia funkcji sędziowskiej z żadną inną służbą, zwłaszcza w organizacjach politycznych, nieprzenoszenia i nieusuwania sędziów, którzy mogą być odwołani ze stanowiska jedynie w trybie dyscyplinarnym lub w związku z chorobą. Gwarancje te powinny być zapisane w znowelizowanej ustawie o ustroju sądów powszechnych oraz w ustawie o Sądzie Najwyższym. Ustawy te powinny ponadto zapewniać możliwość odwołania sędziego na wniosek Zgromadzenia Ogólnego sędziów w okresie przejściowym 1 roku od wejścia w życie ustaw.

W sądzie Najwyższym konieczne jest ponadto zniesienie powoływania sędziów na okres kadencji;

c) powołanie ławników oraz kolegiów ds. wykroczeń w drodze bezpośrednich wyborów w celu zwiększenia udziału społeczeństwa w wymiarze sprawiedliwości;

2) zniesienie instytucji Państwowego Arbitrażu Gospodarczego i poddanie sporów gospodarczych orzecznictwu sądowemu;

3) zapewnienie gwarancji instytucjonalnych prawidłowego funkcjonowania organów wymiaru sprawiedliwości poprzez:

a) przywrócenie instytucji niezawisłego sędziego śledczego, wchodzącego w skład określonego sądu; prowadzenie śledztwa oraz podejmowanie decyzji m.in. o stosowaniu aresztu tymczasowego winno należeć wyłącznie do jego właściwości;

b) zreformowanie Prokuratury polegające na ograniczeniu jej roli w procesie karnym do funkcji oskarżyciela i podporządkowanie jej Ministrowi Sprawiedliwości. Należy zagwarantować prokuratorom niezależność przy podejmowaniu decyzji w prowadzonych sprawach;

c) zapewnienie pełnej niezależności i samorządności dla adwokatury. Obrońcy winni mieć prawo udziału w postępowaniu przygotowawczym niezależnie od zgody organów śledczych;

d) wyłączenie z właściwości kolegiów ds. wykroczeń spraw zagrożonych karą aresztu lub karą ograniczenia wolności i przekazania ich sądom powszechnym; nadzór nad kolegiami sprawować powinien Minister Sprawiedliwości;

4) wydanie ustawy o Milicji Obywatelskiej nadającej jej charakter organu przeznaczonego do utrzymania ładu społecznego i nieingerującej w sferę życia politycznego obywateli. Łączenie tych funkcji stało się przyczyną daleko idących wypaczeń w działaniu Milicji. Wydać należy odrębną ustawę o Służbie Bezpieczeństwa. Ustawy te winny określać zakres kompetencji tych organów oraz sposób kontroli społecznej nad ich działalnością;

5) w zakresie prawa karnego wykonawczego domagamy się odrębnego uregulowania sytuacji więźniów politycznych, jednoznacznego określenia praw i obowiązków wszystkich więźniów i poddania zakładów karnych nadzorowi społecznemu. Ośrodki Przystosowania Społecznego winny bezwzględnie ulec likwidacji.

Teza 25 – W Polsce praworządnej nikt nie może być prześladowany za przekonania ani zmuszany do działań niezgodnych z sumieniem.

Związek, stojąc na gruncie punktu 4 Porozumienia Gdańskiego, wyraża wolę i gotowość występowania w obronie osób represjonowanych za głoszenie przekonań politycznych. Domagać się będziemy zrealizowania postanowień porozumienia warszawskiego w części dotyczącej uwolnienia więźniów politycznych oraz aktu abolicyjnego w stosunku do ludzi, przeciwko którym toczy się postępowanie karne w związku z działalnością opozycyjną.

W przypadku działań represyjnych godzących w działaczy związkowych użyte zostaną w ich obronie wszelkie dostępne środki.

W sferze koniecznych zmian w kodeksie karnym i kodeksie postępowania karnego wypowiadamy się za likwidacją przepisów służących zwalczaniu, przy pomocy represji karnej, myśli ideowej i politycznej odmiennej od poglądów lansowanych przez partię i rząd.

Długość okresu zatrzymania należy zmniejszyć do 24 godzin, a zasadność jego stosowania należy poddać kontroli sędziego śledczego, tak aby wyeliminować przypadki, w których stanowiło ono środek represji.

W Polsce praworządnej nikt nie może być zmuszany do wykonywania działań sprzecznych z jego przekonaniami. W odniesieniu do osób, którym przekonanie i zasady wiary zabraniają służby wojskowej z bronią w ręku, powinna istnieć możliwość zmiany jej na inny rodzaj służby publicznej.

Związek będzie bronił represjonowanych za działalność związkową, polityczną i obywatelską.

Teza 26 – Osoby winne doprowadzenia kraju do upadku muszą ponieść pełną odpowiedzialność.

Żądamy wyjaśnienia okoliczności i ujawnienia winnych strzelania do robotników i prześladowań w Poznaniu w 1956 r. i na Wybrzeżu w roku 1970, a także brutalnych działań Milicji wobec studentów w 1968 r. oraz ludności Radomia i Ursusa w 1976 r. Odnosi się to również do sprawców prowokacji bydgoskiej. Osoby winne łamania praworządności powinny ponieść przewidzianą prawem odpowiedzialność karną i dyscyplinarną.

Odpowiedzialność taka powinna również dotyczyć tych, którzy działalnością swoją w latach 1970–1980 doprowadzili kraj do ruiny gospodarczej. Z odpowiedzialności tej nie mogą być wyłączone osoby sprawujące najwyższe funkcje kierownicze w partii i w państwie.

Zasada równości wobec prawa, elementarne poczucie sprawiedliwości oraz potrzeba uwiarygodnienia zachodzących zmian zmuszają Związek do kategorycznego żądania spełnienia tego postulatu. Jeśli do dnia 31 XII 1981 r. nie zostaną wszczęte postępowania karne w wymienionych sprawach, Komisja Krajowa powoła społeczny trybunał, który po przeprowadzeniu publicznej rozprawy osądzi i napiętnuje innych.

Teza 27 – Młode pokolenie Polaków musi mieć zapewnione odpowiednie warunki dla rozwoju fizycznego, psychicznego i moralnego.

Wychowanie naszych dzieci musi pozostawać w naszych rękach. Związek zdecydowanie będzie się przeciwstawiać podporządkowaniu systemu oświaty i wychowania politycznym, ekonomicznym i ideologicznym interesom władz państwowych i partyjnych. Będziemy walczyć o pełny dostęp dzieci i młodzieży do narodowej i światowej kultury, o równe szanse do rozwoju dla każdego dziecka, o wychowanie w prawdzie i szacunku dla indywidualności człowieka.

Związek będzie popierać:

– działania zmierzające do pełnego zaspokojenia potrzeb dzieci z rodzin o niskich dochodach i do ułatwienia startu życiowego młodzieży, pochodzącej z warstw i regionów zaniedbanych edukacyjnie,

– działania zmierzające do uzdrowienia systemu opieki nad dziećmi pozbawionymi domu rodzinnego oraz nad dziećmi, wymagającymi specjalnej troski,

– inicjatywy, zmierzające do doskonalenia systemu profilaktyki i zwalczania patologicznych zjawisk społecznych, jak np. alkoholizm, narkomania i nikotynizm młodzieży,

– ruch samorządny młodzieży i organizowanie się jej w wolne i niezależne stowarzyszenia i związki,

– wszelkie niezależne inicjatywy tworzenia nowych placówek oświatowych i wychowawczych, służących zaspokajaniu rzeczywistych potrzeb społecznych.

Związek będzie walczyć o rzeczywisty wpływ rodziców na cele, treści i sposoby kształcenia i wychowania ich dzieci, w placówkach oświatowo-wychowawczych i poprzez środki masowej komunikacji.

Przy Komisji Krajowej i Zarządach Regionu winny powstawać komórki do spraw młodzieży.

Teza 28 – Kultura i oświata muszą być dostępne dla każdego, wymagają opieki i pomocy Związku.

1. Kultura i oświata nie mogą być wykorzystywane dla narzucania jednolitych przekonań oraz kształtowania postaw uległości i bierności.

2. „Historia naszego narodu dowiodła, że skazywany wielokrotnie na śmierć, przetrwał, zachował swoją tożsamość nie dzięki siłom fizycznym, ale wyłącznie w oparciu o swoją kulturę” (Jan Paweł II). Dlatego zmianie ulec musi dotychczasowa polityka władz, która kulturę i edukację doprowadziła do stanu katastrofalnego.

Celem reform gospodarczych musi być nie tylko poprawa warunków materialnych, ale i rozwój kultury i edukacji społeczeństwa. Chcemy nie tylko jeść, ale i żyć w sposób godny i światły.

3. W obliczu dokonanych spustoszeń w kulturze i edukacji oraz narastającego kryzysu gospodarczego, Związek powinien opracować plan działań mających na celu:

a) powstanie nowych i odpowiadających potrzebom społeczeństwa ustaw sejmowych o edukacji narodowej, o szkolnictwie wyższym, prasie i wydawnictwach,

b) zlikwidowanie istniejących i szkodliwych rozwiązań prawno-organizacyjnych (np. rozporządzenia o programie 10-latki, centralne sterowanie w oświacie i kulturze, zmiany przeznaczenia budynków szkolnych),

c) popieranie wszystkich inicjatyw na rzecz czynnego uczestnictwa w kulturze i udostępniania kultury środowiskom najbardziej zaniedbanym,

d) uzyskanie przy podziale globalnego dochodu narodowego odpowiednich nakładów na edukację, kulturę i naukę oraz stworzenie innych źródeł ich finansowania niż dotacje państwowe. W szczególności instytucje i placówki kulturalne powinny być samowystarczalne finansowo, o ile jest to możliwe i nie powoduje strat społecznych,

e) zapoczątkowanie Społecznego Funduszu Kultury Narodowej (nawiązującego do tradycji Kasy im. Mianowskiego).

4. Plan ten musi być częścią szerszego społecznego programu ratowania kultury i oświaty stworzonego we współpracy z samorządami pracowniczymi i terytorialnymi, organizacjami społecznymi, stowarzyszeniami twórczymi i naukowymi. Związek będzie popierał podejmownie roli mecenasa kultury i sztuki przez samorządy lokalne i pracownicze.

5. Działania związkowe w zakresie kultury i edukacji koordynowane będą przez Związkową Radę Kultury oraz Związkową Radę Edukacji Narodowej, które zostaną powołane przez Komisję Krajową.

Teza 29 – Związek będzie popierał i chronił wszelkie niezależne poczynania zmierzające do samorządności w kulturze i edukacji.

Jedną z najpoważniejszych przyczyn obecnego kryzysu w kulturze i edukacji jest monopol państwowy w tych dziedzinach. Społeczeństwo musi stać się włodarzem własnej kultury i edukacji.

Państwo powinno zapewnić środki prawne, finansowe i organizacyjne potrzebne do realizacji celów i wartości tworzonych i uznawanych przez społeczeństwo.

1. Związek będzie popierał i chronił społeczne i niezależne przedsięwzięcia edukacyjne, kulturowe i artystyczne, dążenia różnych grup i organizacji do tworzenia własnych placówek kulturalnych, artystycznych, oświatowych i wychowawczych. Będzie współpracował z samorządnymi stowarzyszeniami twórczymi i naukowymi.

2. Związek uznaje konieczność rzeczywistej autonomii samorządów pracowniczych w placówkach kulturalnych i edukacyjnych oraz kontroli społecznej nad nimi.

3. Istotnym elementem odbudowy kultury narodowej jest podniesienie poziomu kultury technicznej poprzez wyzwalanie aktywności twórczej inżynierów i techników. Związek będzie popierał powstawanie i działalność niezależnych stowarzyszeń technicznych i ruchu racjonalizatorskiego.

4. Określaniem polityki kulturalnej i edukacyjnej oraz rozdziałem funduszy na te cele powinny się zajmować autonomiczne organy społeczne odpowiednich szczebli (jak np. Społeczna Komisja Edukacji Narodowej czy Społeczna Rada Kultury) tworzone w sposób akceptowany przez całe społeczeństwo. Administracja powinna pełnić jedynie rolę służebną.

5. Związek będzie tworzył własne placówki kulturalne, edukacyjne i naukowe. Powoła własne wydawnictwo z wykorzystaniem bazy poligraficznej byłej CRZZ oraz poczyni przygotowania do utworzenia własnego niezależnego uniwersytetu.

Teza 30 – Związek będzie popierał swobodę badań naukowych i samorządność środowisk naukowych.

Podporządkowanie nauki względom politycznym sprawiło, iż nie mogła ona skutecznie przeciwdziałać kryzysowi społecznemu i gospodarczemu.

Związek oczekuje od środowisk naukowych fachowej i rzetelnej pomocy w realizacji swego programu. Będzie więc popierał dążenia środowisk naukowych do:

1) zapewnienia nauce samorządności i uniezależnienia jej od czynników administracyjnych i politycznych;

2) stworzenia warunków do zastosowania wyników prac badawczych w życiu społecznym, kulturalnym i gospodarczym kraju;

3) podjęcia badań nad zagrożeniem życia i zdrowia ludzi w zakładach pracy i w miejscu zamieszkania.

Ponadto należy poszukiwać możliwości utrzymania potencjału naukowego (kadra, aparatura, czasopisma i książki naukowe) zagrożonego obecnym kryzysem i kosztami reformy gospodarczej.

Teza 31 – Związek będzie walczył z zakłamaniem we wszystkich dziedzinach życia, ponieważ społeczeństwo chce i ma prawo żyć w prawdzie.

Mówienie i pisanie prawdy jest konieczne dla rozwoju świadomości społecznej i dla zachowania tożsamości narodowej. Dla zbudowania lepszej przyszłości musimy znać prawdę o naszej współczesności.

1. Cenzurę w środkach masowego przekazu uważamy za zło, na które się godzimy tylko chwilowo i tylko z konieczności. Nie uznajemy cenzury w nauce i sztuce. Cenzura nie może też godzić w prawo narodu do znajomości historii i literatury. Nadużywanie cenzury każdorazowo będzie napotykało sprzeciw Związku.

2. Groźnym narzędziem kłamstwa jest sam język propagandy, który uszkadza nasz codzienny sposób wyrażania myśli i uczuć. Związek będzie dążył do przywrócenia społeczeństwu polszczyzny, umożliwiającej prawdziwe porozumiewanie się między ludźmi.

3. Związek popierać będzie rozwój niezależnych wydawnictw, ponieważ ich działalność jest jednym za sposobów szerzenia prawdy i przezwyciężenia ograniczeń cenzury.

4. Szczególnie dotkliwe straty ponieśliśmy wskutek zakłamania i przemilczeń w nauce historii i literatury. Obowiązkiem Związku jest wspieranie wszelkich działań na rzecz uczenia prawdy o naszych dziejach i kulturze.

5. Jednym z dostępnych nam środków szerzenia prawdy o nas samych jest oświata i wydawnictwa związkowe; za ich pośrednictwem będziemy krzewić wiedzę oraz upowszechniać znajomość treści pomijanych lub fałszowanych w nauczaniu państwowym.

6. Związek będzie wspierał niezależne inicjatywy kombatanckie w dążeniu do odkłamania historii narodowej oraz uznania rzeczywistych zasług ludzi, którzy poświęcali swoje zdrowie i życie w walce o niepodległość i suwerenność Polski.

Teza 32 – Środki społecznego komunikowania są własnością społeczną, muszą służyć całemu społeczeństwu i być pod jego kontrolą.

Prowadzona przez Związek walka o dostęp do środków masowego przekazu jest walką w interesie wszystkich środowisk społecznych, jest walką o prawa całego społeczeństwa.

Związek domaga się przestrzegania konstytucyjnej zasady wolności słowa i wymiany poglądów. Dlatego:

1) związek uważa za niedopuszczalne przeszkadzanie w odbiorze informacji w postaci zagłuszania audycji radiowych, zatrzymywania wydawnictw, zrywania plakatów itp.;

2) związek weźmie udział w przygotowaniu społecznego projektu ustawy publikacyjnej, która powinna obejmować wszystkie środki społecznego komunikowania. Zjazd zobowiązuje władze Związku do zdecydowanego poparcia zaakceptowanego społecznie projektu ustawy;

3) związek będzie konsekwentnie dążył do uznania przez władze i zrealizowania prawa obywateli i ich organizacji do posiadania wydawnictw oraz dostępu do radia i telewizji. W wypadku organizacji udział ten wynika z ich wielkości i rzeczywistego społecznego znaczenia. Konieczna jest społeczna kontrola nad podziałem papieru, mocy poligraficznych, czasu antenowego i dostępu do środków technicznych radia i telewizji;

4) związek występuje przeciw wszelkim formom monopolizowania informacji. Związek żąda zniesienia monopolu administracji państwowej na dysponowanie radiem i telewizją jako sprzecznego z Konstytucją PRL, a tym samym zmiany ustawy z 1960 roku o Komitecie do spraw Radia i Telewizji. Związek podejmie działania prowadzące do ustanowienia rzeczywistej społecznej kontroli nad radiem i telewizją przez powołanie ciała zarządzająco-wykonawczego reprezentującego rząd, partie polityczne, związki zawodowe, związki wyznaniowe, organizacje społeczne, środowiska twórcze, samorząd pracowników tworzących i emitujących program. Organ ten winien mieć decydujący głos w sprawach programowych radia i telewizji;

5) dotychczasowe działania Związku w zakresie bieżącego dostępu NSZZ „Solidarność” do środków społecznego komunikowania nie były wystarczające. Należy doprowadzić do jak najszybszej realizacji ratyfikowanych przez Krajową Komisję Porozumiewawczą NSZZ „Solidarność” ustaleń w sprawie środków społecznego komunikowania. Jednocześnie domagamy się utworzenia samodzielnych redakcji „Solidarności” w strukturze radia i telewizji w centrali i w terenie;

6) związek będzie udzielał ochrony swym członkom zatrudnionym w instytucjach społecznego komunikowania oraz dziennikarzom przestrzegającym zasad wiarygodności i rzetelności zawodowej. Uznajemy prawo zespołów redakcyjnych do udziału w decyzjach o mianowaniu i odwołaniu redaktorów naczelnych. Sprawami rzetelności i fachowości wszystkich dziennikarzy oraz samorządnością zespołów redakcyjnych zajmuje się Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich, którego wysiłki na tym polu Związek będzie popierał;

7) związek tworzyć będzie własne agencje informacyjne, fotograficzne, magnetowidowe, filmowe, fonograficzne i wydawnictwa prasowe. Władze Związku winny podjąć starania o utworzenie centralnej agencji prasowej i informacyjnej Związku na zasadach ogólnych;

8) należy powołać radę do spraw środków społecznego komunikowania przy Komisji Krajowej;

9) zgodnie z art. 83 ust. 2 Konstytucji PRL Związek domaga się możliwości uruchomienia własnych rozgłośni radiowych i zapewnienia możliwości emitowania własnych programów;

10) w walce o dostęp do radia i telewizji i reformę środków społecznego komunikowania Związek użyje wszystkich przewidzianych w statucie środków.

VII. NASZ ZWIĄZEK

Fundamentem życia Związku jest demokracja, oparta na podporządkowaniu się woli większości przy zachowaniu szacunku dla poglądów mniejszości. Podporządkowanie się decyzjom władz związkowych, podejmowanym zgodnie z tą zasadą, gwarantuje jedność działania. Podstawowym dokumentem określającym reguły demokracji w Związku jest Statut. Przy jego praktycznej interpretacji przyjmujemy, że dozwolone są także te działania, których wyraźnie nie zabrania. Pozwala to na wzbogacenie życia związkowego o nowe formy.

Przestrzegając zasady tolerancji dla różnych poglądów, władze Związku i wszyscy jego członkowie winni zarazem zdecydowanie występować przeciwko naruszeniom norm statutowych.

Demokracja w życiu wewnętrznym, dyscyplina w działaniu i uczciwość członków Związku są źródłem jego siły.

Teza 33 – Członkowie naszego Związku mają prawo nieskrępowanego wyrażania opinii i woli oraz swobodnego organizowania się dla realizacji wspólnych celów.

Skuteczność działania Związku zależy od różnorakich więzi łączących jego członków. Powiększają one zasób środków i form działania, zapewniając autentyczność naszego ruchu i przyczyniając się do osiągnięcia ładu społecznego. Tworzenie tych więzi wymaga swobodnej wymiany poglądów i uzgadniania stanowisk.

1. Regiony

Podstawowe więzi między członkami Związku tworzą się w organizacjach zawodowych. Organizacje zawodowe łączą się w regiony zgodnie z zasadami określonymi w Statucie. Przekształcenia regionów winny odbywać się na demokratycznych zasadach pod nadzorem Komisji Krajowej, tak aby doprowadzić do powstania regionów spójnych terytorialnie oraz w miarę możliwości pokrywających się z granicami administracyjnymi.

Należy dążyć do tworzenia regionów na tyle silnych, by mogły stanowić odpowiednie zaplecze organizacyjne i techniczne dla zrzeszonych w nim organizacji zakładowych. Należy unikać podziału województw, gdyż uniemożliwia to skuteczne oddziaływanie Związku na władze administracyjne.

2. Ogniwa pośrednie

Praktyka życia związkowego doprowadziła do powstania różnorodnych ogniw pośrednich między organizacjami zakładowymi a władzami regionów. Działalność tych ogniw władze związkowe winny wspomagać organizacyjnie, finansowo i technicznie. Głównym zadaniem ogniw pośrednich jest pomoc komisjom zakładowym w zakresie informacji, poradnictwa, szkolenia itp., a także tworzenia ośrodków życia związkowego, obrona interesów społeczności lokalnych oraz oddziaływanie na terenowe organy władzy i administracji.

3. Sekcje wspierają i uzupełniają działalność władz związkowych w obronie interesów różnych grup pracowniczych i członkowskich. Nie może to prowadzić do naruszenia interesów innych grup.

Do podstawowych zadań sekcji należy:

a) inicjowanie i koordynowanie prac w zakresie dotyczącym ich problematyki, a zwłaszcza umów zbiorowych,

b) reprezentowanie interesów danej grupy wobec władz Związku,

c) występowanie z upoważnienia tych władz administracji państwowej.

Z dotychczasowej praktyki wynika, że w rozwiązaniu przez władze Związku problemów określonej sekcji konieczny jest, szerszy niż dotąd, udział jej przedstawicieli.

4. Porozumienia

Porozumienia komisji zakładowych, grup członków i pojedynczych członków, działające poza przewidzianymi w Statucie formami organizacji, przyczyniają się do wypełnienia statutowych zasad Związku i rozszerzenia jego inicjatyw. Mogą one działać jako grupy inicjatyw programowych, gospodarczych, społecznych itp. Stwarzając różnym porozumieniom niezbędne warunki istnienia i działania, władze Związku nie powinny występować w roli ich organizatorów.

5. Środki wyrażania i kształtowania opinii

Środki informacji związkowej są głównym sposobem rozpowszechniania niezafałszowanej wiedzy o celach i metodach działania Związku oraz formułowania stanowiska związkowców wobec aktualnych problemów społecznych, gospodarczych i politycznych. Dlatego też władze Związku powinny szczególnie troszczyć się

o organizację i techniczno-materialną bazę informacji oraz zapewnić właściwe warunki pracy służb informacyjnych. Należy dążyć do tego, aby związkowy system informacji stał się konkurencyjny pod względem zasięgu wobec środków przekazu monopolizowanych przez aparat partyjno-państwowy.

Najważniejszymi zadaniami w tym zakresie są obecnie:

a) zwiększenie nakładu Tygodnika „Solidarność” do około 1 miliona egzemplarzy;

b) utworzenie dziennika o zasięgu krajowym;

c) wydawanie w miarę możliwości czasopism regionalnych;

d) wydawanie wewnętrznego dziennika i tygodnika w każdym regionie;

e) zapewnienie właściwych warunków technicznych dla rozwoju ogólnopolskiego systemu przepływu informacji (codzienny serwis informacyjny i zestawy materiałów publicystycznych) w oparciu o istniejące ośrodki (BIPS, AS) oraz regionalnych biur informacyjnych;

f) usprawnienie w regionach kolportażu (np. w oparciu o system ABC) oraz innych systemów łączności;

g) tworzenie bibliotek przy zarządach regionalnych i komisjach zakładowych.

W bieżącej działalności agendy informacyjne, prasa i wydawnictwa „Solidarności” dążą do samofinansowania.

Walcząc o zapewnienie swobody wypowiedzi, Związek winien przestrzegać tej zasady wobec własnych środków przekazu informacji. Dlatego też instancje Związku, którym redakcje czasopism i wydawnictw są podporządkowane organizacyjnie, nie mogą ingerować w ich bieżącą pracę, pozostawiając im swobodę w zakresie polityki redakcyjnej, z wyjątkiem pełnej dyspozycyjności w okresach szczególnego zagrożenia Związku (akcje protestacyjne, gotowość strajkowa, strajk).

Praca oświatowo-szkoleniowa realizowana przez wszechnice jest niezbędna dla Związku. Celem działania wszechnic jest: głoszenie wiedzy wolnej od fałszu i przemilczeń, poszerzanie wiedzy działaczy, podnoszenie świadomości obywatelskiej, pobudzanie aktywności społecznej i samokształcenie. Wszechnice winny stosować zróżnicowane metody działania: wykłady, szkolenia, seminaria, kluby inicjatyw, czytelnie, działalność wydawnicza. Zapewni im to możliwość dotarcia do wszystkich środowisk, a zwłaszcza zakładów pracy.

Zachowując rozmaitość prezentowanych programów i metod, wszechnice porozumiewają się celem wymiany doświadczeń i informacji.

Działalność wszechnic finansują zarządy regionalne lub Komisje Zakładowe.

Wypracowanie systemu i tworzenia więzi pomiędzy wszystkimi członkami Związku, jego władzami i agendami jest głównym zadaniem działalności informacyjnej, oświatowo-szkoleniowej i opiniodawczo-doradczej. Więzi te sprzyjać będą oparciu całego życia naszej organizacji na zasadach różnorodności poglądów przy równoczesnej jedności działania.

Teza 34 – Decyzje i działania instancji związkowych winny opierać się na rzetelnej znajomości opinii i woli członków Związku.

Członkowie Związku muszą mieć istotny wpływ na działania jego władz. Wpływ na to realizowany jest poprzez mechanizm wyborczy oraz wyrażanie opinii we wszystkich kwestiach dotyczących Związku. Dla właściwego kształtowania opinii potrzebny jest przepływ informacji oraz jawność życia związkowego.

1. Decyzje i działania władz związkowych

Władze związkowe w podejmowanych działaniach muszą kierować się stanowiskiem większości. Dla zapewnienia jawności życia Związku władze i komisje rewizyjne wszystkich szczebli winny informować członków o swoich pracach przez publikowanie dokumentów, a zwłaszcza dokumentów końcowych z wszystkich oficjalnych rozmów i negocjacji. Władze krajowe i regionalne zobowiązane są do współdziałania z ośrodkami prac społeczno-zawodowych oraz sekcjami branżowymi i zawodowymi.

Członkowie władz związkowych mają obowiązek regularnego spotykania się ze swymi wyborcami.

2. Organizacje pracy programowej

Prawidłowe funkcjonowanie demokracji przedstawicielskiej warunkowane jest znajomością opinii możliwie szerokich rzesz związkowców przez członków władz Związku. Odpowiedni przepływ tych opinii oraz ich syntezę musi zapewnić zorganizowana praca programowa. Przy Komisji Krajowej, zarządach regionalnych i komisjach zakładowych winny działać programowe zespoły tematyczne (np. ds. płacowych, warunków pracy, zatrudnienia), składając się z działaczy związkowych oraz ekspertów.

Równocześnie konieczne jest tworzenie i rozwijanie ośrodków prac społeczno-zawodowych, których zadaniem są prace studialne, opracowywanie ekspertyz oraz programów dla Związku. Ośrodki te powinny działać samodzielnie pod kontrolą Rad Programowych złożonych z cieszących się autorytetem uczonych, praktyków i działaczy powołanych przez władze związkowe.

Na podstawie postulatów i koncepcji, przekazywanych przez poszczególne organizacje zakładowe i materiały dostarczane przez ośrodki prac społeczno-zawodowych, zespoły programowe powinny formułować pytania i kierować je do członków Związku.

Zespoły te na podstawie otrzymanych odpowiedzi:

– informują bieżąco władze Związku o popularności poszczególnych koncepcji oraz wadze, jaką konsultowani przywiązują do różnych zagadnień;

– formułują zalecenia dotyczące informacji i propagandy związkowej;

– przedstawiają propozycje rozwiązań programowych pod obrady ciał przedstawicielskich.

Tak zorganizowana praca programowa powinna:

– podnieść wartość merytoryczną przyjmowanych rozwiązań;

– pobudzić organizacje zakładowe do działalności programowej.

3. Badania opinii zakładowej

Równie ważną formą działań jest prowadzenie badań opinii związkowej w regionach, a także w skali całego Związku, metodą reprezentatywnych sondaży. Do badań tych będą wykorzystywane ośrodki prac społeczno-zawodowych. Prowadzenie tego rodzaju badań jest niezbędne dla wiarygodnego i dokładnego rozpoznania stanowisk związkowców wobec wszelkich istotnych problemów, warunkuje trafność i szybkość podejmowanych decyzji, wzmacnia pozycję Związku w negocjacjach.

Komisja Krajowa powinna zapewnić niezbędne środki dla badań opinii związkowej.

4. Demokracja bezpośrednia

Oprócz określonych Statutem form demokracji przedstawicielskiej winny być stosowane w Związku niektóre formy demokracji bezpośredniej. Wśród nich na szczególną uwagę zasługuje referendum, ze względu na możliwy jego zasięg, a zatem i wagę decyzji czy stanowisko, jakie w efekcie referendum zostanie zajęte. Forma ta może być wykorzystywana na różnych szczeblach Związku, przy czym zawsze, a szczególnie w skali ogólnozwiązkowej, musi być stosowana bardzo rozważnie. Decyzję o przeprowadzeniu referendum o zasięgu ponadregionalnym podejmuje Komisja Krajowa. Przeprowadzenie referendum musi być poprzedzone kampanią informacyjną, gwarantującą zaprezentowanie różnych stanowisk oraz umożliwiającą publiczną dyskusję wokół kwestii zawartych w pytaniach.

Władze Związku, pragnąc przed podjęciem decyzji odwołać się do opinii związkowców, winny każdorazowo precyzyjnie określić, od kogo i w jaki sposób chcą tę opinię uzyskać. W podobnie rzetelny sposób należy postępować przy powoływaniu się na opinię związkowców.

Teza 35 – Podstawowym sposobem realizacji interesów pracowniczych i obywatelskich członków Związku jest droga uzgodnień i porozumień, a gdy one zawiodą – akcje protestacyjne.

1. W działaniach na rzecz realizacji potrzeb członków Związku władze związkowe powinny w pierwszej kolejności stosować takie środki, które nie naruszają spokoju społecznego. Podstawowym sposobem działania jest przedkładanie opinii i wniosków członków odpowiednim instancjom administracji gospodarczej i państwowej, a w kwestiach spornych – podejmownie prób uzgodnienia stanowisk przez wzajemne konsultacje, spotkania robocze itp.

Gdy obowiązujące przepisy nie zapewniają wpływu członków Związku na decyzje ich dotyczące, władze związkowe zobowiązane są do podejmowania inicjatyw zmierzających do zmiany tych przepisów.

2. Władze związkowe mają obowiązek podejmowania negocjacji z odpowiednimi organami administracji gospodarczej lub państwowej w sytuacjach konfliktowych, których rozwiązanie okazało się możliwe drogą uzgodnień. Dla prowadzenia rozmów władze Związku powołują zespół negocjacyjny, określając jego zadania i kompetencje. Zespół negocjacyjny winien posiadać uprawnienia wyłącznie do parafowania porozumienia, które następnie podlega zatwierdzeniu przez władzę związkową odpowiedniego szczebla. Przygotowanie negocjacji powinno obejmować między innymi: zapoznanie się z opiniami zainteresowanych członków, określenie przedmiotu, celów i taktyki, a także ustalenie konsekwencji negocjowanych rozwiązań. Strona związkowa powinna dążyć do jawności prowadzonych rozmów. W rozmowach mogą brać udział eksperci, których uprawnienia określa zespół negocjacyjny.

Każde porozumienie zawierać winno jednoznaczne ustalenie terminu, sposobu i warunków wykonania przyjętych przez strony zobowiązań.

3. Gdy zawiodą próby porozumienia, władze Związku mogą organizować manifestacje i akcje protestacyjne. Charakter tych akcji (ekonomiczny, ekonomiczno-polityczny, polityczny) wynika z powodów, które je wywołały, a nie zależały od adresata, do którego są kierowane. Każda akcja powinna mieć jasno sprecyzowane cele i solidne przygotowanie organizacyjne, w którym przewidzieć należy możliwość utrudnień w jej prowadzeniu.

Akcje zbiorowe mogą mieć charakter manifestacji stanowiska (jako forma nacisku w celu podjęcia, kontynuowania negocjacji bądź też wdrażania wcześniej podpisanych porozumień) i akcji protestacyjnych (jako sprzeciwu wobec niekorzystnych decyzji lub niespełnienia zawartych porozumień).

Ostrzegawcze akcje protestacyjne muszą mieć określone terminy realizacji żądań oraz terminy ewentualnego wszczęcia akcji właściwej, gdy ostrzeżenie nie odniesie skutku. Mają one stanowić wyraz determinacji i poparcia społecznego dla żądań. Do tego typu akcji należą m.in. bojkoty i strajki ostrzegawcze.

Właściwymi akcjami protestacyjnymi są przede wszystkim strajki. Ze względu na straty ekonomiczne strajki są ostateczną formą protestu. Każdy strajk winien mieć jednoznacznie określone warunki jego zakończenia. Władze krajowe winny zadbać o pilne przygotowanie poradników i regulaminów negocjacji oraz protestacyjnych. Ponadto władze wszystkich szczebli winny opracować zalecenia organizacyjne i instrukcje określające krótko- i długoterminowe formy działalności Związku w sytuacji takich zagrożeń, jak stan wyjątkowy lub interwencja zewnętrzna.

4. Decyzje o podjęciu negocjacji i akcji protestacyjnych, o zakresie i poziomie żądań oraz o warunkach końcowego porozumienia muszą być oparte na rzetelnym rozpoznaniu opinii zainteresowanych członków. W trakcie negocjacji i protestów niezbędne jest także stałe prowadzenie konsultacji z członkami, w trosce o to, aby decyzje podejmowane przez zespoły negocjacyjne lub władze Związku były zgodne ze stanowiskiem i nastrojami członków. Obowiązkiem władz Związku jest wszechstronne informowanie członków o stanowiskach obu stron i skutkach kolejnych faz protestu lub negocjacji.

Działalność informacyjna i propagandowa winna być, w szczególności w okresach napięć, adresowana nie tylko do członków Związku, ale także do całego społeczeństwa. Kierując się interesem społecznym, Związek powinien dbać o powszechne zrozumienie i akceptację celów, o które walczy.

5. Wszystkich członków Związku łączą podstawowe cele. Wspólnota celów jest najlepszą gwarancją zgodnego współżycia członków i współdziałania instancji Związku. Jeśli jednak spory lub konflikty wystąpią – powinno się je rozwiązywać na drodze porozumienia i pojednania. W dobrze pojętym interesie Związku i wszystkich jego członków leży unikanie rozstrzygnięć administracyjnych czy też dyscyplinarnych.

Teza 36 – Kontrola i krytyka instancji związkowych to prawo i obowiązek każdego członka „Solidarności”.

Działalność wszystkich władz Związku podlega kontroli. Warunkiem tego jest jawność wszystkich działań podejmowanych przez władze. Uchwały władz związkowych i sprawozdania komisji rewizyjnych muszą być publikowane i szybko docierać do wszystkich zainteresowanych.

Wszyscy członkowie Związku mają pełną swobodę w krytykowaniu władz Związku. Z prawa tego korzystają na zebraniach i w prasie. Krytykowanym przysługuje prawo repliki.

Członkowie i ciała przedstawicielskie kontrolują działalność władz związkowych przez instytucje interpelacji, wotum nieufności i wotum zaufania. Na interpretację należy odpowiedzieć w przewidzianym czasie. Jeśli zdaniem interpelującego odpowiedź jest niewystarczająca, może on postawić wniosek o wotum nieufności. W wypadku uchwalenia wotum nieufności członek władz lub organ władzy składa rezygnację. Organ przedstawicielski może rezygnacji nie przyjąć, określając jednocześnie czas i sposób załatwienia sprawy, która stała się przyczyną wotum nieufności. Ciała przedstawicielskie mogą także powoływać specjalne komisje w celu wyjaśnienia spraw budzących spory.

Kontrolę działań władz związkowych prowadzą także, zgodnie ze Statutem, komisje rewizyjne. Czynności polegają na zbieraniu informacji, wskazywaniu nieprawidłowości działań i sposobów ich naprawy oraz przygotowywaniu opinii dla ciał przedstawicielskich.

VIII. NOWE POROZUMIENIE SPOŁECZNE

Teza 37 – „Solidarność” domaga się nowego porozumienia społecznego.

NSZZ „Solidarność” jest gwarantem Porozumień Społecznych z 1980 roku i domaga się konsekwentnej ich realizacji. Nie ma innej drogi ocalenia kraju niż realizacja konstytucyjnej zasady suwerenności narodu.

Związek nasz określa swój program w chwili, gdy krajowi grozi katastrofa. Nie można przyzwyczajać się do życia w kryzysie, z kryzysu musimy wyjść.

Porozumienie antykryzysowe

Porozumienie antykryzysowe musi zapewnić społeczeństwu przetrwanie zbliżających się ciężkich zimowych miesięcy. Musi wskazać kierunki wyjścia z kryzysu. Musi być pierwszym sprawdzianem współdziałania władzy i społeczeństwa.

Porozumienie w sprawie reformy gospodarczej

Porozumienie w sprawie reformy gospodarczej wymaga współdziałania władzy i społeczeństwa na rzecz radykalnej zmiany dotychczasowego porządku gospodarczego. Reforma zagwarantować powinna zarządzanie zakładami pracy przez załogi w systemie gospodarczym kojarzącym prawa rynku z uspołecznionym planowaniem.

Setki podpisanych przez rząd porozumień pozostały na papierze. Przyrzeczenia złożone ludziom pracy przez władze muszą zostać zrealizowane.

Porozumienie dla samorządnej Rzeczpospolitej

Porozumienie w sprawie samorządnej Rzeczpospolitej musi wyznaczać kierunki i sposoby demokratyzacji instytucji życia publicznego: Sejmu, władz politycznych, terytorialnych, gospodarczych, sądownictwa, oświaty itp. Realizacja tego porozumienia ustali właściwe stosunki między obywatelami a państwem.

Droga ku samorządnej Rzeczpospolitej jest jedyną drogą, by Polska, silna wewnętrznie, stała się wiarygodna jako równorzędny partner dla innych narodów.

Związek traktuje nowe porozumienie społeczne jako całość nierozłączną, wzajemnie powiązaną.

Program działań NSZZ „Solidarność” jest przede wszystkim zobowiązaniem, jakie Związek podejmuje wobec kraju. Liczymy na to, że uzyska on akceptację społeczeństwa, żadne interesy jednostkowe czy grupowe nie mogą być stawiane wyżej niż interes kraju. Nie uważamy, że mamy monopol naprawdę. Jesteśmy gotowi w dialogu – uczciwym i lojalnym – rozmawiać z władzami, szukać właściwych decyzji, które najlepiej służyłyby krajowi i realizowałyby interesy pracownicze i obywatelskie ludzi pracy.

Niech to będzie porozumienie wokół tego, co narodowe, demokratyczne i ludzkie. Wokół tego, co nie powinno nas dzielić.

NSZZ „Solidarność” jest gwarantem Porozumień społecznych z 1980 roku i domaga się konsekwentnej ich realizacji. Nie ma innej drogi ocalenia kraju niż realizacja konstytucyjnej zasady suwerenności narodu.

Zjazd Delegatów

Gdańsk, dnia 7 października 1981 r.

ANEKS

DO UCHWAŁY PROGRAMOWEJ I KRAJOWEGO ZJAZDU DELEGATÓW NIEZALEŻNEGO SAMORZĄDNEGO ZWIĄZKU ZAWODOWEGO

„SOLIDARNOŚĆ”

MATERIAŁY DYSKUSYJNE DO CZĘŚCI II PROGRAMU

„ZWIĄZEK WOBEC KRYZYSU I REFORMY GOSPODARCZEJ”

W celu dalszej pracy nad stanowiskiem Związku w sprawach gospodarczych załącza się aneks, który stanowić powinien przedmiot dyskusji wewnątrz związku nad ostatecznym ustaleniem przez Komisję Krajową stanowiska w sprawie polityki gospodarczej.

Propozycja nr 3 pod nazwą: WARIANT REALISTYCZNY

1. Gospodarka polska znalazła się na krawędzi katastrofy. Szybko postępuje spadek produkcji. Z braku energii surowców i części zamiennych stoją bezczynnie fabryki. Rozpada się rynek wewnętrzny. Brakuje najbardziej podstawowych towarów. Zakupy są udręką. Rozszerza się system kartkowy. Położenie najuboższych warstw ludności ze względu na wysoką i niekontrolowaną inflację jest coraz bardziej dramatyczne. Rozkładowi uległ stary system zarządzania, a w jego miejsce nie wprowadza się nowego. W powojennej historii Europy w żadnym kraju nie nastąpił tak głęboki upadek gospodarki.

2. Źródła obecnego kryzysu tkwią głęboko w systemie ekonomicznym i politycznym oraz w polityce gospodarczej prowadzonej przez władze, które lekceważąc podstawowe interesy narodowe, blokowały wszelkie próby reformy systemu i zmarnotrawiły ogromne pożyczki zagraniczne. Ostry kryzys narastał od połowy lat 70., jednak w ostatnim roku nastąpiło jego gwałtowne przyspieszenie. Władze rozdzierane wewnętrznymi walkami, w ogromnej części niechętne zapoczątkowanym zmianom, a w jeszcze większej złożone z ludzi niekompetentnych i nieudolnych, okazały się niezdolne do wypracowania programu antykryzysowego i jego realizacji we współpracy ze społeczeństwem. Dopiero w ostatnim okresie podjęto próbę sformułowania takiego programu. Posiada on jednak poważne wady i nie zyskał akceptacji społeczeństwa.

3. Związek nasz powstał, gdy kryzys gospodarczy wchodził w fazę kulminacyjną i dlatego podjęta przez nas walka o zminimalizowanie społecznych kosztów kryzysu przynieść mogła tylko częściowe efekty. Walkę tę musimy w przyszłości prowadzić aktywniej i w sposób bardziej przemyślany.

Działania naszego Związku muszą być nacelowane przede wszystkim na niedopuszczenie do całkowitego załamania się gospodarki i maksymalną ochronę społeczeństwa przed skutkami kryzysu, ale równolegle z tym musimy nieustępliwie i wytrwale walczyć o zasadnicze reformy systemu ekonomicznego i politycznego. Historia dowiodła ponad wszelką wątpliwość, że jeżeli istniejący system nie zostanie zreformowany, to będzie trwał i zasadnicze przezwyciężenie kryzysu nie będzie możliwe.

Z walki o reformę systemu Związek nasz zrezygnować nie może i nie rezygnuje. Z naciskiem podkreślić jednak chcemy, że nie występujemy przeciw socjalistycznym zasadom ustrojowym, lecz przeciw tym elementom systemu, które są ich zaprzeczeniem.

4. Deklarując wzmożoną walkę z kryzysem gospodarczym, uważamy jednocześnie za swój obowiązek otwarcie stwierdzić, że nie ma żadnego cudownego leku, który mógłby szybko uzdrowić naszą gospodarkę. Społeczeństwo dźwiga już na barkach brzemię kryzysu i przez pewien czas ciężar ten będzie jeszcze wzrastał. Dążyć jednak będziemy do tego, by wychodzenie z kryzysu trwało jak najkrócej.

5. Sprawą podstawową jest dziś zahamowanie spadku produkcji. Do tego celu potrzebne są przede wszystkim zwiększone środki na import surowców, materiałów i części zamiennych. Ich uzyskanie zależy w ogromnym stopniu od postawy naszych partnerów handlowych ze wschodu i z zachodu. Nie wolno nam jednak biernie czekać, musimy zrobić wszystko, co możliwe, by uzyskać maksymalną produkcję w oparciu o te zasoby, którymi kraj dysponuje. Konieczne jest właściwe rozdysponowanie. Wzywamy w związku z tym rząd do:

– zasadniczego zwiększenia udziału gospodarki chłopskiej w przydziałach środków produkcji, a szczególnie nawozów, środków ochrony roślin, pasz, pozwoli to na zwiększenie produkcji żywności, gdyż gospodarka chłopska jest efektywniejsza od gospodarki uspołecznionej,

– bezwzględnego ograniczenia do niezbędnego minimum produkcyjnych nakładów inwestycyjnych i skierowanie zaoszczędzonych w ten sposób materiałów do przetwarzania w istniejących już zakładach,

– energicznego działania na rzecz zagospodarowania zbędnych zapasów (a szczególnie maszyn i urządzeń przeznaczonych dla inwestycji, które zostały zatrzymane) poprzez ułatwienie ich sprzedaży za granicą i odsprzedaż prywatnym zakładom produkcyjnym w kraju.

6. Zdając sobie sprawę ze szczególnego znaczenia dla kraju sprawy zwiększenia wydobycia węgla i innych surowców, Zjazd zwraca się do rządu o zapewnienie, na zasadach absolutnego priorytetu, niezbędnego zaopatrzenia technicznego kopalń oraz tworzenie warunków dla wzrostu wydobycia w przyszłości. Zjazd oświadcza, że konieczne jest, mimo bardzo trudnej sytuacji w wielu rejonach kraju, zagwarantowanie przez okres jednego roku obfitego zaopatrzenia rejonów górniczych w żywność i środki higieny. Ustanawiane powinny być również zachęty dla oszczędzania węgla, przede wszystkim w przedsiębiorstwach, ale również w gospodarstwach domowych. Zjazd zobowiązuje władze Związku do opracowania, wspólnie z przedstawicielami górników, związkowego programu wzrostu wydobycia węgla.

7. Ze względu na ostry niedobór surowców i energii istnieje konieczność wyłączenia w najbliższych miesiącach z ruchu szeregu zakładów. Powinny decydować o tym kryteria efektywności ekonomicznej. Związek rozumiejąc to, będzie jednak bronić bezwzględnie praw do pracy załóg zatrzymywanych przedsiębiorstw na innych stanowiskach, po okresie płatnego przeszkolenia.

8. Globalny czas pracy nie ma obecnie decydującego znaczenia dla wielkości produkcji. Zjazd rozumiejąc wymogi kryzysowej sytuacji, zaleca władzom Związku powstrzymanie się od żądania wprowadzenia w 1982 roku zwiększonej ilości wolnych sobót. Od woli załóg powinno zależeć podjęcie dodatkowej pracy w wolne soboty, o ile są po temu możliwości techniczne i organizacyjne. Zajmując takie stanowisko, nawiązujemy do słów księdza Prymasa, który inaugurując nasz Zjazd, przypomniał, że „Ojczyzna wymaga służby”.

9. Związek pokłada wielkie nadzieje w inicjatywach samorządów i komisji zakładowych na rzecz usprawnienia produkcji i oszczędności materiałów. Zjazd zobowiązuje władze Związku do udzielania samorządom niezbędnej pomocy organizacyjnej.

10. Głównym kierunkiem działania musi być rozszerzanie produkcji, ale zdajemy sobie sprawę, że nawet w przypadku sprzyjającego rozwoju sytuacji gospodarczej nie będzie możliwe przywrócenie równowagi rynkowej wyłącznie poprzez zwiększenie podaży towarów. Nieuchronne jest zmniejszenie popytu rynkowego. Może się to stać albo w drodze wprowadzenia powszechnego systemu kartkowego, albo przez ograniczenie pieniężnych zasobów ludności. Obydwie drogi pociągają za sobą wysokie koszty społeczne.

Związek nasz odrzuca zarówno totalny system kartkowy, jak i projekty wielkich jednorazowych podwyżek cen. Powszechny system kartkowy prowadzi do marnotrawstwa, rodzi sztuczne braki, prowadzi do rozrostu biurokracji i czarnego rynku, likwiduje motywacyjną funkcję płac i nie gwarantuje ochrony realnych dochodów ludności. Natomiast bardzo wysoka, jednorazowa podwyżka cen nie jest akceptowana przez społeczeństwo i prowadzić może do konfliktu o nieobliczalnych następstwach. Związek nasz opowiada się zdecydowanie za stopniowym przywracaniem równowagi rynkowej przy zachowaniu w okresie przejściowym kartek na niektóre towary i bezwzględnej ochronie dochodów najsłabszych grup ludności.

11. Obecnie najważniejsze jest niedopuszczanie do całkowitego rozkładu rynku. Zjazd uważa jednak, że posunięcia ograniczające dochody ludności powinny być zminimalizowane. Związek uważa, że w zakresie podstawowych towarów i usług konieczne jest – ze względu na stymulowanie wszelkimi środkami oszczędności – podwyższenie cen energii elektrycznej i gazu. Podwyżka ta powinna być w wysokim stopniu zrekompensowana.

Zjazd poleca jednocześnie władzom Związku przeprowadzenie akceptacji podwyżek cen żywności, pod warunkiem że rząd zagwarantuje po podwyżce cen zniesienie kartek i pełne zaopatrzenie. Podwyżki cen żywności muszą być rekompensowane w pełni lub prawie w pełni.

12. Podwyżki cen podstawowych towarów nie mogą prowadzić do istotnego ograniczenia zasobów pieniężnych ludności. Podwyżkami drenażowymi bez rekompensat lub za niskimi rekompensatami mogą być objęte wyłącznie artykuły nie pierwszej potrzeby. Zajazd proponuje w związku z tym, że najmniejsze koszty społeczne pociągnie za sobą:

– podniesienie cen alkoholu do poziomu ceny równowagi bez rekompensat, ale z gwarancją zwiększenia pomocy materialnej dla rodzin alkoholików,

– podniesienie ceny benzyny i ustanowienia kartek na 60–70% zużycia, pozostała ilość benzyny powinna być sprzedawana po cenach równowagi – wzrost cen benzyny nie byłby rekompensowany,

– wprowadzenie na okres jednego roku cen równowagi na dobra luksusowe i półluksusowe (np. samochody, telewizory kolorowe, zamrażarki itp.): oznaczałoby to konieczność przesunięcia o 1 rok terminów realizacji przedpłat.

13. Ze względu na wymogi sprawiedliwości społecznej, jak również ze względu na równowagę rynkową Zjazd opowiada się również za ustanowieniem podatku progresywnego, naliczanego od dochodu na członka rodziny w przypadku, gdy przekracza on średnią płacę, oraz podatku od dóbr luksusowych. Obejmowałby on dobra dotychczas nieco obciążone; domy rekreacyjne, dodatkową powierzchnię mieszkaniową niezależnie od formy własności i luksusowe samochody. Podatki te powinny być stosowane powszechnie, a ewentualne wyjątki muszą być podawane do wiadomości opinii publicznej.

14. Konieczne jest niezwłoczne podwyższenie oprocentowania wkładów pieniężnych w PKO dla zachęcenia obywateli do oszczędzania. Jest to szczególnie ważne w obecnej sytuacji rynkowej.

15. Proponując członkom naszego Związku przyjęcie pewnych ofiar, wychodzimy z założenia, że w obecnych warunkach tylko powszechnym zrywem, ofiarnością i solidarnością możemy sobie zapewnić lepszą przyszłość. Nie możemy liczyć na to, że nasz wysiłek zostanie wystarczająco materialnie wynagrodzony. Odwołujemy się zatem do bodźców moralnych, do naszej świadomości narodowej.

Jednocześnie jesteśmy przekonani, że proponowane ofiary będą mniejsze i rozdzielone sprawiedliwiej od tych, które ponosimy obecnie, stojąc w nieludzkich kolejkach.

Nie akceptujemy podwyżek tak wysokich jak te, które zapowiada władza, ustalając w dodatku zaniżone rekompensaty. Cenę reformy musimy zapłacić, bronić jednak będziemy przed jej kosztami tych, którym żyć najtrudniej. Dlatego nie zrezygnujemy z wprowadzenia dodatku drożyźnianego do płac, z zasady uzgodnienia rekompensat ani z żądań rozszerzenia urlopów macierzyńskich i dalszej podwyżki zasiłków rodzinnych oraz uznania minimum socjalnego za wytyczną podwyższenia płac najniższych.

16. Związek rozwinie akcję pomocy materialnej swoim członkom i emerytom. Weźmiemy też udział w sprawiedliwym podziale pomocy państwowej. Państwowe służby pomocy społecznej muszą w związku z kryzysem ulec rozbudowie i wzmocnieniu. Domagamy się zasadniczego zwiększenia środków na pomoc społeczną. Powinny one pochodzić z proponowanego podatku wyrównawczego. Nie wyrazimy natomiast zgody na żądane odradzające się stale systemy przywilejów, związanych z zajmowanymi stanowiskami.

17. Ciężar wyprowadzenia kraju z kryzysu spoczywa na nas. Dźwigniami tego dzieła muszą być polska praca i organizacja, pomysłowość i inicjatywa, upór i cierpliwość. Nie powinniśmy się jednak wyrzekać skutecznej i możliwej pomocy z zewnątrz. Tym bardziej gdy sami zaczniemy porządkować gospodarkę zgodnie z zasadami reformy.

Dlatego zwracamy się do rządu o zbadanie możliwości powrotu naszego kraju do Międzynarodowego Funduszu Walutowego i przedstawienie opinii publicznej warunków, jakie postawi MFW.

18. Wprowadzenie decydującego pakietu reformy gospodarczej musi nastąpić w 1981 roku. Nasza zgoda na bolesne wyrzeczenia zmierzające do przywracania równowagi rynkowej jest ważna tylko pod warunkiem równoczesnego wprowadzenia konsekwencji reformy. Nie zgadzamy się z poglądem, że wpierw musi nastąpić zrównoważenie gospodarki, a później wprowadzenie reformy. Te procesy muszą postępować równolegle.

Realizacja zapowiedzianej reformy cen zaopatrzeniowych i zgoda związku na realizację pierwszego etapu równoważenia rynku wewnętrznego stwarzają dostateczne warunki do tego, by w 1981 roku wprowadzić w znacznej większości przedsiębiorstw zreformowany system ekonomiczno-finansowy. Możliwe i zarazem konieczne jest również natychmiastowe zreformowanie centrum zarządzania gospodarką oraz zagwarantowanie warunków dla uspołecznienia procesu planowania i ustanowienie warunków dla społecznego nadzoru nad centralnymi decyzjami gospodarczymi.

Zjazd pragnie podkreślić z naciskiem, że przedstawione przez nas tezy w sprawach gospodarczych traktujemy integralnie. Nie zgodzimy się na podwyżki cen, nie mając gwarancji, że równocześnie nie zostanie zrealizowany program socjalny lub niepodjęte będzie wprowadzenie reformy. Program doraźny stanowić musi I etap kompleksowej reformy gospodarczej.

Związek nasz jest gotów do podjęcia z rządem rozmów zmierzających do ustalenia programu [zarówno] działań doraźnych, jak i długofalowych zasad polityki gospodarczej i wdrażania reformy. Pragniemy równocześnie przypomnieć, że rozmowy takie zostały kilka miesięcy temu zapoczątkowane, a następnie jednostronnie zawieszone przez stronę rządową. Związek nasz został również pominięty przy opracowaniu korekty planu gospodarczego na rok 1981. Świadczy to, że władze unikają współpracy ze Związkiem również w sprawach gospodarczych.

Zjazd zwraca uwagę rządowi, że nie jest możliwa skuteczna polityka antykryzysowa bez akceptacji społeczeństwa, a szczególnie Związku, liczącego prawie 10 milionów pracowników.

Warunkiem skutecznej walki z kryzysem jest nie tylko opracowanie akceptowanego przez społeczeństwo programu, ale także społeczny nadzór nad jego realizacją. Związek spodziewa się, że w przyszłości kontrolę tę będzie sprawował odrodzony Sejm i rady narodowe, a także samorządy pracownicze.

Jednakże instytucje społecznego nadzoru muszą być ustawione już teraz. Nie tylko bowiem doświadczenia lat 60. i 70., ale i ostatniego roku dowodzą niezbicie, że pozostawienie inicjatywy wyłącznie rządowi i wyłączenie go spod kontroli prowadzi do podejmowania licznych błędnych decyzji, sprzyja nieudolności i partykularnym interesom. Dlatego Związek proponuje utworzenie przy Sejmie Społecznej Rady Gospodarki Narodowej. Do jej kompetencji powinna należeć ocena polityki gospodarczej rządu, ocena sytuacji gospodarczej i gospodarczych aktów prawnych oraz inicjowanie niezbędnych posunięć w tych dziedzinach. Rada powinna mieć prawo przedkładania projektów ustaw.

Społeczna Rada Gospodarki Narodowej powinna działać całkowicie jawnie, a jej członkowie muszą mieć prawo porozumiewania się ze społeczeństwem przy pomocy środków masowej informacji.

Społeczna Rada Gospodarki Narodowej powinna składać się z osób reprezentujących główne siły kraju i przedstawicieli Sejmu. Szczególnie w skład Rady powinni wejść przedstawiciele związków zawodowych, Episkopatu i organizacji społecznych. Rada powinna dysponować niezbędnym aparatem administracyjnym.

Zjazd zwraca się do Sejmu i rządu o akceptację naszej propozycji oraz do Episkopatu i organizacji społecznych o jej poparcie.

Opracował zespół w składzie: Ryszard Bugaj, Zbigniew Janas, Wincenty Kazańczuk, Andrzej Krajewski, Waldemar Kuczyński.

Propozycja nr 1 pod nazwą: WARIANT MOTYWACYJNY

Na wstępie musimy odpowiedzieć na pytania:

1. Jaką reformę popieramy, a jakiej będziemy się przeciwstawiać?

2. Z czym, to znaczy z jaką siłą należy wiązać odwrócenie spadkowej tendencji gospodarczej?

3. Jaką rolę przypisać działaniom doraźnym?

Tymczasem zaprezentowane projekty zawierają następujące wady.

1. Zbyt duży nacisk kładą na działania doraźne, gubiąc z pola widzenia całościową i głęboką reformę gospodarczą, dającą jedyną możliwość konsekwentnego wychodzenia z kryzysu.

2. Poszukuje się w nich nadzwyczajnych sposobów ożywienia gospodarki, nie doceniając tego, że główną siłą powinno być ożywienie przedsiębiorczości ludzi i zespołów i natychmiastowe odblokowanie wszystkich hamulców, które tę przedsiębiorczość ograniczają. Uważamy, że wszystkie możliwości działań doraźnych należy wykorzystać pod warunkiem, że będą one wkomponowane w system reformowania gospodarki i nie będą sprzeczne z logiką reformy.

3. Nie określają kosztów społecznych wynikających z wybranej drogi reformowania gospodarki.

Zadaniem Zjazdu nie powinno być regulowanie wszystkich szczegółowych kwestii związanych z reformą i wychodzeniem z kryzysu, lecz jednoznaczne określenie stanowiska Związku w sprawach podstawowych.

W warunkach dotychczasowego systemu gospodarczego brak było przesłanek do wyzwolenia społecznej energii. Ilość i jakość wykonywanej pracy stanowiła tylko część potencjalnych możliwości. Co więcej, nawet tak ograniczone efekty były marnotrawione przez często niekompetentne i nieuczciwe kierownictwo. Wynikało to ze stosowania doktrynalnego, sztucznego systemu zarządzania, a w tym negatywnej polityki kadrowej. Nie działały motywacje skłaniające ludzi do lepszej i wydajniejszej pracy, do przejawiania inicjatywy i przedsiębiorczości, co pogłębiało blokowanie rezerw i zasobów

materialnych gospodarki. Pracowitość, inicjatywa i przedsiębiorczość, nie mogąc znaleźć zastosowania w ramach normalnej pracy zawodowej, znajdowały ujście gdzie indziej, tworząc drugi niezależny i często nielegalny system funkcjonowania gospodarki. System ten dodatkowo osłabiał działanie systemu podstawowego.

Celem reformy jest przywrócenie normalnych zasad funkcjonowania gospodarki i tym samym stworzenie warunków do pełnego wyzwolenia pracowitości i przedsiębiorczości obywateli, zespołów i całego społeczeństwa.

Chodzi o to, aby:

– opłacało się dobrze pracować, przejawiać inicjatywę i przedsiębiorczość,

– można było określić, co się opłaca robić, a czego się nie opłaca,

– ludzie mogli rzeczywiście decydować o sprawach gospodarczych, o warunkach pracy i bytu,

– władze nie blokowały, lecz wspierały swymi działaniami wszystkie przejawy przedsiębiorczości zgodnie z interesem ogólnospołecznym,

– główne miejsce pracy było zasadniczym źródłem zaspokajania potrzeb materialnych i aspiracji zawodowych.

Stworzenie, poprzez reformę gospodarczą, systemu zarządzania, który spełni te warunki, jest głównym kierunkiem działania Związku, bo od tego zależy bezpośrednio nie tylko wyjście z kryzysu, ale również stworzenie takiej perspektywy pracy i życia, którą Związek nasz może zaakceptować. Kryzys, który przeżywamy, jest możliwy do przezwyciężenia właśnie dlatego, że realizując reformę kompleksową i głęboką, możemy uruchomić te wszystkie rezerwy pracowitości i przedsiębiorczości, tkwiące w społeczeństwie oraz zasoby materialne, które dotychczas były niewykorzystane.

System zarządzania, zgodny z naszymi oczekiwaniami, wymaga zreformowania dotychczasowych struktur w następujących zasadniczych kierunkach:

1) demokratyzacji zarządzania,

2) ekonomizacji funkcjonowania gospodarki,

3) aktywizacji ludzi przez silne motywacje płacowe,

4) decentralizacji decyzji i struktur.

Demokratyzacja zarządzania oznaczać musi w szczególności:

– zapewnienie rzeczywistego wpływu społeczeństwa na decyzje podejmowane przez władze. Wymaga to przywrócenia właściwych relacji między Sejmem a Rządem, zapewnienia reprezentatywności Sejmu, zapewnienia tego, by podstawowe decyzje gospodarcze, jak akty prawne regulujące działalność gospodarczą, kluczowe plany społeczno-gospodarcze tak w części zadaniowej, jak i parametrycznej były kreowane wyłącznie jako ustawy sejmowe,

– instytucjonalne włączenie związków zawodowych do konsultowania i nadzoru wszystkich spraw związanych z życiem gospodarczym kraju.

Na szczeblu rad narodowych demokratyzacja systemu oznaczać musi zapewnienie ich reprezentatywności i stworzenie warunków do tego, by były one rzeczywistym i samorządnym gospodarzem na obszarze swego działania. W tym celu powinny mieć ustawowo zapewnione kompetencje i środki dla pełnienia funkcji gospodarza terenu. W przedsiębiorstwach konieczne jest uzyskanie sytuacji, w której rzeczywistą władzą jest samorząd, a dyrektor przez niego powoływany jest jego pełnomocnikiem wyposażonym w kompetencje do bieżącego sterowania przedsiębiorstwem zgodnie ze strategią określoną przez samorząd.

Ekonomizacja gospodarki oznacza konsekwentne wykorzystywanie w systemie zarządzania praw ekonomicznych. Należy przyjąć realne podstawy dla kształtowania wielkości odpowiadających takim kategoriom ekonomicznym, jak: ceny, podatki, kredyty, kursy walutowe, należy przywrócić treść ekonomiczną takim kategoriom, jak koszt i zysk. Kształtowanie cen w zasadzie powinno odbywać się pod wpływem działania mechanizmu rynkowego, z pozostawieniem, wyłącznie w pierwszym okresie funkcjonowania, zreformowanego systemu, niezbędnych uprawnień Rządu w zakresie kształtowania cen podstawowych i deficytowych surowców, paliw i energii oraz artykułów pierwszej potrzeby. Państwo i związki powinny dysponować skutecznymi środkami kontroli prawidłowości polityki cen przedsiębiorstw. Podatki, kredyty, kursy walutowe i zasady podziału zysku powinny być zasadniczym narzędziem oddziaływania Rządu na zachowywanie się podmiotów gospodarczych. Należy zrezygnować ze stosowania przez Rząd wszelkiego rodzaju nakazów administracyjnych. Państwo reguluje działalność przedsiębiorstw poprzez instrumenty ekonomiczne oraz wykonując funkcję prawotwórczą. Działania te powinny stworzyć obiektywne warunki do reaktywowania rachunku ekonomicznego, a tym samym zracjonalizowanie decyzji podejmowanych na wszystkich szczeblach.

Ożywienie całej gospodarki wymaga zasadniczego poniesienia systemu motywacyjnego, tzn.:

– w dyspozycji przedsiębiorstw pozostawać muszą środki wystarczające na prowadzenie reprodukcji rozszerzonej,

– część zysku pozostająca w przedsiębiorstwie, a przeznaczona do podziału wśród załogi, musi być dostatecznie duża, by mogła stanowić skuteczną zachętę do lepszej, wydajniejszej pracy,

– należy stanowczo przeciwdziałać egalitarystycznym tendencjom w zakresie polityki płac, równocześnie kontrolując, by istniała pełna zgodność między rzeczywistym wkładem pracy a wysokością wynagrodzenia. W porozumieniu ze związkami zawodowymi, w drodze ustawy sejmowej należy określić uzasadnioną społecznie rozpiętość dochodów, mając na uwadze to, aby nie osłabić siły motywacyjnej, a równocześnie chronić najniższe płace. Niezbędne jest znalezienie rozsądnego kompromisu między taryfikacją a swobodą decyzji przedsiębiorstw w zakresie polityki płac.

W sferze organizacji niezbędne jest:

– zlikwidowanie zbędnych z punktu widzenia logiki systemu resortów branżowych i zjednoczeń,

– dokonanie zasadniczych zmian w zakresie funkcji centralnych organów gospodarczych oraz dokonanie redukcji i wymiany kadry ze względu na to, że znaczna część tej kadry nie posiada odpowiednich kwalifikacji do pełnienia nowych zadań, oraz dlatego że znaczna część jest przeciwna zachodzącym zmianom,

– przyjęcie zasady swobodnego kształtowania przez przedsiębiorstwa ich wewnętrznych i zewnętrznych układów organizacyjnych. Dopuszczając istnienie zrzeszeń, nie wolno jednak pozwolić na stosowanie wobec nich lub wewnątrz ich administracyjnego systemu zarządzania.

Realizacja przedstawionych wyżej zamierzeń wymaga całkowitej przebudowy ustawodawstwa gospodarczego. Do przygotowania reformy brakuje ustaw regulujących kompleksowo podstawowe problemy funkcjonowania gospodarki. Działalność Związku powinna polegać na tym, by przygotowane przez Rząd dalsze akty normatywne i inne decyzje związane z reformą były zgodne z zarysowanym wyżej stanowiskiem w sprawach reformy. Wymaga to stworzenia odpowiedniego zaplecza naukowego Związku i skorelowania jego działalności z terminarzem prac rządowych nad przygotowaniem reformy w taki sposób, by stanowisko Związku mogło być przygotowane z odpowiednim wyprzedzeniem. Sprawa ta ma podstawowe znaczenie w świetle dotychczasowych doświadczeń. Niezbędne jest również nakierowanie związkowego zaplecza badawczego na potrzebę opiniowania szczegółowych norm prawnych i polityki ekonomicznej Rządu w okresie wdrażania reformy. Związek uznając za główny kierunek działań popieranie kompleksowej i głębokiej reformy, uznaje jednocześnie za konieczne popieranie i popularyzowanie wszelkich inicjatyw i działań doraźnych, niesprzecznych z logiką reformy, a skierowanych na złagodzenie trudnej sytuacji społeczeństwa, zwłaszcza ludzi szczególnie narażonych na skutki działania kryzysu.

Delegaci Regionu

Dolny Śląsk

Opracował: OPSZ Dolny Śląsk:

Stanisław Kiełczewski, Antoni Gorazd, Leon Kieres, Michał Lewiński

Propozycja nr 2 pod nazwą:

OCENA RZĄDOWEGO PROGRAMU WYJŚCIA Z KRYZYSU

1. Dopiero w obliczu ujawniającej się katastrofy gospodarczej kraju i protestów społeczeństwa Rząd ogłosił program przezwyciężenia kryzysu i stabilizacji gospodarki. Nasz Związek musi wyraźnie się ustosunkować do tego programu, gdyż zawiera on zapowiedź działań, które miałyby decydować o materialnym bycie ludzi pracy w ciągu wielu lat, od czasu zależy również praktyczna możliwość polityki społecznej, o którą walczy Związek.

2. Z programu rządowego wynika, że przedkryzysowy poziom dochodu do podziału na 1 mieszkańca nie zostanie osiągnięty przed 1990 rokiem. W przemyśle znajdzie to wyraz w niskim poziomie produkcji na skutek niewykorzystania ogromnej części majątku produkcyjnego i zatrudnienia, podczas gdy inwestycje produkcyjne miałyby być utrzymane na niepotrzebnie w tych warunkach wysokim poziomie. W rolnictwie miałaby zostać utrzymana obecna, uprzywilejowana pozycja PGR przy dalszej, faktycznej dyskryminacji rolnictwa chłopskiego. Zaspokojenie potrzeb żywnościowych ludności nie nastąpi, według programu, przed rokiem 1986, budownictwo mieszkaniowe ma być drastycznie zmniejszone, zadłużenie wobec zagranicy będzie wzrastać, ponieważ gospodarka nie będzie zdolna do spłaty procentów od zaciągniętych pożyczek.

Program rządowy nie sięga do rezerw inicjatywy gospodarczej przy zmianie cen i w sumie nie zabezpiecza faktycznie przed spadkiem produkcji w latach następnych.

3. W rezultacie rządowy program przezwyciężenia kryzysu doprowadziłby do długotrwałego spadku stopy życiowej i – jak to widać już obecnie – jest realizowany metodami gospodarki typu wojennego przez tzw. Sztab Antykryzysowy z utrzymaniem i rozszerzaniem centralnego rozdzielnictwa. Utrudni to lub nawet uniemożliwi pomyślną realizację reformy gospodarczej, a zatem nie zapewni szybkiego wyjścia z kryzysu i nie spełni oczekiwań społecznych odnośnie dalszego, racjonalnego rozwoju.

4. Wychodząc z powyższej oceny, Związek nasz uważa za konieczne przedstawienie społeczeństwu alternatywnego programu wyjścia z kryzysu, który byłby efektywny ekonomicznie i społecznie.

Program alternatywny – konwersja gospodarki

1. Podstawowym celem programu alternatywnego jest uzyskanie szybkiego wzrostu produkcji materialnej w oparciu o istniejący majątek produkcyjny i zatrudnienie, aby przez to umożliwić szybkie zahamowanie spadku, a następnie podniesienie stopy życiowej ludzi pracy i całego społeczeństwa. Aby ten cel osiągnąć, trzeba nadać gospodarce silny pierwszy impuls, który ją wyprowadzi z obecnej spirali spadkowej na spiralę wzrostu. Ten pierwszy impuls musi pochodzić głównie z istniejących już naszych własnych zasobów, dzięki odmiennemu niż dotąd rozdysponowaniu posiadanych czynników produkcji w toku głębokiego przestawienia gospodarki, to jest jej radykalnej konwersji.

Główne obszary tej konwersji powinny być następujące.

2. W sytuacji, gdy ponad 20% majątku produkcyjnego o wartości około 1 000 mld zł jest niewykorzystane, należy zmniejszyć radykalnie inwestycje produkcyjne, zaś zaopatrzenie materiałowe oraz potencjał techniczny zwolniony z tych inwestycji przerzucić na zaopatrzenie produkcji przemysłowej albo bezpośrednio, albo za pośrednictwem handlu zagranicznego. Dzięki temu rozszerzy się najwęższe gardło w przemyśle, jakim jest zaopatrzenie, zwiększy się poważnie produkcja przemysłowa, wzrośnie eksport, a w konsekwencji import, wzrośnie też podaż na rynku, co przyczyni się do odbudowy więzi ekonomicznej miasta ze wsią i zwiększy towarowe pokrycie dochodów ludności. Bez radykalnej i szybkiej poprawy zaopatrzenia przemysłu niemożliwa jest pomyślna realizacja reformy.

3. Należy wykorzystać nadwyżki zatrudnienia uzyskane w wyniku radykalnej konwersji inwestycji dla szybkiego wzrostu zatrudnienia w górnictwie węglowym celem niezwłocznego uzyskania zwiększenia wydobycia węgla bez przedłużenia czasu pracy górników.

4. Należy dokonać przesunięcia części czynników produkcji, głównie nawozów sztucznych i pasz z rolnictwa uspołecznionego do rolnictwa indywidualnego, jako o wiele bardziej efektywnego – w przybliżeniu proporcjonalnie do powierzchni użytkowanej. Należy także przesunąć część gruntów źle zagospodarowanych w sektorze uspołecznionym, sprzedając chłopom w tym trybie około 1 mln hektarów. Należy zmienić strukturę importu rolnego na korzyść importu środków ochrony roślin i pasz wysokobiałkowych kosztem importu zbóż.

W przemyśle należy zmienić strukturę produkcji maszyn rolniczych na korzyść maszyn, sprzętu i części zamiennych potrzebnych w rolnictwie indywidualnym. Na wsi należy odbudować małe zakłady przetwórstwa rolnego. Działania te pozwolą na szybki wzrost produkcji żywności i zabezpieczą nas trwale przed klęską głodu.

5. Należy dokonać przesunięcia między sektorem państwowym a pozarolniczym sektorem prywatnym, obejmującym produkcję i usługi, drogą sprzedaży lub dzierżawy nieczynnych środków trwałych i obrotowych. Trzeba w tym celu zaktywizować kapitały prywatne, dając im szanse trwałej i społecznie pożytecznej działalności gospodarczej, i dążyć do tego, by pozarolniczy sektor prywatny mógł zatrudnić dodatkowo 1 mln ludzi w przemyśle, budownictwie i usługach.

W samym przemyśle państwowym należy przesunąć w ramach reformy gospodarczej znaczną część nieefektywnej produkcji z dużych do małych zakładów, które będą ją wykonywać taniej i operatywniej.

6. Należy uzyskać poważną poprawę efektów naszej wymiany z zagranicą. W tym celu trzeba poddać rewizji nasze umowy handlowe z kontrahentami zagranicznymi pod kątem ich rzeczywistej opłacalności i w oparciu o tę analizę wynegocjować lepsze warunki umów. Dla poprawy efektywności w tej dziedzinie konieczne jest także ograniczenie państwowego monopolu handlu zagranicznego przez dopuszczenie poszczególnych przedsiębiorstw do rynków zagranicznych. Należy poddać handel zagraniczny kontroli społecznej z udziałem Związku. Należy dążyć do odroczenia terminów naszych płatności wobec zagranicy i poprawy warunków spłat, co będzie ułatwione przy realizacji programu alternatywnego i w powiązaniu z tym należy rozważyć wejście Polski do Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Należy otoczyć opieką rosnącą grupę emigrantów zarobkowych w celu poprawy ich sytuacji materialnej w krajach zarobkowania i dla włączenia ich dochodów w krajowy obrót gospodarczy.

7. Należy przesunąć przejściowo część czynników produkcji z przemysłu zbrojeniowego na pilne potrzeby rekonwersji gospodarki. Może to być dokonane przez okresową redukcję niektórych pozycji wydatków zbrojeniowych.

8. Powyższe generalne przedstawienie celów i środków gospodarki narodowej zahamuje spadek i spowoduje ponowny szybki wzrost dochodu narodowego i zmianę jego struktury w kierunku zwiększenia udziału tej jego części, która idzie na potrzeby ludności. Umożliwi to następnie ponowny wzrost inwestycji i racjonalny rozwój gospodarki dzięki jej zasadniczej modernizacji, pozwalającej na zmniejszenie kapitało-, surowco- i energochłonności. Operacja konwersji w powiązaniu z reformą, dla której stwarza pomyślne warunki realizacji, skróci okres wychodzenia z kryzysu i pozwoli wyprowadzić kraj z pułapki zadłużenia.

W odróżnieniu od programu rządowego, który powodując głęboką i długotrwałą obniżkę poziomu życiowego ludności i nie dając perspektyw młodemu pokoleniu, grozi wstrząsami społecznymi o nieobliczalnych konsekwencjach – program alternatywny umożliwiłby lepsze zaspokojenie potrzeb społecznych i rozwój w warunkach pokoju społecznego oraz wzmocniłby suwerenność gospodarczą naszego kraju.

Przywrócenie równowagi rynkowej

Pomyślna realizacja alternatywnego programu przezwyciężania kryzysu i reformy gospodarczej wymaga, aby już w najbliższym czasie przywrócić równowagę rynkową. Należy tego dokonać możliwie najmniejszym kosztem społecznym.

Olbrzymia nierównowaga rynkowa jest wynikiem, z jednej strony spadku produkcji, a z drugiej, i to przede wszystkim, nadmiaru pieniądza. Najgroźniejszym skutkiem tej sytuacji jest rozpad rynku, brak podaży żywności, drastycznie ujawniający się w braku pokrycia przydziałów kartkowych oraz w rozkładzie więzi ekonomicznej między wsią i miastem.

W celu przywrócenia równowagi rynkowej proponujemy następujące działania.

1. Należy przejściowo zamrozić nawis inflacyjny przez zmianę pieniędzy do wysokości ustalonej w drodze konsultacji ze społeczeństwem. Pozostałe kwoty powinny być zamrożone w PKO na okres około 3 lat, poza kwotami docelowo wypłacanymi na udokumentowane potrzeby produkcji i obrotu gospodarczego oraz na wydatki losowe. Zamrożone oszczędności będą rewaloryzowane proporcjonalnie do wzrostu cen i po okresie zamrożenia stopniowo zwalniane w ciągu następnych 5 lat.

2. Lukę inflacyjną należy w poważnym stopniu ograniczyć przez wprowadzenie obligatoryjnej pożyczki, mającej charakter progresywnego podatku od dochodu na 1 członka rodziny i obowiązującej dochody powyżej średniej. Pożyczka ta byłaby stosowana w ciągu 3 lat, podlegałaby rewaloryzacji i byłaby zwracana w okresie następnych 5 lat (punkt ten w wariancie II nie jest konieczny).

3. Do czasu pełnej odbudowy równowagi rynkowej należy wprowadzić powiązanie dostaw produktów rolnych do punktów skupu z zagwarantowaniem rolnikom możliwości zakupu rolniczych środków produkcji w określonej relacji wartościowej do dokonanych dostaw. Powiązanie to może uzyskać forma wartościowych bonów towarowych, zapewniających ich posiadaczom zakup środków produkcji w potrzebnym im asortymencie.

4. Pozostałe działania równoważące rynek przedstawiamy w formie dwóch wariantów.

Wariant I

a. Podnieść cenę żywności do poziomu obecnych kosztów jej produkcji i dystrybucji i wypłacić ludności pełną rekompensatę równą obecnym dotacjom budżetowym do żywności. Rekompensatę podzielić równo między wszystkich płaco- i świadczeniobiorców.

Wariant II

a. Część luki inflacyjnej, która nie będzie zlikwidowana przez obowiązkową pożyczkę progresywną od dochodu, należy usunąć przez podniesienie cen żywności do poziomu kosztów produkcji, odblokownie wolnego rynku na mięso, a przy utrzymującym się nadal braku równowagi wprowadzić, poza zaopatrzeniem kartkowym, komercyjną cenę alkoholu i papierosów oraz dopuścić wzrost cen niektórych artykułów przemysłowych.

b. Ustalić pełny koszyk towarów zawierający artykuły żywnościowe, objąć je reglamentacją w dwóch grupach: mięso i masło w dotychczasowej formie kartki ilościowo-asortymentowej na bazie norm, ustalonych przed ich obniżką, a pozostałe towary reglamentować w postaci kartki wartościowej.

b. Należy wprowadzić rekompensatę zwyżki cen, gwarantującą każdemu płaco- i świadczeniobiorcy tzw. minimum kryzysowe.

c. Nadwyżka żywności ponad pełne zagwarantowane pokrycie kartkowe będzie dopuszczana do wolnej sprzedaży.

c. Minimum kryzysowe obejmuje koszyk żywności i pozostałe koszty utrzymania na poziomie standardowym. Wartość minimum kryzysowego będzie okresowo aktualizowana w porozumieniu ze związkami zawodowymi.

d. Wraz z wzajemnym zbliżaniem się cen kartkowych i wolnorynkowych w warunkach równowagi rynkowej w zakresie poszczególnych grup towarowych będą one wycofywane z reglamentacji.

d. Do czasu przeprowadzenia reformy gospodarczej należy zamrozić wszelkie podwyżki płac.

e. Rekompensatę należy wypłacać tym osobom, których dochody spadają poniżej minimum kryzysowego, wyrównując różnicę. Kwota rekompensaty nie może przekraczać pełnego wzrostu kosztów utrzymania.

Instytucjonalne zabezpieczenie programu ekonomicznego Związku

Dla skutecznej realizacji programu rzeczywistych działań antykryzysowych i reformy gospodarczej, zgodnych z oczekiwaniami i interesem społeczeństwa oraz przez nie akceptowanych, Związek powinien podjąć próbę porozumienia się z władzą na gruncie ustalenia zasad współdziałania, dających społeczeństwu minimum gwarancji w postaci kontroli Związku nad pracami w zakresie programu wyjścia z kryzysu, przygotowań do reformy i jej wdrażania, emisji pieniądza, eksportu itp.

Lista naszych postulatów, które po realizacji mogą stanowić płaszczyznę współpracy z Rządem, jest następująca:

1) utworzenie przy radach narodowych IZB Samorządowych, a przy Sejmie Izby Społeczno-Gospodarczej. Alternatywnie należy rozważyć przeprowadzenie wolnych wyborów do rad narodowych i odpowiednie zreformowanie Sejmu, co może uczynić zbędnym powołanie wyżej wymienionych ciał;

2) do czasu powstania tych ciał należy powołać radę gospodarczą złożoną z przedstawicieli ruchu samorządowego i związków zawodowych dla pełnienia funkcji kontrolnych;

3) przyjęcie formy ogólnonarodowego referendum jako procedury rozstrzygania sporów między władzą a związkiem zawodowym, dotyczących istotnych spraw społecznych;

4) umożliwienie związkom zawodowym swobodnego dostępu do środków masowego przekazu;

5) prowadzenie polityki społecznej ściśle konsultowanej i uzgadnianej ze związkami zawodowymi.

Związek traktuje te postulaty jako niezbędny warunek współpracy z Rządem, a ich odrzucenie uzasadni podjęcie przez Związek stosownych działań.

Przedstawiony program ekonomicznego przezwyciężenia kryzysu i reformy gospodarczej stanowi niezbędny warunek pomyślnej realizacji całego programu społecznego Związku, zapisanego w innych tezach.

Stefan Kurowski

Grzegorz Palka

Wacław Adamczak

Zbigniew Karwowski

Gdańsk, październik 1981 r.

DOKUMENTY I TURY ZJAZDU

Rada Ministrów

Warszawa

I Krajowy Zjazd Delegatów żąda od władz państwowych zwiększenia do jednego miliona egzemplarzy nakładu „Tygodnika Solidarność” – na czas trwania Zjazdu.

Przewodniczący

Prezydium Zjazdu

PREZYDIUM ZJAZDU

Przewodniczący Tadeusz Syryjczyk Małopolska

Zastępca Stanisław Kocjan Pomorze Zachodnie

Sekretarz Jerzy Stępień Świetokrzyski

-//- Bolesława Borowska Poznań

-//- Zbigniew Bełz Gorzów

-//- Antoni Pietkiewicz Wielkopolska Południowa

-//- Bronisław Śliwiński Pobrzeże

Członkowie 1) Arkadiusz Paszek Podbeskidzie

-//- 2) Krzysztof Mikołajczyk Bydgoszcz

-//- 3) Lesław Paga Lublin

-//- 4) Antoni Fijałkowski Mazowsze

-//- 5) Jerzy Buzek Śląsko-Dąbrowski

-//- 6) Stanisław Szymkowiak Zielona Góra

-//- 7) Lesław Buczkowski Gdańsk

-//- 8) Benedykt Nowak Elbląg

-//- 9) Jerzy Mielnik Opole

KOMISJA UCHWAŁ I WNIOSKÓW

Przewodniczący Tadeusz Matuszyk Mazowsze

Zastępca Jan Dowgiałło Mazowsze

Członkowie 1) Jerzy Bartmiński Środkowo-Wschodni

-//- 2) Henryk Bąk Mazowsze

-//- 3) Edward Borowski Gorzów

-//- 4) Tadeusz Diem Mazowsze

-//- 5) Mieczysław Gruda Pomorze Zachodnie

-//- 6) Marek Hołuszko Mazowsze

-//- 7) Józef Jangiewicz Małopolska

-//- 8) Tadeusz Kłopotowski Mazowsze

-//- 9) Marian Miąskowski Gdańsk

-//- 10) Krystyna Murat Środkowo-Wschodni

-//- 11) Grzegorz Opala Śląsko-Dąbrowski

-//- 12) Ireneusz Prędki Piotrków

-//- 13) Zdzisław Pająk Bydgoszcz

-//- 14) Danuta Rogińska Jelenia Góra

-//- 15) Ryszard Rusiłowicz Gdańsk

-//- 16) Lubomiła Repczyńska Pobrzeże

-//- 17) Krystyna Sobierajska Dolny Śląsk

-//- 18) Henryk Sienkiewicz Śląsko-Dąbrowski

-//- 19) Henryk Strzyż Dolny Śląsk

-//- 20) Bogusław Szybalski Elbląg

-//- 21) Włodzimierz Wiktor Śląsko-Opolski

-//- 22) Tomasz Wójcik Dolny Śląsk

-//- 23) Błażej Wierzbowski Toruń

-//- 24) Henryk Wujec Mazowsze

-//- 25) Andrzej Zarach Dolny Śląsk

-//- 26) Stefan Zazoniuk Łódź

-//- 27) Danuta Żurkowska Gdańsk

REGULAMIN OBRAD

Rozdział I

Postanowienia wstępne

1. W Krajowym Zjeździe Delegatów, zwołanym zgodnie ze statutem, uczestniczą:

a) delegaci na podstawie mandatu;

b) goście, w tym eksperci i doradcy związkowi, przedstawiciele środków masowego przekazu na podstawie zaproszeń i akredytacji, wydanych przez Biuro Organizacyjne Zjazdu;

c) członkowie NSZZ „Solidarność” na podstawie kart wstępu.

2. Delegat ma prawo do:

a) udziału w dyskusji;

b) zgłaszania kandydatów do władz;

c) zgłaszanie wniosków i propozycji uchwał;

d) czynnego i biernego uczestnictwa w wyborach do władz Związku i Komisji I KZD.

3. Poza wyborami do władz Związku głosowania są jawne. Na wniosek poparty przez co najmniej 1/10 delegatów, prowadzący zebranie zarządza głosowanie tajne.

4. Sposób przeprowadzenia wyborów określa ordynacja wyborcza.

5. Głosowanie jawne odbywa się przez podniesienie mandatu.

6. Prezydium Zjazdu i Komisje Zjazdowe wybierane są spośród delegatów.

7. Zabrania się kolportowania jakichkolwiek materiałów na sali obrad, z wyjątkiem rozprowadzanych przez Biuro Organizacyjne Zjazdu.

Rozdział II

Prezydium Zjazdu

1. Prezydium Zjazdu stanowią: przewodniczący i piętnastu zastępców przewodniczącego.

2. Wybory Prezydium:

a) wybory do Prezydium Zjazdu przeprowadza przedstawiciel Komisji Zjazdowej;

b) każdy region ma prawo zgłosić jednego kandydata do Prezydium Zjazdu;

c) spośród zgłoszonych kandydatów Zjazd wybierze Prezydium Zjazdu;

d) Prezydium ze swego składu typuje kandydatury na przewodniczącego, które poddane zostaną pod głosowanie Zjazdu.

3. Do obowiązków Prezydium należy:

a) zaproponowanie porządku obrad i przeprowadzenie głosowania nad jego przyjęciem;

b) sprawne przeprowadzenie obrad w zgodności z uchwalonym porządkiem obrad i regulaminem;

c) udzielanie głosu w kolejności zgłoszeń;

d) przyjmowanie wniosków formalnych;

e) przeprowadzenie głosowania;

f) podejmowanie decyzji o charakterze porządkowym;

g) za protokół odpowiedzialny jest Sekretarz Zjazdu.

4. Prowadzenie obrad odbywa się w systemie trzyosobowych zespołów, zmieniających się co pewien czas.

5. Prowadzącemu obrady przysługuje prawo do odbierania dyskutantowi głosu po uprzednim zwróceniu uwagi w przypadku, kiedy wystąpienie w rażący sposób zakłóca przyjęty regulamin lub dyskutant narusza normy obyczajowe.

Rozdział III

1. Komisja Mandatowo-Wyborcza liczy 21 osób. W skład Komisji nie mogą wchodzić członkowie kandydujący do władz. Do zadań Komisji należy:

a) przyjęcie sprawozdania Krajowej Komisji Wyborczej;

b) sprawdzenie prawidłowości wydania mandatów delegatom;

c) dokonywanie innych czynności wynikających z ordynacji wyborczej;

d) stwierdzenie prawomocności zebrania;

e) zorganizowanie i przeprowadzenie wyborów do władz krajowych Związku.

2. Komisja Uchwał i Wniosków liczy 29 osób. Do zadań Komisji należy przyjmowanie, opracowywanie i przedkładanie Zjazdowi wniosków i projektów uchwał, poza wnioskami dotyczącymi zmian w statucie i programu Związku. Komisja do pracy może zaprosić ekspertów w celach konsultacyjnych.

3. Komisja Skrutacyjna do Głosowań Jawnych składa się z 5 osób. Zadaniem komisji jest obliczanie głosów we wszystkich jawnych głosowaniach, zarządzonych przez Prezydium Zjazdu, przy pomocy osób podliczających głosy w sektorach.

4. Komisja Skrutacyjna do głosowań tajnych składa się:

wariant I – z 21 osób w przypadku obliczania komputerowego;

wariant II – z 75 osób w przypadku tradycyjnego obliczania głosów.

Zadaniem Komisji jest przeprowadzenie głosowań tajnych określonych regulaminem lub zarządzonych przez Prezydium Zjazdu.

W skład Komisji nie mogą wchodzić kandydujący do władz Związku.

5. Komisja Statutowa składa się z 31 osób. Zadania Komisji:

a) zebranie propozycji zmian w statucie NSZZ „Solidarność”, opracowanie projektu zmian w statucie i przedłożenie go Zjazdowi do uchwalenia;

b) opracowanie i przedłożenie Zjazdowi projektu ordynacji wyborczej zgodnego z przyjętym statutem.

6. Komisja Programowa składa się z Zespołów Problemowych, odpowiadających sekcjom tematycznym dyskusji programowej Zjazdu, poszerzonych następnie o 24 osoby, po dwie z każdego zespołu tematycznego.

Do zadań Komisji należy:

a) przygotowanie i zorganizowanie dyskusji programowej Zjazdu;

b) zbieranie wniosków i propozycji programowych od wszystkich zespołów tematycznych oraz regionów i delegatów;

c) opracowanie projektu dokumentu programowego i przedłożenie go Zjazdowi pod dyskusję i uchwalenie;

d) przygotowanie zleceń wynikających z uchwał I Zjazdu dla pracy organizacji zakładowych, zarządów regionalnych oraz sekcji zawodowych i branżowych.

7. Zjazd może powołać inne komisje dla wykonania zadań, określonych w uchwałach.

8. Komisje wybierają przewodniczącego i zastępcę, a w zależności od potrzeb mogą być dzielone na grupy.

9. Liczby osób w komisjach ustala się przy ich powoływaniu.

Rozdział IV

Ogólne zasady obrad

1. Głosu na Zjeździe udziela wyłącznie prowadzący obrady – według kolejności zgłoszeń.

2. Każdy upoważniony do zabierania głosu ma prawo do jednego wystąpienia w czasie trwania dyskusji w określonej sprawie.

3. Dyskusja powinna być prowadzona wyłącznie na temat zgodny z porządkiem obrad.

4. Wystąpienie nie może przekraczać 5 minut, z wyjątkiem dyskusji programowej w imieniu regionów. Przedłużenie czasu wystąpienia wymaga zgody większości delegatów.

5. Delegatom przysługuje prawo do repliki w wystąpieniu nie dłuższym niż 2 minuty.

6. Zgłoszenia do dyskusji następują w formie pisemnej do Prezydium Zjazdu.

7. Prawo zabierania głosu poza kolejnością przysługuje upoważnionym przedstawicielom poszczególnych komisji zjazdowych w zakresie tematyki prac danej komisji.

8. Delegaci w głosowaniu jawnym mogą ustalić zamknięcie dyskusji przed wyczerpaniem listy dyskutantów. Osoby, które nie zostały dopuszczone do głosu, mogą złożyć pisemne wnioski proponowanej wypowiedzi do protokołu lub do Komisji Uchwał i Wniosków.

9. Wnioski i propozycje zmian do projektu uchwał delegaci składają na piśmie do Komisji Uchwał i Wniosków.

10. Wnioski formalne zgłaszane na piśmie przez delegatów przewodniczący zebrania poddaje pod głosowanie poza kolejnością. Do wniosków formalnych zalicza się wszystkie wypowiedzi, które nie dotyczą spraw będących przedmiotem obrad – a jedynie sposobu obradowania, przebiegu dyskusji, form głosowania itp.

11. Prawo udziału w dyskusji na posiedzeniach plenarnych przysługuje wyłącznie delegatom. W przypadku zaistnienia konieczności uzyskania fachowej opinii w kwestii będącej przedmiotem dyskusji plenarnej, Prezydium może powołać w tym celu grupę ekspertów. Propozycje ekspertów Prezydium przedkłada Zjazdowi.

Rozdział V

Postanowienie końcowe

1. W sprawach nieobjętych niniejszym Regulaminem decyduje KZD.

2. W przypadku rozbieżności zadań co do interpretacji niniejszego Regulaminu, obowiązuje wykładnia ustalona przez przewodniczącego obrad w konsultacji z zastępcami.

3. Przebieg Zjazdu powinien być zapisywany przez etatowych protokolantów, stenograf oraz rejestrowany na taśmach magnetofonowych.

4. Sprawozdanie z przebiegu obrad I Krajowego Zjazdu Delegatów powinno być rozesłane do wszystkich regionów nie później niż 30 dni po zakończeniu Zjazdu.

Zjazd Delegatów

KOMISJA STATUTOWA

1) Stanisław Dorociak – Śląsk Opolski

2) Jan Piątkowski – Nysa

3) Mikołaj Jaroszuk – Środkowo-Wschodni

4) Wacław Zenon – Rzeszów

5) Paweł Szałaj – Rzeszów

6) Józef Doroz – Małopolska

7) Tadeusz Piekarz – Małopolska

8) Andrzej Dudek – Świętokrzyski

9) Edward Imiela – Świętokrzyski

10) Paweł Michalak – Pobrzeże

11) Krzysztof Książek – Łódź

12) Andrzej Słowik – Łódź

13) Jan Grobelny – Leszno

14) Jan Śliwiński – Wielkopolska

15) Stanisław Stachowicz – Rzeszów

16) Józef Lubieniecki – Warmińsko-Mazurski

17) Bogumił Gospodarek – Częstochowa

18) Leonard Madeyski – Wielkopolska Południowa

19) Jerzy Kowalewski – Wielkopolska Południowa

20) Marek Janas – Mazowsze

21) Stanisław Kiczkowski – Mazowsze

22) Piotr Stomma – Mazowsze

23) Janusz Michalak – Wielkopolska

24) Paweł Lipski – Ziemia Łódzka

25) Adam Osika – Małopolska

26) Jerzy Lasocki – Małopolska

27) Krzysztof Dowgiałło – Gdańsk

28) Regina Jung – Gdańsk

29) Lech Kaczyński – Gdańsk

30) Jan Koziatek – Gdańsk

31) Janusz Kornalewski – Toruń

32) Wojciech Soiński – Pomorze Zachodnie

33) Krzysztof Szeglowski – Słupsk

34) Tadeusz Romanowski – Dolny Śląsk

35) Antoni Lenkiewicz – Dolny Śląsk

36) Henryk Jakubiak – Dolny Śląsk

37) Jan Zieliński – Pobrzeże

38) Edward Dzimidowicz – Pobrzeże

39) Zenon Perwenis – Elbląg

40) Piotr Wiekiera – Śląsko-Dąbrowski

41) Wiesław Mirosławski – Śląsko-Dąbrowski

42) Leonard Rypień – Śląsk Opolski

43) Jan Kinowski – Podbeskidzie

44) Szczepan Muszała – Podbeskidzie

45) Jerzy Hilbrycht – Podbeskidzie

46) Mieczysław Barteczko – Podbeskidzie

47) Henryk Juszczyk – Podbeskidzie

48) Jarosław Mszyca – Częstochowa

49) Andrzej Ciepielewski – Częstochowa

50) Włodzimierz Blajerski – Środkowo-Wschodni

51) Anna Romanow – Bydgoszcz

52) Stanisław Krukowski – Mazowsze

53) Maciej Seweryński – Mazowsze

54) Marian Kwieciński – Jelenia Góra

55) Roman Niegosz – Jelenia Góra

56) Andrzej Sokołowski – Środkowo-Wschodni

57) Antoni Czopa – Środkowo-Wschodni

58) Zygmunt Bańda – Zielona Góra

59) Adam Opiel – Gorzów

60) Paweł Michalak – Gorzów

KOMISJA MANDATOWA

1) Danuta Nowakowska – Gdańsk

2) Roman Jarmuszkiewicz – Łódź

3) Andrzej Kwoka – Dolny Śląsk

5) Marek Obuchowicz – Toruń

6) Bolesław Karnas – Dolny Śląsk

7) Ludwik Wojciechowski – Elbląg

8) Jan Polakowski – Mazowsze

9) Roman Jerzy – Mazowsze

10) Henryk Stasiewicz – Mazowsze

11) Zygmunt Chojnacki – Zielona Góra

12) Czesław Łączak – Małopolska

13) Jerzy Labus – Śląsko-Dąbrowski

14) Jerzy Górny – Śląsko-Dąbrowski

15) Zbigniew Dulemba – Małopolska

16) Jan Moska – Dolny Śląsk

17) Romuald Wojtoń – Małopolska

18) Piot Pawłowski – Pobrzeże

20) Marek Biały – Mazowsze

21) Stanisław Karnaś – Rzeszów

Prezydium

Przewodnicząca – Danuta Nowakowska

Zastępcy – Jan Moska

– Jan Karnaś

7/81

PROTOKÓŁ NR 1

Komisji Mandatowo-Wyborczej I Krajowego Zjazdu Delegatów

NSZZ „Solidarność”

Komisja, po sprawdzeniu listy delegatów na I Krajowy Zjazd Delegatów, przedstawionej przez Sekretariat Zjazdu, stwierdza, że uprawnionym do udziału w obradach I KZD jest 896 delegatów.

W dniu 5 września 1981 roku na sesji popołudniowej obecnych jest 814 delegatów, co stanowi 90,9 proc. Ilość ta spełnia wymagania statutowe uprawniające Zjazd do podejmowania uchwał.

Sprawozdania ilości dokonano na podstawie liczenia delegatów na sali obrad.

6 IX 1981 r. Członkowie Komisji

Mandatowo-Wyborczej

Pan

Jan Józef Szczepański

Prezes

Związku Literatów Polskich

Uprzejmie informujemy, że I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” wystosował w dniu dzisiejszym zaproszenie do Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich do wzięcia udziału w drugiej części swoich obrad oraz podpisania – w trosce o dobro kultury narodowej – porozumienia o współpracy między obu Związkami.

Sekretarz Zjazdu Przewodniczący Zjazdu

(–) Jerzy Stępień (–) Tadeusz Syryjczyk

UCHWAŁA

Uczestnicy I Zjazdu NSZZ „Solidarność” wyrażają gorące podziękowanie mieszkańcom Trójmiasta za godną podziwu postawę poparcia i pomocy dla odbywającego się Zjazdu – zwłaszcza w dniu otwarcia obrad i uroczystości w Katedrze Oliwskiej.

ZJAZD DELEGATÓW

UCHWAŁA

W hołdzie dla powagi i ofiary tych, którzy dla Polski wolnej i sprawiedliwej oddali swe życie na gdańskim Wybrzeżu, delegaci I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” postanawiają złożyć wieńce na pomnikach w Gdańsku, Gdyni i Westerplatte.

ZJAZD DELEGATÓW

NIEPODLEGŁOŚĆ PRACY

Kazanie wygłoszone na Mszy Świętej w dniu 6.09.1981 r. przez ks. Józefa Tischnera, Kraków – Papieski Wydział Teologiczny.

Czegoś podobnego jeszcze u nas nie było, na czym polega wyjątkowość dzisiejszego spotkania. Nie jest łatwo na to pytanie odpowiedzieć. Wszyscy to czujemy: jest historyczne miejsce, jest historyczna rocznica, jest jakieś budowanie, jest Polska. Ale co w tym wyjątkowego. Wydaje mi się, że dotknę sedna sprawy, gdy powiem: po raz pierwszy w naszej historii podjęliśmy na taką skalę pracy nad pracą. Tak, o to chyba nam idzie: o pracę nad pracą, tego jeszcze na taką skalę nie było. Dotychczas najczęściej uwagę Polaków przykuwało pytanie: Co robić? Co robić, aby Polska była krajem niepodległym? Co robić, aby było więcej chleba? Co robić, aby było więcej książek? Dziś sytuacja jest inna. Nie, można powiedzieć, że pytanie „Co robić?” nie jest aktualne. To także ważna dziś sprawa, ale na pierwszym planie jest: jak robić. Naszym problemem stała się jakość pracy. Powiedzmy jeszcze dokładniej: problemem stała się kultura pracy. Nasze dzisiejsze spotkanie należy rozpatrywać jako wydarzenie w dziejach polskiej kultury pracy.

Bo należy przede wszystkim pamiętać o tym, że praca człowieka ma swoje własne dzieje, ma swoją historię. Inaczej pracowali nasi praojcowie, a inaczej my pracujemy. Kiedyś orało się ziemię sochą, potem sochę zastąpił pług. Kiedyś pomocnikiem oracza był koń, dziś jest nim maszyna. Historia pracy, to historia narzędzi pracy. Ale nie tylko to. Historię pracy kształtują również więzi wzajemności między ludźmi, które niejako z natury łączy praca. Ważne jest to, kto z kim pracuje. Kiedyś pracował ojciec, a z nim rodzina. Dziś wspólnota się poszerzyła. Wzajemność przekroczyła granice wsi, miast, granice państwowe. Nie wiem, kto zrobił pióro, które mam w kieszeni. Ktokolwiek je zrobił, ma udział w mojej pracy. Jest moim współpracownikiem, jest ogniwem ogromnego łańcucha.

Tak więc zmieniają się narzędzia i poszerza wzajemność. Praca jest jak rzeka, która rośnie, zbierając w siebie boczne dopływy. Jesteśmy niedaleko ujścia Wisły. Wisła zbiera wody większości polskich rzek. Nasz Zjazd zbiera dziś w jedno strumienie polskich prac i chce się im dobrze przyjrzeć. Chce tę polską pracę zrozumieć, określić ją, uchwycić jej istotę, aby na tej drodze podjąć dzieło – pierwsze dzieło w historii Polski – pracy nad pracą.

By dzieło to dobrze rozpocząć, musimy się przyjrzeć jakby z góry, z wierzchołka Tatr, gdzie wody Wisły także mają swój początek. Zachęca do tego sama liturgia Mszy Świętej. Oto za chwilę, na ofiarowanie usłyszymy słowa: „Błogosławiony jesteś Panie, Boże Wszechświata, albowiem dzięki Twej hojności otrzymaliśmy chleb – owoc ziemi oraz pracy rąk ludzkich, który Tobie ofiarujemy…”. I to samo z winem: „Otrzymaliśmy wino, owoc ziemi oraz pracy rąk ludzkich…”. Ten chleb i to wino staną się za chwilę ciałem i krwią Syna Bożego. Ma to głęboki sens. Oto odsłania się przed nami ostateczny horyzont pracy. Gdyby nie chleb i nie wino, nie byłoby wśród nas Syna Człowieczego. Bóg nie przychodzi ku nam poprzez dzieła natury: Święte Drzewa, wodę, ogień. Bóg przychodzi przez pierwsze dzieła kultury – chleb i wino. Praca tworząc chleb i wino, jest budowaniem drogi Bogu. Ale każda praca ma udział w tej pracy. Nasza praca również. W ten sposób nasza praca, praca każdego z nas okaże się budowaniem drogi Bogu.

Wisła przynosi tutaj także wodę z Tatr. A tam, jak wiemy, bliżej jest nieba. Tatrzańska woda jest czysta. W czystej wodzie odbija się niebo. Taki jest też sens naszej pracy. W niej także odbija się niebo.

Specyfiką polskiej pracy było i jest to, że w niej częściej odbijało się niebo. Bóg szczęścił polskiej pracy. Bo polska praca jest drogą do Boga. Musimy strzec tego odbicia jak oka w głowie. Odbicie to nadaje bowiem najgłębszy sens ludzkiej pracy. Bez niego człowiek może stracić poczucie sensu swej pracy. Może również utracić poczucie polskości.

Praca to wzajemność. Ale nie chodzi tylko o wzajemność z ludźmi. Chodzi także o wzajemność z Bogiem, który pracując łaską – uświęca świat.

Ze szczytów trzeba spojrzeć na naszą codzienność. Polska praca jest chora. Właśnie z tego powodu tu jesteśmy, że polska praca jest chora. Jest wielka jak Wisła, ale też jak Wisła zanieczyszczona. Stawiamy dziś pytanie: Dlaczego jest chora? Nie jest łatwo na to pytanie odpowiedzieć, ale pewne fakty są jawne. Praca w Polsce zamiast pogłębiać wzajemność, zamiast być płaszczyzną człowieka, stała się płaszczyzną nieporozumienia, sporu, nawet zdrady. Wody Wisły są brudne. Wody Wisły są nawet krwawe. Jesteśmy tu po to, aby oczyścić wody Wisły. Pracujemy nad pracą, aby praca znów stała się płaszczyzną porozumienia, zgody, pokoju.

Naszą troską jest niepodległość polskiej pracy. Słowo „niepodległość” trzeba właśnie zrozumieć. Nie chodzi o to, żeby się odrywać od innych. Nie chodzi o to, aby się ponad innych wynosić. Praca jest wzajemnością, jest porozumieniem, jest niezależnością wielostronną. Praca tworzy wspólnotę. Ale w tej wspólnocie i wzajemności każdy musi pozostać sobą: kowal kowalem, nauczyciel nauczycielem, stoczniowiec stoczniowcem. Być niepodległym, znaczy: być sobą. Sam rozwój kultury pracy domaga się niepodległości.

Polska praca jest mimo wszystko niepodległa. Praca jest wtedy niepodległa, gdy przynosi takie owoce, których nie można podrobić. Owocem polskiej pracy niepodległej były dzieła poetów romantycznych: Mickiewicza, Słowackiego, Norwida, Krasińskiego. Owocem polskiej pracy niepodległej jest dzieło będące również dziełem europejskiego humanizmu – dzieło Jana Pawła II „Redemptor hominis”. Owocem takim jest dzieło Czesława Miłosza. Jest nim także społeczny ruch „Solidarności”. Można mnożyć przykłady…

Zastanówmy się również nad sprawą niepodległości Polski. Sprawa ta ma dziś inny sens niż w XIX wieku. Kluczem do niepodległej Polski jest praca nad pracą. Jest namysł nad sprawą kultury pracy. Kluczem do niepodległości jest dziś niepodległość polskiej pracy.

Siedząc wczoraj wśród was w Katedrze Oliwskiej i słysząc słowa Prymasa Polski o Ojczyźnie, przypomniałem sobie dawną historię. Oto po upadku Powstania Listopadowego na paryskim bruku znalazło się kilku oberwańców – pobitych, skłóconych, bez nadziei na powrót do domu. Francja udzieliła im schronienia z łaski. Wydawało się, że są skazani na powolną śmierć. Ci ludzie zaczęli swą pracę, mówili o sobie dumnie: „My jesteśmy żywą historią”. I historia im przyznała rację. Bo wszystko mija, a praca trwa. Trwa, bo jest owocem wzajemności.

Wydaje mi się, że mam prawo powtórzyć dziś te słowa. Wiemy, jak jest trudno. Wiemy, jak jest ciemno. Znamy wszystkie upiory nocy i krzyki dnia. Ale wtedy było trudniej. Władza była przeciw nim. Wszystkie siły Europy były przeciwko. Niemniej to oni mieli rację. Bo nie to się liczy w historii, kto ma siłę, ale kto ma rację. Praca płynie jak rzeka. Rzeka, zwłaszcza polska rzeka, zawsze trafia do swego morza.

Dlatego: My jesteśmy żywą historią. Żywą, to znaczy: owocującą. Chrystus powiedział: „Pozwólcie umarłym grzebać umarłych swoich”. A więc pozwólmy. Zajmijmy się owocowaniem. Niechaj woda w polskiej Wiśle stanie się czysta i niepodległa – taka, jaka jest woda w tatrzańskich Pięciu polskich Stawach.

UCHWAŁA

I Krajowy Zjazd Delegatów wyraża niepokój w związku z wiadomościami o trybie przygotowywanych ustaw o związkach zawodowych. Projekt ustawy był uzgodniony jeszcze w kwietniu br. przy udziale przedstawicieli wszystkich związków zawodowych i to na wysokim szczeblu. NSZZ „Solidarność” reprezentowali członkowie KKP z przewodniczącym KKP – Lechem Wałęsą na czele.

Niestety, Rada Państwa zlekceważyła ten, dużej doniosłości akt porozumienia w sprawie prawa, które ma być regulatorem życia związkowego i jednostronnie wprowadziła do projektu zmiany, które ograniczają prawa związków zawodowych.

W tej sytuacji Zjazd zwraca się do Sejmu PRL o uszanowanie porozumienia, jakie osiągnięto w kwietniu br. do projektu ustawy. Uchwalenie prawa łamiącego osiągnięte porozumienie zniweczyłoby wyniki zmierzające do osiągnięcia pokoju społecznego. Ustawa o obliczu antyzwiązkowym nie mogłaby służyć interesom społecznym i rzuciłaby cień na wiarygodność Sejmu.

Ufamy, że wysiłki wszystkich ludzi dobrej woli doprowadzą do szybkiego i właściwego uregulowania ustawodawstwa związkowego.

ZJAZD DELEGATÓW

7 IX 1981 r. Jego Świątobliwość

Ojciec Święty

Jan Paweł II

Watykan

Ojcze Święty

Delegaci na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” składają Ci najgorętsze podziękowanie za wszystko, co uczyniłeś dobrego dla naszego narodu, zarówno wtedy gdy byłeś jeszcze razem z nami jako Biskup Krakowski, jak i wówczas, gdy zostałeś wybrany na Biskupa Rzymu i Ojca całej katolickiej wspólnoty na świecie.

Dziękujemy Ci także Ojcze Święty za to, że zawsze i wszędzie przypominasz światu, iż nadal czujesz się Synem Polski, naszej wspólnej Ojczyzny.

Pragniemy, aby „Solidarność” była nie tylko nazwą naszego Związku, lecz chcielibyśmy rzeczywistej solidarności pomiędzy wszystkimi ludźmi; pomiędzy wszystkimi narodami świata – solidarności zrealizowanej w myśl głoszonej przez Kościół i przez Ciebie, Ojcze, nauki o prawdzie, wolności, sprawiedliwości i miłości pomiędzy ludźmi wszystkich wyznań i przekonań.

Cieszymy się z Twego, Ojcze Święty, szczęśliwego ocalenia i polecamy nasz Kraj Twoim modlitwom.

Wierzymy, że zobaczymy Cię, umiłowany Ojcze, w naszym, w Twoim Kraju na uroczystościach 600-lecia Obrazu Matki Boskiej Jasnogórskiej.

Delegaci

I ZJAZDU DELEGATÓW

NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”

TELEGRAM

do Organizacji Związku Zawodowego Górników przy Kopalni PLUTO

– Czechosłowacja

Jesteśmy wstrząśnięci wiadomością o katastrofie w kopalni węgla PLUTO. Rodzinom i przyjaciołom tragicznie zmarłych górników przesyłamy wyrazy głębokiego i serdecznego współczucia.

Delegaci

I ZJAZDU DELEGATÓW

NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”

UCHWAŁA

o powołaniu Międzyregionalnego Funduszu Inwalidzkiego

W związku z uchwałą ONZ proklamującą rok 1981 Międzynarodowym Rokiem Inwalidy i Osób Niepełnosprawnych, wobec bezczynności władz i wielu drastycznych niedociągnięć w dziedzinie niesienia pomocy tej grupie społecznej, pragnąc przyjść z jak najszybszą pomocą inwalidom oraz chorym niemającym do tej pory możliwości korzystania z nowoczesnego sprzętu inwalidzkiego, rehabilitacyjnego i szpitalnego – I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” uchwala powołanie Międzyregionalnego Funduszu Inwalidzkiego.

Głównym zadaniem Funduszu tworzonego z jednorazowych kwot założycielskich oraz ze stałych dotacji regionów będzie finansowanie produkcji ww. sprzętu oraz prac badawczych i projektowych w tej dziedzinie.

Krajowe władze wykonawcze Związku opracują i zatwierdzą statut i regulamin działania Funduszu, uwzględniając wytyczne stanowiące załącznik do niniejszej uchwały.

ZJAZD DELEGATÓW

16/81

UCHWAŁA

Delegaci na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” wzywają członków Związku i wszystkich pracowników do obrony samorządu pracowniczego. Władze, przerażone perspektywą rozwoju i utrwalania się samorządu, próbują zdusić go w zarodku, pozbawiając prawa do zarządzania przedsiębiorstwami, a w szczególności prawa powoływania i odwoływania dyrektorów. Dzieje się to pod pozorami ochrony własności ogólnospołecznej i państwowej, a w rzeczywistości w imię egoistycznych interesów biurokratycznego aparatu partyjno-państwowego.

Podjęta ostatnio obrona tzw. nomenklatury jest próbą utrzymania tego samego systemu doboru kadr, w którym mianowani według kryteriów politycznych kierownicy gospodarki doprowadzili ją do obecnej katastrofy.

Oficjalna propaganda utrzymuje, że projekt rządowy jest ze zrozumieniem przyjmowany przez większość społeczeństwa. W tej sytuacji Zjazd, działając zgodnie z pkt 1 art. 8 Konstytucji PRL, która stwierdza: „Prawa Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej są wyrazem interesów i woli ludu pracującego”, zwraca się do Sejmu PRL o podjęcie decyzji o jak najszybszym przeprowadzeniu ogólnonarodowego referendum w sprawie kompetencji samorządów. Referendum powinno być przeprowadzone przed uchwaleniem ustaw o przedsiębiorstwie i samorządzie przez Sejm PRL. W ustaleniu pytań i przeprowadzeniu referendum muszą brać udział związki zawodowe.

Zjazd postanawia równocześnie, że w przypadku odmowy przeprowadzenia referendum przez organa państwowe, Związek przeprowadzi referendum wśród załóg własnymi siłami.

Delegaci na I Zjazd wyrażają nadzieję, że posłowie uszanują wolę załóg i podejmą decyzję w pełni uwzględniającą ich aspiracje. Dlatego delegaci na I Zjazd zwracają się do Sejmu PRL, aby nie uchwalał ustaw w brzmieniu, które narzucić próbuje Rząd. Uchwalenie projektu niezgodnego z wolą załóg spowoduje wzrost napięcia, utrudni wyjście z ruiny gospodarczej i całkowicie załamie zaufanie społeczeństwa do Sejmu.

Tak postępujący Sejm zaprzepaściłby historyczną szansę przeprowadzenia demokratycznej reformy, a społeczeństwo stanęłoby przed problemem podjęcia samodzielnych działań.

Delegaci na Zjazd oświadczają, że Związek nie zaprzestanie walki o autentyczny samorząd, jak również bezwzględnie bronić będzie swoich członków przed poniesieniem kosztów wynikających z reformy niezaakceptowanej przez społeczeństwo. Walkę tę prowadzić będzie przy pomocy wszelkich dostępnych środków. Z całym naciskiem podkreślamy, że w przypadku uchwalenia ustawy o samorządzie w kształcie istotnie odbiegającym od woli załóg, Związek zmuszony będzie podjąć bojkot ustawy oraz działania zapewniające nieskrępowane funkcjonowanie autentycznym samorządom.

ZJAZD DELEGATÓW

17/81

POSŁANIE I ZJAZDU DELEGATÓW

NSZZ „SOLIDARNOŚĆ” DO LUDZI PRACY EUROPY WSCHODNIEJ

Delegaci zebrani w Gdańsku na I Krajowym Zjeździe Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” przesyłają robotnikom Albanii, Bułgarii, Czechosłowacji, Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Rumunii, Węgier i wszystkich narodów Związku Radzieckiego – pozdrowienia i wyrazy poparcia.

Jako pierwszy, niezależny związek zawodowy w naszej powojennej historii głęboko czujemy wspólnotę naszych losów. Zapewniamy, że wbrew kłamstwom szerzonym w waszych krajach, jesteśmy autentyczną, 10-milionową organizacją pracowników, powołaną w wyniku robotniczych strajków. Naszym celem jest walka o poprawę bytu wszystkich ludzi pracy. Popieramy tych z was, którzy zdecydowali się wejść na trudną drogę walki o wolny ruch związkowy. Wierzymy, że już niedługo wasi i nasi przedstawiciele będą mogli się spotkać celem wymiany związkowych doświadczeń.

ZJAZD DELEGATÓW

18/81

UCHWAŁA

Delegaci na I Krajowy Zjazd Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” popierają stanowisko środowisk akademickich, zgodnie z którym warunkiem dobrego funkcjonowania szkół wyższych i rozwoju nauki w Polsce jest pełna realizacja w przygotowanej ustawie o szkolnictwie wyższym zasad samorządności szkół. Zasadzie tej powinny być podporządkowane wszystkie rozwiązania szczegółowe ustawy.

I Krajowy Zjazd Delegatów zobowiązuje władze Związku do zdecydowanych działań na rzecz przyjęcia ustawy o szkolnictwie wyższym w postaci akceptowanej przez społeczność akademicką nauczycieli i studentów.

ZJAZD DELEGATÓW

19/81

UCHWAŁA

W związku z próbami wyłączenia pracowników cywilnych MON i MSW oraz pracowników mianowanych administracji z możliwości zrzeszenia się w NSZZ „Solidarność” Zjazd zobowiązuje władze krajowe Związku do użycia wszystkich dostępnych Związkowi środków obrony naszych członków dla zabezpieczenia prawa swobodnego, zgodnego z konwencjami międzynarodowymi, działania NSZZ „Solidarność” w obu resortach i w organach administracji.

Zjazd uważa, że specyfika resortów MSW i MON oraz organów administracji nie jest żadną podstawą do ograniczenia prawa działalności któregokolwiek z istniejących w kraju związku zawodowego.

ZJAZD DELEGATÓW

20/81

UCHWAŁA

Nasz Związek walczy o pełną realizację punktu 3 Porozumienia Gdańskiego: dostęp do środków komunikowania społecznego, jest niezbędnym sposobem porozumienia się władz Związku z ogółem członków, a tym samym warunkiem funkcjonowania Związku; fakt ten uzasadnia użycie najskuteczniejszych form nacisku w tej sprawie.

Człowiek „Solidarności” w Komitecie do spraw Radia i Telewizji oraz PP Stacje Radiowe i Telewizyjne są gotowi poprzeć starania KKP o dostęp Związku do środków komunikowania społecznego, stosując akcję protestacyjną. Dlatego Rząd podjął uchwałę nr 185/81. Grozi ona ciężkimi represjami uczestnikom akcji protestacyjnej w Radio i Telewizji. Uchwała ta jest sprzeczna z uzgodnionymi częściami projektu ustawy o związkach zawodowych i narusza Porozumienie Warszawskie, które zobowiązuje strony do przestrzegania tych uzgodnień.

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” wzywa Rząd do rozważenia spraw i odwołania uchwały nr 185/81.

Jednocześnie Zjazd wzywa Rząd do dalszych rozmów na temat realizacji punktu 3 Porozumienia Gdańskiego i prowadzenia ich z troską o spokój społeczny, tak ważny w warunkach napięcia spowodowanego bankructwem polityki gospodarczej.

ZJAZD DELEGATÓW

21/81

UCHWAŁA

Zobowiązujemy krajowe władze Związku, które zostaną wybrane na obecnym Zjeździe, do podjęcia starań o podpisanie umów o współpracy ze Związkiem Literatów Polskich, ze Stowarzyszeniem Filmowców Polskich, ze Stowarzyszeniem Polskich Artystów Plastyków oraz z Niezależnym Zrzeszeniem Studentów.

ZJAZD DELEGATÓW

22/81

LIST DO POLONII CAŁEGO ŚWIATA

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”, obradujący w Gdańsku, mając na względzie prawo wszystkich Polaków, bez względu na ich miejsce zamieszkania, do związku z Ojczyzną – kieruje do Polaków całego świata następujące posłanie:

Ojczyzna nasza przeżywa wielkie chwile. Ważą się losy naszego narodu. Tu, nad Wisłą, rodzi się nowa Polska, której fundamentem jest społeczne i narodowe braterstwo. Zrodzona z woli całego narodu „Solidarność” jest nie tylko związkiem zawodowym ludzi pracy, lecz jest jednocześnie obywatelskim ruchem społecznym ludzi świadomych swych praw, jak również obowiązków wobec Ojczyzny i jej niepodległości.

Od chwili powstania naszego Związku doświadczaliśmy poparcia i pomocy Polaków rozproszonych po całym świecie. Jest to powodem naszej dumy. Wiemy, że nie tylko przechowywaliście skarb polskiej mowy, lecz wydaliście z siebie nowe dzieła literatury, kultury i nauki. Jest to nasz wspólny dorobek, gdyż kultura polska jest niepodzielna. W wielu częściach świata pokolenia Polaków zdobywają sobie szacunek i uznanie za wkład w rozwój krajów swego zamieszkania.

Pamiętajcie, że łączy nas historia, kultura i tradycja narodowa. Łączy nas też w sposób szczególny żywy symbol jedności Polaków – Wielki Apostoł Miłości i Prawdy – nasz Brat Jan Paweł II.

Nie z naszej winy próbowano wielu z Was wymazać z narodowej pamięci. Dziś w imię prawdy i sprawiedliwości najwyższe zgromadzenie NSZZ „Solidarność” pochyla swoje sztandary nad grobami polskich żołnierzy rozsianymi po całym świecie. Oddajemy też hołd tym wszystkim, którzy w imię miłości Ojczyzny prowadzili i prowadzą działalność na rzecz sprawy polskiej. W szczególności pragniemy, aby te słowa dotarły do tych wszystkich, którzy za swoją patriotyczną działalność skazywani byli w kraju na zapomnienie.

Naszą pamięć i szczególne uczucie kierujemy do tych Polaków, którzy do dziś nie mogą znaleźć oparcia w żadnej organizacji polonijnej, którym do dziś odmawia się prawa do własnego języka, kultury, historii, obywatelstwa. Będziemy przypominać światu o naszym prawie do tworzenia własnych organizacji kulturalnych i społecznych, do szkoły polskiej. Uznajemy stworzone przez Was struktury organizacyjne, które służą polskiej sprawie i przyjaźni z innymi narodami.

Wszystkim Wam przyświeca ta sama idea – szczęśliwa i spokojna Polska.

Przyjmijcie nasze najserdeczniejsze podziękowania i zapewnienia, że nie zboczymy z obranej drogi.

ZJAZD DELEGATÓW

23/81

UCHWAŁA

Przez kilka miesięcy społeczeństwo z uwagą śledziło przebieg postępowania karnego przygotowawczego, prowadzonego w celu ustalenia winnych wydarzeń bydgoskich i pociągnięcia ich do odpowiedzialności karnej. Wyniki śledztwa miały przekonać wszystkich o równości wobec prawa, o tym, że nikt nie może stać ponad prawem.

Umorzenie postępowania karnego wobec osób winnych ewidentnego łamania praworządności godzi w podstawowe gwarancje zawartych porozumień społecznych, godzi w poczucie bezpieczeństwa każdego obywatela. Działania takie podważają zaufanie do lini porozumień społecznych. Ponadto umorzenie postępowania karnego w sprawie bydgoskiej świadczy o tym, że Prokuratura w Polsce nie spełnia nadal swoich funkcji strażnika praworządności, organu z mocy ustawy powołanego do nadzoru nad przestrzeganiem prawa i do ścigania winnych jego naruszania.

Przypominamy, że nie ustalono nigdy winnych naruszenia prawa przez osoby sprawujące władzę – w tym w tragicznych wydarzeniach roku 1956 i 1970, w których zginęli robotnicy walczący o godność. Działanie Prokuratury, jak wskazuje na to sprawa bydgoska, nie uległo zmianie.

Nasz Zjazd, jako najwyższa władza Związku, wyraża wotum nieufności Prokuraturze i osobiście Prokuratorowi Generalnemu Lucjanowi Czubińskiemu. Zjazd zwraca się do Rady Państwa o odwołanie L. Czubińskiego ze stanowiska oraz przedsięwzięcie innych środków przywracających Prokuraturze jej właściwą funkcję.

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” w pełni podziela stanowisko Zarządu Regionu Bydgoskiego NSZZ „Solidarność” wyrażone w oświadczeniu i uchwale z dnia 3 września, podjęte w związku z umorzeniem śledztwa w sprawie tzw. wydarzeń bydgoskich. Zjazd daje wyraz przekonaniu, że słuszne żądania Regionu Bydgoskiego zostaną w pełni zrealizowane.

Delegaci I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” przyjmują na siebie gwarancje włączenia „sprawy bydgoskiej” i szeregu innych spraw noszących znamiona łamania praworządności jako jednego z zasadniczych punktów programu i strategii Związku w obronie podstawowych praw człowieka. Obrona tych praw należy do statutowych obowiązków Związku.

ZJAZD DELEGATÓW

24/81

UCHWAŁA

Troska o wychowanie młodych pokoleń w duchu prawdy i narodowej tradycji jest jednym z ważnych zadań naszego Związku. Dlatego uczestnicy I Krajowego Zjazdu Delegatów zobowiązują Komisję Krajową do natychmiastowego podjęcia praktycznych działań dla udzielenia pomocy w nauczaniu historii i języka ojczystego oraz nauk społecznych. W tym celu związek powinien wydać specjalne zeszyty, które będą służyły jako pomoc w nauce historii, języka polskiego i nauk społecznych w szkołach i przy samokształceniu. Zeszyty te staną się również jednym z instrumentów społecznych wychowania młodzieży.

ZJAZD DELEGATÓW

9 IX 1981 r.

25/81

UCHWAŁA

W związku z opublikowaniem przez Zespół Rady Państwa „Założeń do projektu ustawy o radach narodowych” i zbliżającym się terminem upływu kadencji rad narodowych stopnia podstawowego (5 luty 1982 r.) I Krajowy Zjazd Delegatów stwierdza, co następuje:

„Założenia” zmierzają do utrzymania dotychczasowej roli FJN, w szczególności przewidują one, że FJN zachowa dotychczasową wyłączność w zakresie opracowania programu wyborczego i zgłaszania kandydatów na radnych, a radnych zobowiązują do współdziałania z FJN.

Uniemożliwia to społeczeństwu zaprezentowania swej woli, a tym samym narusza podstawową zasadę Konstytucji PRL, w myśl której władza w Polsce należy do ludu pracującego miast i wsi. Nie ma praworządności, dopóki zasada ta nie jest respektowana.

Droga do realizacji suwerenności narodu wiedzie przez demokratyczne wybory do ciał przedstawicielskich.

Domagamy się, aby ordynacje wyborcze do ciał przedstawicielskich zapewniły organizacjom społecznym i politycznym swobodę zgłaszania kandydatów. Pozostawienie danej organizacji poza FJN nie powinno ograniczać tego prawa. Prawo zgłaszania kandydatów winny mieć także grupy obywateli.

Liczba kandydatów winna być nieograniczona. Tajność głosowania oraz dokonanie aktu rzeczywistego wyboru muszą być obowiązkowe. Wszystkie organizacje i grupy obywateli zgłaszające kandydatów winny mieć swych mężów zaufania w komisjach wyborczych wszystkich szczebli.

Wobec nadchodzącego terminu wyborów do rad narodowych, zalecamy Komisji Krajowej powołanie zespołu do opracowania związkowego projektu ordynacji wyborczej.

Żądamy wyłączenia z opracowanej ustawy o radach narodowych jakichkolwiek sformułowań determinujących przeszłe zasady wyborcze. Założenia do projektu ustawy o radach narodowych opierają się na obecnym podziale terytorialnym kraju, który został źle opracowany. Podział ten nie sprawdza się w praktyce, czego dowodem są liczne zgłoszenia gmin, zakładów i całych regionów o włączenie do innej jednostki administracyjnej.

Żądamy, aby ustawa o radach narodowych zapewniała poszanowanie opinii społecznej miast i gmin w sprawie podziału administracyjnego.

ZJAZD DELEGATÓW

10 IX 1981 r.

26/81

UCHWAŁA

Wolność osobista człowieka wyraża się między innymi swobodą poruszania się oraz wyboru miejsca pracy i zamieszkania, w tym również poza granicami swego kraju. Ten element wolności osobistej był i jest w naszym kraju naruszany, co wyraża się utrzymaniem Polakom zakazu wyjazdów za granicę oraz powrotów do Polski emigrantom. Decyzje władz w tej sprawie motywowane są opacznie pojmowanymi celami ekonomicznymi, a nie względami humanitarnymi. Trzeba tu wspomnieć o problemie Mazurów, Warmiaków i Ślązaków, którzy opuścili kraj w ramach tzw. akcji łączenia rodzin, co w rzeczywistości sprowadzono do haniebnej transakcji handlowej. Nie zrobiono nic, by ludność tę związać silniej z naszym krajem. Niszczony jest styl życia, obyczaje, najwyższe wartości. Bolesne to sprawy, tym bardziej że ludziom tym odcięto możliwość powrotu. Problem ten dotyczy również emigrantów politycznych. Utrudnienia w zakresie swobody migracji ludności wynikają z niekorzystnych przepisów prawnych, funkcjonującego reżimu, procedur administracyjnych, stosowanych przez MSW i MO.

Żądamy usunięcia tych utrudnień poprzez:

1) wprowadzenie aktów legislacyjnych respektujących prawo wyboru przez człowieka kraju, w którym zamierza zamieszkać i pracować zgodnie z kartą praw człowieka i obywatela, ratyfikowaną przez Polskę;

2) wprowadzenia aktów legislacyjnych umożliwiających powroty wszystkim emigrantom – między innymi poprzez wprowadzenie możliwości posiadania podwójnego obywatelstwa;

3) zlikwidowanie utrudnień administracyjnych w bieżącej praktyce wydawania paszportów.

4) zlikwidowanie przewlekłego trybu wydawania paszportów, przez wprowadzenie prawnych możliwości posiadania stałego paszportu przez obywateli PRL.

ZJAZD DELEGATÓW

27/81

UCHWAŁA

W związku z wymogami § 18 ust. 5 statutu dotyczącymi prawomocności uchwał o zamianach w statucie i koniecznością ich ratyfikowania, I Krajowy Zjazd Delegatów uchwala, co następuje:

1) Zjazd zobowiązuje Sekretariat KKP, by współdziałając z Komisją Statutową, przygotował tekst projektu statutu, uchwalony w czasie obrad, tak by był on do odbioru w Gdańsku w dniu 18 września br.;

2) Zjazd zobowiązuje Zarządy Regionalne do obycia w terminie do 24 września br. zebrań w celu omówienia zmian w statucie i rozpatrzenia ich ratyfikacji;

3) Zjazd apeluje do Zarządów Regionalnych o ratyfikację całości nowego statutu;

4) Zjazd zobowiązuje Zarządy Regionalne do przesłania do Sekretariatu KKP dokumentów dotyczących ratyfikacji natychmiast po tych zebraniach;

5) Zjazd zobowiązuje Sekretariat KKP do przedstawienia podczas II tury Zjazdu informacji o trybie i sposobie ratyfikacji z podaniem liczby Zarządów i liczby członków tych regionów, które nowy statut ratyfikują.

ZJAZD DELEGATÓW

28/81

DEKLARACJA I KRAJOWEGO ZJAZDU DELEGATÓW

Celem nadrzędnym NSZZ „Solidarność” jest tworzenie godnych warunków życia w gospodarczo i politycznie suwerennej Polsce.

Chodzi o życie wolne od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie.

Dziś naród oczekuje:

1) poprawy zaopatrzenia w żywność poprzez ustanowienie kontroli nad jej produkcją, podziałem i cenami, we współpracy z „Solidarnością” Rolników Indywidualnych;

2) reformy gospodarczej poprzez tworzenie autentycznych samorządów pracowniczych i likwidację nomenklatury partyjnej oraz wdrożenie efektywnych mechanizmów ekonomicznych;

3) prawdy poprzez społeczną kontrolę środków masowej informacji i odkłamanie polskiej szkoły i kultury;

4) demokracji poprzez przeprowadzenie wolnych wyborów do Sejmu i rad narodowych;

5) sprawiedliwości poprzez zapewnienie równości wszystkich wobec prawa, uwolnienie więzionych za przekonania i obronę represjonowanych za działalność polityczną, wydawniczą i związkową;

6) ratowanie zagrożonego zdrowia narodu poprzez ochronę środowiska, zwiększenie nakładów na służbę zdrowia i zapewnienia ludziom niepełnosprawnym należnych im praw w społeczeństwie;

7) węgla dla ludzi i przemysłu poprzez zagwarantowanie górnikom odpowiednich warunków życia i pracy. Cele te osiągniemy w warunkach jedności naszego Związku i solidarności jego członków. Działania różnych sił stwarzających poczucie zagrożenia zewnętrznego nie odbiorą nam woli walki o ideały Sierpnia ’80, o realizację porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia.

ZJAZD DELEGATÓW

[1] Integralną częścią Uchwały programowej jest aneks zawierający wariantowe propozycje do rozstrzygnięcia przez członków Związku.

[2] Rozwinięcie tej propozycji zawiera dokument nr 1 aneksu.

[3] Szczegółowe propozycje w tym zakresie zawiera dokument nr 2 aneksu.

[4] Szczegółowe propozycje w tej sprawie zawierają dokumenty 2 i 3 aneksu.

Wykaz skrótów

ABB – Asea Brown Boveri Group (międzynarodowy koncern elektroenergetyczny)

ADN – Allgemeiner Deutscher Nachrichtendienst (Niemiecka Ogólna Agencja Informacyjna) (Ogólnoniemiecka Agencja Informacyjna, NRD)

AFL-CIO – American Federation of Labor and Congress of Industrial Organizations (Amerykańska Federacja Pracy i Kongres Organizacji Przemysłowych)

AGH – Akademia Górniczo-Hutnicza

AM – Akademia Medyczna

AOK SNR – Archiwum Ośrodka KARTA, zespół „Solidarność – narodziny ruchu”

AS – Agencja Prasowa „Solidarność”

AWF – Akademia Wychowania Fizycznego

b. pag. – brak paginacji

b.d. – brak daty, brak danych

BBPB – Bydgoskie Biuro Projektowo-Badawcze

BHP – bezpieczeństwo i higiena pracy

BIPS – Biuro Informacji Prasowej „Solidarności”

BP – Biuro Polityczne

BPBI – Bydgoskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Inżynieryjnego

BPBK –Biuro Projektowania Budownictwa Komunalnego w Zielonej Górze

BPBK – Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego w Białymstoku

BPBM – Biuro Projektów Budownictwa Morskiego

BPPCiW – Biuro Projektów Przemysłu Cementowego i Wapienniczego

BPZPW „Separator” – Biuro Projektów Zakładów Przeróbki Węgla „Separator”

BZiZ PMR – Baza Zaopatrzenia i Zbytu Państwowych Magazynów Rolnych

CFDT – La Confédération Française Démocratique du Travail (Francuska Demokratyczna Konfederacja Pracy)

CFTC – La Confédération Française des Travailleurs Chrétiens (Francuska Konfederacja Pracowników Chrześcijańskich)

CGIL – La Confederazione Generale Italiana del Lavoro (Włoska Powszechna Konfederacja Pracy)

CGT – Confédération Générale du Travail (Powszechna Konfederacja Pracy, Francja)

CISL – Confederazione Italiana Sindacati Lavoratori (Włoska Konfederacja Pracowniczych Związków Zawodowych)

CNPAE – Centrum Naukowo-Produkcyjne Automatyki Energetycznej

COBiRTK – Centralny Ośrodek Badań i Rozwoju Techniki Kolejnictwa

CRZZ – Centralna Rada Związków Zawodowych

CSK ŚAM – Centralny Szpital Kliniczny Śląskiej Akademii Medycznej

DGB – Deutscher Gewerkschaftsbund (Niemieckie Zrzeszenie Związków Zawodowych)

DOKP – Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych

DRKP – Dyrekcja Rejonowa Kolei Państwowych

DW – dom wypoczynkowy

DZPLn „Orzeł” – Dolnośląskie Zakłady Przemysłu Lniarskiego „Orzeł”

FAM – Fabryka Akcesoriów Meblowych

FD „Fadom” – Fabryka Domów „Fadom”

FJN – Front Jedności Narodu

FMB – Fabryka Maszyn Budowlanych

FMR „Agrometr-Famarol” – Fabryka Maszyn Rolniczych „Agrometr-Famarol”

FNCh „Chifa” – Fabryka Narzędzi Chirurgicznych „Chifa”

FPiU „Ponar-Bial” – Fabryka Przyrządów i Uchwytów „Ponar-Bial”

FPN – Fabryka Pomocy Naukowych

FSC – Fabryka Samochodów Ciężarowych

FSM – Fabryka Samochodów Małolitrażowych

FSM ZK – Fabryka Samochodów Małolitrażowych Zakłady Kuźnicze

FSO – Fabryka Samochodów Osobowych

FUD – Fabryka Urządzeń Dźwigowych

FUO „Spomasz-Biawar” – Fabryka Urządzeń Ogrzewczych „Spomasz-Biawar”

FW „Ponar” – Fabryka Wtryskarek „Ponar”

GAM – Garnizonowa Administracja Mieszkań

GBSiPG – Główne Biuro Studiów i Projektów Górnictwa

GPB – Gdańskie Przedsiębiorstwo Budowlane

GPBP – Gorzowskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego

GS „Samopomoc Chłopska” – Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”

GUS – Główny Urząd Statystyczny

HA Konin – Huta Aluminium Konin

HiL – Huta im. Lenina

HiMN – Huta im. Marcelego Nowotki

IBJ – Instytut Badań Jądrowych

IBM – International Business Machines

ICSO – Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej

IMP PAN – Instytut Maszyn Przepływowych Polskiej Akademii Nauk

ING PAN – Instytut Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk

IŚl – Instytut Śląski w Opolu

ITiE ATR – Instytut Telekomunikacji i Elektroniki Akademii Techniczno-Rolniczej

JZS – Jelczańskie Zakłady Samochodowe

KBD – Kombinat Budowy Domów

KBK – Kombinat Budownictwa Komunalnego

KBWE – Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie

KC – Komitet Centralny

KFUT – Kłodzka Fabryka Urządzeń Technicznych

KGB – Komitet gosudarstwiennoj biezopasnosti (Komitet Bezpieczeństwa Państwowego)

KK – Komisja Koordynacyjna

KK – Komisja Krajowa

KKK – Krajowa Komisja Koordynacyjna

KKK OiW – Krajowa Komisja Koordynacyjna Oświaty i Wychowania

KKP – Krajowa Komisja Porozumiewawcza

KKR – Krajowa Komisja Rewizyjna

KKS – Krajowy Komitet Strajkowy

KKW – Krajowa Komisja Wyborcza

KOR – Komitet Obrony Robotników

KOWzP – Komitet Obrony Więzionych za Przekonania

KP – Komisja Programowa

KPBO – Krakowskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego

KPN – Konfederacja Polski Niepodległej

KPRB – Komunalne Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane

KPRI – Krakowskie Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych

KPZR – Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego

KRH – Komisja Robotnicza Hutników

KS – Komisja Skrutacyjna

KS – Komisja Statutowa

KSGJ – Komisja Skrutacyjna do Głosowań Jawnych

KSR – Konferencja Samorządu Robotniczego

KSS „KOR” – Komitet Samoobrony Społecznej „KOR”

KW MO – Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej

KWK – Kopalnia Węgla Kamiennego

KZ – Komisja Zakładowa

KZ – Komisja Zjazdowa

KZ – Komitet Założycielski

KZ NSZZ „Solidarność” – Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność”

KZA – Krakowskie Zakłady Armatur

KZD – Krajowy Zjazd Delegatów

LO – Landsorganisationen i Sverige (Szwedzka Konfederacja Związków Zawodowych)

LO – liceum ogólnokształcące

LWK – Lubelski Węzeł Kolejowy

LWP – Ludowe Wojsko Polskie

LZO – Lubuskie Zakłady Okrętowe

ŁZK – Łódzkie Zakłady Kinotechniczne

ŁZPS – Łódzkie Zakłady Przemysłu Skórzanego

Mera-ZAP – Zjednoczenie Przemysłu Automatyki i Aparatury Pomiarowej „Mera” – Zakłady Automatyki Przemysłowej

MFW – Międzynarodowy Fundusz Walutowy

MHMŁ – Muzeum Historii Miasta Łodzi

MKK – Międzyzakładowa Komisja Koordynacyjna

MKR – Międzyzakładowy Komitet Robotniczy

MKS – Międzyzakładowy Komitet Strajkowy

MKZ – Międzyzakładowy Komitet Założycielski

MO – Milicja Obywatelska

MON – Ministerstwo Obrony Narodowej

MOP – Międzynarodowa Organizacja Pracy

MPK – Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne

MPO – Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania

MPPiSS – Ministerstwo Pracy, Płac i Spraw Socjalnych

mps pow. – maszynopis powielony

MPT – Miejskie Przedsiębiorstwo Taksówkowe

MSW – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

NBP – Narodowy Bank Polski

NFOZ – Narodowy Fundusz Ochrony Zdrowia

NOT – Naczelna Organizacja Techniczna

NOW-a – Niezależna Oficyna Wydawnicza

NRD – Niemiecka Republika Demokratyczna

NSZZ „Solidarność” – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”

NSZZ RI „Solidarność” – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych „Solidarność”

NSZZPNTiO – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty

NSZZR – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników

NZPO – Nadodrzańskie Zakłady Przemysłu Organicznego

NZS – Niezależne Zrzeszenie Studentów

OBP PWr – Ośrodek Badań Prognostycznych Politechniki Wrocławskiej

OBR FŁT – Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Fabryki Łożysk Tocznych

OBRME – Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Metrologii Elektrycznej

OBRPO – Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przetworników Obrazu

OBS – Ośrodek Badań Społecznych

ODRM – Okręgowa Dyrekcja Rozbudowy Miast

ONZ – Organizacja Narodów Zjednoczonych

OPRF – Okręgowe Przedsiębiorstwo Rozpowszechniania Filmów w Gdańsku

OPSZ – Ośrodek Prac Społeczno-Zawodowych

OTV – Ośrodek Telewizji

OTVP – Ośrodek Telewizji Polskiej

OZDPiKF – Okręgowy Zarząd Dochodów Państwa i Kontroli Finansowej

OZGraf – Olsztyńskie Zakłady Graficzne

OZGT PTTK – Okręgowy Zespół Gospodarki Turystycznej Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego

OZOS – Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych

PAFAWAG – Państwowa Fabryka Wagonów

PAN – Polska Akademia Nauk

PAP – Polska Agencja Prasowa

PB – Politechnika Białostocka

PBN „Naftomontaż” – Przedsiębiorstwo Budownictwa Naftowego „Naftomontaż”

PBR – Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego

PC – personal computer (komputer osobisty)

PD – plik dźwiękowy

PFŁT – Poznańska Fabryka Łożysk Tocznych

PGR – Państwowe Gospodarstwo Rolne

PIMB – Przemysłowy Instytut Maszyn Budowlanych

PKO – Powszechna Kasa Oszczędności

PKP – Polskie Koleje Państwowe

PKS – Państwowa Komunikacja Samochodowa

PLL „LOT” – Polskie Linie Lotnicze „LOT”

PLO – Polskie Linie Oceaniczne

PŁ – Politechnika Łódzka

PMPM „Techma” – Przedsiębiorstwo Modernizacji Przemysłu Maszynowego „Techma”

POM – Państwowy Ośrodek Maszynowy

POP – Podstawowa Organizacja Partyjna

PPNiG – Przedsiębiorstwo Poszukiwań Nafty i Gazu

PPP – Polska Partia Pracy

PRiTV – Polskie Radio i Telewizja

PSS „Społem” – Powszechna Spółdzielnia Spożywców „Społem”

PŚ – Politechnika Śląska

PTHW – Przedsiębiorstwo Transportowego Handlu Wewnętrznego

PTSB „Transbud” – Przedsiębiorstwo Transportowo-Sprzętowe Budownictwa „Transbud”

PW – Politechnika Warszawska

PWr – Politechnika Wrocławska

PWSSP – Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych

PZF – Poznańskie Zakłady Farmaceutyczne

PZL – Państwowe Zakłady Lotnicze

PZMot – Polski Związek Motorowy

PZPR – Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

PZPS „Alka” – Państwowe Zakłady Przemysłu Skórzanego „Alka”

PZU – Powszechny Zakład Ubezpieczeń

RFN – Republika Federalna Niemiec

RM – Rada Ministrów

RN – Rafineria Nafty

ROPCiO – Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela

ROW – Rybnicki Okręg Węglowy

RPdRRS – Redakcja Programów dla Radiowęzłów Radia „Solidarność”

RSP – Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna

RTV – radio i telewizja

RWPG – Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej

SA – Spółka Akcyjna

SARP – Stowarzyszenie Architektów Polskich

SB – Służba Bezpieczeństwa

SDP – Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich

SG – Stocznia Gdańska

SHL – Suchedniowska Huta „Ludwików”

SI – Spółdzielnia Inwalidów

SIUS – Spółdzielnia Inwalidów Usług Specjalistycznych

SKR – Spółdzielnie Kółek Rolniczych

SKS – Studencki Komitet Solidarności

SMB – Spółdzielnia Mieszkaniowa „Budowlani” w Bydgoszczy

SP – Spółdzielnia Pracy

SPAM – Stowarzyszenie Polskich Artystów Muzyków

SPATiF – Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru i Filmu

SPB – Sanockie Przedsiębiorstwo Budowlane

SPW – Spółdzielnia Transportu Wiejskiego

SR – Stocznia Remontowa

SRGN – Społeczna Rada Gospodarki Narodowej

SRKSG – Strajkowa Robotnicza Komisja Stoczni Gdańskiej

SW – Sąd Wojewódzki

SZB – Szczecińskie Zjednoczenie Budownictwa

SZPR – Samorządny Związek Producentów Rolnych

ŚKP – Światowa Konfederacja Pracy

ŚPBO – Świdnickie Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego

TASS – Tielegrafnoje Agientstwo Sowietskogo Sojuza (Agencja Telegraficzna Związku Radzieckiego)

TCO – Tjänstemännens Centralorganisation (Konfederacja Związków Zawodowych, Szwecja)

TD – Teatr Dramatyczny

TKN – Towarzystwo Kursów Naukowych

TVP – Telewizja Polska

TW – tajny współpracownik

TZR – Tymczasowy Zarząd Regionu

UAM – Uniwersytet Adama Mickiewicza

UIL – Unione Italiana del Lavoro (Włoska Unia Pracy)

UJ – Uniwersytet Jagielloński

UKF – fale ultrakrótkie

UŁ – Uniwersytet Łódzki

UMCS – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

UPI – United Press International (międzynarodowa agencja prasowa, USA)

USA – United States of America (Stany Zjednoczone Ameryki)

UW – Uniwersytet Warszawski

UWr – Uniwersytet Wrocławski

WF PZL – Wytwórnia Filtrów Państwowych Zakładów Lotniczych

WiMBP – Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna

WK ZSL – Wojewódzki Komitet Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego

WKZ – Wojewódzki Komitet Założycielski

WP – Wojsko Polskie

WPB – Wojewódzka Biblioteka Publiczna

WPEC – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej

WPHW – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego

WPK – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji

WPKM – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej

WRN – Wojewódzka Rada Narodowa

WRZZ – Wojewódzka Rada Związków Zawodowych

WSI – Wyższa Szkoła Inżynierska

WSK – Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego

WSK PZL – Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego Państwowych Zakładów Lotniczych

WSM – Wojewódzka Spółdzielnia Mieszkaniowa

WSSE – Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

WSW – Wojskowa Służba Wewnętrzna

WUSW – Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych

WZD – Walny Zjazd Delegatów

WZDR – Walne Zebranie Delegatów Regionu

WZR „Rawar” – Warszawskie Zakłady Radiowe „Rawar”

WZSR „Samopomoc Chłopska” – Wojewódzki Związek Spółdzielni Rolniczych „Samopomoc Chłopska”

WZZ – Wolne Związki Zawodowe

ZA – Zakłady Azotowe

ZAiKS – Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych

ZAiMPMO – Zakłady Automatyzacji i Mechanizacji Przemysłu Materiałów Ogniotrwałych

ZAKR – Związek Polskich Autorów i Kompozytorów

ZBI „Energoinż” – Zakład Budownictwa Inżynieryjnego „Energoinż”

ZCh – Zakłady Chemiczne

ZE – Zakład Energetyczny

ZEG – Zakłady Elektroniki Górniczej

ZEM – Zakłady Elektrotechniki Motoryzacyjnej

ZEOPn – Zakłady Energetyczne Okręgu Północnego

ZG – Zakłady Górnicze

ZGH – Zakład Gospodarczy Handlu

ZHP – Związek Harcerstwa Polskiego

ZLP – Związek Literatów Polskich

ZM – Zakłady Mechaniczne

ZM – Zakłady Metalowe

ZM – Zakłady Mięsne

ZNP – Związek Nauczycielstwa Polskiego

ZNS „VIS” – Zakłady Narzędzi Skrawających „VIS”

ZNTK – Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego

ZOMO – Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej

ZOZ – Zakład Opieki Zdrowotnej

ZPAP – Związek Polskich Artystów Plastyków

ZPB – Zjednoczenie Przemysłu Budowlanego

ZPD „Sigmatex” – Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „Sigmatex”

ZPE „Kazel” – Zakłady Przemysłu Elektronicznego „Kazel”

ZPM – Zakłady Przemysłu Maszynowego

ZPP – Zakłady Płyt Pilśniowych

ZPW – Zakłady Przemysłu Wełnianego

ZR – Zakłady Radiowe

ZR – zarząd regionu

ZSM – Zespół Szkół Mechanicznych

ZSTiT – Zakłady Sprzętu Technicznego i Turystycznego

ZTB „Biurotechnika” – Zakład Techniki Biurowej „Biurotechnika”

ZUiAP „Chemar” – Zakłady Urządzeń Chemicznych i Armatury Przemysłowej „Chemar”

ZUO „Famor” – Zakłady Urządzeń Okrętowych „Famor”

ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych

ZW – Zakłady Włókiennicze

ZWAR – Zakłady Wytwórcze Aparatury Rozdzielczej

ZWCh – Zakłady Włókien Chemicznych

ZWMiUPS „Spomasz” – Zakłady Wytwórcze Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego „Spomasz”

ZZ – związek zawodowy

ZZFMO – Związek Zawodowy Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej

ZZOZ – Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej

ŻnO – Żegluga na Odrze

Indeks osób

Abgarowicz Łukasz Maria

Adamczak Wacław

Aftarczuk Tadeusz

Albiniak Jerzy

Alot Stanisław

Amsterdamski Stefan

Andrzejewski Jerzy

Aniołczyk Aleksander Bolesław

Arent Tadeusz

Aristow Borys

Augustyn-Urbanowicz Anna Maria

Bafia Jerzy

Baka Władysław

Balcerowicz Leszek

Bałenkowski Janusz

Bałuka Edmund

Ban Waldemar

Banaś Ryszard Roman

Bańda Zygmunt Stefan

Barcikowski Kazimierz

Bardonowa Wiesława

Bareła Stefan

Bartczak Bronisław

Bartczak Jan

Barteczko Mieczysław

Bartmiński Jerzy

Baumgarten Gert

Bąk Henryk

Bąk Roman

Bąk Zygmunt

Bednarek Henryk

Beksiak Janusz

Bełz Józef Zbigniew

Benvenuto Giorgio

Beszta-Borowski Jan

Betycki Alf (właśc. Morawski Stefan)

Biały Marek Aleksander

Biały Wacław

Biegalski Lech Antoni

Bielecki Jerzy

Biender Zenon

Biernat Władysław Franciszek

Blajerski Włodzimierz Jan

Blindow Bogdan Kazimierz

Blumsztajn Seweryn

Bobrowski Czesław

Bochwic Teresa

Bogucki Włodzimierz Ireneusz

Bolin Karl Axel Bertil

Bornard Jean-Louis

Borowczak Jerzy

Borowska Bolesława Jadwiga

Borowski Antoni Henryk

Borowski Edward Konstanty

Borusiewicz Mirosław

Borys Stanisław

Borzęcki Andrzej Tadeusz

Brandys Kazimierz

Brandys Marian

Bratkowski Stefan

Breżniew Leonid

Broda Jarosław

Brodzki Jan Franciszek

Brunné Marek

Bruski

Brzeziński Zbigniew

Buczkowski Lesław

Budnik Jan Kazimierz

Bugaj Ryszard

Bujak Zbigniew

Bujakowie

Bujwicki Bernard

Bukowski Jacek

Burchard Czesław

Burski Marek Piotr

Buzek Jerzy Karol

Capik Wiesław Franciszek

Carniti Pierre

Carter Jimmy

Celichowski Stanisław

Celiński Andrzej

Cenckiewicz Sławomir

Chlebowicz Marek

Chlebowski Longin

Chmielewski Jan Zbigniew

Chodakowski Franciszek Gabriel

Chodorowski Marcin

Chojecki Stanisław

Chojnacki Zygmunt

Chołodecki Jarosław

Chruszczyk Władysław

Chrzanowski Wiesław Marian

Cichoń Wiesław

Cichulski Roman Grzegorz

Ciepielewski Andrzej Stefan

Cierniewski Andrzej Eugeniusz

Ciosek Stanisław

Ciszak Bogdan Tadeusz

Ciżewska Elżbieta

Cybula Andrzej Jerzy

Cywiński Bohdan

Cywiński Janusz

Czarnecki Jan Franciszek

Czarnota Stanisław

Czartoryski Paweł

Czartoryski Tytus Henryk

Czekalski Marek

Czeżyk Ignacy Tadeusz

Czop Antoni Adam

Czubiński Lucjan

Czuła Jan

Czyrek Józef

Dąbrowski Bronisław

Dębska Agnieszka

Diem Tadeusz

Dietl Jerzy

Długołęcka Maria

Dmochowska Maria

Dobosz Henryka

Domański Walerian

Dorn Ludwik

Dorociak Stanisław

Doroszewska Urszula

Doroz Józef

Dowgiałło Jan

Dowgiałło Krzysztof

Dreszczyk Edward

Drochowski Bolesław

Duda Roman

Dudek Andrzej

Dudkiewicz Tadeusz Szymon

Dulemba Zbigniew

Duszenko Wojciech

Dworak Jan

Dymarski Lech

Dyner Jerzy Mieczysław

Dys-Kulerski Witysław Wiktor zob. Kulerski Wiktor

Dzielski Mirosław

Dzierżyński Feliks

Dziewulski Lech Bogusław

Dzimidowicz Edward Franciszek

Eberhardt Marek Antoni

Edelman Marek

Edmond Maire

Ejsmont Piotr

Farner Jerzy

Fedorowicz Jacek

Feist Ryszard

Felski Bohdan

Fenrych Przemysław Tadeusz

Feruś Jerzy

Fijałkowski Antoni Jan

Filanowski Jan Alojzy

Filar Daniel Roman

Filipek Jan

Firlejczyk Kazimierz

Forystek Jakub

Franco Francisco

Franic Josip

Frankowski Jan Teofil

Frasyniuk Władysław

Frejdlich Konrad

Frutczak Ryszard

Fudakowski Stanisław Jan

Fuksiewicz Przemysław

Fukui Hidemasa

Galland Joannčs

Gawęda Jerzy Marian

Gawroński Stanisław

Geremek Bronisław

Gerwel Michał

Gierek Edward

Gieysztor Aleksander

Gil Mieczysław Władysław

Gil Waldemar Mikołaj

Giscard D’Estaing Valéry

Glemp Józef

Glinczewski Mieczysław

Gliszczyński Jarosław Paweł

Głogowski Karol

Głowiński Michał

Główczyk Jan

Głuszkowski Maciej

Golis Józef

Gorazd Antoni

Görlich Krzysztof Andrzej

Gospodarek Bogumił

Górka Witold

Górny Jerzy Grzegorz

Górski Janusz

Górski Michał

Grabski Tadeusz

Grala Dariusz T.

Granowski Paweł Janusz

„Grażyna” TW zob. Naszkowski Eligiusz Romuald

Gribkow Anatolij

Grobelny Jan

Groszkowski Janusz

Groźny Sławomir

Gruda Mieczysław Zygmunt

Gruszczyński Bogusław Wiktor

Grygiel Józef

Grzelak Jan

Grzelak Janusz

Grzyb Zofia

Gulbinowicz Henryk

Guz Eugeniusz

Guzowski Hieronim Stanisław

Guzy Jarosław

Gwiazda Andrzej Stanisław

Gwiżdż Adam Jan

Hall Aleksander

Hawryszuk Wojciech

Hebda Michał

Helak Ryszard Kazimierz

Helebrandt Kazimierz Alojzy

Hełka Bogdan Jan

Hilbrycht Jerzy

Hitler Adolf

Holoubek Gustaw

Holzer Jerzy

Hołuszko Marek Cyryl

Houthuyes Jef

Hrynkiewicz Józefina

Huelle Paweł

Hummel Karl

Huskowski Stanisław

Huszcza Jan

Ilczuk Jan

Iłowiecki Maciej

Imiela Edward Wiktor

Iwanów Zbigniew Ryszard

Jabłoński Henryk

Jacyna Andrzej

Jagielski Krzysztof

Jagielski Mieczysław

Jagiełło Henryk

Jakubiak Henryk Marian

Jakubowicz Szymon

Jakubowski Jan

Jałowiecki Stanisław

Jan Paweł II (właśc. Wojtyła Karol)

Janas Marek Antoni

Jancelewicz Jacek

Jandziszak Tadeusz

Jangiewicz Józef

Janicki

Janisz Stanisław

Jankowska Janina

Jankowski Maciej

Jankowski Wiesław

Janowski Gabriel

Jarecki Sławomir Zbigniew

Jarmakowski Andrzej

Jarmuszkiewicz Roman Andrzej

Jarosz Kazimierz

Jaroszewicz Piotr

Jaroszuk Mikołaj

Jaruzelski Wojciech

Jarzmik Kazimierz Józef

Jastrzębowski Jerzy Michał

Jawłowska Aldona

Jaworski Marian Włodzimierz

Jaworski Seweryn

Jedynak Tadeusz Janusz

Jeleński Andrzej

Jermakowski

Jerz Antoni Jacek

Jerzy Roman

Jezierski Czesław Florian

Jędrzejewski Jan

„Jola” TW zob. Zierke Wojciech

Jordan Jerzy Marian

Józefiak Cezary

Józefowicz Barbara

Jóźwiakowski Andrzej

Judasz

Jung Regina Maria

Jungiewicz Józef

Jurczyk Marian

Just Ireneusz

Juszczyk Henryk Antoni

Juzwenko Adolf

Kaczmarek Lech

Kaczor Tadeusz Michał

Kaczyńscy

Kaczyński Jarosław

Kaczyński Lech Aleksander

Kaim Franciszek

Kalabiński Jacek

Kalandyk Grażyna Bogusława

Kalicki Antoni

Kaliski Bartosz

Kamiński Łukasz

Kamiński Wiesław Andrzej

Kamrowski Andrzej Adam

Kania Stanisław

Kapczyński Włodzimierz

Karczewski Aleksander Edward

Karnas Boleslaw Antoni

Karnaś Jan

Karnaś Stanisław Augustyn

Karnik Ryszard

Karpiński Franciszek

Karpiński Janusz Stanisław

Karwowski Zbigniew

Kaśkiewicz Waldemar

Kawalec Stefan

Kawęcki Bronisław Zbigniew

Kazańczuk Wincenty

Kemnitz Tadeusz

Kersten Otto

Kępa Józef

Kiczkowski Stanisław

Kiecko Mikołaj

Kiełczewski Stanisław

Kieres Leon

Kinowski Jan

Kirkland Lane

Kisiel Henryk

Klimaszewski Bronisław

Kloc Roman

Kłopotowski Tadeusz Kazimierz

Kłosowski Zbigniew

Kłyś Jacek

Knap Zbigniew

Kocjan Stanisław

Kołodziejczyk Jerzy Andrzej

Kołodziejski Henryk

Komorowska Ewa

Konarski Andrzej

Konsik Anatol

Kopaczewski Antoni

Kopeć Jakub

Kopka Bogusław

Koralewski Jerzy Jan

Korboński Stefan

Korejwo Stefan

Kornalewski Janusz Mikołaj

Kosmahl Ireneusz Ryszard

Kosmowski Patrycjusz

Kossak Jacek Marian

Kossowski Aleksander

Kościelniak Zdzisław

Kościesza-Kuszłeyko Ryszard

Kotarski Ryszard

Kowalewski Jerzy

Kowalewski Zbigniew

Kowalska Iwona

Kowalski Andrzej

Kowalski Józef

Kowalski Sergiusz

Koziatek Jan Piotr

Kozicki Andrzej Wojciech

Kozimińska Grażyna

Kozłowski Bolesław Jakub

Kozłowski Jan

Kozłowski Leonard

Kozłowski Marek

Kozłowski Tomasz

Krajewski Andrzej Jan

Krajewski M.

Kralczyński Andrzej

Krall Hanna

Krasiński Zdzisław

Krasiński Zygmunt

Krawczak Mirosław

Krawczyk Piotr

Kristoffersen Erwin

Kriuczkow Władimir

Kropiwnicki Jerzy Janusz

Król Anna Teresa

Król Witold

Krukowski Stanisław

Krupiński Mirosław Marian

Kruszyński Ignacy

Krzak Marian

Krzycki Edward

Krzyżanowski Henryk Jan

Księżak Krzysztof Karol

Kubiczek Lidia Teresa

Kucharczyk Barbara

Kuczyński Piotr Włodzimierz

Kuczyński Waldemar

Kuć Ryszard Jan

Kujszczyk Czesław

Kukliński Ryszard

Kula Józef

Kula Marcin

Kulerski Wiktor (właśc. Dys-Kulerski Witysław Wiktor)

Kuliński Henryk

Kułaj Jan

Kupniewski Tadeusz

Kurczewska Joanna

Kurczewski Jacek

Kurkowski Jerzy Lech

Kuroń Jacek

Kurowski Michał Jan

Kurowski Stefan

Kurz Andrzej

Kusiła Marek

Kuzaj Lesław

Kuźma Franciszek Piotr

Kuźmiak Piotr

Kwieciński Marian

Kwoka Andrzej Piotr

Labuda Aleksander Wit

Labuda Antoni

Labus Jerzy Jan

Lach Mieczysław

Lachowicz Bronisław

Lakia Raimo

Lama Luciano

Lasocki Bronisław (właśc. Najder Zdzisław)

Lasocki Jerzy Stanisław

Lenin Włodzimierz

Lenkiewicz Antoni Jan

Leszczyński Wojciech

Leśniewski Henryk

Lewiński Michał

Linek Henryk Jan

Lipiński Edward

Lipski Paweł Grzegorz

Lis Bogdan Jerzy

Lisiecki Józef

Lityński Jan

Lubieniecki Józef

Luszniewicz Jacek

Łakomy Stanisław

Łączak Czesław

Łepkowski Tadeusz

Łochno Janusz

Łopatka Adam

Łuczko Franciszek

Łupina Zygmunt Władysław

Łypacewicz Krzysztof Roman

Łysiak Jerzy Karol

Maciejczyk Marian Bronisław

Macierewicz Antoni

Mackiewicz Stanisław

Madeyski Leonard

Maire Edmond

Majchrzak Grzegorz

Majka Marek

Makarewicz Anna Helena

Makowski Krzysztof

Malanowski Jan

Malczyk Mieczysław

Malec Longin

Małachowski Aleksander

Małachowski Marek

Małcużyński Karol

Małkowska Maria

Marchewczyk Jacek

Marczuk Stanisław

Markiewicz Marek Sławomir

Markowski Marian Roman

Mateńko Jan

Matuszewska Alicja Danuta

Matuszyk Tadeusz

Matyja Stanisław

Matyjas Eugeniusz Stanisław

Mazowiecki Tadeusz

Mazurkiewicz Roman

Mąsior Michał Roman

Mech Stefan

Melak Stefan

Merkel Jacek

Miąskowski Marian Józef

Michalak Janusz

Michalak Paweł

Michalski Jan

Michnik Adam

Mickiewicz Adam

Miecznikowski Marek Stanisław

Mielczarek Andrzej

Mielnik Jerzy Andrzej

Mierzejewski Henryk

Migo A.

Miklaszewska Maryna

Mikołajczyk Jacek

Mikołajczyk Krzysztof Andrzej

Mikos Józef

Milewski Jerzy Jan

Miłosz Czesław

Mirosławski Wiesław Jan

Misiak Antoni Olgierd

Młynarczyk Jerzy

Moczulski Leszek

Moczygęba Dorota

Modrzejewski Jerzy Hubert

Modzelewski Karol

Montesquieu Charles Louis de Secondat (Monteskiusz)

Morawiecki Kornel

Morawski Stefan zob. Betycki Alf

Moska Jan

Mozgawa Marian

Moździerz Ryszard Marian

Mszyca Jarosław Franciszek

Murat Krystyna Anna

Musialski Jan Zbigniew

Muszala Szczepan

Myślik Paweł Marcin

Nagórski Wiktor

Najder Zdzisław zob. Lasocki Bronisław

Nakielski Jarosław

Narożniak Jan

Naszkowski Eligiusz Romuald („Grażyna” TW)

Nawrocki Zbigniew Józef

Nawrot Adam

Niegosz Roman Karol

Niesobska-Urbaniak Małgorzata Helena

Niezgoda Czesław

Niezgodzki Paweł

Nilsson Gunnar

Norwid Cyprian Kamil

Notecki Jan

Nowacki Jerzy

Nowak Benedykt

Nowak Leszek

Nowak Piotr

Nowak Seweryn

Nowakowie

Nowakowska Danuta

Nowakowski Wincenty Zygmunt

Nowicki Andrzej Edmund

Nowicki Marian Antoni

Nowiński Jacek

Obodowski Janusz

Obuchowicz Marek

Oczkowska Grażyna

Oczkowski Krzysztof

Okińczyc Leon

Olaszek Jan

Olszewski Jan

Olszowski Stefan

Onyszkiewicz Janusz

Opala Grzegorz Maciej

Opiel Adam Marian

Opiela Andrzej

Ordyński Jan

Orlicz Michał Albin

Osika Adam Kazimierz

Osiniak Stanisław

Ostatek Zdzisław

Owsiński Jan Marek

Pabiś Ryszard Józef

Paczkowski Andrzej

Paga Lesław Andrzej

Pająk Zdzisław Tadeusz

Palka Grzegorz Wincenty

Pałubicki Janusz Władysław

Papierz Zbigniew Emil

Parowicz Kazimierz

Paszek Arkadiusz Maria

Paszke Henryk

Paterek Roman

Pawlak Antoni

Pawlicki Szymon

Pawłowski Piotr Zbigniew

Pelloutier Fernand

Perejczuk Jan Janusz

Perwenis Zenon

Pękala Henryk

Piątkowski Jan

Piekarz Tadeusz

Piesiewicz Krzysztof

Pietkiewicz Antoni Kazimierz

Pietkiewicz Michał

Pietroń-Drechny Bronisława Wanda

Pietuszko Anna

Pilawski Lech

Pilchowski Jacek

Pilecki Jerzy

Pinochet Ugarte Augusto

Pińkowski Józef

Piotrowicz Andrzej

Plaminiak Gabriel Konstanty

Plezia Wiesław

Plutowski W.

Pławiński Tadeusz Mieczysław

Płotkowiak Jan Jerzy

Podgórczyk Marek

Polakowski Jan

Polkowski Jan Stanisław

Pomian Grażyna

Popka Stanisław

Porawski Andrzej Stanisław

Potel Jean-Yves

Praszyńska Teresa Feliksa

Prądzyński Ludwik

Prędki Ireneusz

Prokopiak Janusz

Przesłańska Barbara Teresa

Pyka Tadeusz

R.D.

Rajpert Krzysztof Roman

Rakowski Mieczysław Franciszek

Reiff Ryszard

Rejdych Janusz Karol

Remiszewska Teresa

Repczyńska-Gapińska Lubomiła Kazimiera

Rogala-Lewicki Jerzy

Rogińska Danuta

Rojek Paweł

Roksela Tadeusz

Rolicz Zygmunt Ryszard

Roman Jerzy

Romanow Anna

Romanowski Tadeusz Czesław

Romaszewski Zbigniew Jan

Rozpłochowski Andrzej Ryszard

Rozwalak Zdzisław

Różański Lech

Ruchniewicz Krystyna

Rulewski Jan

Rusek Zdzisław

Rusiłowicz Ryszard

Rutkowski

Ryłko Wacław

Rynek Sławomir Andrzej

Rypień Leonard

Rytwiński Krzysztof Stanisław

Sajkowski Stanisław Kacper

Samitowski Tadeusz

Sanocki Janusz Antoni

Sapełło Piotr

Schmidt Helmut

Seniuta Krzysztof

Seń Jan

Serwaczak Henryk

Seweryn Tomasz

Seweryński Maciej

Siciński Henryk Marian

Sidorkiewicz Krzysztof

Sienkiewicz Henryk Adam

Sienkiewicz Jarosław

Sieradzka-Błaszczyńska Elżbieta

Sierański Ireneusz

Siła-Nowicki Władysław

Siuda Adam

Siwak Albin

Skalski Ernest

Skorupski Kazimierz

Skórzyński Jan

Skubiś Ireneusz

Sławek Czesław

Słowacki Juliusz

Słowik Andrzej Eugeniusz

Słowik Ryszard Wojciech

Służalec Andrzej Marek

Smotkiewicz Karol

Snarski Władysław

Sobieraj Andrzej

Sobierajska Krystyna Jadwiga

Sobieszek Lech Roman

Soiński Wojciech Ludwik

Sokolik Henryk

Sokołowski Andrzej Jan

Sonik Bogusław Andrzej

Stachowiak Ryszard Józef

Stachowicz Stanisław

Stachura Bogusław

Staniszkis Jadwiga

Stankiewicz T.

Stanowski Adam

Stański Tadeusz

Starczewski Stefan

Stasiewicz Henryk Feliks

Staszewski Zygmunt

Stawecki Leopold

Stefanowicz Witold

Stelmach Mirosław

Stelmachowski Andrzej

Stembrowicz Jerzy

Stępień Jerzy Adam

Stomma Piotr

Stomma Stanisław

Strzelecki Jan

Strzembosz Adam

Strzyż Henryk

Stypowie

Surdykowski Jerzy

Sweningsen John

Syryjczyk Tadeusz Andrzej

Szachowicz Zenon

Szałaj Paweł

Szałecki Tomasz Leon

Szaniawski Klemens

Szczepański Jan Józef

Szczepański Janposeł

Szczepański Jarosław Alojzy

Szczepański Piotr Stanisław

Szczepkowski Andrzej

Szczęsna Joanna

Szczeskiewicz Jadwiga

Szczudłowski Tadeusz

Szeglowski Krzysztof

Szejnert Małgorzata

Szeremietiew Romuald

Szlajfer Henryk

Szłapczyński Rafał

Szopówna Teresa

Szul Józef

Szumiejko Eugeniusz

Szybalski Bogusław Olgierd Marian

Szybowicz Władysław Jan

Szymanderski Jacek

Szymańska Anna

Szymański Leonard Józef

Szymkowiak Stanisław

Szynkar Adam

Śliwiński Bronisław

Śliwiński Jan

Świder Jerzy

Święcicki Jakub

Świtoń Kazimierz Antoni

Tabako Tomasz

Tabisz Roman Aleksander

Tabor Andrzej

Tarnawska Maria

Tarńczuk

Teluk Jerzy Taras

Thatcher Margaret

Thetschel-Zgud Maria Krystyna

Tischner Józef Stanisław

Tokarczuk Antoni Justyn

Tokarczuk Ignacy

Tomasik Edward Józef

Tomizuka Mitsuo

Treć Maria

Trynkowski Jan

Trzciński Władysław Jerzy

Trzeciakowski Witold

Turkiewicz Adam Marian

Turowicz Jerzy

Turowski Krzysztof Henryk

Tutaj Mieczysław Marian

Tyburski Dominik

Urban Jerzy

Uziak Waldemar

Wach Marek

Wajda Andrzej

Walentynowicz Anna

Waligóra Grzegorz

Waligórski Ewaryst

Walińska Alicja

Waliszewski Leszek

Wałęsa Lech

Warchałowski Andrzej

Wasielewska (Kassel) Elżbieta Maria

Waszka Zygmunt

Waszkiewicz Jan

Waśniewski Tadeusz

Wądołowski Stanisław

Wdowiak Jerzy Wojciech

Wesołowski Waldemar Jan

Westmoreland William Childs

Węgrzyn Andrzej Jan

Wieczorkowski Aleksander

Wiekiera Piotr Rafał

Wielowieyski Andrzej

Wierzbicki Mirosław

Wierzbowski Błażej

Wiktor Włodzimierz Stefan

Wilk Mieczysław

Wilkaniec (vel Kozłowski) Stanisław

Winiarski Lech Stanisław

Winnik Jan

Witoń Krzysztof

Włodek Zbigniew

Włostowski Maciej

Wnuk-Lipiński Edmund

Wojciechowski Ludwik Władysław

Wojtoń Romuald

Wojtyła Karol zob. Jan Paweł II

Wolicki Krzysztof

Wołek Tomasz

Wójcik Tomasz Feliks

Wóycicka Irena

Wrona Stanisław

Wróbel Zbigniew

Wróblewski Andrzej Krzysztof

Wujec Henryk

Wyszyński Stefan

Wyżykowski Zdzisław

Z.S.

Zaciński Edmund

Zadrożyński Edmund

Zając Andrzej Józef

Zajfryd Mieczysław

Zalewski Tomasz

Zalewski Witold Piotr

Załuski Piotr

Zarach Andrzej Michał

Zawadzki Sylwester

Zazoniuk Stefan

Zdanowicz Zbigniew Bonawentura

Zell Przemysław Andrzej

Zeman Wacław

Zenon Wacław

Zgoda Leopold Michał

Ziaja Mieczysław

Zieleński Jerzy

Zieliński Jan

Zierke Wojciech („Jola” TW)

Zięba Maciej

Ziobro Kazimierz

Żabiński Andrzej

Żakowski Jacek

Żurawiecki Jerzy Antoni

Żurkowska Danuta

Żyliński Adam

Table of Contents

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” Stenogramy t. 1 – I tura

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Zjazd Solidarności – fakty i konteksty

SYTUACJA POLITYCZNA I GOSPODARCZA POLSKI LATEM 1981 R.

PRZYGOTOWANIA DO I KZD

UCHWAŁY I TURY

OPINIA PUBLICZNA O I TURZE KZD I SYTUACJI W KRAJU

UCHWAŁY II TURY I DYSKUSJA NA TEMAT SAMORZĄDNOŚCI

FUNDAMENTALIŚCI, PRAGMATYCY I INNI. ZWIĄZKOWE WYBORY

PRZESŁANIE KZD

„ZAMULANIE” (DZIAŁANIA SŁUŻBY BEZPIECZEŃSTWA WOBEC ZJAZDU)

Aneks

Wprowadzenie

NAGRANIA I ICH DALSZE LOSY

ASPEKTY TECHNICZNE NAGRAŃ

PRZEBIEG OBRAD ZJAZDU

RADIO SOLIDARNOŚĆ REGIONU MAZOWSZE – REDAKCJA PROGRAMÓW DLA RADIOWĘZŁÓW ZAKŁADOWYCH

Nota edytorska

STENOGRAMY OBRAD I TURY I KRAJOWEGO ZJAZDU DELEGATÓW NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”

I KZD – rozmieszczenie sektorów i mikrofonów

Pierwszy dzień obrad I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” 5 września 1981 r.

Drugi dzień obrad I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” – 6 września 1981 r.

Trzeci dzień obrad I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” – 7 września 1981 r.

Czwarty dzień obrad I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” – 8 września 1981 r.

Piąty dzień obrad I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” – 9 września 1981 r.

Szósty dzień obrad I tury I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” – 10 września 1981 r.

Kalendarium

STATUT UCHWAŁA PROGRAMOWA Z ANEKSEM DOKUMENTY ZJAZDU

Statut poprawiony i uzupełniony

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”. Uchwała programowa z aneksem

Wykaz skrótów

Indeks osób